Aduard

Plaats
Dorp
Zuidhorn
Westerkwartier
Groningen

aduard_fietsenstalling.jpg

Aduard, fietsenstalling bij de Friesestraatweg met De Ploeg-achtige (zie https://nl.wikipedia.org/wiki/De_Ploeg) evocatie van het Groningerland. (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com)

Aduard, fietsenstalling bij de Friesestraatweg met De Ploeg-achtige (zie https://nl.wikipedia.org/wiki/De_Ploeg) evocatie van het Groningerland. (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com)

Aduarderdiep met kanoers.jpeg

Het Aduarderdiep loopt O langs Aduard. Om het geheel te bekanoën moet je een goede conditie hebben: het kanaal dat loopt van Hoogkerk naar Aduarderzijl, is nameljik 12 km lang.

Het Aduarderdiep loopt O langs Aduard. Om het geheel te bekanoën moet je een goede conditie hebben: het kanaal dat loopt van Hoogkerk naar Aduarderzijl, is nameljik 12 km lang.

aduard burg seinenstraat [640x480.jpg

Aduard Burg. Seinenstraat

Aduard Burg. Seinenstraat

GR gemeente Aduard in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Aduard in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Aduard in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Aduard

Terug naar boven

Status

- Aduard is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Westerkwartier, gemeente Zuidhorn. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1989.

- Wapen van de voormalige gemeente Aduard.

- Onder het dorp Aduard vallen ook delen van de buurtschappen Gaaikemadijk (grotendeels), Nieuwklap, Steentil (deels) en Wierumerschouw.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
Auwerd.

Oudere vermeldingen
1252 kopie 13e eeuw Adawerth, 1276 Adward, 1281 Aduwart, Aduwert, 1283 Aedwert, ca. 1660 Groot Adewert. Die laatste naam gold ter onderscheiding van Lutke of Klein Aetwer, een andere naam voor het dochterklooster Sint Annen.

Naamsverklaring
Betekent het Oudfriese werth 'wierde, bewoonde hoogte' van de persoon Ado. Aduard zou niet op een terp liggen, daarom achtte men deze verklaring problematisch. De terpenatlas geeft echter aan dat hier wel degelijk een terp ligt.(1)

Terug naar boven

Ligging

Aduard ligt 5 km NW van Groningen, 3 km NO van Zuidhorn. In het N grenst het dorp aan het Van Starkenborghkanaal, O van het dorp loopt het Aduarderdiep.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Aduard 299 huizen met 1.955 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 103/737 (= huizen/inwoners), de dorpen Fransum 24/166 en Den Ham 52/341, en de buurtschappen De Knijp 4/16, Fransummervoorwerk 3/20, Den Horn 37/220, Langeweer 19/110, De Poffert (deels) 27/160, Aduardervoorwerk 30/185 en "Wierum ten westen van het Reitdiep": geen aantallen vermeld. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.000 huizen met ca. 2.200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Aduard is ontstaan rond het in 1192 vanuit Klaarkamp in Friesland gestichte cisterciënzer klooster Sint Bernard.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen van de voormalige gemeente) Aduard, kun je terecht bij:

- Historische Vereniging Aduard, op welker site al veel geschiedkundige informatie te vinden is.

- Kloostermuseum Sint Bernardushof geeft een beeld van de geschiedenis van het vroegere Sint Bernardusklooster in het dorp. Dit Cisterciënzer klooster is in 1192 gesticht vanuit het Friese klooster Klaarkamp. In 1580 is de abdij in brand gestoken en wordt het merendeel van de gebouwen afgebroken. Met stenen van het klooster worden de eerste huizen van Aduard gebouwd, zo ook het huis waar het museum in gevestigd is. De monniken hebben veel gedaan voor de waterhuishouding in de regio. De baksteenindustrie - met de bekende kloostermoppen - is hier tot grote bloei gekomen. Het enige overgebleven gebouw van het kloostercomplex - de ziekenzaal, thans NH kerk - is tevens te bezichtigen.

