Westerkwartier

Gemeente en streek
Westerkwartier
Groningen

westerkwartier_kaart_kopie.jpg

De streek Westerkwartier op de kaart van Groningen ingetekend. Vanuit het Z met de klok mee zie je: gemeenten Leek, Marum, Grootegast en Zuidhorn, en de voormalige gemeenten Ezinge en Hoogkerk. (© Gruna1 op Wikipedia)

De streek Westerkwartier op de kaart van Groningen ingetekend. Vanuit het Z met de klok mee zie je: gemeenten Leek, Marum, Grootegast en Zuidhorn, en de voormalige gemeenten Ezinge en Hoogkerk. (© Gruna1 op Wikipedia)

Westerkwartier

Terug naar boven

Status

- Westerkwartier is een streek en tevens gemeente in wording in de provincie Groningen.

- De streek Westerkwartier omvat de huidige gemeenten Grootegast, Leek, Marum en Zuidhorn, en de voormalige gemeenten Ezinge en Hoogkerk.

- Vanouds was het Westerkwartier op zijn beurt onderverdeeld in drie, later vier kwartieren, zijnde Vredewold, Langewold, Middag (hoorde oorspronkelijk tot Hunsingo) en Humsterland. Het gebied Middag-Humsterland is tegenwoordig een Nationaal Landschap en voorgedragen voor de Werelderfgoedlijst van de UNESCO.

- De gemeente Westerkwartier ontstaat per 1-1-2019 uit samenvoeging van de gemeenten Grootegast, Leek, Marum en Zuidhorn, plus het grondgebied van de voormalige gemeente Ezinge, die bij haar opheffing in 1990 naar de gemeente Winsum is overgegaan. Veel inwoners van de voormalige gemeente Ezinge beschouwen de toedeling in 1990 aan de gemeente Winsum - die in een andere streek; het Hoogeland ligt - als een 'historische fout', omdat hun grondgebied gebied om vele - landschappelijke, maatschappelijke, economische en taalkundige - redenen bij het Westerkwartier hoort, en pleitten ervoor deze fout te herstellen door dit gebied in 2019 middels grenscorrectie aan de nieuwe gemeente Westerkwartier toe te voegen, waarmee tevens het Nationaal Landschap Middag-Humsterland in één gemeente komt te liggen. Ook dat was een bezwaar, als dat gebied onder twee gemeenten zou komen te vallen. Dat is beheermatig niet handig, en tevens hoort ook dat gebied historisch en landschappelijk bij het Westerkwartier.

Econoom Martin Clobus uit Niehove onderbouwt in zijn notitie 'Middag-Humsterland hoort bij het Westerkwartier!' (2013) de vele redenen waarom deze streek en daarmee de voormalige gemeente Ezinge tot het Westerkwartier behoort, en daar bij de aanstaande herindeling dus aan zou moeten worden toegedeeld. Vreemd genoeg spreekt het rapport 'Grenzeloos gunnen' uit 2013 over de bestuurlijke toekomst van de provincie, over het 'herstellen van een historische fout' in deze regio, zonder expliciet te benoemen om welk gebied dat dan zou moeten gaan. Navraag door dhr. Clobus leerde hem dat het volgens de commissie die dat rapport had opgesteld, ging om de kernen Oldehove, Niehove en Saaksum, die volgens de commissie zouden moeten worden toegevoegd aan een nieuwe Hoogeland-gemeente (terwijl Ezingers dus dachten dat er het 'herstel' van hun vroegere gemeente richting Westerkwartier mee werd bedoeld...).

Maar volgens dhr. Clobus hebben ook díe kernen geen relaties met het Hoogeland en horen ook zij tot het Westerkwartier, en kan hij ook daar de logica en functionaliteit niet van ontdekken. Hij concludeert in zijn notitie o.a. dan ook: "Een grenscorrectie waarbij de dorpen Oldehove, Niehove en Saaksum zouden worden toegevoegd aan een nieuwe gemeente Hoogeland, doet geen recht aan de geschiedenis van het gebied Middag-Humsterland. Het toedelen van noordelijke delen van dit gebied aan het Hoogeland zou leiden tot een nieuwe, nog grotere, historische fout dan de door de commissie geconstateerde onvolkomenheid bij de vorige herindeling, waarbij de voormalige gemeente Ezinge is ingedeeld bij de gemeente Winsum."

De gemeenten Winsum en Zuidhorn hebben naar aanleiding van dit soort discussies besloten van de inwoners zelf te willen horen of zij het wenselijk vinden dat Middag-Humsterland tot één gemeente gaat behoren en zo ja, welke gemeente dat dan zou moeten zijn. De volksraadpleging heeft een heldere uitslag opgeleverd. 76% van de inwoners van het Middag-Humsterland wil dat dit in één gemeente moet komen te liggen. 92% van deze groep inwoners vindt dat dat het Westerkwartier moet zijn. De gemeenten hebben conform besloten, dus tot grenscorrectie van het grondgebied van de voormalige gemeente Ezinge naar de nieuwe gemeente Westerkwartier.

