Gelderland

Provincie
Gelderland

GL Provincie Gelderland in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Provincie Gelderland in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Provincie Gelderland in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gelderland

Terug naar boven

Eten en drinken

- Een typisch streekproduct van de Over-Betuwe is de Eldense Blauwe pruim, zoals de naam al suggereert afkomstig uit het dorp Elden, het "Betuwse dorp in de Veluwse stad" Arnhem, en door liefhebbers geroemd om zijn kwaliteit. Tegenwoordig wordt van deze pruim ook de Eldense Blauwe likeur vervaardigd. Eldenaren Henk van Rheede en zijn vrouw Kittie brengen deze likeur aan de man op markten in de regio. Degenen die de likeur geproefd hebben, zijn er vrijwel unaniem enthousiast over. Ben je benieuwd naar de Eldense Blauwe likeur, dan kun je onder deze link vinden wanneer je het op welke markten bij hen kunt verkrijgen. Je kunt ze ook mailen om te informeren hoe je het drankje kunt bekomen.

Terug naar boven

Status

- Gelderland is een provincie. De hoofdstad van de provincie is Arnhem.

- De provincie Gelderland omvat de 'geografische hoofd-streken' Veluwe in het noorden, midden en westen, Achterhoek en Liemers in het oosten en Bommelerwaard, Betuwe (verdeeld in Over-Betuwe, Neder-Betuwe en Tielerwaard), Land van Maas en Waal en Rijk van Nijmegen in het zuiden.

Verder zijn er nog allerlei subregio's zoals Veluwezoom, Gelderse Vallei, Stedendriehoek en Regio Arnhem Nijmegen.

- Anno 2019 omvat de provincie Gelderland nog 51 gemeenten, zijnde:
Achterhoek en Liemers: Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doesburg, Doetinchem, Duiven, Lochem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek, Westervoort, Winterswijk, Zevenaar en Zutphen.
Betuwe: Buren, Culemborg, Lingewaard, Neder-Betuwe, Overbetuwe, Tiel en West Betuwe.
Bommelerwaard: Maasdriel en Zaltbommel.
Land van Maas en Waal en Rijk van Nijmegen: Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen, Nijmegen, West Maas en Waal en Wijchen.
Veluwe: Apeldoorn, Arnhem, Barneveld, Brummen, Ede, Elburg, Epe, Ermelo, Harderwijk, Hattem, Heerde, Nijkerk, Nunspeet, Oldebroek, Putten, Renkum, Rheden, Rozendaal, Scherpenzeel, Voorst en Wageningen.

Terug naar boven

Ligging

De provincie Gelderland ligt in het oosten des lands. De provincie grenst in het N aan de provincies Flevoland en Overijssel, in het O en ZO aan Duitsland, in het Z en ZW aan de provincie Noord-Brabant, en in het W aan de provincies Zuid-Holland en Utrecht.

Terug naar boven

Statistische gegevens

De provincie Gelderland heeft ca. 900.000 huizen met ca. 2.030.000 inwoners op een oppervlakte van ca. 4.972 km2 land. Verder is er nog ca. 165 km2 water.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen van de geschiedenis van (plaatsen en streken in) Gelderland, kun je terecht bij de volgende instanties, sites en literatuur:

- Gelders Archief.

- Audiovisueel Archief Gelderland.

- De site Mijn Gelderland is een rijke bron van informatie over cultuurhistorische aspecten van plaatsen en streken in deze provincie.

- Stichting Gelders Erfgoed.

- Vereniging Gelre.

- Erfgoed Gelderland is een koepelorganisatie voor musea en andere erfgoedinstellingen, zoals archieven, historische verenigingen en monumentenorganisaties. Zij stimuleren en faciliteren de samenwerking. Dat doen zij onder andere door netwerkbijeenkomsten te organiseren en het opzetten en begeleiden van grote en kleine samenwerkingsprojecten. Zij zijn het kenniscentrum voor het erfgoedveld, maar ook voor anderen die met erfgoed te maken hebben. Denk aan gemeenten met hun lokale geschiedenis of bedrijven met collecties. Door te verbinden en kennis te borgen ondersteunen zij erfgoedorganisaties bij: bewaren van materiële en immateriële collecties; het publiek het verleden laten beleven; kinderen te laten leren van historie. Op die manier zijn zij er voor iedereen die het belangrijk vindt dat het erfgoed, de collecties en de verhalen zichtbaar worden en behouden blijven. Zij zetten het erfgoed op de kaart. Samen geven zij verleden toekomst. Omdat Erfgoed Gelderland in 2017 60 jaar bestond, is er een beschrijving van de 60-jarige geschiedenis van deze intstelling gemaakt. Onder de link is het online te lezen.

