Briltil

Plaats
Dorp
Zuidhorn
Westerkwartier
Groningen

Briltil 1904 [640x480].jpg

Briltil dorpsgezicht 1904

Briltil dorpsgezicht 1904

briltil_brugwachtershuisje.jpg

Briltil, brugwachtershuisje. (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com)

Briltil, brugwachtershuisje. (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com)

Briltil

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Briltil (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Briltil is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Westerkwartier, gemeente Zuidhorn.

- Onder het dorp Briltil valt ook de buurtschap Diepswal.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
(de) Bril. Ook op kaarten uit begin 20e eeuw wordt het dorp zo genoemd.

Naamsverklaring
Het dorp is genoemd naar de til = brug over de Schipsloot alhier. Bril = de streek ten NW van de brug. - Theorieën over de oorsprong van de naam Briltil.

Terug naar boven

Ligging

Briltil ligt direct W van Zuidhorn.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Briltil 9 huizen met 54 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 180 huizen met ca. 450 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Sinds 1657 ligt ten westen van Zuidhorn het Hoendiep. Via de Schipsloot is het dorp met dit diep verbonden. In het verlengde ervan ligt het Niekerkerdiep dat vanaf het midden van de 17e eeuw een belangrijke scheepsroute is tussen Groningen en Friesland. Op de kruising bij het Hoendiep ontstaat Briltil, een op zichzelf staand dorp met een graan- en houtzaagmolen, veerhuis, scheepshelling en later ook een zuivelfabriek.

Door de uitbreidingen van Zuidhorn in de loop der jaren tot aan het Hoendiep, is het deel van Briltil O van dit water inmiddels in de bebouwing van Zuidhorn opgegaan. Het betreft een 60-tal huizen aan de weg Noordstar, en de huizen aan de Brilweg, voor zover grenzend aan de weg Noordstar. Deze huizen liggen voor de postadressen nog wel in Briltil. Zuidhorn heeft op enig moment namelijk plannen gehad om dit dorp op te gaan slokken als wijk. De inwoners vinden dit echter geen goed plan en demonstreren met succes voor het behoud van de plaatsnaam en de plaatsnaambordjes. Het deel W van het Hoendiep is nog wel een apart gelegen buurtje.

Zuivelfabriek
Zuivelfabriek Lijempf (wat stond voor Leeuwarder IJs- en Melk Producten Fabriek), is in 1911 opgericht door de bekende Groninger grootindustrieel Jan Evert Scholten en, na sinds 1984 buiten gebruik te zijn geweest, in 2001 afgebroken. Op het fabrieksterrein zijn nieuwbouwwoningen verrezen (zo te zien betreft dat de woningen aan de weg Noordstar, genoemd naar een van de vroegere zuivelfabrieken alhier), waardoor het dorpje in één klap bijna verdubbelt qua aantal huizen en inwoners. De directeurswoning is wel bewaard gebleven. - Veel oude foto's en ansichtkaarten van de zuivelfabriek te Briltil, met toelichtingen.

Scheepswerf
In 1839 koopt Gerrit Jans Barkmeijer 3 bunder land met boerderij van landbouwer Popke Jans Venema aan het Trekdiep in Briltil, voor de som van fl 650,00. Hij begint er een scheepswerf en -helling en laat 8 arbeidershuisjes bouwen voor zijn personeel. In 1922 gaat kleinzoon Alle Barkmeijer samenwerken met Hendrik Koning en verandert de naam van de werf in 'Barkmeijer en Koning'. De crisis is de oorzaak van de sluiting van de helling in 1935. In de oorlog worden de schuren gesloopt en de machines verkocht. Een restant van het hellinggat is het enige dat eraan herinnert. Alle is gaan rentenieren.

- Onder de pagina Briltil vroeger op de site Zuidhorn in Beeld van Rolinka en Arnold Wegman vind je tientallen pagina's met verhalen, foto's, ansichten e.d. van dit dorp in vroeger tijden.

- In 2002 heeft het dorp het 400-jarig bestaan gevierd, o.a. middels de uitgave van het boekje '400 jaar Briltil, 1602-2002: heden en verleden van een dorp aan het water (H. Dallinga, J. van Egten en A. Hilbrandie, 55 pag.).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2011 is het Bestemmingsplan kernen Briltil en Zuidhorn vastgesteld, dat vele oudere / verouderde bestemmingsplannen heeft vervangen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De witte draaibrug over het Hoendiep wordt over het algemeen de Briltil genoemd, maar dat is niet juist; dit is de Brildraai. De werkelijke Briltil is een vaste brug die er pal naast ligt, over de in het Hoendiep uitmondende Schipsloot. Dit is de oudste brug van de twee.

Reactie toevoegen