Saaksum

Plaats
Dorp
Zuidhorn
Westerkwartier
Groningen

saaksum_collage.jpg

Saaksum, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Saaksum, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

saaksum nh kerk [640x480].jpg

Saaksum, Hervormde kerk anno begin 20e eeuw

Saaksum, Hervormde kerk anno begin 20e eeuw

Saaksum.JPG

Saaksum, Hervormde kerk anno begin 21e eeuw, de toren staat echt zo scheef.

Saaksum, Hervormde kerk anno begin 21e eeuw, de toren staat echt zo scheef.

Saaksum (2).JPG

Een mooi straatje in Saaksum.

Een mooi straatje in Saaksum.

Saaksum

Terug naar boven

Status

Saaksum is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Westerkwartier, gemeente Zuidhorn. T/m 1989 gemeente Oldehove.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
Soaksum of Soaksm (zoals de lokale website heet).

Oudere vermeldingen
1840 Saaxum.

Slogan
Op de lokale dorpssite betitelt het dorp zich als 'Parel in de kroon'.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Saaksum grenst in het Z en W aan Oldehove, in het N aan het water het Reitdiep en Warfhuizen en in het O aan Schouwerzijl en Ezinge, en ligt verder OZO van Zoutkamp, ZO van Zuurdijk, Leens en Ulrum, Z van Wehe-Den Hoorn, ZW van Eenrum en Baflo, WZW van Winsum, WNW van Feerwerd, Garnwerd en Sauwerd, NNW van Aduard, N van Den Ham en Zuidhorn, NNO van Noordhorn en NO van Grijpskerk.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat het dorp Saaksum 45 huizen met 314 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 40 huizen met ca. 95 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Beschrijving van Saaksum anno 1828 door de toenmalige schoolmeester A. Rosingh.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Saaksum heeft 2 rijksmonumenten. Naast de kerk is dat verder nog de kop-hals-romp boerderij uit 1860 aan de Eiso Jargesstraat nr. 1.

- De huidige Hervormde (PKN) kerk is gebouwd in 1849. Op 9 april van dat jaar hield ds. J. P. Bruinwold Riedel een afscheidsrede in de oude kerk van Saaksum en sprak daarbij ook over de oorsprong van het oude kerkgebouw. "De mondelinge overlevering zegt, dat in het begin der 16e eeuw tussen den Heer van Alma tot Saxum wonende op de Heerlijkheid Alma, thans eene boerenplaats, bewoont door D. F. Folkerts en den proost van Oldehove twist ontstond, die zo hoog liep, dat genoemde heer van Alma zich met zijn gezin van de Proostdy te Oldehove afscheidde, dit gebouw, zijnde zijne bierbrouwerij, tot een kapel of kerk liet inrichten en daarbij een eigen kapelaan aanstelde. De vorm en geheele aanleg van de oude kerk bevestigen deze overlevering volkomen.

Bovendien meldt de geschiedenis, dat onder de regering van de bloeddorstige Alva, zekere Popko Ufkes van Emden is beschuldigd geworden het beeldenbreken in het oude kerkgebouw begaan te hebben in het jaar 1570. Misschien heeft dit de aanleiding gegeven tot het ontstaan der eerste kerkhervorming in deze streken. Immers uit goede bronnen is het bewezen, dat in deze gemeente kort daarna de Roomse met de Hervormde godsdienst is verwisseld en Saaksum tot het jaar 1610, toen hier de kerkhervorming was ingevoerd, met Niehove en Oldehove is gecombineerd geweest tezamen een Hervormde Gemeente uitmakende. Met het jaar 1610 heeft Saaksum op zich zelve een gemeente uitgemaakt." Aldus de aantekeningen in het kerkenraadboek.

Volgens deze overlevering zou Saaksum dus pas in het begin van de 16e eeuw een eigen kerk gekregen hebben, hetgeen onjuist is. Het dorp komt reeds voor op een 15e-eeuwse lijst van kerspelen in het bisdom Münster. Er zijn nog oudere gegevens. Het zegel van Humsterland, gehecht aan een oorkonde van 9 september 1361, vertoont drie kerken, welke naar alle waarschijnlijkheid de parochies Oldehove, Niehove en Saaksum voorstellen. Verder wordt de plaatsnaam genoemd in een lijst met schenkingen tussen de jaren 750 en 1150 aan de abdij Fulda gedaan. Het kan in die tijd reeds een eenvoudige kerk gehad hebben. Wij moeten concluderen dat voornoemde bierbrouwerij-overlevering niet op de parochiekerk kan slaan, maar dat wil niet zeggen dat het verhaal geheel op fantasie berust. Vaak ligt er wel een bepaalde gebeurtenis ten grondslag aan een dergelijke overlevering die zich eeuwenlang in stand weet te houden. Mogelijk heeft de heer van Alma op zijn borg een huiskapel ingericht en daarvoor een kapelaan aangesteld.

Over de kerkelijke geschiedenis van Saaksum is zeer weinig bekend. De kerk was volgens een akte van 1588 gewijd aan St. Katharina. Daarnaast had de kerk nog een prebende voor een ons thans niet meer bekende heilige. Beide altaarstenen bleven bewaard. Na de Reformatie kreeg Saaksum in 1610 een eigen predikant en heeft die behouden tot 1968. In 1849 is de oude kerk wegens bouwvalligheid afgebroken, maar de oude toren bleef gelukkig staan. De toren is opgetrokken in kloostersteen, maar later grotendeels ommetseld in kleinere steen. Het oorspronkelijke metselwerk bleef zichtbaar bij een groot deel van de noordzijde, met name de uitgemetselde traptoren en aan de oostzijde, te zien op de zolder van de kerk.

In de winter van 2005 heeft het kerkorgel het door lekkage van het dak begeven. Het dat is in 2006 gerepareerd; de folie is vervangen, er zijn nieuwe panlatten aangebracht, waarna de oude dakpakken weer zijn teruggeplaatst. Ook een deel van de kerkvloer bleek in slechte staat te verkeren. Dit is door vrijwilligers gerepareerd. Restauratie van het kerorgel door een professionele restaurateur zou tienduidenzen euro's gaan kosten, wat door de kleine kerkelijke gemeente niet was op te brengen. Gelukkig hebben twee vrijwilligers het orgel voor een veel bescheidener bedrag kunnen restaureren. De kerk maakt deel uit van de Hervormde Streekgemeente Noordhorn-Saaksum. Aan die site hebben wij ook de informatie over de kerk ontleend.

Terug naar boven

Beeld

- Diaserie rondleiding door Saaksum.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Saaksum. - Beschrijving van Saaksum op dekrantnieuws.nl.

- Bedrijfsleven: - Henk Veenstra uit Saaksum heeft een bedrijf in timmer- en metselwerken. In 2012 is hij blind geworden. Sindsdien maakt hij onder de naam Blindvertrouwen allerlei houten artikelen zoals vogelhuisjes, houten speelgoed, tafels, stoelen, kasten, kisten en dergelijke. Dit gebeurt allemaal op gevoel, op blind vertrouwen als het ware. Vandaar de naam.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Saaksum. - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van de voormalige Doopsgezinde Gemeente te Saaksum.

Reactie toevoegen