Langs de contouren van het voormalige klooster is een wandeling uitgezet met 7 kunstwerken. Als je daar je smartphone of tablet op richt, krijg je 3D-beelden te zien van het Aduard uit de middeleeuwen. Je kunt zelfs virtueel door het klooster - zoals het ooit moet zijn geweest - heen lopen. Bij de app is gebruikgemaakt van een unieke techniek, die nog niet eerder in Nederland is gebruikt. De app is gratis te downloaden via de app-store van je mobiele telefoon of tablet.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Dorpsvisie Aduard is een plan voor de middellange termijn (2015-2025) over hoe de leefbaarheid in het dorp te behouden en waar mogelijk te verbeteren.

- In Aduard heeft het grootste kloostercomplex van Noord-Europa gestaan. Het klooster, gesticht in de 12ee eeuw, is van onschatbare waarde geweest voor de ontwikkeling van Groningen en het huidige cultuurlandschap Middag-Humsterland. In 2009 is een project van start gegaan met als doel te komen tot ‘Het Nieuwe Wonder van Aduard'. Het project is een initiatief van de gemeente Zuidhorn en bestaat uit drie deelplannen: het herinrichtingsplan van het kloosterterrein, de studie voor een nieuw concept voor een informatie- en studiecentrum en het vormen van een idee voor een kunstwerk in het dorp. Met dit meerjarenproject beoogt de gemeente de geschiedenis van het Cisterciënzerklooster zichtbaar te maken in de openbare ruimte.

De eerste fase van het project, herinrichting kloosterterrein Aduard, is afgerond. Uitgangspunt hierbij was een eerste aanzet te geven tot de herinrichting van de openbare ruimte in het centrum van het dorp en de uitbouw van het toeristisch-recreatieve aanbod. Bij de uitvoering zijn Platform Erfgoed Aduard, inwoners en lokale ondernemers en verenigingen nauw betrokken geweest. De eerste fase van het project bestond uit de volgende onderdelen: herstellen zichtlijnen De Lindt en aanbrengen kloostercontouren in bestaande bestrating; markeren van Noorder- en Zuiderpoort; verplaatsen van het herdenkingsmonument op het Kaakheem en bomen voor een beter zicht op de Abdijkerk; kloosterwandeling met 3D-app, die een virtueel beeld geeft van het dorp in de middeleeuwen. Het project is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van de Regio Groningen-Assen, provincie Groningen en het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (ELFPO).

Zaterdag 19 september 2015 vierde Aduard een groots feest in middeleeuwse sferen met muziek, theater, eten, drinken, wandelen en (streekproducten)markt. Hiermee is de eerste projectfase van het 'Nieuwe Wonder van Aduard' afgerond. Met vele partijen is in de afgelopen jaren hard gewerkt om de rijke kloostergeschiedenis van het dorp weer zichtbaar te maken. Deze dag kwam het grootste klooster van Europa in 3D tot leven met de nieuwe interactieve 3D-app en wandelroute (2 km). Tijdens het dorpsfeest was de feestelijke opening van deze bijzondere interactieve wandelroute en is de gratis app gelanceerd. (bron: gemeente Zuidhorn)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Aduard heeft 11 rijksmonumenten.

- De (voorheen Hervormde) Abdijkerk en de (voorheen Gereformeerde) Rehobothkerk behoren sinds 2016 tot de Protestantse Gemeente Aduard - Den Ham - Fransum. Sinds 2007 hebben de Gereformeerde Kek en de Hevormde Gemeente toegewerkt naar de fusie, van 2010-2016 in de vorm van een federatie, de ‘Protestantse Gemeente in wording’.

