De Wilp

Plaats
Dorp
Westerkwartier
Westerkwartier
Groningen

de_wilp_plaatsnaambord_kopie.jpg

De Wilp is een dorp in de gemeente Westerkwartier. T/m 2018 gemeente Marum. (© H.W. Fluks)

De Wilp is een dorp in de gemeente Westerkwartier. T/m 2018 gemeente Marum. (© H.W. Fluks)

De Wilp

Terug naar boven

Status

- De Wilp is een dorp in de provincie Groningen, in de streek en gemeente Westerkwartier. T/m 2018 gemeente Marum.

- Onder het dorp De Wilp vallen ook een deel van de buurtschap Bremen, de buurtschap Keuningswijk en het zuidwestelijkste deel van de bebouwing aan de weg Jonkersvaart.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1828 De Wilp, 1830 De Wulp, 1840 Wilp, 1849 ook De Wulp.

Naamsverklaring
De naam heeft zijn oorsprong in een uithangteken van een kleine tapperij, waarop een wulp (Numenius arquata) stond afgebeeld.(1) In het Fries wordt deze vogelsoort als wylp aangeduid.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp De Wilp grenst in het W en N aan het dorp Marum, in het NO aan het dorp Jonkersvaart, in het ZO aan buitengebied van het dorp Zevenhuizen en in het Z aan de provincie Fryslân en buitengebied van het dorp Siegerswoude, en ligt ONO van de dorpen Frieschepalen en Ureterp, O van de stad Drachten, ZO van het dorp Surhuisterveen, Z van de A7, ZW van de dorpen Nuis en Leek, WZW van de dorpen Nieuw-Roden en Roden, WNW van het dorp Een, NW van het dorp Haulerwijk, NNW van het dorp Oosterwolde en N van het dorp Bakkeveen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat het dorp De Wilp 96 huizen met 482 inwoners in de gemeente Marum. De gelijknamige aangrenzende bebouwing aan de Friese kant werd toen beschouwd als buurtschap onder het dorp Siegerswoude, met in 1840 26 huizen en 142 inwoners. Pas laat in de 20e eeuw is op die plek de plaatsnaam Siegerswoude op de kaarten verschenen (dat dorp lag oorspronkelijk alleen zuidelijker). Tegenwoordig heeft het dorp ca. 650 huizen met ca. 1.650 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

"De Wilp vormt met het Friese buurdorp Siegerswoude, pal over de provinciegrens, haast een tweelingdorp. De provinciegrens en de grensscheiding tussen de dorpen zijn eigenlijk kunstmatig. Volgens Spahr van der Hoek zijn de mensen die hier zijn komen wonen afkomstig uit “het Lege Midden” van Friesland. Dit gebeurde reeds in de eerste eeuwen van onze jaartelling. Toen het land hen te nat werd, zijn ze naar de hogere zandgronden in het oosten gevlucht. Er zijn diverse aanwijzingen die deze veronderstelling waarschijnlijk maken. In elk geval is het zo dat omstreeks 1250 in Siegerswoude al een kerk is gebouwd, wat wijst op een groeiende bevolking.

Nu moeten we niet denken dat het om veel mensen ging; om meer dan een kleine honderd ging het waarschijnlijk niet. Op kaarten uit 1718 en 1830 zijn er in Siegerswoude niet meer dan 17 boerderijen. In 1744 wonen er 122 personen; de Klauwertsvaart is dan al gegraven tot voorbij Bakkeveen en de verveningen langs de Friese grenzen zijn al begonnen. Deze verveningen brengen opnieuw velen naar de omgeving van Siegerswoude/De Wilp, zo blijkt in 1796, want dan zijn er al 280 bewoners. Deze mensen wonen hoofdzakelijk in Friesche Palen én langs de Wilpsterwijk. Friese arbeiders hebben de omgeving van het dorp dus ontgonnen en het dorp de Wilp doen ontstaan. Voornamelijk eerst langs de Oudemolenweg. Aanvankelijk zijn het ook de veenarbeiders, die zich later als kleine boeren vestigen op de ontgonnen gronden. Het is dan ook niet vreemd dat namen als Van Veen, Veenstra, Venema en Nijboer hier vaak voorkomen.

