Jonkersvaart

Plaats
Dorp
Marum
Westerkwartier
Groningen

jonkersvaart_plaatsnaambord.jpg

Het dorp Jonkersvaart heeft een zodanig dunbebouwde lintbebouwing dat de gemeente het geen 'bebouwde kom' vindt. Het dorp ligt dus geheel 'buiten de bebouwde kom', en heeft daarom witte plaatsnaamborden en geen blauwe. (© H.W. Fluks)

Het dorp Jonkersvaart heeft een zodanig dunbebouwde lintbebouwing dat de gemeente het geen 'bebouwde kom' vindt. Het dorp ligt dus geheel 'buiten de bebouwde kom', en heeft daarom witte plaatsnaamborden en geen blauwe. (© H.W. Fluks)

Jonkersvaart

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Jonkersvaart (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Jonkersvaart is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Westerkwartier, gemeente Marum.

- Het dorp Jonkersvaart heeft een zodanig dunbebouwde lintbebouwing dat de gemeente het geen 'bebouwde kom' vindt. Het dorp ligt dus geheel 'buiten de bebouwde kom', en heeft daarom witte plaatsnaamborden en geen blauwe.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
Het dorp Jonkersvaart is genoemd naar de ligging aan de gelijknamige vaart.

Naamsverklaring
De Jonkersvaart - en daarmee later ook het gelijknamige dorp - is genoemd naar een van de - of wellicht beide - toenmalige 'jonkers' van Nienoord. Het zou Haro Casper, baron Von Inn und Kniphausen (1772-1842) kunnen zijn, maar ook Jan Carel Ferdinand von Inn und Kniphausen, heer van Ulrum en Hornhuizen. Van de laatste is bekend dat hij in 1815 eigenaar was van het land waar de vaart is gegraven.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Jonkersvaart ligt rond de gelijknamige weg en vaart, en ligt ZW van Leek, NW van Zevenhuizen en ZO van Marum. Voor een specificatie van welke panden aan de Jonkersvaart onder het gelijknamige dorp vallen, en welke onder de buurdorpen Zevenhuizen en De Wilp, zie het hoofdstuk Statistische gegevens.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In de Volkstelling van 1840 wordt Jonkersvaart alleen vermeld onder de gemeente Leek. Dat deel had in dat jaar 75 huizen met 375 inwoners. Het deel dat nu als dorp Jonkersvaart wordt beschouwd (dus zonder de huizen aan die vaart die onder De Wilp en Zevenhuizen vallen) omvat tegenwoordig ca. 100 huizen met ca. 250 inwoners. Dit betreft de huisnrs. 25-79 en 10-118. De lagere huisnummers dan de hier genoemde vallen onder het dorp De Wilp, de hogere vallen onder het dorp Zevenhuizen. Naast de hiervoor vermelde huizen aan de vaart omvat het dorp nog 2 panden aan de Jonkersweg, 2 panden aan de Zuiderhoeksweg en 1 pand aan de Oudewijk.

Terug naar boven

Geschiedenis

Jonkersvaart betreft oorspronkelijk het deel van het dorp Zevenhuizen dat onder de gemeente Marum viel. Kennelijk vond men dat verwarrend, omdat het grootste deel van Zevenhuizen onder de gemeente Leek valt. Dat zal allicht regelmatig aanleiding hebben gegeven tot misverstanden. Daarom is in 1930 besloten om het Marumse deel van Zevenhuizen Jonkersvaart te noemen. Dat jaar wordt daarom als ontstaansjaar van het dorp beschouwd.

De naam Jonkersvaart als zodanig is al veel ouder en heeft dus betrekking op de vaart die in het begin van de 19e eeuw is gegraven. De naam komt voor het eerst voor in een advertentie in de Provinciale Groninger Courant, waarin melding wordt gemaakt van een veiling in de Gouden Roemer aan de Groote Markt in Groningen van venen van de heren van Nienoord. Onder nr. 91 wordt vermeld: "gronden tot den opleg van de Jonkersvaart benoodigd".

In de eeuwen daaraan voorafgaand is de streek een onbelangrijk hoogveengebied. Als later de interesse voor turfgraving ontstaat, wordt het veen ineens een belangrijk en betwist gebied. Dan begint men ook met het graven van vaarten, met haaks daarop talrijke wijken; dit om het veen toegankelijk te maken en later om de turf te kunnen afvoeren. Er ontstaan problemen door de aanzienlijke hoogteverschillen in het gebied. Rond 1850 is het graven van de vaarten vanuit De Wilp en Zevenhuizen zover gevorderd, dat er nog slechts een dam tussen beide vaarten over is. Vanwege het peilverschil kan deze dam, gelegen even ten westen van de Pierswijk, niet zonder meer worden weggehaald. Na de bouw van een houten sluis in 1871 komt de verbinding tussen de Groningse en Friese venen tot stand. De houten sluis is in 1900, op dezelfde plaats, vervangen door de van steen opgemetselde huidige sluis.

