Westerkwartier

Gemeente en streek
Westerkwartier
Westerkwartier
Groningen

westerkwartier_kaart_kopie.jpg

De streek Westerkwartier gevisualiseerd. Vanuit het Z met de klok mee zie je de in 2019 opgeheven gemeenten Leek, Marum, Grootegast en Zuidhorn, de in 1990 opgeheven gemeente Ezinge en de in 1969 opgeheven gemeente Hoogkerk. (© Gruna1 op Wikipedia)

De streek Westerkwartier gevisualiseerd. Vanuit het Z met de klok mee zie je de in 2019 opgeheven gemeenten Leek, Marum, Grootegast en Zuidhorn, de in 1990 opgeheven gemeente Ezinge en de in 1969 opgeheven gemeente Hoogkerk. (© Gruna1 op Wikipedia)

Westerkwartier

Terug naar boven

Status

- Westerkwartier is een streek en tevens gemeente in de provincie Groningen.

- De gemeente Westerkwartier is in 2019 ontstaan uit samenvoeging van de gemeenten Grootegast, Leek, Marum en Zuidhorn, plus het grondgebied van de voormalige gemeente Ezinge, die bij haar opheffing in 1990 naar de gemeente Winsum is overgegaan (en daar bij de opheffing van de gemeente Winsum in 2019 weer van is afgesplitst. De rest van de gemeente Winsum is in 2019 overgegaan naar gemeente Het Hogeland). In het Herindelingsontwerp staan onder meer de grenzen van de nieuwe gemeente, de strategische visie op de nieuwe gemeente en ‘het waarom’ van de samenvoeging. Daarbij komen onder meer bestuurskracht, evenwichtige bestuurlijke verhoudingen, duurzaamheid en de financiële consequenties aan de orde.

- De gemeente Westerkwartier omvat de dorpen Aduard, Boerakker, Briltil, De Wilp, Den Ham, Den Horn, Doezum, Enumatil, Ezinge, Feerwerd, Garnwerd, Grijpskerk, Grootegast, Jonkersvaart, Kommerzijl, Kornhorn, Lauwerzijl, Leek, Lettelbert, Lucaswolde, Lutjegast, Marum, Midwolde, Niebert, Niehove, Niekerk, Niezijl, Noordhorn, Noordwijk, Nuis, Oldehove, Oldekerk, Oostwold, Opende, Pieterzijl, Saaksum, Sebaldeburen, Tolbert, Visvliet, Zevenhuizen en Zuidhorn en de buurtschappen Aalsum, Aduarder Voorwerk, Aduarderzijl, Allardsoog (deels), Allersma, Antum, Bakkerom, Balmahuizen, Barnwerd, Beswerd, Blauw, Boerenstreek, Bokkebuurt, Bolshuizen, Bombay, Bremen, Brillerij, Buikstede, De Eest, De Haar, De Haspel, De Holm, De Jammer, De Jouwer, De Kampen, De Linde, De Poffert (grotendeels), De Ruige Waard, De Schoor, De Snipperij, De Tenten, De Wieren, Diepswal (bij Briltil), Diepswal (bij Leek), Dorp (grotendeels), Eibersburen, Electra (grotendeels), Englum, Faan, Fransum, Fransumer Voorwerk, Frytum, Gaaikemadijk (grotendeels), Gaaikemaweer, Gaarkeuken, Hamrik, Hardeweer, Heereburen, Heineburen, Hilmahuis, Hoekje, Hoogemeeden, Ikum, Kenwerd, Keuningswijk, Kokswijk, Korhorn, Krassum, 't Kret, Kroonsfeld, Kuzemer, Kuzemerbalk, Lagemeeden, Lammerburen, Malijk, Nieuwbrug, Nieuwklap (deels), Noorderburen, Noordhornerga, Noordhornertolhek, Okswerd, Oosterzand, Oostindie (grotendeels), Oostum, Pama, Pasop, Peebos, Ruigezand, Schifpot, Selwerd, Steentil, Suttum, Tolhek, Topweer, Trimunt, Veldstreek, Vierhuizen, Westerhorn, Westerzand, Wierumerschouw (grotendeels), Willemstad, Zandwijk, Zethuis en Zuiderburen. Dat zijn in totaal 41 dorpen en 94 buurtschappen (!).

