Visvliet

Plaats
Dorp
Zuidhorn
Westerkwartier
Groningen

visvliet_collage.jpg

Visvliet, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Visvliet, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Visvliet.JPG

Visvliet was vroeger ook een vissersplaats.

Visvliet was vroeger ook een vissersplaats.

Visvliet. (2).JPG

Visserswoningen in Visvliet.

Visserswoningen in Visvliet.

Visvliet..JPG

De Hervormde kerk van Visvliet verscholen in de bomen.

De Hervormde kerk van Visvliet verscholen in de bomen.

visvliet_hilmahuistermolen.jpg

Visvliet, de Hilmahuistermolen uit 1868 staat in het ZW van het buitengebied van het dorp. (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com)

Visvliet, de Hilmahuistermolen uit 1868 staat in het ZW van het buitengebied van het dorp. (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com)

visvliet_eise_eisinga_bord.jpg

Eise Eisinga is vooral beroemd vanwege zijn te bezichtigen Planetarium in Franeker, maar heeft ook nog enkele jaren in Visvliet gewoond. (© Harry Perton)

Eise Eisinga is vooral beroemd vanwege zijn te bezichtigen Planetarium in Franeker, maar heeft ook nog enkele jaren in Visvliet gewoond. (© Harry Perton)

Visvliet

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je vakantiehuis in omgeving Visvliet.

- Boek hier je hotel of B&B in omgeving Visvliet.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Visvliet.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Visvliet (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Visvliet is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Westerkwartier, gemeente Zuidhorn. T/m 1989 gemeente Grijpskerk.

- Visvliet heeft nooit, in tegenstelling tot wat weleens geschreven wordt, tot Fryslân behoord. Alleen de heerlijke rechten waren van 1578 tot 1637 in handen van de Staten van Friesland.

- Het dorp heeft een dorpswapen (vermoedelijk voorheen het wapen van het kerspel / de grietenij Visvliet), dat u kunt zien in de kop van de site van Stichting Visvliet Archief.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1476 Visvleeth, 1479 Fliethuzum, 1504 Ffischvliedt, 1541 Visfleet, 1596 Vissflete.

Naamsverklaring
Betekent vleet, vliet 'waterloop in getijdengebied' met vis.(1)

Terug naar boven

Ligging

- Visvliet ligt W van Grijpskerk en grenst in het W aan de provincie Fryslân (kern Burum). De in elkaar overlopende riviertjes Lauwers (ZW van het dorp) en Oude Lauwers (N van het dorp) vormen hier de grens tussen de provincies Groningen en Fryslân. Verder ligt het dorp nog aan het Visvlieterdiep, dat vanuit het dorp richting Z loopt en uitkomt in het Van Starkenborghkanaal.

- Het dorpsgebied van Visvliet wordt in het W begrensd door de Lauwers en Oude Lauwers, in het N door de Friesestraatweg, in het O door een lijn in het Z verlengde van de Pieterzijlsterweg en in het Z door de spoorlijn Groningen - Leeuwarden.

- "De uitgestrektheid van het dorp is eerst in 1844 geregeld, toen de boerderijen Noorder-Feringa en de Nie daarbij kwamen, in vergoeding voor Hillemahuis, dat bij het invoeren van het kadaster onder Lutjegast was gebracht." (2) (de Hilmahuistermolenpolder, met onder meer hoeve Hilmahuis aan de Hilmahuisterweg, ligt Z van het dorp, tussen de spoorlijn en het Van Starkenborghkanaal. De Hilmahuistermolen ligt N van de spoorlijn en valt daarmee nog net onder Visvliet). Zo te zien moet er ook nog een latere grenscorrectie zijn geweest, want de grens tussen Visvliet en Lutjegast loopt tegenwoordig immers strak langs de spoorlijn en die was er in 1844 nog niet (die dateert uit 1866).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Visvliet 77 huizen met 485 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 140 huizen met ca. 340 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Ontstaan en ontwikkeling
Visvliet is waarschijnlijk in de 14e of begin 15e eeuw gesticht als voorwerk (uithof) door monniken vanuit het klooster Jeruzalem van Gerkesklooster. Het dorp heeft vroeger een zeehaven gehad en was lange tijd een drukke handelsplaats. Je kunt het je nu haast niet voorstellen, maar in de 16e eeuw behoorde Visvliet tot de ´volkrijke dorpen´ in de provincie (tegenwoordig hoort het tot de categorie ´kleine dorpen´). Gezien de ligging aan de grens met Fryslân, was er tot 1795 een soort douanepost bij de Gerkesbrug die door Groningers werd bemand. Niemand mocht zonder vergunning goederen over de Friese grens brengen.