De streek krijgt in 1833 landelijke bekendheid door de Grote Veenbrand die er heeft gewoed. De brand is het hevigst in het gebied dat thans Jonkersvaart wordt genoemd. Er zijn 4 doden te betreuren en alle huizen langs de vaart worden verwoest. Een kadasterkaart uit die periode leert ons dat er, behoudens enkele veenhutten, nog geen bebouwing is aan de noordzijde van de vaart. Aan de zuidzijde staan al wel enkele woningen. Ten westen van de sluis is, blijkens een kaart uit 1872, nog maar sporadisch bebouwing. Dat verandert in de jaren die volgen en in 1896 wordt er voor het eerst een school gebouwd.

Na de vervening worden de gronden in cultuur gebracht en komt er veenkoloniale landbouw. Zowel ten zuiden als ten noorden van de vaart worden boerderijen gebouwd. Er ontstaat een bloeiende scheepvaart. Schepen zorgen voor de aanvoer van o.a. mest en turf en voor de afvoer van aardappelen en bieten. In latere jaren dient de Jonkersvaart ook als belangrijke (en enige) vaarverbinding met de haven van Marum. Via de Pierswijk wordt de melk vervoerd naar de zuivelfabriek, en later ook bouwmaterialen naar de timmerfabriek van Gjaltema.

Schippers blijken dorstige lieden, want langs de vaart staan destijds 3 kroegen. Problemen voor de scheepvaart ontstaan door de veelal lage waterstanden. In droge zomers staat het kanaal op sommige plekken zelfs droog. In 1927 wordt het kanaal daarom nog eens, in het kader van de werkverschaffing, door ruim 200 werklozen met de schep uitgediept. Door de opkomst van het wegverkeer verdwijnt het belang van goede waterwegen en in 1955 neemt de gemeente Marum het besluit om de Jonkersvaart ontoegankelijk te maken voor de scheepvaart door het vervangen van een aantal bruggen door dammen met duikers.

Tot het begin van de 20e eeuw liggen langs de Jonkersvaart slechts zandpaden. In 1915 komt er de eerste verharde weg. De laatste reconstructie dateert uit 1982. (bron: de onder Links gelinkte lokale dorpssite)

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De Dorpsvisie Jonkersvaart 2012-2020 is gebaseerd op de 4W's: Wonen, Wijsheid, WorldWideWeb en Wegen. Diverse werkgroepen zijn inmiddels bezig met het uitwerken en uitvoeren van de in het Dorpsplan verwoorde doelstellingen, waarvan een deel al is gerealiseerd. Zo heeft de werkgroep Wonen het voor elkaar gekregen dat de Provincie Groningen toestemming heeft gegeven voor het bouwen van 8 starterswoningen. Werkgroep Wijsheid strijdt onder meer voor het behoud van kwalitatief goed onderwijs in het dorp. Die strijd heeft onder andere opgeleverd dat de school hier vooralsnog open zou blijven. De groep heeft in dat kader samen met ouders en sponsoren een dorpstaxi aangeschaft waarmee leerlingen uit andere dorpen worden opgehaald. De taxi is ook beschikbaar voor andere activiteiten in het dorp. Helaas lijkt anno 2017 de basisschool toch alsnog te moeten sluiten. Zie daarvoor verder het hoofdstuk Links. Werkgroep WorldWideWeb heeft gezorgd dat ze in Jonkersvaart nu breedband internet hebben. En werkgroep Wegen kijkt kritisch naar de kwaliteit van wegen en werkt aan de verkeersveiligheid. Samen met de verkeersoudergroep op school vormt de werkgroep een stevig blok voor zo’n belangrijke groep in het dorp: de kinderen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De Gondelvaart Jonkersvaart (op een zaterdag begin september, in 2018 voor de 43e keer) is een evenement dat jaarlijks zo'n 2.000 toeschouwers trekt. Minimaal 10 gondels varen 's avonds door de Jonkersvaart met daarop de mooiste feestelijk verlichte creaties van een jaarlijks veranderend thema. Zij moeten onder bruggen door waarvan de laagste slechts 90 cm hoog is. Op verschillende plaatsen langs het traject worden de bezoekers vermaakt. Een deskundige jury beoordeelt de gondels en aan het eind van de feestelijke avond worden zowel de jury- als de publieksprijs uitgereikt.