De Abdijkerk is het enige overgebleven gebouw van de in 1192 gestichte Sint Bernardusabdij, die uitgroeide tot een van de beroemdste en rijkste Cisterciënzer abdijen van Noordwest-Europa. De abdij ging na plunderingen in 1580 door brand en afbraak geheel verloren. Alleen de ziekenzaal voor lekenbroeders bleef relatief goed overeind en werd in 1594 heringericht met de Hervormde kerk aan de oostzijde, en een school met meesterswoning in een kleiner deel aan de westzijde. De Staten van Stad en Ommelanden van Groningen bepaalden in 1598 dat dit gebouw als ‘monumentum antiquitatis’ niet afgebroken zou worden; een vroege vorm van monumentenzorg door de overheid. Dankzij deze herbestemming is dit gebouw het oudste overgebleven medische gebouw en een uniek voorbeeld van Cisterciënzer architectuur in Nederland.

Het rechthoekige bakstenen zaalgebouw onder een zadeldak is gebouwd in de romano-gotische stijl. Kenmerkend zijn het gevarieerde siermetselwerk, de rondstaven rond nissen en vensters en de wandgeleding. Op de westgevel staat een torenelement met een historisch uurwerk en een luidklok.

Rond 1720 is het kerkgedeelte in opdracht van Evert Joost Lewe van Aduard ingericht als familiekapel en omstreeks 1850 is het exterieur gemoderniseerd in neogotische stijl. Nadat de school in het begin van de 20e eeuw het gebouw verliet, kwam dat deel in bezit van de gemeente Aduard, die het in 1907 overdroeg aan het Rijk. De Hervormde Gemeente volgde dat voorbeeld in 1909 op voorwaarde dat zij het als kerkgebouw zouden kunnen blijven gebruiken. Er volgde een noodzakelijke restauratie in de periode 1917-1928 door architect van de Rijksgebouwendienst Hendrik van Heeswijk, waarbij de romano-gotische architectuur van circa 1300 is hersteld en deels teruggebracht. Die restauratiefase bracht ook de rijke oorspronkelijke tegelvloer aan het licht. Deze plavuizenvloer met decoratieve patronen is karakteristiek voor de Cisterciënzer architectuur van circa 1300 en de aanwezigheid ervan wijst op een representatieve en deels sacrale functie, passend bij een ziekenzaal voor lekenbroeders. De vloer is herplaatst in het westelijke deel van de kerk. Het 18e-eeuwse kerkmeubilair dateert uit de tijd van de familie Lewe en is kwalitatief en stilistisch vergelijkbaar met het snijwerk dat in de tijd van Daniel Marot in Den Haag en Amsterdam is geproduceerd. (bron: huidig eigenaar Stichting Monumenten Bezit SMB)

Gebouw ’t Hoge Hof van de PKN-gemeente wordt gebruikt voor vergaderingen van verschillende verenigingen, commissies e.d. Daarnaast worden er tentoonstellingen gehouden, verjaardagen, huwelijksfeesten en begrafenissen.

- Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt (Kloosterstraat 15). - Beschrijving en foto's orgel Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt.

- Het eerste gemeentehuis van Aduard (tot 1902, van ca. 1600-1800 was het het rechthuis van het dorp) aan de Hoofdstraat is in 2013 gerestaureerd. In deze 'multifunctionele herberg' werd recht gesproken, vergaderd, er vonden aanbestedingen, veilingen en aangiftes voor de burgerlijke stand plaats en tegelijkertijd werd er ook nog bier en jenever geschonken. Die combinatie van functies was tot eind 19e eeuw niet ongebruikelijk. Het 'nieuwe' gemeentehuis verrees er in 1902 naast.

- Gevelstenen in Aduard.

- Aduard, Steengoed Erfgoed.

Terug naar boven

Evenementen

- Aduard wordt in 1192 voor het eerst in de archieven vermeld en heeft daarom in 2017 het 825-jarig bestaan gevierd.

- Stichting Abdijconcerten Aduard organiseert door het jaar heen verschillende toonaangevende kamermuziekconcerten in de sfeervolle Abdijkerk.

- Op een zaterdag in april (van 10.00-14.00 uur) is er een grote en goed gesorteerde Rommelmarkt op het buitenplein van 't Hoge Hof, met binnen veel interessante boeken van allerlei genres. Naast boeken ook vinyl, CD's en DVD's.

- Koningsdag.