Industrie in Visvliet was er sinds de 19e eeuw o.a. middels een kalkbranderij en steenfabriek De Hoop, die ook dakpannen maakte (o.a. de dikke 'Visvlaaiters') en buizen. Beide fabrieken bestaan niet meer. Op de plek van de steenfabriek ligt nu camping Lauwersland. Met de sluiting van de kruidenierszaak van Lammert en Lineke de Wind in 2011, die zij maar liefst 52 jaar hebben geëxploiteerd, is de laatste winkel uit het dorp verdwenen.

Bestuurlijk
Tot 1798 was Visvliet een kerspel of grietenij (een bestuursvorm die je met de huidige gemeenten kunt vergelijken). Daaronder viel ook Pieterzijl. Bij de instelling van de plaatselijke besturen in 1798 werd Grijpskerk aangewezen als bestuursplaats voor de kerspelen Visvliet, Grijpskerk en Niezijl. In 1808 werd het kerspel ingedeeld bij de nieuw geformeerde gemeente Noordhorn, waarin ook Grijpskerk, Niezijl en Zuidhorn werden geplaatst. In 1811 werd het dorp onderdeel van de nieuw geformeerde gemeente Grijpskerk, waar voortaan de burgemeester zetelde.

Wegverkeersverbindingen
In 1842 kreeg Visvliet een wegverbinding met Grijpskerk via de Friesestraatweg (de provincialeweg Groningen - Leeuwarden), die dwars door het dorp liep. In 1966 is het tracé van deze N355 om het dorp heen geleid. Later is de N355 ter plaatse uitgebreid tot een tweebaansweg (= 2 x 2 rijstroken) met vluchtstroken, als voorbereiding op een beoogde snelweg die er nooit is gekomen. In 2006 is de entree van het dorp aangepast en is de tweebaansweg weer een enkelbaans weg geworden.

Spoorlijn en station
Aan de in 1866 geopende spoorlijn Groningen - Leeuwarden kwam pas in 1892 het station Visvliet. Het grote witte markante stationsgebouw stond eenzaam in het buitengebied buiten het dorp. Het station was vooral ook bestemd voor reizigers uit de omliggende dorpen Burum, Gerkesklooster - Stroobos, Lutjegast en Grootegast. Het station is in de loop der jaren stukje bij beetje ontmanteld. Het stationsgebouw uit 1892 is in 1983 gesloopt. Er voor in de plaats kwam een eenvoudig wachthuisje.

Station Visvliet is in 1991 opgeheven om in de dienstregeling ruimte te creëren voor het nieuwe station Leeuwarden - Camminghaburen. Maar het was evengoed al niet lonend meer om nog een station te handhaven voor de 40 reizigers die er per dag nog gebruik van maakten. In 1996 is ook het laatste nog herkenbare deel van het station, het perron, afgebroken om plaats te maken voor de spoorverdubbeling.

Het stationsgebouw stond bekend als ´standaardtype Visvliet´ waarvan er in Nederland 6 zijn gebouwd. Daarvan is tegenwoordig alleen het station te Wolfheze nog bewaard gebleven. Het station is landelijk in het nieuws geweest in de strenge winter van 1979, toen het door ´reddingsploegen´ sneeuwvrij moest worden gemaakt om de treinen weer te kunnen laten rijden (onder de link ziet u in het filmpje vanaf 3 minuten een reportage over Visvliet e.o).

Volgens schrijver Bob den Uyl was de afbraak van het stationsgebouw van Visvliet een groot verlies voor heel Nederland: "In het kader van een boekenweek zat ik in de trein van Leeuwarden naar Groningen en verheugde me al bij voorbaat op het stationsgebouwtje van Visvliet. Voor mensen die niet in noordelijke streken bekend zijn zeg ik erbij dat dit stationnetje eenzaam temidden van de weilanden staat en bij nadering voor je oprijst als een surrealistisch bouwwerk, bij het zien waarvan de mond openvalt van de schoonheidservaring. Het dorp zelf is niet te zien, dat ligt aan de horizon verscholen achter een groepje bomen, en het verband tussen dorp en station dringt zich hierdoor niet direct op. Alles bijeen een unieke plek.

Toen de trein begon af te remmen voor de halte Visvliet keek ik vol vertrouwen uit het raam om het genot dat de aanblik van dit gebouwtje biedt op me in te laten werken. Maar ik zag het niet, het was weg! Toen de trein stilstond ontwaardde ik een miezerig, transparant tramhuisje met een bordje erop: Visvliet. Ik keek naar de horizon en zag een groepje bomen met een torenspits er bovenuit. Het kon niet missen, dit was echt Visvliet. Verbijsterd liet ik me op de bank terugvallen en kon niet anders dan vaststellen dat de NS het gebouwtje hadden laten slopen. En het stond nog wel op de monumentenlijst, schoot me te binnen. Als Rotterdammer ben ik natuurlijk vertrouwd met het verschijnsel dat waardevolle gebouwen rücksichtslos worden afgebroken, maar hier, in dit vriendelijk Friesland, zou dat toch anders moeten liggen. Was er dan niet geprotesteerd en gedemonstreerd?