Intussen was in 1731 door het grote veengebied tussen Frieschepalen en Allardsoog de grens tussen Groningen en Friesland getrokken. Van De Wilp was echter nog steeds geen sprake. Aan het eind van de 18e eeuw wordt de Wilpsterhoofdvaart gegraven en ontstaat er langzamerhand een nederzetting, die naar de toenmalige herberg ‘de Wulp’ wordt genoemd. Op een uithangbord van een toenmalige herberg stond nl. een regenwulp, op z’n fries “wylp” of wilp. De plaatsnaam komt dus waarschijnlijk van de wulp (een weidevogel). Het kan echter ook afkomstig zijn van ‘wyl(p)ster’.‘Wyl(p)sters’ waren indertijd in deze contreien vogelvangers, die vroeger met netten trekvogels maar ook watervogels vingen, om ze als consumptievogel op de markt te brengen.

De Wilp kende aanvankelijk geen straten, alleen vaarten met daarlangs modderige paden. De veenwijken, sloten, kwamen er op uit. In 1835 kreeg de nederzetting zijn eigen school en in 1868 een eigen kerk. Hiermee was het een volwassen dorp geworden op de grens van Friesland. Later kwam er een grote verandering, namelijk toen de vaart werd gedempt en het plantsoen de kern werd van dit dorp. Nog steeds is een groot percentage van de inwoners van oorsprong afkomstig uit Friesland. Ook wordt er nog veel Fries gesproken." (bron: Heemkundekring Vredewold-West)

In 1901 wordt in De Wilp zuivelfabriek De Goede Hulp gesticht, die voor werkgelegenheid in het dorp zorgt. De melkproducten werden veelal over het water vervoerd. De vaart door het dorp is reeds in de jaren twintig van de vorige eeuw gedempt. In de vroegere zuivelfabriek is tegenwoordig de fabriek van de gebroeders Meijer gevestigd.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Dorpsvisie De Wilp.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De Hervormde kerk dateert uit 1868.

- De Gereformeerde kerk (Oosterweg) is in 1897 gebouwd.

- Op het kerkhof in De Wilp staat een klokkenstoel. De klokkenstoel bestaat uit een houten stellage waarin een klok is opgehangen.

- De ‘kunstbrug’ tussen De Wilp en Siegerswoude was vroeger een hefbrug.

- In 2016 is het project ‘De Wulp’ gerealiseerd. Naast een nieuw beeld van een wulp is er een zitpraam geplaatst in het centrum van het dorp. Een bijzonder kunstwerk dat zowel een praam uitbeeldt als dienst doet als zitbank.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Enthousiaste vrijwilligers van Stichting 't Wylpke organiseren door het jaar heen diverse activiteiten voor de schooljeugd van De Wilp.

- Initiatiefnemers van Nieuwjaarsloop De Wilp (in 2020 voor de 40e keer) in 1981 waren de heren Klaas Renkema (toenmalig elftalleider), Harm Frieswijk (toenmalig hoofdtrainer) en Tjeerd Kloosterman. Al snel kreeg Kloosterman (hij organiseerde 22 maal het evenement) assistentie van Ab Kamminga (al meer dan dertig jaar betrokken bij de voorbereiding) en zo werd de wedstrijd in het begin van ieder nieuw jaar een regionale traditie. Vanaf het begin tot 1989 had de loop het karakter van een cross en liep het parcours over oude boerenpaden. De reden om een veldloop te organiseren was gelegen in het feit dat in de winterstop het voetbalspel op een laag pitje stond. Vanaf 1990 werd het evenement op verzoek van veel deelnemers op de weg georganiseerd, omdat de route over het onverharde parcours bij vorst onveilig was. De charme van de loop is gelegen in de mooie Wilpster omgeving (de route is uitgezet in het Gronings-Friese coulisselandschap) en de onvoorspelbare weersomstandigheden in het begin van het jaar. Het evenement trekt jaarlijks meer dan 300 deelnemers. De afstanden voor de jeugd zijn 800/1600/2400 meter en 5 km (afhankelijk van de leeftijd) en voor de volwassenen 5/10/21,1 km.