- Op Tweede Pinksterdag is er jaarlijks de Abdijloop in Aduard (in 2018 voor de 3e keer). De loop staat symbool voor de ruim 825-jarige historie van het dorp en loopt deels over wegen en paden waar al eeuwen gelopen wordt. Het startschot wordt om zeven uur ‘s avonds gegeven door Broeder Ysebrand van het Abdijmuseum. De lopers vertrekken uiteraard niet zonder een zegening voor een veilige loop. De start is op het gras van de Renbaan, gelegen om de voetbalvelden. Vervolgens draait het peloton het Aduard 800 Pad op om zo na vier mijl terug te keren. Voor de lange afstand lopers is de mogelijkheid voor een tweede ronde om zo aan 8 mijl te komen. Iedere loper maakt kans, tijdens de verloting, op een prijs op basis van het startnummer. De hoofdprijs is een 7-gangendiner, inclusief wijnarrangement voor 2 personen in Michelin Sterrenrestaurant Herberg Onder de Linden aan de route van de Abdijloop. Voor iedere loper is er een kleine attentie, beschikbaar gesteld door Health Centre Zuidhorn. Voor de eerste drie lopers en loopsters op de 4 en 8 mijl zijn er ook prijzen te verdelen.

- Harddraverij (juni).

- Wandelstichting Aduard organiseert door het jaar heen diverse wandeltochten in het dorp en omgeving, waaronder de Avondvierdaagse (juni).

- Jaarlijks op de 3e zaterdag van juni (in 2018 voor de 8e keer) organiseert Oranjevereniging Oranje Getrouw in Aduard een Schuurverkoop. Deze vindt plaats door heel het dorp. Elke verkoper mag op zijn eigen terrein van zijn woning of schuur allerlei spullen te koop aanbieden. De opbrengst hiervan is voor de deelnemers. Ruim 50 huishoudens nemen er aan deel. Daarnaast is er nog een Kinderrommelmarkt met ca. 15 deelnemers.

- Beachvolleybaltoernooi (op een zaterdag in juli).

- Op een zaterdag half december is er de jaarlijkse gezellige Kerstfair in het dorp. Er is van alles te doen voor jong en ouder. Er zijn ca. 30 kramen met kleding, schoenen, sieraden, brocante spullen, kerstbomen en kerststukjes. Uiteraard ontbreken de lekkernijen niet, zoals chocolade, oliebollen, glühwein en warme chocolademelk.

- Als het in de winter hard genoeg vriest, kun je schaatsen op de IJsbaan van Aduard.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- W van het dorp is in 2013 een uitkijktoren geplaatst.

Terug naar boven

Beeld

- Filmpje Rondje Aduard met de auto (2013).

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Aduard (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen:- Site van en over Aduard.

- Nieuws: - Nieuws uit Aduard op Twitter. - Nieuws uit het dorp op Facebook.

- Belangenvereniging: - Dorpsbelangen Aduard houdt zich actief bezig met behoud en waar mogelijk verbetering van de leefbaarheid in het dorp en het vertegenwoordigen van de dorpsbelangen bij instanties zoals de gemeente en provincie.

- MFC: - Multifunctioneel Centrum (MFC) De Meeden is het ontmoetingscentrum van Aduard, waar veel activiteiten plaatsvinden voor jong en ouder. Het MFC omvat een sporthal, een bibliotheek, een café, biljartruimte, diverse zalen voor muziek, toneel, bijeenkomsten en vergaderingen, en een gezondheidscentrum.

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool De Adeborg is een samenwerkingsschool, zoals dat in schooljargon heet. In mei 2013 kreeg een stuurgroep van het bestuur van Westerwijs en van het bestuur van Penta Primair namelijk de opdracht om, op basis van een plan van aanpak, een onderzoek in te stellen naar een mogelijke scholenfusie tussen de openbare basisschool Goeman Borgesius en de christelijke basisschool Adewerth in Aduard. Als een openbare en een christelijke school in een dorp het voornemen hebben te willen fuseren, dan maakt dat doorgaans veel emoties los. Vele jaren is men immers veelal gescheiden opgetrokken. Ieder met de eigen sociaal-maatschappelijke, culturele en levensbeschouwelijke achtergrond. Daarbij had de onderwijsinspectie de scholen erop geattendeerd dat de prestaties van de groepen 8 onvoldoende waren.