- Voor de in historie geïnteresseerde bezoeker, voor hen die verhalen met diepgang over vrede en vrijheid zoeken, maar ook voor de recreatieve toerist die zich wil laten verrassen door mooie, indringende, avontuurlijke en spannende beelden en belevenissen, is deze provincie als een openluchtmuseum van de Tweede Wereldoorlog. De in 2016 opgerichte Stichting Versterking Herinnering WO2 Gelderland (WO2GLD) zet zich als verbindende schakel in voor het duurzaam versterken van de kwaliteit, samenhang en de samenwerking van de herinneringscultuur van de Tweede Wereldoorlog in de provincie. WO2GLD brengt in kaart waar de zichtbare en onzichtbare sporen en oorlogsbronnen te vinden zijn. Een historische tijdlijn op hun site vertelt je wanneer 75 belangrijke gebeurtenissen plaatsvonden.

Bunkers, woonhuizen, landingsterreinen, kloosters, landgoederen, begraafplaatsen, monumenten, ziekenhuizen en kazernes. Met het verdwijnen van de sprekende getuigen zijn het steeds meer de honderden zichtbare en onzichtbare plekken in het landschap en oorlogsbronnen, die samen het verhaal van de zwaar getroffen provincie Gelderland in oorlogstijd vertellen. Sinds november 2018 zijn zo’n 1.300 van die locaties - sommige bekend, maar vele ook haast vergeten - met verdiepende WO2-bronnen te bekijken via WO2GLD.nl. Denk bijv. aan de Muur van Mussert in Lunteren, de John Frostbrug in Arnhem of het monument voor Tante Riek in Winterswijk. 200 locaties met een beladen oorlogsverleden, 300 locaties van verzet, strijd en bevrijding, en ruim 800 Gelderse oorlogsmonumenten zijn te vinden op een digitale kaart. Dit is het resultaat van onderzoeken uitgevoerd door drie historici in opdracht van stichting WO2GLD. Alle locaties op de kaart zijn verbonden aan bronnen uit het Netwerk Oorlogsbronnen.

- "Het gaat in de traditionele vaderlandse geschiedenis altijd heel erg over Amsterdam, Den Haag, Leiden. Alles daarbuiten lijkt vergeten. Daar willen wij tegenwicht aan bieden." René Arendsen maakte samen met tekenaar Danker Jan Oreel het in mei 2019 verschenen stripboek 'Ons verloren hertogdom', over de grotendeels genegeerde geschiedenis van Gelderland. "Gelre was een machtig en succesvol hertogdom in het hart van Europa. In Gelderland heerst het gevoel dat we er maar een beetje bij hangen, in de periferie", stelt Arendsen. "Wij proberen te laten zien dat deze provincie net zo mooi, belangrijk en innovatief is als de Randstad. Eeuwenlang liepen we zelfs voor. We zeggen vaak dat Amsterdam, Rotterdam en Den Haag nog zompige moerasdorpen waren toen steden als Nijmegen, Zutphen en Tiel bloeiende, welvarende handelsplaatsen waren." In 48 bladzijden komt zo bijvoorbeeld de middeleeuwse legerleider Maarten van Rossum voorbij, die Arnhem heroverde door soldaten in een hooiwagen te verstoppen. En Reinoud III, de hertog die tijdens zijn gevangenschap zo dik werd dat zijn celdeur open kon blijven. Of de zeventig jaar tevergeefse strijd tegen Spanje die het hertogdom al voor de Tachtigjarige Oorlog voerde. Het stripboek, uitgegeven door Stichting Cultuur- en ErfgoedLab, wordt gratis verspreid onder alle scholen in de gebieden die ooit onder Gelre vielen. Van de Bommelerwaard en Roermond tot de Achterhoek en de noordelijke Veluwe. En er is zelfs een Duitse vertaling voor de oosterburen. (bron en voor nadere informatie zie NOS, 15-5-2019)

Terug naar boven

Recentelijke ontwikkelingen

- De provincie Gelderland richt zich voor de periode 2016-2019 op 6 inhoudelijke en geografische aandachtsgebieden. Samen heten ze de gebiedsopgaven. Elk gebied is uniek qua inwoners, ligging en economische en sociale kansen. Voor elk gebied is of wordt met inwoners, gemeenten, ondernemers en maatschappelijke partijen een plan uitgewerkt. De 6 gebieden en hun plannen zijn: Voor Arnhem-Nijmegen wordt de economische kracht versterkt door te werken aan de binnensteden, de campus en de energiesector. Voor Ede-Wageningen wordt gekeken hoe het concept Food Valley optimaal te benutten is met innovatie, vestigingsklimaat en onderwijs. In de Stedendriehoek ligt de nadruk op de profilering als Clean Techregio (gericht op hergebruik, energie en schone arbeid) en drie vliegwielprojecten. Bij de Gelderse corridor staat de economische meerwaarde voor de streek centraal van logistiek, waterveiligheid en natuur. Bij de Veluwe wordt gewerkt aan een gezamenlijke agenda die natuur, landschap, cultuurhistorie en economie elkaar laat versterken. Werken aan economie en leefbaarheid staat centraal voor de Achterhoek met de Agenda Achterhoek 2020 en diens projecten voor werk, wonen en bereikbaarheid. Zie verder de site Ruimte voor Gelderland.

- In 2014 heeft het College van Gedeputeerde Staten de Omgevingsvisie vastgesteld. Het Waterplan, het Provinciaal Verkeer en Vervoer Plan, het Streekplan, het Milieuplan en de Reconstructieplannen zijn herzien en samengebracht in deze nieuwe Omgevingsvisie.