Om tot een herindeling te komen, is vaststelling van een Herindelingsontwerp nodig. De gemeenteraden van de betrokken gemeenten hebben het Herindelingsontwerp gemeente Westerkwartier in januari 2017 vastgesteld. In dit ontwerp staan onder meer de grenzen van de nieuwe gemeente, de uitgangspunten van de samenvoeging en de beoogde herindelingsdatum. In het ontwerp staat ook de strategische visie op de nieuwe gemeente. Dit is de ‘bouwtekening’ voor hoe de toekomstige gemeente eruit komt te zien. Daarnaast is in het ontwerp opgenomen ‘het waarom’ van de samenvoeging. Daarbij komen onder meer bestuurskracht, evenwichtige bestuurlijke verhoudingen, duurzaamheid en de financiële consequenties aan de orde.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
Als naam voor de nieuwe gemeente is Westerkwartier gekozen. Deze naam lag voor de hand, omdat de streek al vanouds zo heet en de grenzen vrijwel overeenkomen (de streek omvat verder alleen nog de voormalige gemeente Hoogkerk, die in 1969 in de gemeente Groningen is opgegaan).

Terug naar boven

Ligging

Het Westerkwartier grenst in het W en Z aan de provincie Fryslân, in het ZO aan de provincie Drenthe, in het O aan de oude stad Groningen (van voor de herindeling van 1969) en aan de gemeente Winsum, en in het N aan het Reitdiep.

De grens tussen deze streek en het Hoogeland loopt langs het Reitdiep: Z en W ervan is Westerkwartier, N en O ervan - voor zover gelegen N van de stad Groningen - is Hoogeland. Een bijzonderheid is dat het Westerkwartiers door de Hoogelandsters Overdaaips wordt genoemd, letterlijk: over het (Reit)diep. Maar dat omgekeerd het Hoogelands door de Westerkwartierders ook Overdaaips wordt genoemd. Dat is net zo waar: voor beide populaties is de andere kant van het Reitdiep immers de overkant...

Terug naar boven

Statistische gegevens

De gemeente Westerkwartier wordt bij haar oprichting per 1-1-2019 als volgt samengesteld:
van de gemeente Grootegast: ca. 5.000 huizen met ca. 12.200 inwoners op een oppervlakte van ca. 88 km2;
van de gemeente Leek: ca. 8.000 huizen met ca. 19.500 inwoners op een oppervlakte van ca. 64 km2;
van de gemeente Marum: ca. 4.000 huizen met ca. 10.300 inwoners op een oppervlakte van ca. 65 km2;
van de gemeente Zuidhorn: ca. 7.000 huizen met ca. 18.800 inwoners op een oppervlakte van ca. 128 km2;
van de gemeente Winsum: ca. 700 huizen met ca. 1.600 inwoners op een oppervlakte van ca. 23 km2.
In totaal dus ca. 25.000 huizen met ca. 62.000 inwoners op een oppervlakte van ca. 368 km2.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van het Westerkwartier, kun je terecht bij de volgende instantie en sites:

- Historische Vereniging Noordoost Friesland (die zich, in tegenstelling tot wat de naam suggereert, ook met het Groningse Westerkwartier bezighoudt).

- De Canon van het Westerkwartier belicht een 30-tal hoogtepunten uit de geschiedenis van deze regio.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In het Regionaal Integraal HuisvestingsPlan 2013-2016 voor basisscholen in het Westerkwartier wordt geïnventariseerd welke scholen door krimp van het aantal leerlingen te klein worden, en met welke scholen zij het beste kunnen samengaan om liefst per dorp in ieder geval 1 school te behouden, dan wel samen te werken met een school in een naburig dorp.

Terug naar boven

Bezienwaardigheden

- "Rij langs een willekeurige weg door het Westerkwartier en je passeert wel een kerk of ziet op enige afstand een kerktoren. Dat wil niet zeggen dat de meeste kerkgebouwen zich tegenwoordig nog op die manier tonen. Vroeger was een kerk een groot, zo niet het grootste, gebouw in een dorp, doorgaans voorzien van een dakruiter of een echte toren, zodat het gebouw met kop en schouders boven de rest uitstak. De tijden zijn veranderd, want met name in de laatste vijftig jaar zijn er kerken gebouwd met een beperkte omvang en hoogte. Die moet je soms echt zoeken binnen de bebouwde omgeving. Bovendien zijn ze soms door hun uiterlijk nauwelijks als kerk herkenbaar.

