Westerkwartier

Gemeente en streek
Westerkwartier
Westerkwartier
Groningen

westerkwartier_kaart_kopie.jpg

De streek Westerkwartier gevisualiseerd. Vanuit het Z met de klok mee zie je de in 2019 opgeheven gemeenten Leek, Marum, Grootegast en Zuidhorn, de in 1990 opgeheven gemeente Ezinge en de in 1969 opgeheven gemeente Hoogkerk. (© Gruna1 op Wikipedia)

De streek Westerkwartier gevisualiseerd. Vanuit het Z met de klok mee zie je de in 2019 opgeheven gemeenten Leek, Marum, Grootegast en Zuidhorn, de in 1990 opgeheven gemeente Ezinge en de in 1969 opgeheven gemeente Hoogkerk. (© Gruna1 op Wikipedia)

Westerkwartier

Terug naar boven

Status

- Westerkwartier is een streek en tevens gemeente in de provincie Groningen.

- De gemeente Westerkwartier is in 2019 ontstaan uit samenvoeging van de gemeenten Grootegast, Leek, Marum en Zuidhorn, plus het grondgebied van de voormalige gemeente Ezinge, die bij haar opheffing in 1990 naar de gemeente Winsum is overgegaan (en daar bij de opheffing van de gemeente Winsum in 2019 weer van is afgesplitst. De rest van de gemeente Winsum is in 2019 overgegaan naar gemeente Het Hogeland). In het Herindelingsontwerp staan onder meer de grenzen van de nieuwe gemeente, de strategische visie op de nieuwe gemeente en ‘het waarom’ van de samenvoeging. Daarbij komen onder meer bestuurskracht, evenwichtige bestuurlijke verhoudingen, duurzaamheid en de financiële consequenties aan de orde.

- De gemeente Westerkwartier omvat de dorpen Aduard, Boerakker, Briltil, De Wilp, Den Ham, Den Horn, Doezum, Enumatil, Ezinge, Feerwerd, Garnwerd, Grijpskerk, Grootegast, Jonkersvaart, Kommerzijl, Kornhorn, Lauwerzijl, Leek, Lettelbert, Lucaswolde, Lutjegast, Marum, Midwolde, Niebert, Niehove, Niekerk, Niezijl, Noordhorn, Noordwijk, Nuis, Oldehove, Oldekerk, Oostwold, Opende, Pieterzijl, Saaksum, Sebaldeburen, Tolbert, Visvliet, Zevenhuizen en Zuidhorn en de buurtschappen Aalsum, Aduarder Voorwerk, Aduarderzijl, Allardsoog (deels), Allersma, Antum, Bakkerom, Balmahuizen, Barnwerd, Beswerd, Blauw, Boerenstreek, Bokkebuurt, Bolshuizen, Bombay, Bremen, Brillerij, Buikstede, De Eest, De Haar, De Haspel, De Holm, De Jammer, De Jouwer, De Kampen, De Linde, De Poffert (grotendeels), De Ruige Waard, De Schoor, De Snipperij, De Tenten, De Wieren, Diepswal (bij Briltil), Diepswal (bij Leek), Dorp (grotendeels), Eibersburen, Electra (grotendeels), Englum, Faan, Fransum, Fransumer Voorwerk, Frytum, Gaaikemadijk (grotendeels), Gaaikemaweer, Gaarkeuken, Hamrik, Hardeweer, Heereburen, Heineburen, Hilmahuis, Hoekje, Hoogemeeden, Ikum, Kenwerd, Keuningswijk, Kokswijk, Korhorn, Krassum, 't Kret, Kroonsfeld, Kuzemer, Kuzemerbalk, Lagemeeden, Lammerburen, Malijk, Nieuwbrug, Nieuwklap (deels), Noorderburen, Noordhornerga, Noordhornertolhek, Okswerd, Oosterzand, Oostindie (grotendeels), Oostum, Pama, Pasop, Peebos, Ruigezand, Schifpot, Selwerd, Steentil, Suttum, Tolhek, Topweer, Trimunt, Veldstreek, Vierhuizen, Westerhorn, Westerzand, Wierumerschouw (grotendeels), Willemstad, Zandwijk, Zethuis en Zuiderburen. Dat zijn in totaal 41 dorpen en 94 buurtschappen (!).

- De streek Westerkwartier omvat, naast het in de tweede alinea van dit hoofdstuk beschreven grondgebied, het grondgebied van de voormalige gemeente Hoogkerk. Onderdeel van de streek is de regio en het Nationale Landschap Middag-Humsterland in het NO ervan, en ook liggend in het NO van de gemeente Westerkwartier.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
Als naam voor de nieuwe gemeente is Westerkwartier gekozen. Deze naam lag voor de hand, omdat de streek al vanouds zo heet en de grenzen vrijwel overeenkomen (de streek omvat verder alleen nog de voormalige gemeente Hoogkerk, die in 1969 in de gemeente Groningen is opgegaan).

