Garnwerd

Plaats
Dorp
Winsum
Westerkwartier
Groningen

garnwerd_collage.jpg

Garnwerd, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Garnwerd, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Garnwerd dorpsgezicht [640x480].jpeg

Garnwerd, dorpsgezicht met o.a. 3 rijksmonumenten naast elkaar: korenmolen De Meeuw, de ijzeren ophaalbrug over het Reitdiep uit 1933 en café Hammingh uit ca. 1870. De hervormde Sint Ludgerkerk valt net weg achter het huis achter de brug.

Garnwerd, dorpsgezicht met o.a. 3 rijksmonumenten naast elkaar: korenmolen De Meeuw, de ijzeren ophaalbrug over het Reitdiep uit 1933 en café Hammingh uit ca. 1870. De hervormde Sint Ludgerkerk valt net weg achter het huis achter de brug.

Garnwerd (2).JPG

In het Wierdedorp Garnwerd

In het Wierdedorp Garnwerd

Garnwerd (5).JPG

De smalste straat van Nederland zegt men in Garnwerd.

De smalste straat van Nederland zegt men in Garnwerd.

Garnwerd (4).JPG

Korenmolen De Meeuw in Garnwerd

Korenmolen De Meeuw in Garnwerd

Garnwerd (9).JPG

Vergezicht van Garnwerd

Vergezicht van Garnwerd

Garnwerd (6).JPG

Sint Ludgerkerk in Garnwerd

Sint Ludgerkerk in Garnwerd

Garnwerd

Terug naar boven

Status

- Garnwerd is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Westerkwartier (nog net: de grens met de streek Hoogeland loopt namelijk O van het dorp, langs het Reitdiep), gemeente Winsum. T/m 1989 gemeente Ezinge.

- Onder het dorp Garnwerd vallen ook een deel van de buurtschap Schifpot, de buurtschappen Antum en Krassum, de buurtschap met kerk Oostum, en een deel van de buurtschap Wierumerschouw (voor de postadressen). Geografisch gezien valt Wierumerschouw in feite onder de buurtschap met kerk Oostum.

Ook de buurtschap Klein Garnwerd viel, zoals de naam reeds suggereert, vanouds onder dit dorp. Door de aanleg van het Reitdiep ter plekke in 1629 werden zij echter van elkaar gescheiden (zie verder bij Geschiedenis). In 1811 besloot het toenmalige Franse gezag daarom om deze buurtschap aan de gemeente Winsum toe te voegen.

Terug naar boven

Naam

Uitspraak
Gaarwrt of Garwerd.

Oudere vermeldingen
10e-11e eeuw ad Granauur?, 11e eeuw in Granauur? midden 12e eeuw de Gruonewrth, 1283 in Gernewart, 1506 Gernewerdt.

Naamsverklaring
Het eerste lid is moeilijk te duiden, het tweede lid is het Oudfriese uur? 'wierde, bewoonde hoogte'. Misschien van de persoon Grano. Dit is aannemelijker dan grân* 'graan', de persoonsnaam Garre of het Oudfriese gear 'schuine strook'. De vorm Gruonewrth wordt gezien als een schrijffout, of het is niet dit dorp, maar een onbekende plaats in de buurt van Gruningen (Groningen) met de betekenis 'groene wierde'.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Garnwerd ligt O van Ezinge, ZW van Winsum, NW van Sauwerd en grenst in het O aan het Reitdiep en in het W aan het Aduarderdiep.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Garnwerd 80 huizen met 465 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 180 huizen met nog altijd ca. 450 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Veer en brug
Reeds sinds 1631 was hier een overzetveer over het Reitdiep. Het was er gekomen op aandrang van de Klein Garnwerders die, door het kort tevoren aangelegde Reitdiep ter plekke, ter rechttrekking van de meanderende Hunze O daarvan, van hun moederdorp waren afgesneden. Tot 1888 was dat veer een bootje. In dat jaar kocht de gemeente Ezinge voor het Garnwerder veer de veerpont van de zuidelijker gelegen buurtschap Wierumerschouw, die overbodig werd omdat daar in 1887 een brug over het Reitdiep was gekomen. In 1933 kwam er ook bij Garnwerd een brug over het Reitdiep, waardoor ook daar geen veerpont meer nodig was. - Artikel over de geschiedenis van het overzetveer te Garnwerd op het weblog van Harry Perton.

Onderwijs
Sinds 1875 heeft het dorp een school. In 1983 wordt de huidige school betrokken. Deze krijgt de naam Kromme Akkers, ontleend aan het stuk land waarop de school is gebouwd. Dat land heet zo omdat de voren van de voormalige akkers de vorm hadden van een halve maan. De betrokkenheid van de school bij plaatselijke verenigingen is groot (toneel, dorpsvereniging, koren). De school heeft ca. 60 leerlingen.

- Schoolmeesterrapport m.b.t. Garnwerd anno 1828.