- De streek Westerkwartier omvat, naast het in de tweede alinea van dit hoofdstuk beschreven grondgebied, het grondgebied van de voormalige gemeente Hoogkerk. Onderdeel van de streek is ook de regio en het Nationale Landschap Middag-Humsterland, gelegen in het NO van de streek en gemeente.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
Als naam voor de nieuwe gemeente is Westerkwartier gekozen. Deze naam lag voor de hand, omdat de streek al vanouds zo heet en de grenzen vrijwel overeenkomen (de streek omvat verder alleen nog de voormalige gemeente Hoogkerk, die in 1969 in de gemeente Groningen is opgegaan).

Terug naar boven

Ligging

Het Westerkwartier grenst in het W en ZW aan de provincie Fryslân, in het ZO aan de provincie Drenthe en in het N aan het Reitdiep, met N daarvan de streek Hoogeland. Een bijzonderheid is dat het Westerkwartiers door de Hoogelandsters Overdaaips wordt genoemd, letterlijk: over het (Reit)diep. Maar dat omgekeerd het Hoogelands door de Westerkwartierders ook Overdaaips wordt genoemd. Dat is net zo waar: voor beide populaties is de andere kant van het Reitdiep immers de overkant...

Terug naar boven

Statistische gegevens

- Volkstelling 1808 Westerkwartier, met onder meer percentages arbeiders, dagloners en armen per kern, en een toelichting daarop door auteur Harry Perton.

- De gemeente Westerkwartier is bij haar oprichting in 2019 als volgt samengesteld:
van de gemeente Grootegast: circa 5.000 huizen met circa 12.200 inwoners op een oppervlakte van circa 88 km2;
van de gemeente Leek: circa 8.000 huizen met circa 19.500 inwoners op een oppervlakte van circa 64 km2;
van de gemeente Marum: circa 4.000 huizen met circa 10.300 inwoners op een oppervlakte van circa 65 km2;
van de gemeente Zuidhorn: circa 7.500 huizen met circa 19.000 inwoners op een oppervlakte van circa 128 km2 en
van de gemeente Winsum: circa 700 huizen met circa 1.600 inwoners op een oppervlakte van circa 23 km2.
In totaal dus circa 25.000 huizen met circa 62.500 inwoners op een oppervlakte van circa 368 km2.

Terug naar boven

Geschiedenis

Vanouds was het Westerkwartier op zijn beurt onderverdeeld in drie, later vier kwartieren, zijnde Vredewold, Langewold, Middag (hoorde oorspronkelijk tot Hunsingo) en Humsterland. Het gebied Middag-Humsterland is tegenwoordig een Nationaal Landschap en voorgedragen voor de Werelderfgoedlijst van de UNESCO.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van het Westerkwartier kun je terecht bij de volgende instantie en sites:

- Historische Vereniging Noordoost-Friesland (die ook het Groningse Westerkwartier tot haar werkgebied rekent).

- De Canon van het Westerkwartier belicht een 30-tal hoogtepunten uit de geschiedenis van deze regio.

- De historische verenigingen en werkgroepen in de streek* werken samen in de overkoepelende instantie Samenwerkende Historische Verenigingen Westerkwartier (SHVW), p/a Van Houtenstraat 20, 9801 KJ Zuidhorn. Tel. 0594-503568. Voor zover ons bekend zijn zij nog niet met een website of -pagina op het internet aanwezig.
* Deze vind je op de pagina van het dorp/de voormalige gemeente in kwestie. Het betreft met name Boerakker, Ezinge, Leek, Lutjegast, Marum, Niekerk/Oldekerk, Niezijl, Oldehove, Tolbert, Visvliet en Zuidhorn, welke plaatsen je allemaal gelinkt vindt onder het kopje Status.

- Het WKRegister is een eerbetoon aan alle verzetsstrijders, militairen, Joden en burgers die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen in en rondom het Westerkwartier.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- "De eerste stap naar de nieuwe organisatie van de huidige gemeente was de contourenschets ‘Verbindend in beweging’. Hierin staat de visie van de raad en de besturings- en managementfilosofie van de nieuwe organisatie en hoe deze eruit gaat zien. Het motto voor de nieuwe organisatie en nieuwe gemeente is ‘Mooi. Voor Elkaar’. Dit verwijst naar de resultaatgerichtheid van de nieuwe organisatie. De nieuwe gemeente wil het Westerkwartier iedere dag een stukje mooier maken en daarbij concrete resultaten voor haar inwoners leveren. Dat gebeurt in een samenspel tussen medewerkers en inwoners. De kernwaarden van de nieuwe organisatie zijn: samen, vertrouwen, lef en humor.