Terug naar boven

Ligging

Het Westerkwartier grenst in het W en ZW aan de provincie Fryslân, in het ZO aan de provincie Drenthe en in het N aan het Reitdiep, met N daarvan de streek Hoogeland. Een bijzonderheid is dat het Westerkwartiers door de Hoogelandsters Overdaaips wordt genoemd, letterlijk: over het (Reit)diep. Maar dat omgekeerd het Hoogelands door de Westerkwartierders ook Overdaaips wordt genoemd. Dat is net zo waar: voor beide populaties is de andere kant van het Reitdiep immers de overkant...

Terug naar boven

Statistische gegevens

De gemeente Westerkwartier is bij haar oprichting in 2019 als volgt samengesteld:
van de gemeente Grootegast: circa 5.000 huizen met circa 12.200 inwoners op een oppervlakte van circa 88 km2;
van de gemeente Leek: circa 8.000 huizen met circa 19.500 inwoners op een oppervlakte van circa 64 km2;
van de gemeente Marum: circa 4.000 huizen met circa 10.300 inwoners op een oppervlakte van circa 65 km2;
van de gemeente Zuidhorn: circa 7.500 huizen met circa 19.000 inwoners op een oppervlakte van circa 128 km2 en
van de gemeente Winsum: circa 700 huizen met circa 1.600 inwoners op een oppervlakte van circa 23 km2.
In totaal dus circa 25.000 huizen met circa 62.500 inwoners op een oppervlakte van circa 368 km2.

Terug naar boven

Geschiedenis

Vanouds was het Westerkwartier op zijn beurt onderverdeeld in drie, later vier kwartieren, zijnde Vredewold, Langewold, Middag (hoorde oorspronkelijk tot Hunsingo) en Humsterland. Het gebied Middag-Humsterland is tegenwoordig een Nationaal Landschap en voorgedragen voor de Werelderfgoedlijst van de UNESCO.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van het Westerkwartier kun je terecht bij de volgende instantie en sites:

- Historische Vereniging Noordoost Friesland (die zich, in tegenstelling tot wat de naam suggereert, ook met het Groningse Westerkwartier bezighoudt).

- De Canon van het Westerkwartier belicht een 30-tal hoogtepunten uit de geschiedenis van deze regio.

- Het WKRegister is een eerbetoon aan alle verzetsstrijders, militairen, Joden en burgers die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen in en rondom het Westerkwartier.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- "De eerste stap naar de nieuwe organisatie van de huidige gemeente was de contourenschets ‘Verbindend in beweging’. Hierin staat de visie van de raad en de besturings- en managementfilosofie van de nieuwe organisatie en hoe deze eruit gaat zien. Het motto voor de nieuwe organisatie en nieuwe gemeente is ‘Mooi. Voor Elkaar’. Dit verwijst naar de resultaatgerichtheid van de nieuwe organisatie. De nieuwe gemeente wil het Westerkwartier iedere dag een stukje mooier maken en daarbij concrete resultaten voor haar inwoners leveren. Dat gebeurt in een samenspel tussen medewerkers en inwoners. De kernwaarden van de nieuwe organisatie zijn: samen, vertrouwen, lef en humor.

Voor het gemeentebestuur staan inwonerscontacten en bereikbaarheid centraal. Elkaar opzoeken en in gesprek gaan kenmerkt de Westerkwartierder bestuursstijl. Voor het management is leiderschap met de menselijke maat het uitgangspunt. Het geloof in de kracht van medewerkers staat voorop. Het werk is resultaatgericht en heeft toegevoegde waarde voor inwoners. De nieuwe organisatie werkt met teams. Deze zijn zelforganiserend, resultaatgericht en ondernemend. Het gemeentehuis zoals de gemeenten dat nu kennen, is verleden tijd. De dienstverlening en het werk gebeuren waar en wanneer deze het meest passend zijn." (aldus de nieuwe gemeente in een statement over hoe zij te werk wil gaan)

- In het Regionaal Integraal HuisvestingsPlan 2013-2016 voor basisscholen in het Westerkwartier wordt geïnventariseerd welke scholen door krimp van het aantal leerlingen te klein worden, en met welke scholen zij het beste kunnen samengaan om liefst per dorp in ieder geval een school te behouden, dan wel samen te werken met een school in een naburig dorp.

Terug naar boven

Bezienwaardigheden

- "Rij langs een willekeurige weg door het Westerkwartier en je passeert wel een kerk of ziet op enige afstand een kerktoren. Dat wil niet zeggen dat de meeste kerkgebouwen zich tegenwoordig nog op die manier tonen. Vroeger was een kerk een groot, zo niet het grootste, gebouw in een dorp, doorgaans voorzien van een dakruiter of een echte toren, zodat het gebouw met kop en schouders boven de rest uitstak. De tijden zijn veranderd, want met name in de laatste vijftig jaar zijn er kerken gebouwd met een beperkte omvang en hoogte. Die moet je soms echt zoeken binnen de bebouwde omgeving. Bovendien zijn ze soms door hun uiterlijk nauwelijks als kerk herkenbaar.