Begrijpelijk dat er in het begin weerstand was van een deel van de ouders. Inmiddels is het vertrouwen in elkaar en in de samenwerking gegroeid. Vooral ook vanwege het besef dat een fusie van beide scholen een goede zaak is voor het ontwikkelingsperspectief voor het onderwijs in Aduard en omgeving. (bron: Schoolgids 2017-2018) De naam van de samenwerkingsschool is: de Adeborg, een samentrekking van Adewerth en Goeman Borgesius. Los daarvan (want dat is alleen voor de huidige generatie relevant) is het ook een ‘borg’, een burcht, een veilige plaats. - Artikel over het allereerste onderwijs in Aduard.

- SKSG Aduard BSO biedt samen met SKSG Speulhuus buitenschoolse opvang en peuterspeelzaal aan in het dorp. De BSO is gevestigd in een voormalige kleuterschool aan de rand van het dorp, naast de sportvelden. De BSO is geopend op maandag, dinsdag, donderdag en vrijdag. De kinderen worden na school opgehaald door de pedagogisch medewerkers. Ze organiseren leuke, leerzame en uitdagende activiteiten, afgestemd op de interesse en de leeftijd van jouw kind. Deelname aan de activiteiten is niet verplicht. De kinderen kunnen ook vrij binnen- en buitenspelen. Het gevarieerde activiteitenaanbod staat altijd in het teken van een van hun vijf pijlers: Sport en Beweging, Koken & Voeding, Natuur & Duurzaamheid, Wetenschap & Techniek, Kunst & Cultuur.

- Jeugd en jongeren: - Vanuit de in 2015 verschenen Dorpsvisie is de sterke wens naar voren gekomen om meer activiteiten voor de jeugd en jongeren in het dorp te organiseren. Dit heeft geleid tot de oprichting van Jeugdwerk Aduard. Het team richt zich op het opzetten van activiteiten voor alle jeugd en jongeren en de speelvoorzieningen in het dorp. Er zijn in de Dorpsvisie verschillende wensen door de jongeren uitgesproken. Daar gaat Jeugdwerk als eerste mee aan de slag. Ze stimuleren jongeren om mee te denken en te doen en werken graag samen met alle partijen in en om het dorp die een bijdrage willen leveren aan het organiseren en activeren van jongerenactiviteiten.

De Kameleon is het jongerencentrum van Aduard, voor alle jongeren van 10 tot 18 jaar. De Kameleon is normaal gesproken elke vrijdagavond geopend voor muziek, spel (pooltafel, darten) en gezelligheid.

- Muziek: - Fanfarecorps Juliana.

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Aduard 2000. - De Aduarder Tennis Club (ATC) beschikt over 3 smashcourt all wheaterbanen. - De Aduarder Badmintonclub (ABC) speelt elke dinsdagavond recreatief badminton. Het seizoen loopt hierbij van september t/m juni. Ze maken gebruik van de sporthal bij MFC De Meeden. Het is mogelijk voor nieuwe leden om vrijblijvend een avond te komen kijken en mee te spelen. Ook is het mogelijk training te krijgen. Trefwoorden: sportiviteit, activiteit, gezondheid, gezelligheid en respect voor ieders niveau.

- SV Aduard Volleybal is een kleine, sportieve en gezellige volleybalvereniging. Ze hebben ruim 50 leden, die uiteraard deels uit het dorp afkomstig zijn maar ook uit Zuidhorn, Groningen, Den Ham en Den Horn. De vereniging bestaat uit 2 damesteams, die uitkomen in de NeVoBo-competitie. Daarnaast is er 1 recreantenteam. De trainingen en thuiswedstrijden vinden plaats in Sporthal De Meeden. Naast de volleybalcompetitie worden er elk seizoen een 2-tegen-2 toernooi en andere activiteiten voor en door de leden georganiseerd. De SV verzorgt ook gymnastieklessen voor jong en ouder; op maandagavond aerobics voor volwassenen en op de vrijdag gymnastiek voor de jeugd.