Voor het gemeentebestuur staan inwonerscontacten en bereikbaarheid centraal. Elkaar opzoeken en in gesprek gaan kenmerkt de Westerkwartierder bestuursstijl. Voor het management is leiderschap met de menselijke maat het uitgangspunt. Het geloof in de kracht van medewerkers staat voorop. Het werk is resultaatgericht en heeft toegevoegde waarde voor inwoners. De nieuwe organisatie werkt met teams. Deze zijn zelforganiserend, resultaatgericht en ondernemend. Het gemeentehuis zoals de gemeenten dat nu kennen, is verleden tijd. De dienstverlening en het werk gebeuren waar en wanneer deze het meest passend zijn." (aldus de nieuwe gemeente in een statement over hoe zij te werk wil gaan)

- In het Regionaal Integraal HuisvestingsPlan (RIHP) 2017-2020 voor basisscholen in het Westerkwartier wordt geïnventariseerd welke scholen door krimp van het aantal leerlingen te klein worden, en met welke scholen zij het beste kunnen samengaan om liefst per dorp in ieder geval een school te behouden, dan wel samen te werken met een school in een naburig dorp. Er wordt ook in vermeld welke scholen in de voorgaande RIHP-periode (2013-2016) reeds gefuseerd en/of gesloten zijn.

Terug naar boven

Bezienwaardigheden

- "Rij langs een willekeurige weg door het Westerkwartier en je passeert wel een kerk of ziet op enige afstand een kerktoren. Dat wil niet zeggen dat de meeste kerkgebouwen zich tegenwoordig nog op die manier tonen. Vroeger was een kerk een groot, zo niet het grootste, gebouw in een dorp, doorgaans voorzien van een dakruiter of een echte toren, zodat het gebouw met kop en schouders boven de rest uitstak. De tijden zijn veranderd, want met name in de laatste vijftig jaar zijn er kerken gebouwd met een beperkte omvang en hoogte. Die moet je soms echt zoeken binnen de bebouwde omgeving. Bovendien zijn ze soms door hun uiterlijk nauwelijks als kerk herkenbaar.

Omdat veel kerkgebouwen vandaag de dag niet meer gebruikt worden voor kerkdiensten, dreigen veel van deze bijzondere gebouwen te verpieteren. Gelukkig is er het besef dat deze bouwwerken behoren tot het Groningse culturele erfgoed en dat we er best met gepaste trots naar mogen kijken. Iemand die met veel interesse en waardering naar ons noordelijk religieus erfgoed kijkt, is de Leekster kunstenaar Jan Ernst Douma. Met veel passie en toewijding heeft hij alle kerken in de streek met zijn grafietstift vastgelegd. 82 bouwwerken, van imposante omvang tot bescheiden pandjes, zijn tot ware kunstwerken omgetoverd. Een prachtig cadeauboek!" Aldus het voorwoord van de uitgever bij het boek 'Kerken in het Westerkwartier. 82 tekeningen van vroeger tot vandaag' (2015). Bijzonder detail is dat de auteur er na het verschijnen van het boek achter kwam dat ook Dorkwerd nog net tot het Westerkwartier behoort. Daarop heeft hij alsnog een tekening van die kerk gemaakt die als inlegvel aan het boek is toegevoegd.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Het evenement Parels in het Westerkwartier (2e paasdag, vóór 2019 onder de naam 'EiEi') is de start van het recreatieve en toeristische seizoen in deze streek. Op diverse toeristische locaties zetten toeristische ondernemers en organisaties hun deuren wagenwijd open voor het publiek.

- Editie 37 van de Amysoft Wielermeerdaagse Noordenveld-Westerkwartier start in 2019 op 1 juli in Nieuw-Roden, op 3 juli in Zevenhuizen, op 5 juli in Leek en eindigt traditiegetrouw in De Wilp, op zaterdag 6 juli.

