Tolbert

Plaats
Dorp
Westerkwartier
Westerkwartier
Groningen

Tolbert

Terug naar boven

Status

- Tolbert is een dorp in de provincie Groningen, in de streek en gemeente Westerkwartier. T/m 2018 gemeente Leek.

- Onder het dorp Tolbert vallen ook de buurtschappen De Holm en 't Kret.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1479 Oldebert, 1481 Olderbarth, 1486 in 't Oldebert, 1520 Tolbert, 1867 Het Oldebert (Toldebert).

Naamsverklaring
Samenstelling van old 'oud' en bert 'plaats waar woningen staan', ter onderscheiding van Niebert. De T- in Tolbert is afkomstig van het lidwoord in de constructie in 't oldebert.(1)

Terug naar boven

Ligging

Tolbert is in de loop der tijd geheel met het dorp Leek vergroeid, maar wordt nog steeds als apart dorp beschouwd. Het ligt direct W van Leek. De grens tussen de dorpen is de verticaal lopende Auwemastraat, die grotendeels onder Leek valt.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Tolbert 177 huizen met 888 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.800 huizen met ca. 4.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij de in 1994 opgerichte Stichting Oudheidkamer Fredewalda, die als doelstelling heeft zorg te dragen voor het cultureel erfgoed van Tolbert en haar omgeving, het te bewaren en een vorm te vinden om dit tentoon te stellen. Dat is gelukt: ze hebben de rijksmonumentale Cazemierboerderij (Hoofdstraat 27) ter beschikking gekregen. Dankzij de zorgvuldige bewoning zijn de verbouwingen uit de afgelopen vier eeuwen nog goed af te lezen. Met behulp van jaarringonderzoek is de ouderdom van de oudste bouwfase achterhaald. Drie eikenhouten gebinten dateren uit 1607. Zeldzaam is dat twee staanders aan de bovenkant een vork-constructie hebben.

Het is zelfs het vroegste voorbeeld van de bouw van een zogeheten Friese schuur in de provincie Groningen. Daarmee is deze boerderij niet alleen belangrijk voor de geschiedenis van het dorp, maar ook voor de ontwikkeling van de boerderijbouw in de provincie. Er hebben vele generaties van het geslacht Cazemier gewoond. Na het overlijden van Jurrien Cazemier in 2003 kwam de boerderij leeg te staan. In 2014 is het pand herbestemd als dorpshuis en als museum van de oudheidkamer. Zo te zien aan deze pagina moest er door vele vrijwilligers veel worden verbouwd en gerestaureerd voor het complex in gebruik kon worden genomen. Openingstijden: april t/m oktober za en zo 13.30-17.00 uur. Entree: 3 euro. Kinderen t/m 12 jaar gratis. Groepen kunnen het hele jaar door op afspraak terecht.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Tolbert heeft 2 rijksmonumenten, zijnde de hierboven beschreven stelpboerderij Cazemier op Hoofdstraat 27, en de Hervormde kerk met toren op Hoofdstraat 48. De kerk bevindt zich op het hoogste punt van het dorp en heeft een verhoogd kerkhof. Het oudste deel van de kerk is het rechthoekige koor, dat begin 13e eeuw is gebouwd. Dit deel is nog in het bezit van vier spitsboogvensters. Ook zitten er in de noord- en zuidmuur twee dichtgemetselde priesteringangen. De koorsluiting is recht en wordt gesierd door twee dichtgezette rondboogvensters en drie witte, klimmende rondboognissen in de geveltop. Ook is er tegen de koorsluiting een steunbeer geplaatst, om verzakking te voorkomen. De toren is enkele decennia jonger en wordt gekenmerkt door grote muurankers. Deze is gefundeerd op veldkeien en de muren zijn op grondhoogte wel 1,5 meter dik.

De toren is rond 1600 aanzienlijk verhoogd en heeft toen ook het zadeldak gekregen. Destijds zijn ook de galmgaten witgepleisterd. Het schip is naderhand tussen het koor en de toren ingebouwd. Het is breder dan het koor en heeft ook een hoger dak. In het schip zaten ook de rondboogportalen die dienden als ingangen aan de noord- en zuidkant. Deze zijn dichtgemetseld. Op deze plaatsen bevinden zich nu twee van de vier rondboogvensters van het schip. Dit waren oorspronkelijk spitsboogvensters. Het orgel is een eenklaviers orgel van Petrus van Oeckelen uit 1867, dat in 2001 door orgelbouwer Mense Ruiter is gerestaureerd. De kerk is sinds 1977 in bezit van Stichting Oude Groninger Kerken (SOGK).