- Overige verenigingen: - Vrouwenvereniging Passage afd. Aduard is opgericht in 1949. Althans de voorganger ervan (Nederlandse Christen Vrouwen Bond (NCVB)). In 1976 kwam er in het dorp een afdeling bij van de vooral agrarisch georiënteerde Christelijke Plattelandsvrouwen Bond (CPB). In 1999 zijn ze gefuseerd tot christelijk-maatschappelijke vrouwenbeweging Passage. In 2019 gaat de lokale vereniging dus het 70-jarig bestaan vieren. Over de geschiedenis van de vereniging kun je lezen op hun pagina over het 60-jarig bestaan in 2009. De vereniging organiseert maandelijks activiteiten in het kader van de drie O’s; Ontwikkeling, Ontmoeting en Ontspanning.

- Zorg en welzijn: - Buurthuiskamer Aduard (Kloosterstraat 19) brengt mensen in het dorp bij elkaar en helpt waar nodig. Elke werkdag geopend van 10 tot 12 uur ‘s ochtends. De koffie/thee staat klaar ( € 0,50 per kopje). Je kunt er ook gratis boeken of hulpmiddelen lenen. De Buurthuiskamer is er voor en door het dorp en wordt geheel gerund door vrijwilligers.

- Op biologische Zorgboerderij De Weide Blik in Aduard (Friesestraatweg 15) werken ze met dieren, hout, techniek, planten en creatieve activiteiten. De begeleiders helpen de deelnemers hun eigen kracht te leren kennen en hun zelfstandigheid te vergroten. Deskundige zorg en aandacht staan voorop. Werkzaamheden op de zorgboerderij zijn: koeien, jongvee en kalveren voeren, hokken uitmesten, schapen en overig vee verweiden, zaaien, oogsten, planten, wieden, maaien, snoeien, frezen, planten poten, zagen, schroeven, schuren, houtwerk schilderen en beitsen en creatieve activiteiten uitvoeren. Ze werken in de houtwerkplaats, in de stallen, op het land en in de tunnelkas.

- Op zorgboerderij Hoeve Paradij (Friesestraatweg 9) bieden ze zorg vanuit de gedachte dat je van waarde bent. Welke beperking je ook hebt, als je de ander respecteert, is er een plek voor je op Hoeve Paradij en ben je van harte welkom. Ze zoeken samen met jou naar activiteiten die bij jou passen en aansluiten bij jouw talenten en mogelijkheden. Werk om trots op te zijn! (zie het filpmje onder de link). Je kunt op Hoeve Paradij met dieren werken of in de moestuin en de kas. Je kunt er kaarsen maken en in het boerderijwinkeltje de zelfgemaakte producten verkopen. Je mag bezoekers bedienen in het restaurant en op het terras. In de houtbewerkingswerkplaats maak je mooie en nuttige dingen.

Soms is er een alternatief nodig voor school. Dan is JongLeren op Hoeve Paradij mogelijk de oplossing. Afwisselend werken en leren op de boerderij onder leiding van je eigen leercoach (zie het filmpje onder de link). Als dat goed voor je is, is er de mogelijkheid van dagbesteding met paarden. Je verzorgt, wast en borstelt dan paarden of pony's en er hoort ook paardrij-instructie bij. En als je begeleiding wilt op een andere plek of bij andere activiteiten; in overleg kan er veel.

- Veiligheid: - EHBO Aduard is opgericht in 1961. Naast de reguliere cursussen en trainingen voor volwassenen geven ze ook jeugd EHBO op de scholen in het dorp en buurdorp Den Horn.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Aduard. - Lidmaten kerk Aduard 1616-1811.

Reactie toevoegen