- Voetbalkamp Westerkwartier in Doezum (eind augustus, in 2019 voor de 7e keer) is een kamp voor jeugd van 6 tot 14 jaar uit de hele regio. De jeugd heeft hier drie dagen plezier met trainen, verschillende toernooien en overige activiteiten, zoals een schotsnelheidsmeter, pannakooi, enzovoort. Verder beleven ze plezier aan individuele tips van trainers. Wat is er mooier dan iets nieuws of iets op een andere manier succesvol te proberen. De trainers zullen spelers daarin sturen, wat de speler een completere voetballer/-ster maakt.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Op tweede paasdag 2019 was de officiële aftrap van de opening van de themaroutes 'Parels in het Westerkwartier'. Middels een app, kaart, bordjes of routeboekje kun je verschillende wandel- en fietsroutes door het mooie Westerkwartier volgen. Ook zijn er speciale speurroutes voor kinderen.

- Sinds 2013 is er het WesterkwartierPlusPad, een mega-rondwandeling van 165 km, verdeeld in negen trajecten. De route loopt door een gevarieerd landschap, van de weidse ruimte in het noorden tot het besloten coulissenlandschap in het zuiden van het Westerkwartier. Wie rustig aan wil doen en optimaal van de omgeving en bezienswaardigheden wil genieten, boekt een dikke week vakantie en doet er negen dagen over. Wat er te weten valt over de dorpjes en buurtschappen waar je onderweg doorkomt en wat er te zien en te doen is, kun je uiteraard lezen op Plaatsengids.nl. Sportievelingen kunnen er natuurlijk ook een Vierdaagse van maken, wellicht als training voor de Vierdaagse van Nijmegen of Apeldoorn.

- Wandelen rond Roden is een website van Fokko en Karin van der Leest, met tientallen aantrekkelijk beschreven en gevisualiseerde (zowel korte als langere) wandelroutes in een straal van enkele tientallen kilometers rond Roden. Onder andere de Drentse gemeenten Noordenveld en Tynaarlo en gebieden in het Groningse Westerkwartier komen aan bod.

- Megawandelroute Westerkwartier deel 1 (circa 39 km). Deze lange route voert je door een afwisselend landschap, langs diverse borgen; onderweg zul je in het landschap en de namen van wegen een stuk cultuurhistorie herkennen.

- Landschapsbeheer Groningen, Natuur- en Milieuvereniging De Eendracht, Agrarische Natuurvereniging Boer&Natuur ZWK, Vereniging duurzame landbouw Stad en Ommeland, AOC Terra en Staatsbosbeheer werken sinds 2014 samen in de Gebiedscoöperatie Westerkwartier. In deze coöperatie worden de krachten van de genoemde instanties gebundeld en de verantwoordelijkheden gedeeld. Samen vormen de leden een maatschappelijk bedrijf dat zich richt op een collectieve aanpak van de gebiedsontwikkeling en het natuur- en landschapsbeheer in deze streek.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Westerkwartier (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Westerkwartier. - Site m.b.t. de fusiegemeente in oprichting. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Media/nieuws: - Omroep Westerkwartier. - Nieuwssite m.b.t. de kernen in deze streek.

- Taal en cultuur: - Stichting Mien Westerkwartier wil het gebruik van de taal en cultuur van deze streek stimuleren.

- Muziek: - De naam van de band Zuver Scheerwol is een samenvoeging van de achternamen van Sijtse Scheeringa en Fries Wolma. Het Groninger woord Zuver staat voor zuiver. De betekenis staat voor kwaliteit. In dit geval muzikaal gezien. Het repertoire bestaat uit eigen dialectrock (Westerkwartier) en Engelstalige pop/rockcovers. Niet alleen op festivals als Kanaalpop, Spijkerpop, Noorderzon en Bevrijdingsfestivals, maar ook in muziekcafé’s kom je ze regelmatig tegen. Hun muziek is soms vernieuwend, maar ook herkenbaar. Van een gevoelige ballade tot stevige rock, van blues tot opzwepende funk. De hitsingle “Trammelaant op t pladdelaand” en “t Kin mie vandoag niks meer schelen” bereikten in de Noord 9 een numero 1 positie, waarvoor ZuverScheerwol 'graadmeters' heeft gekregen. In 2015 verschijnt hun debuutalbum “Doalders” met in totaal 11 liedjes. Op het album staan alle hits, inclusief een aantal nieuwe liedjes. Het album had een nominatie voor de Streektaalprijs.