- Op een zaterdag in maart is er het jaarlijkse Wandelevenement De Wilp (in 2020 voor de 4e keer). Stichting Wilpster Dauwtrappers tekent voor de organisatie. Je kunt kiezen uit de afstanden 10, 20 en 30 km. Wandelen voor jong en ouder, door de mooie omgeving van dit dorp, met onderweg verassingselementen, waarbij je moet denken aan een stukje geschiedenis, kijken en beleven. Je komt op plekken waar je normaal niet langs kunt. Bijvoorbeeld stukjes over privéterrein. Wandelaars krijgen soep en koffie aangeboden. De deelnemers steunen met hun deelname tevens een jaarlijks, met het dorp verband houdend goed doel. Na de tocht is gelegenheid om na te zitten in het dorpshuis. "Zie het ook als een dagje uit", aldus de organisatie. "En wat het vroege tijdstip betreft; dan is de natuur op zijn mooist."

- Midzomerfestival (op een zaterdag in juni, in 2020 voor de 3e keer).

- Feestweek De Wilp (begin juli).

- Ronde van De Wilp (wielrennen, op een zaterdag in juli).

- In nauwe samenwerking met KNWU Noord organiseert Wielerstichting De Wilp in november een wielerveldrit (de actuele gegevens voor het komende evenement vind je onder de link in de vorige alinea). Het betreft een wielerwedstrijd in diverse leeftijdscategorieën voor kinderen, vrouwen en mannen in het gebied op en rond het motorcrosscircuit Trimunt. Naast KNWU-leden kunnen ook veldrijders en ATB-ers die geen lid zijn zich ter plekke inschrijven voor de wedstrijden. De Wilpster Cross maakt onderdeel uit van de InterClubWinter competitie met wedstrijden in o.a. Coevroden, Norg, Assen, Emmen, Appelscha en Veendam.

- Als het in de winter hard genoeg vriest, kun je schaatsen op de ijsbaan van IJsvereniging De Twa Wylpen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- "Bezinningstuin Heit's Hiem (Keuningsweg 23) is een wandeltuin van een hectare groot. Het doel van de bezinningswandeling is even met andere ogen kijken naar jezelf, het leven en wat er meer is. Dit gaat het best in een onbekende, natuurlijke omgeving. We hopen dat deze wandeling op ons erf zo een echte ERFaring wordt. De tuin is ook een ideale plek als je tot rust wilt komen. Samen of alleen, wanneer je even onvindbaar wilt zijn of dingen op een rijtje krijgen. Er is een route uitgezet met teksten, objecten en doe-dingen die je kunnen aanspreken. Een bezoek aan de tuin is gratis, een vrijwillige bijdrage wordt op prijs gesteld. Om je ervaring echt te laen beklijven, raden we aan om een herinnering te maken. Dat hoeft niet heel uitgebreid als workshop maar kan ook een eenvoudig iets zijn. De onverharde paden, heuvels, een poel, een wadi en voornamelijk inheemse beplanting zorgen voor een mooi stukje natuur, wat helaas niet echt geschikt is voor kinderen en minder valide mensen. Voor geïnteresseerden is er ook de kallebassenkwekerij. In augustus is er een Maisdoolhof. De bezinningstuin is alleen op afspraak open."