- In het in 2014 verschenen, ca. 150 pagina's tellende boek 'Tussen meeuw en leeuw. Het verhaal van Garnwerd en de Garnwerders' wordt de historie van het pittoreske wierdendorp van de prehistorie tot onze tijd op heldere wijze beschreven. De teksten worden ondersteund door tientallen, veelal historische foto's en afbeeldingen en verluchtigd met een groot aantal anekdotes en legendes over het dorp en de inwoners. Het boek is verkrijgbaar via de link en bij instanties in het dorp en in de regio, die ook onder de link worden vermeld.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Presentatie concept-Dorpsvisie Garnwerd (okt. 2015). - Concept-Dorpsvisie (Word-document). - Toelichting op concept-Dorpsvisie. - Film gemaakt door inwoners van Garnwerd, t.b.v. de presentatie van de Dorpsvisie op 18 maart 2016. Alleen de definitieve Dorpsvisie zélf is niet op de dorpssite of elders op het internet te vinden...

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- In Garnwerd vind je het smalste voor auto's toegankelijke dorpsstraatje van Nederland: de Burgemeester Brouwerstraat, die op sommige plaatsen nog geen 3 meter breed is. Dit straatje wordt geflankeerd door monumenten. Het dorp is dan ook aangewezen als beschermd dorpsgezicht.

- Het kleine dorpje Garnwerd is zeer bezienswaardig; het heeft maar liefst 24 rijksmonumenten, alle gelegen aan de Burgemeester Brouwerstraat en de Hunzeweg. Naast een reeks woonhuizen betreft dit o.a.:

- De Hervormde Sint Ludgerkerk, beheerd door de Stichting Oude Groninger Kerken.

- Voormalige pastorie uit 1889 (Burg. Brouwerstraat 4).

- Korenmolen De Meeuw uit 1851. - Geschiedenis molen De Meeuw.

- IJzeren ophaalbrug over het Reitdiep uit 1933.

Terug naar boven

Evenementen

- De Garnwerders beginnen het nieuwjaar altijd met 'frisse' moed middels de Nieuwjaarsduik. - Videoreportage Nieuwjaarsduik 2016.

- Onder het motto 'Te Gast in Garnwerd' is er 4x per jaar een concert van uiteenlopende aard in de dorpskerk.

- Garnwerd Grandioos (juli) is een meerdaags dorpsfeest met heel veel te doen voor jong en ouder, met o.a. op zondag:

- De Braggeltocht, (2e zondag in juli) is een tocht van iets meer dan 2 kilometer door en langs modderige sloten, voor max. 1000 deelnemers. Er is zowel een wedstrijdloop als een recreatieloop. Het geheel wordt omlijst door enkele 'Dweilorkesten' en natuurlijk honderden toeschouwers die de deelnemers aanmoedigen en toelachen. Deelname kost slechts €5,00 per persoon, inclusief een T-shirt, een drankje en een herinneringsvaantje. Tip: ook leuk om aan mee te doen als je in deze periode toevallig in de buurt op vakantie bent. In de videoreportage van de Braggeltocht 2013 kun je vast een indruk krijgen hoe het er in het echt aan toegaat.

- De Reitdieptochten (op een zondag eind augustus) zijn zwemwedstrijden in het Reitdiep. De afstanden zijn 500 meter tot 16 jaar en 1000 meter vanaf 16 jaar.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Bij café Hammingh is zwemgelegenheid in het Reitdiep.

- Het dorpsommetje Garnwerd - Aduarderzijl voert je vanuit het dorp via deels onverharde paden en langs het Aduarderdiep naar het historische sluizencomplex van Aduarderzijl. Vandaar loop je verder via de oude, deels afgegraven wierde Antum terug naar het dorp waar het laatste deel van de route door het oude rustieke deel van het dorp terug naar het vertrekpunt loopt.

- De Garnwerder ijsbaan van de in 1924 opgerichte IJsbaanvereniging Reitdiep is dankzij de ligging, de baan en vooral zijn vele vrijwilligers een gegarandeerd ouderwets mooi schaatsfestijn. Uiteraard mits er voldoende ijs ligt.

Terug naar boven

Beeld

- Filmpje van fietser die je in 2 minuten heel Garnwerd laat zien, d.w.z. door het versneld afspelen van zijn opnamen...

- In Dam op in Garnwerd (van RTV Noord, mei 2015) interviewt Wiebe Kleinstra de in 2015 wegens zijn verdiensten voor het dorp  tot 'burgemeester van Garnwerd' benoemde Pieer van Dijk, die meer dan 30 jaar op een uit 1907 daterende 23 meter lange Groninger zeetjalk heeft gewoond, in de haven van het dorp, maar die, nu hij en zijn vrouw 'een dagje ouder worden', op de vaste wal gaat wonen. Verder nog een interview met de - van oorsprong Amerikaanse - succesvolle kunstenaar Jon Gardella. Zijn werk als beeldhouwer, tekenaar, schilder en decorbouwer gaat vanuit Garnwerd de hele wereld over.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Garnwerd.

- Muziek: - De Rijdende Popschool heeft als thuisbasis Garmerwolde en komt naar een aantal Groninger dorpen toe - waaronder sinds 2015 ook Garnwerd - met alles wat nodig is om muziek te maken in een band. Kinderen en jongeren krijgen muziekles in een bandje, waarin ze voornamelijk popmuziek spelen. - Garnwerd Radio is - aldus hun site - het gezelligste internet piraten-radiostation vanuit het Noorden.

- Genealogie: - Lidmaten Garnwerd en Oostum 1624-1811. - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Garnwerd.

Reactie toevoegen