- Welzijn: - Voedselbank Westerkwartier heeft als hoofddoelstellingen: mensen die onder een bepaald bestaansminimum leven periodiek van een evenwichtig voedselpakket voorzien; voedsel verzamelen en uitdelen, verspilling tegengaan;  bewustheid in de gemeenten vergroten door informatie te geven over de problemen bij armoede; belang hechten en aandacht geven aan gemeenschapszin, deskundigheid, betrokkenheid van vrijwilligers. De doelstellingen en richtlijnen opgesteld door de landelijke Voedselbank Nederland zijn hierbij leidend. Nevendoelen zijn: een ontmoetingsplaats creëren voor klanten; op vraag van klanten zorgdragen voor doorverwijzen; structureel en incidenteel activiteiten organiseren ter ondersteuning van klanten; speciale aandacht geven aan kinderen en jongeren.

- Fauna: - "Stichting Runderland is sinds 2010 actief in de regio en inmiddels een bekende naam. De stichting wil, in samenwerking met ondernemers en organisaties, de regio een flinke en structurele toeristische impuls geven door middel van het thema Rund. Het Westerkwartier wordt dé plek op de wereld waar van alles over runderen te beleven en te leren is, altijd in een combinatie van educatie en ontspanning. Het is een echt gebiedsconcept dat kansen biedt aan bewoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties. Runderland bedenkt, faciliteert en organiseert (business)activiteiten. Elke ondernemer of instantie is zelf verantwoordelijk voor zijn eigen handelsactiviteiten. Wanneer iedereen iets doet - groot of klein - in relatie tot het rund zal het thema steeds meer kracht krijgen.

Het thema rund hoort, blijkt uit onderzoek, bij het gebied. Het is heel veelzijdig, biedt kansen voor iedereen en maakt het mogelijk om samen waarde te creëren. Runderland is een ‘verzamelplaats’ waar iedereen verschillende runderen kan bekijken. Inmiddels zijn er al ruim 16 diersoorten in het gebied en dat blijft groeien. Runderland wil bijdragen aan een leefbare omgeving door intersectorale samenwerking, onderhoudt een goede relatie met de Ondernemersvereniging Toerisme Westerkwartier en wil samen kennis en netwerken uitwisselen met organisaties die actief zijn met landbouw en natuur, landschap, cultuur, dorpsverenigingen, onderwijsinstellingen en nog veel meer. Neem eens een kijkje op de site en ervaar de mogelijkheden en kansen die het rund biedt."

Reacties

(2)

L.S.
Graag zouden we zien dat u onder de kop Geschiedenis verwees naar de historische verenigingen binnen de nieuwe gemeente Westerkwartier. Dat zijn er wel een stuk of 15. Zij werken al jaren samen in de SHVW (Samenwerkende Historische verenigingen Westerkwartier). We vinden dat u hen te kort doet door ze niet te noemen.

Mogelijk voor het grensgebied ook naar de Historische vereniging Noordoost Friesland (HVNF).

J. Olijve

Dank voor uw reactie. Lokale instellingen, zoals verenigingen, waaronder historische verenigingen, beschrijven wij op de pagina's van de dorpen en voormalige gemeenten in kwestie. In dit geval kan ik hierboven als aanvulling wel verwijzen naar welke plaatsen en voormalige gemeenten zo'n vereniging hebben. Dat heb ik nu dan ook gedaan. De HVNF had ik hierboven reeds vermeld. Van de SHVW heb ik op het internet niets kunnen vinden, behalve een adres. Dat heb ik nu hierboven vermeld.

Als zij niet over zichzelf schrijven/zichzelf niet profileren op het internet, kan ik dat ook niet doen... Het zou handig zijn als zij ergens op het internet beschrijven wie zij zijn en wat ze doen, zoals welke verenigingen en werkgroepen zij vertegenwoordigen. Dat is nu nergens op het internet te vinden. Opdat ik daar vervolgens naar kan linken. Dat kan een site zijn, of een Facebookpagina, of een pagina onder een bestaande site zoals van de Historische Kring Zuidhorn, waar al een Agenda staat van de historische kringen in het werkgebied van de SHVW: https://www.historischmarum.nl/agenda-samenwerkende-historische-verenigi.... Maar die is nog van 2017/2018... Als men die nu even bijwerkt naar 2019, dán wil ik daar graag naar linken. Kortom het internet is een zegen, maar je moet er, net als een papieren omgeving, wél wat voor doen om in the picture te komen. Dat gaat ook op het internet niet vanzelf. Bijv. (minimaal) 1x per jaar een bijgewerkte agenda plaatsen, een stukje over jezelf schrijven en dat ergens op een website plaatsen, zodat zoekers en Google je kunnen vinden. En ik er over kan schrijven.

Reactie toevoegen