Terug naar boven

Beeld

Een aantal jaren gelden kocht de familie Meijer het voormalige bankgebouw in het dorp. In de kluis bleken tussen het afval twee videobanden te liggen die na onderzoek de dorpsfilms van het dorp anno 1953 en 1961 bleken te bevatten. Een gelukkige vondst, omdat de dorpsfilms tot dan toe als verloren werden beschouwd. Het betreft: - Dorpsfilm van De Wilp anno 1953 (43 min.), met beelden van de winkels, de school en de inwoners. Damesclub, breiende dames; demonstratie door de brandweer; melkfabriek; gymnastiekoefeningen; voetbal; muziekkorps De Volharding; mensen lopen en fietsen langs de camera; muziekkorps Solo; plantsoen tegenover de melkfabriek. - Dorpsfilm van het dorp anno 1961 (59 min.). Jongens spelen met houten geweren op school; jonge vogels; het legen van spaarbusjes bij de bank; lagere school; postkantoor; klompen maken; Rijschool Varwijk; Esabus; demonstratie door de brandweer; parade van het muziekkorps.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over De Wilp (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit De Wilp op Facebook.

- Belangenvereniging: - "Vereniging Plaatselijk Belang de Vooruitgang is opgericht in 1896, heeft ca. 300 leden, en stelt zich ten doel de belangen van het dorp De Wilp zo veel als mogelijk te behartigen. De vereniging beoogt dat doel te bereiken door steun te verlenen aan de activiteiten in het dorp, zoals het behoud van bestaande voorzieningen, het verfraaien van het dorp, het ondersteunen van het verenigingsleven, de verkeersveiligheid, de kwaliteit van fiets- en voetpaden, aandacht voor de kwaliteit van het woon- en leefklimaat en voldoende woonruimte. Ook het onderhouden van de contacten met de gemeente, de provincie en andere instanties zijn van belang voor de vereniging. Het bestuur vergadert elke eerste donderdag van de maand in dorpshuis Op de Welle en daarbij zijn de leden van harte welkom. In oktober is een koepeloverleg met alle verenigingen met als doel de activiteiten voor het nieuwe jaar op elkaar af te stemmen en de mogelijkheden met elkaar te bespreken en waar mogelijk te versterken."

.- Dorpshuis: - Dorpshuis Op de Welle is het bruisende dorpshart van De Wilp, dat onderdak biedt aan diverse verenigingen, organisaties en voorzieningen. "Naast de verschillende verenigingen biedt het dorpshuis onderdak aan o.a. de bibliotheek, het consultatiebureau, trombosedienst, uitgiftepost apotheek, bloedprikken en de gymlessen van de basisscholen. Daarnaast maken verschillende sportverenigingen gebruik van onze gymzaal. Leffert Meijer beheert het dorpshuis, samen met een grote groep vrijwilligers. Als gastheer zet hij zich in om samen met de diverse verenigingen te zorgen voor een gezellige thuisbasis voor ieders vrijetijdsbesteding. Ook is het dorpshuis een ideale plaats voor je familiefeestjes, eventueel in combinatie met hapjes, een warme maaltijd of broodmaaltijd. Hiervoor zijn al je wensen bespreekbaar. Wil je zelf iets organiseren, heb je een leuk plan of idee, laat het weten."

- Onderwijs en kinderopvang: - "Basisschool De Dorpel is de openbare basisschool in De Wilp en valt onder stichting Quadraten. Wij zijn een veilige plaats voor kinderen zodat ze school zien als een fijne plek om te zijn en het maximale uit hun ontwikkeling kunnen halen. We werken volgens de principes van Jay Marino, continu verbeteren. Kinderen worden betrokken bij de doelen in de groep, stellen hun eigen missie samen en werken met een portfolio waarin persoonlijke doelen zijn opgenomen. Kernwaarden zijn: zelfvertrouwen, plezier, veiligheid, eigenaarschap en opbrengstgericht." - "Elke ouder wil het beste voor zijn of haar kind. Op CBS De Wegwijzer richten we vanuit die gedachte ons onderwijs in. Wij willen kwalitatief goed onderwijs bieden en een warme, veilige en professionele leergemeenschap zijn. Kortom, de plek waar elk kind zijn/haar eigen ontwikkeling mag doormaken." - Kindercentrum Babbel is een professionele, kleinschalige, klantvriendelijke en flexibele kinderopvang aan de rand van het dorp. Als kindercentrum willen zij graag een stukje van de zorg en opvoeding met de ouders delen en van ze overnemen.