In Groningen aangekomen belde ik op het station direct naar een kennis bij het grootste dagblad aldaar. 'Wist jij', zei ik, 'dat het stationnetje van Visvliet afgebroken is?' 'Ja', antwoordde hij somber, 'stiekem in een razend tempo gesloopt'. Ik vloekte. 'Maar het stond toch op de monumentenlijst', riep ik weer. 'Ha!' zei hij steeds bitterder, 'dat dacht iedereen. Daarom was niemand erop verdacht. Maar toen we die lijst 's doorkeken bleek dat het er niet op stond.' Er volgde een stilte. 'Dit is een groot verlies voor heel Nederland,' zei ik toen, waarna we een tijd en een etablissement afspraken om het gebeurde nog eens grondig te bespreken." Uitvoerige informatie over station Visvliet in tekst en beeld vindt u onder de link hierboven. Zie vooral ook de lezersreacties onderaan die pagina, met vele nostalgische herinneringen van mensen die destijds van het station gebruik hebben gemaakt.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kunt u terecht bij de volgende instanties en sites:

- Geschiedenis van Visvliet op Wikipedia.

- Stichting Visvliet Archief.

- Sinds 2009 is er de Oudheidkamer Visvliet (Heirweg 38).

- Schoolmeestersrapport uit 1828 met een beschrijving van het dorp in dat jaar.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De (concept) Dorpsvisie Visvliet (2012) inventariseert de door de dorpelingen voor hun dorp wenselijk geachte ontwikkellingen voor de komende jaren.

- Basisschool Visvliet - Pieterzijl is in 2013 gefuseerd met basisschool De Borgstee te Grijpskerk.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Visvliet heeft 3 rijksmonumenten. Naast de Hervormde kerk en de molen is dat de boerderij aan de Eise Eisingastraat 21 (astronoom Eise Eisinga is vooral bekend vanwege zijn activiteiten en planetarium in Franeker, maar heeft ook nog een aantal jaren in Visvliet gewoond. Vandaar de in het dorp naar hem genoemde straat).

- Hervormde Sint Gangulphuskerk (Heirweg 16), ook wel bekend als ´de witte kerk´, uit 1427. - Beschrijving en foto´s van de Sint Gangulphuskerk op ReliWiki. - Beschrijving Sint Gangulphuskerk op de site van beheerder Stichting Oude Groninger Kerken.

- De voormalige openbare school is in 1933 verbouwd tot Gereformeerde (PKN) kerk (Heirweg 36).

- De Hilmahuistermolen (poldermolen) uit 1868 ligt aan de Oude Dijk, in het uiterste ZW van het dorpsgebied van Visvliet.

- Bijzonder zijn ook de op Heirweg 5 en 12 in eclectische stijl opgetrokken 19e-eeuwse rentenierswoningen.

- Verder vinden we in het dorp nog oude (vissers)huisjes waar in de muren nog kloostermoppen en gele steentjes te zien zijn.

Terug naar boven

Evenementen

- Als er in de winter genoeg ijs ligt, is er een ijsbaan op de Lauwers en als het hard genoeg vriest is er de Lauwerstocht (vanuit het dorp naar Zoutkamp en Stroobos en weer terug naar Visvliet), die in 2012 voor het eerst sinds 1997 weer verreden kon worden.

- Oranjevereniging Visvliet organiseert niet alleen Koningsdag, maar ook nog een aantal andere evenementen door het jaar heen.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- De Oude Lauwers is een riviertje dat ZW van Visvliet ontspringt en van daaruit in N richting naar Munnekezijl loopt. Z van Munnekezijl komt het uit in het Zijldiep. Het Groninger Landschap heeft in 2008 6 hectare natuur langs de Oude Lauwers op de grens van Groningen en Friesland overgedragen gekregen van Wetterskip Fryslân. Deze grond is ingericht als ecologische verbindingszone.

Om een aaneengesloten lint tussen Visvliet en Zoutkamp te realiseren is in totaal circa 10 kilometer ecologische verbindingszone gerealiseerd. De aanleg van deze zone is gecombineerd met noodzakelijke werkzaamheden ten behoeve van het ophogen en versterken van de kaden langs de Oude Lauwers. Op delen langs het traject zijn natuurvriendelijke oevers aangelegd. Door de aanleg van deze natuurstroken langs het water, naast de aanleg van faunapassages bij bruggen en wegen, kunnen watergebonden dieren, zoals de otter, zich gemakkelijk en veilig verplaatsen van het ene natuurgebied naar het andere.

- In 2013 is er aan de Lauwers een aanlegsteiger voor pleziervaarders aangelegd.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoalbums m.b.t. Visvliet.

Terug naar boven

Links

- Site van en over Visvliet.

- Actualiteiten uit Visvliet op Facebook.

- Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Visvliet.

Reactie toevoegen