- Tolbert heeft 16 gemeentelijke monumenten.

- Het pand 'Bidt en Werkt' op Tolbertervaart 5 is een melkfabriek geweest, in 1922 in gebruik genomen als Hervormde Evangelisatie, in 1959 als zodanig buiten gebruik gesteld en herbestemd tot woonhuis.

- Wytze Keuning (Tolbert 1876 - Groningen 1957) was onderwijzer, auteur en muziekrecensent voor het Nieuwsblad van het Noorden. Samen met letterkundige Josef Cohen schreef hij drie series succesvolle schoolboekjes en een jeugdboek met volkssprookjes. Voorts schreef hij enkele korte verhalen in verscheidene regionale dagbladen, drie streekromans en een driedelige "Indische roman uit de derde eeuw voor Christus", getiteld Asoka. Keuning had het manuscript voor een tweedelige historische roman, Helena, over de moeder van de Romeinse keizer Constantijn de Grote, af, maar hij stierf voor tot uitgeven kon worden overgegaan. De lokale Stichting Oudheidkamer Fredewalda heeft in 2019 met allerlei activiteiten het 25-jarig bestaan gevierd. Een verjaardagscadeau van dorpsraad Oldebert aan de stichting was een plaquette ter herinnering aan Wytze Keuning, die op 6 april 2019 aan de gevel van zijn geboortehuis (Hoofdstraat 45) is aangebracht en feestelijk is onthuld.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- "Stichting Volksvermaken Tolbert is een enthousiaste club die het hele jaar door allerlei leuke activiteiten organiseert in en rondom het dorp. Het uitgangspunt is dat jong en ouder er elementen in moeten aantreffen die zij weten te waarderen en waar ze van kunnen genieten. Er worden zowel traditionele evenementen georganiseerd zoals op 2e paasdag het eierengooien, de zomerse jaarmarkt, de Sinterklaasintocht en een tweedaags overdekt Kerstdorp in de HJC Manege, maar er zijn ook veel nieuwe initiatieven. Volksvermaken zorgt voor leven in de brouwerij!"

- "Op 28 september 1996 is de kerk in Tolbert voor de eerste keer het podium voor een concert, georganiseerd door de Orgel- en Muziekcommissie, voortgekomen uit de plaatselijke commissie van Stichting Oude Groninger Kerken (SOGK). De commissie is destijds door een aantal enthousiaste vrijwilligers in het leven geroepen om gelden in te zamelen voor de restauratie van het Van Oeckelenorgel. Al snel kreeg de concertserie de naam 'Muziek in d’Olle Buurt', naar de oude naam van het dorp. De voltooiing van de restauratie van het orgel betekent niet het einde van de concertserie. Integendeel: de concertserie heeft in de loop der jaren een goede naam opgebouwd, en daarbij een divers publiek aan kunnen spreken. Van 1996 tot heden (medio 2019) zijn er in totaal al ca. 140 concerten georganiseerd. De commissie vormt sinds 2007 een onderdeel van Stichting Vrienden van de Tolberterkerk. Graag verwelkomen we je op een van onze concerten."

- Op 2e paasdag organiseert Stichting Volksvermaken Tolbert jaarlijks leuke paasactiviteiten voor jong en ouder. Men kan zich vanaf 12.30 uur inschrijven voor het eierzoeken, eierlopen, eiergooien en eieren slaan. De aanvang van dit alles is om 13.00 uur. De activiteiten vinden plaats bij de CazemierBoerderij aan de Hoofdstraat. Voor de allerkleinsten heeft de paashaas diverse eieren verstopt. Wie vindt het gouden ei? Als dank voor het opzoeken van het gouden ei wordt de vinder beloond met een leuke prijs. Het eieren lopen wordt gedaan voor de kinderen tot en met 8 jaar. De winnaars worden ook hier beloond met leuke prijsjes. De bedoeling bij het eieren lopen is dat er zo snel mogelijk een parcours wordt gelopen met een ei op een lepel. Het ei mag natuurlijk niet op de grond vallen. Een leuk spel met snelheid en behendigheid. Het eiergooien is verdeeld in twee leeftijdsklassen. De eerste groep is van 9 t/m 12 jaar, de tweede groep is voor 13 jaar en ouder. De bedoeling is om met twee personen een ei naar elkaar over te gooien over een zo groot mogelijke afstand zonder dat het ei breekt. Het gaat hier dus om goed gooien en vangen. Het record van vorig jaar staat op 35 meter. Wie gaat dit afstandsrecord dit jaar verbreken? Het eieren slaan is sinds 2019 een nieuw onderdeel. De bedoeling is om met 3 verschillende voorwerpen een ei te raken en per voorwerp zijn er punten te verdienen. Dit spel gaat per 2 personen in een team en is voor alle leeftijden. Het team met de meeste punten krijgt een leuke prijs.