- Kerstviering op Kerstavond in de Dorpskamer.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Dorpsommetje Jonkersvaart en rondwandeling door het Coendersbos.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Jonkersvaart.

- Nieuws: - Nieuws uit Jonkersvaart van Dorpsbelangen op Facebook.

- Belangenvereniging: - De huidige Vereniging voor Dorpsbelangen Eendracht Maakt Macht (EMM) is in 1946 opgericht. Als belangrijkste doelen worden in dat jaar genoemd: het stichten van een verenigingsgebouw, het oprichten van een begrafenisvereniging en aandacht voor autobusverbindingen, telefoon enz. Maar ook eerder, sinds 1897, is er al een vereniging voor Dorpsbelangen geweest. Volgens de Statuten van de Vereeniging Eendracht Maakt Macht, gevestigd aan de Jonkersvaart, gemeente Marum, stelde zij zich ten doel "door eendrachtige samenwerking de belangen, zowel zedelijk als stoffelijk, van de bewoners der Jonkersvaart te bevorderen". Zij werd aangegaan "voor den tijd van 29 jaar en 11 maanden, te beginnen op den dag waarop de vereeniging is opgericht, zijnde de 19 Februari 1897".

- Onderwijs: - In januari 2017 heeft scholenkoepel Westerwijs bekend gemaakt dat Basisschool 't Jonkertje in Jonkersvaart formeel per 1-8-2017 wordt opgeheven, maar aansluitend nog een jaar open blijft als locatie van Basisschool De Springplank in Marum. De ouders vonden het namelijk veel te snel gaan en wilden in ieder geval nog een jaar de tijd om zich te kunnen oriënteren op een andere school. Westerwijs is aan dat verzoek tegemoet gekomen. 't Jonkertje heeft in schooljaar 2016-2017 31 leerlingen. Volgens Westerwijs zijn dat er te weinig om de school op een verantwoorde manier open te houden. Bovendien komt de kritische ondergrens van 23 leerlingen snel dichterbij. 't Jonkertje heeft in 2016-2017 geen groep 8 en in groep 7 zitten 10 leerlingen. Als die na het volgend schooljaar naar het voortgezet onderwijs gaan, dan is het leerlingenaantal door de ondergrens gezakt. Westerwijs wil dat niet afwachten en daarom de school na schooljaar 2016-2017 sluiten. Volgens directeur Rotman is er ook weinig kans dat het leerlingenaantal gaat groeien.

De ouders zijn blij met hun dorpsschool en zijn 'not amused' dat ze 'overvallen' zijn door het sluitings-besluit. Zo stelt ouder Dennis Benedictus: "Ik vind het vreemd, zo'n briefje door de bus. We zijn maar een kleine gemeenschap, dus dat had best persoonlijker gekund. We worden nu met de kloten voor het blok gezet. Als kleine gemeenschap kunnen wij best iets organiseren. We zijn het eerste dorp met glasvezel in het buitengebied. De school betekent veel meer dan een onderwijsvoorziening. Het is ook ons dorpshuis. Wij blijven dus strijden voor de toekomst van 't Jonkertje." (bron: de hierboven gelinkte artikelen van RTV Noord)

- Muziek: - Muziekvereniging Amicitia is er van en voor de dorpen Nuis, Niebert en Jonkersvaart. - Gemengd Zangkoor Jonkersvaart is opgericht in 1983 en heeft ca. 30 leden.

- Sport: - Volleybalvereniging JMC is in 2002 opgericht uit een fusie van volleybalvereniging Jonkersvaart (de 1e letter uit de afkorting) uit het gelijknamige dorp, en volleybalvereniging Mintonum (de 2e letter) uit Marum. De 3e letter betekent 'Combinatie'. Jong of oud, topsporter of recreant; iedereen is welkom bij JMC. Wat vooral telt is het teamgevoel; samenspelen, elkaar helpen, elkaar aanvoelen. Dat is volleybal. Daarom is de sfeer binnen de club voor JMC heel belangrijk. Om die sfeer goed te houden organiseert JMC naast trainingen en het competitievolleybal door het jaar heen ook allerlei leuke clubactiviteiten zoals een BBQ, tal van activiteiten voor de jeugd en beachvolleybal. Volleybal kan bij JMC zowel op prestatief als op recreatief niveau worden gespeeld. Dit kan zowel bij de jeugd als bij de senioren. - Dartclub en klaverjasclub. - Tractorpullingteam Jonkersdeere rijdt met een John Deere 2130 in de 2.5 ton en 3.5 ton sportklasse.

- Overige verenigingen: - Toneelvereniging Jonkersvaart is opgericht in 1972 en heeft ca. 15 leden. - De Vrouwenvereniging is opgericht in 1946.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Jonkersvaart.

Reactie toevoegen