Omdat veel kerkgebouwen vandaag de dag niet meer gebruikt worden voor kerkdiensten dreigen veel van deze bijzondere gebouwen te verpieteren. Gelukkig is het besef dat deze bouwwerken horen tot het Gronings cultureel erfgoed en dat we er best met gepaste trots naar mogen kijken. Iemand die met veel interesse en waardering naar ons noordelijk religieus erfgoed kijkt, is de Leekster kunstenaar Jan Ernst Douma. Met veel passie en toewijding heeft hij alle kerken in het Westerkwartier met zijn grafietstift vastgelegd. 82 Bouwwerken van imposante omvang tot bescheiden pandjes zijn tot ware kunstwerken omgetoverd. Een prachtig cadeauboek!" Aldus het voorwoord van de uitgever bij het boek 'Kerken in het Westerkwartier. 82 tekeningen van vroeger tot vandaag' (2015). Bijzonder detail is dat de auteur er na het verschijnen van het boek achter kwam dat ook Dorkwerd nog net tot het Westerkwartier behoort. Daarop heeft hij alsnog een tekening van die kerk gemaakt, die als inlegvel aan het boek is toegevoegd.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Ei Ei Westerkwartier (2e paasdag) staat bekend als de start van het recreatieve en toeristische seizoen in deze streek. Op diverse toeristische locaties zetten toeristische ondernemers en organisaties hun deuren wagenwijd open voor het publiek.

- Wielermeerdaagse Noordenveld-Westerkwartiier (eind juni / begin juli).

- Voetbalkamp Westerkwartier (eind augustus) in Doezum is een 3-daags kamp voor jeugd van 6 tot 14 jaar uit de hele regio. De jeugd heeft hier 3 dagen plezier met trainen, verschillende toernooien en overige activiteiten, zoals een schot-snelheidsmeter, pannakooi enz. Verder beleven ze plezier aan individuele tips van trainers. Wat is er mooier dan iets nieuws of iets op een andere manier succesvol te proberen. De trainers zullen spelers daarin sturen, wat de speler een completere voetballer/ster maakt.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Sinds 2013 is er het WesterkwartierPlusPad, een mega-rondwandeling van 165 km, verdeeld in 9 trajecten. De route loopt door een gevarieerd landschap, van de weidse ruimte in het noorden tot het besloten coulissenlandschap in het zuiden van het Westerkwartier. Wie rustig aan wil doen en optimaal van de omgeving en bezienswaardigheden wil genieten, boekt een dikke week vakantie en doet er 9 dagen over. Wat er te weten valt over de dorpjes en buurtschappen waar je onderweg door komt, en wat er te zien en te doen is, kun je uiteraard lezen op Plaatsengids.nl. Sportievelingen kunnen er natuurlijk ook een Vierdaagse van maken, wellicht als training voor de Vierdaagse van Nijmegen of Apeldoorn. - Westerkwartierpluspad op Facebook.

- Wandelen rond Roden is een website van Fokko en Karin van der Leest, met tientallen aantrekkelijk beschreven en gevisualiseerde (korte zowel als langere) wandelroutes in een straal van enkele tientallen kilometers rond Roden. O.a. de Drentse gemeenten Noordenveld en Tynaarlo en gemeenten in het Groningse Westerkwartier komen aan bod.

- Megawandelroute Westerkwartier deel 1 (ca. 55 km). Deze lange route voert u door een afwisselend landschap, langs diverse borgen en onderweg zult u in het landschap en de namen van wegen een stuk cultuurhistorie herkennen.

- Landschapsbeheer Groningen, Natuur- en Milieuvereniging De Eendracht, Agrarische Natuurvereniging Boer&Natuur ZWK, Vereniging duurzame landbouw Stad en Ommeland, AOC Terra en Staatsbosbeheer werken sinds 2014 samen in de Gebiedscooperatie Westerkwartier. In deze coöperatie worden de krachten van de genoemde instanties gebundeld en de verantwoordelijkheden gedeeld. Samen vormen de leden een maatschappelijk bedrijf dat zich richt op een collectieve aanpak van de gebiedsontwikkeling en het natuur- en landschapsbeheer in deze streek.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Westerkwartier (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Westerkwartier in wording. - Nieuws van de gemeente i.o. op Facebook. - Nieuws van de gemeente i.o. op Twitter.

- Media / nieuws: - Radio Westerkwartier. - Nieuwssite Westerkwartier.

- Taal en cultuur: - De Stichting Mien Westerkwartier wil het gebruik van de taal en cultuur van deze streek stimuleren.

- Fauna: - Stichting Runderland zet zich in om het Westerkwartier te profileren als dé plek in Europa waar alles te zien en te beleven is over het rund.

Reactie toevoegen