Omdat veel kerkgebouwen vandaag de dag niet meer gebruikt worden voor kerkdiensten, dreigen veel van deze bijzondere gebouwen te verpieteren. Gelukkig is er het besef dat deze bouwwerken behoren tot het Groningse culturele erfgoed en dat we er best met gepaste trots naar mogen kijken. Iemand die met veel interesse en waardering naar ons noordelijk religieus erfgoed kijkt, is de Leekster kunstenaar Jan Ernst Douma. Met veel passie en toewijding heeft hij alle kerken in het Westerkwartier met zijn grafietstift vastgelegd. 82 bouwwerken, van imposante omvang tot bescheiden pandjes, zijn tot ware kunstwerken omgetoverd. Een prachtig cadeauboek!" Aldus het voorwoord van de uitgever bij het boek 'Kerken in het Westerkwartier. 82 tekeningen van vroeger tot vandaag' (2015). Bijzonder detail is dat de auteur er na het verschijnen van het boek achter kwam dat ook Dorkwerd nog net tot het Westerkwartier behoort. Daarop heeft hij alsnog een tekening van die kerk gemaakt die als inlegvel aan het boek is toegevoegd.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Het evenement Ei Ei Westerkwartier (2e paasdag, in 2019 voor de 11e keer) is de start van het recreatieve en toeristische seizoen in deze streek. Op diverse toeristische locaties zetten toeristische ondernemers en organisaties hun deuren wagenwijd open voor het publiek.

- Wielermeerdaagse Noordenveld-Westerkwartiier (eind juni/begin juli).

- Voetbalkamp Westerkwartier (eind augustus) in Doezum is een driedaags kamp voor jeugd van 6 tot 14 jaar uit de hele regio. De jeugd heeft hier drie dagen plezier met trainen, verschillende toernooien en overige activiteiten, zoals een schotsnelheidsmeter, pannakooi, enzovoort. Verder beleven ze plezier aan individuele tips van trainers. Wat is er mooier dan iets nieuws of iets op een andere manier succesvol te proberen. De trainers zullen spelers daarin sturen, wat de speler een completere voetballer/-ster maakt.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Sinds 2013 is er het WesterkwartierPlusPad, een mega-rondwandeling van 165 km, verdeeld in negen trajecten. De route loopt door een gevarieerd landschap, van de weidse ruimte in het noorden tot het besloten coulissenlandschap in het zuiden van het Westerkwartier. Wie rustig aan wil doen en optimaal van de omgeving en bezienswaardigheden wil genieten, boekt een dikke week vakantie en doet er negen dagen over. Wat er te weten valt over de dorpjes en buurtschappen waar je onderweg doorkomt en wat er te zien en te doen is, kun je uiteraard lezen op Plaatsengids.nl. Sportievelingen kunnen er natuurlijk ook een Vierdaagse van maken, wellicht als training voor de Vierdaagse van Nijmegen of Apeldoorn.

- Wandelen rond Roden is een website van Fokko en Karin van der Leest, met tientallen aantrekkelijk beschreven en gevisualiseerde (zowel korte als langere) wandelroutes in een straal van enkele tientallen kilometers rond Roden. Onder andere de Drentse gemeenten Noordenveld en Tynaarlo en gebieden in het Groningse Westerkwartier komen aan bod.

- Megawandelroute Westerkwartier deel 1 (circa 55 km). Deze lange route voert je door een afwisselend landschap, langs diverse borgen; onderweg zul je in het landschap en de namen van wegen een stuk cultuurhistorie herkennen.

- Landschapsbeheer Groningen, Natuur- en Milieuvereniging De Eendracht, Agrarische Natuurvereniging Boer&Natuur ZWK, Vereniging duurzame landbouw Stad en Ommeland, AOC Terra en Staatsbosbeheer werken sinds 2014 samen in de Gebiedscoöperatie Westerkwartier. In deze coöperatie worden de krachten van de genoemde instanties gebundeld en de verantwoordelijkheden gedeeld. Samen vormen de leden een maatschappelijk bedrijf dat zich richt op een collectieve aanpak van de gebiedsontwikkeling en het natuur- en landschapsbeheer in deze streek.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Westerkwartier (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Westerkwartier. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Media/nieuws: - Omroep Westerkwartier. - Nieuwssite Westerkwartier.

- Taal en cultuur: - Stichting Mien Westerkwartier wil het gebruik van de taal en cultuur van deze streek stimuleren.

- Fauna: - Stichting Runderland zet zich in om het Westerkwartier te profileren als dé plek in Europa waar alles te zien en te beleven is over het rund.

Reactie toevoegen