- Op 2e paasdag is er 's avonds om 20.00 uur een Paasvuur.

- Het Bokooi Feest (mei) is een avondje live muziek voor 35-plussers.

- Tolberter Meezingfeest (op een zaterdag begin juli).

- Gedurende een week in september (in 2019 voor de 5e keer) organiseert Stichting Jumping Outdoor Tolbert een groots springconcours voor pony's en paarden. Het concours wordt gehouden op het mooie terrein van de HJC Manege, met een perfecte all weather bodem.

- Als het in de winter hard genoeg vriest, kun je schaatsen op de ijsbaan van IJsvereniging Tolbert. De ijsvereniging is in 1911 ontstaan door het samengaan van ‘De IJsvlakte’ en ‘De IJsclub’ en is een van de oudste verenigingen van het dorp. Voordat de ijsbaan in het bezit van de vereniging kwam (1912), vonden de wedstrijden plaats op de Tolbertervaart. De wedstrijden op de ijsbaan werden al snel erg populair. Zo hebben zich bij het estaffetterijden wel eens meer dan honderd drietallen ingeschreven. Het was ook de eerste ijsvereniging in de provincie Groningen die schaatsvaardigheidproeven hield voor de jeugd. Ook voor amateurs was het er prima vertoeven. De kinderen konden schaatsen leren op het middenstuk, terwijl de meer ervaren jonge en oude schaatsers baantjes konden rijden. Tussendoor of na afloop warmden de verkleumde schaatsers zich op in het clubgebouw onder het genot van een drankje.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Tolbert (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit Tolbert van de dorpsraad op Facebook.

- Belangenorganisatie: - Oldebert/Vereniging van Dorpsbelangen Tolbert.

- Buurtvereniging: - Buurtvereniging NoorderKring is opgericht in 1982 (met een mooie ontstaansgeschiedenis) en heeft als werkgebied het N buitengebied van Tolbert, N van de A7, rond de Mensumaweg, incl. de Tolbertse buurtschap 't Kret en de Boerakkerse buurtschap De Jammer.

- Dorpshuis: - Dorpshuis Tolbert is gevestigd in de rijksmonumentale, onder Geschiedenis beschreven Cazemierboerderij.

- Muziek: - "Zin om leuke fanfare- of juist lichte muziek te maken, maar zie je op tegen de tijd die het kost? Dan is Flexx Music Woldhoorn Tolbert misschien iets voor jou! Flexx Music bestaat uit zowel een fanfareorkest als een bigband. Het orkest heeft een programma op de lessenaar met prachtige composities en arrangementen. De bigband speelt lekker swingende muziek, maar ook van een ballad of leuk popnummer genieten de muzikanten zichtbaar. Voor beide orkesten geldt: per jaar zijn er ongeveer 3 optredens. Muzikanten vanaf B-niveau zijn van harte welkom*. De repetities vinden plaats op donderdagavond in de Vrijborg in Nuis. In de even weken is er een fanfarerepetitie, in de oneven weken een bigbandrepetitie."
* Instrumenten die anno begin 2019 in het bijzonder welkom zijn: Fanfare: bugels (mooie bugels te leen), hoorns, bassisten (er staat een prachtige Besson bes bas klaar), slagwerker. Bigband: tenorsax (mooie Selmer Mark VI tenor te leen), basgitaar, gitaar.

- Sport: - "vv TLC is in 2013 ontstaan door de fusie tussen voetbalvereniging Tolbert en voetbalvereniging Leek Rodenburg. TLC staat voor ‘Tolbert Leek Combinatie’ en is gevestigd op sportpark Rodenburg. vv TLC heeft een jeugd-, dames-, veld- en een zaalafdeling. De jeugd prestatieteams spelen op hoofdklasse/1e klasse niveau. De jeugd en de dames spelen hun wedstrijden op de zaterdag en de senioren spelen op zondag. De zaalafdeling speelt hun wedstrijden op de vrijdagavond in het sportcentrum. vv TLC is een ‘no-nonsense’ vereniging waar de 3 P’s centraal staan; Plezier, Passie en Prestatie. Naast het voetbal worden ook allerlei andere activiteiten georganiseerd voor zowel de jeugd als senioren. TLC, de gezelligste club in de regio!"

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Tolbert en - idem kerk.

Reactie toevoegen