- Sport: - Voetbavereniging De Wilper Boys. - v.v. De Wilper Boys Dames 1.

- Dartclub Double Trouble speelt om de week op vrijdagavond competitie in Dorpshuis Op de Welle.

- Tennisvereniging De Wilp.

- Zorg: - "Zorgboerderij Jemalupe in De Wilp biedt dagbesteding voor jongvolwassenen met een (licht) verstandelijk beperking of een psychische hulpvraag. Een gestructureerde dagindeling met variëteit in bezigheden op ieders niveau. In de weekeinden en door de week komen er kinderen en jongeren logeren in de leeftijd van 4 tot en met 18 jaar. Tevens hebben wij twee plekken voor beschermd wonen. Ieder mens is uniek. De behoefte aan zorg en begeleiding verschilt dan ook per persoon. Samen bekijken we welke zorg u, of uw zoon of dochter nodig heeft. We stellen samen met u een plan op zodat u, of uw kind, op Jemalupe de juiste zorg krijgt. U bepaalt zelf, in overleg met ons, wat u wilt bereiken. We bieden ondersteuning bij het behalen van die doelen. Tijdens evaluatie gesprekken worden de doelen besproken en eventueel bijgesteld. Op de boerderij krijgt iedereen de mogelijkheid om zich optimaal te ontwikkelen. Dit betekent dat we er voor zorgen dat iedereen zich thuis en op zijn/haar gemak voelt op onze zorgboerderij. Zo komt er ruimte voor rust en ontwikkeling."

- "Zorgboerderij Lima Zorg ligt midden in de landerijen tussen de dorpen Marum en De Wilp en biedt een heerlijke dynamische werkplek met zorg voor iedereen onder professionele ondersteuning, zorg en/of activering die bij de persoon past. Ons doel is mensen, dieren en omgeving met elkaar in contact te brengen. Een goed contact met de natuurlijke omgeving heeft ieder mens nodig om blij te zijn. De natuurlijke processen, de seizoenen, het groeien, bloeien en het verzorgen van de dieren bieden bij uitstek structuur, plezier en zingeving. Op Lima Zorg werken mensen uit verschillende doelgroepen samen. Het gaat bijvoorbeeld om mensen met een verstandelijke beperking, een lichamelijke beperking, een autistische stoornis, een burn-out, jeugdigen/jeugdzorg en leerlingen uit het speciaal onderwijs.

Werkzaamheden op de boerderij: verzorgen van de paarden, zoals voeren, stallen uitmesten en opstrooien, borstelen enz.; onderhoud van het terrein om de boerderij, zoals maaien van het gras, onder begeleiding repareren van afrastering enz.; kantinewerkzaamheden; houtbewerking en andere creatieve opdrachten; onderhoudswerkzaamheden in en om het bos in Bakkeveen; het onderhouden en verzorgen van de groente- en bloementuin; verzorgen van de overige dieren. Verder zijn er nog andere leuke activiteiten en mogelijkheden op de boerderij, zoals: uitstapjes naar o.a. paardrijwedstrijden; samen boodschappen doen voor de dieren; tochten maken met paarden; koken/bakken met verse ingrediënten; samen de jaargetijden beleven; aandacht voor de feestdagen."

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van De Wilp.

Reactie toevoegen