- Cultuur en erfgoed leveren een wezenlijke bijdrage aan de Gelderse samenleving. Cultuur en erfgoed zijn bouwstenen voor ontwikkeling en bepalen mede de identiteit van Gelderland. Deze visie ligt ten grondslag aan het Beleidsprogramma cultuur en erfgoed 2017-2020 en het Uitvoeringsprogramma cultuur en erfgoed 2017.

- Het Gelders Genootschap adviseert over ruimtelijke kwaliteit in brede zin. Vanuit een integrale visie adviseren zij over nieuwe bestemmingsplannen, beeldkwaliteitplannen, grootschalige infrastructuur, landschappelijke en stedenbouwkundige ontwikkelingen, over de identiteit van plekken, herstructurering van woonwijken, provinciale streekplannen en mogelijke ontwikkelingen in een gebied op lange termijn.

- De Gebiedsagenda Oost-Nederland (2013) beschrijft de gezamenlijke opgaven van het Rijk en het Landsdeel Oost (de provincies Gelderland en Overijssel, Regio Arnhem-Nijmegen en Regio Twente) met een horizon tot 2030/2040.

Terug naar boven

Agrarisch

- "Op basis van het Programma Aanpak Stikstof (PAS) zijn tot voorjaar 2019 vergunningen verleend voor activiteiten waar uitstoot van stikstof mee gepaard gaat. Die systematiek blijkt echter niet de remedie te zijn om de vermesting van natuurgebieden adequaat aan te pakken. De praktijk laat namelijk zien dat de neerslag van stikstof door onder andere verkeer en landbouw niet afneemt. Ook is er twijfel of de verschillende natuurherstelmaatregelen die onder de PAS vielen wel het beoogde effect opleveren. Die tekortkomingen van de PAS waren voor de Gelderse Natuur en Milieufederatie (GNMF) aanleiding om bezwaar aan te tekenen tegen drie vergunningen voor uitbreidingen van veehouderijen. In juni 2019 heeft de Raad van State de bezwaren gegrond verklaard. Dit was het logische vervolg op de eerste principiële uitspraken van de Raad over de PAS in een aantal vergelijkbare zaken.

Directeur Petra Souwerbren: “Nu de PAS ontoereikend is verklaard, is er alle reden om in de volle breedte te kijken hoe we natuurgebieden beter kunnen beschermen. Een transitie naar een natuurinclusieve kringlooplandbouw biedt daarvoor belangrijke kansen. Het is mooi dat in Gelderland het nieuwe college van Gedeputeerde Staten heeft aangegeven werk te gaan maken van deze natuurinclusieve kringlooplandbouw. Herstel en bescherming van kwetsbare natuurgebieden kan hand in hand gaan met een transitie naar een natuurinclusieve landbouw. Daarvoor is constructieve samenwerking tussen de landbouwsector en natuur- en andere organisaties een vereiste. Het Actieplan Natuurinclusieve Landbouw dat wij samen met de agrarische sector hebben opgesteld biedt daarvoor een goede basis." (bron: GNMF)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Op de site Collectie Gelderland kun je ca. 40.000 objecten uit de verzamelingen van ca. 30 Gelderse musea bekijken.

- Stichting Monumentenwacht Gelderland is een particuliere organisatie, gesteund door de Provincie, voor het behoud van het culturele erfgoed. De Monumentenwacht houdt zich vooral bezig met onafhankelijke bouwkundige inspecties van monumenten. Tijdens de inspectie worden meteen (nood)reparaties uitgevoerd. Daarnaast geeft de Monumentenwacht in toenemende mate aanvullend advies aan eigenaren van monumenten. Als partner van de Provincie wordt de Monumentenwacht betrokken in projecten op het gebied van kwaliteitszorg, historische bouwfragmenten en een restauratieopleiding.

- Zes Gelderse erfgoedpartners - Stichting Vrienden der Geldersche Kasteelen, Vereniging Gelders Genootschap, Stichting Gelders Restauratie Centrum, Stichting Monumentenwacht Gelderland, Stichting Oude Gelderse Kerken en de provincie - vormen sinds 2018 samen de Erfgoed Alliantie. Met de samenwerking willen de 6 erfgoedpartners zorgen dat de erfgoedsector sterk blijft en een adequaat antwoord heeft op een veranderende vraag. De Erfgoed Alliantie partners leveren, ontwikkelen, bundelen en ontsluiten betrouwbare en hoogwaardige kennis en advies over de erfgoedsector, voor overheid, professionals en monumenteneigenaren. Zij dragen ook bij aan de ontwikkeling van de sector door innovatie en opleiding van vakmensen.

De Erfgoed Alliantie is geen zelfstandig instituut, maar een intensieve samenwerkingsvorm tussen de betrokken partners. De Erfgoed Alliantie ziet diverse taken voor zich weggelegd, zoals ondersteuning bieden bij grote of complexe projecten, een ingang/vraagbaak voor monumenteneigenaren inclusief een (digitale) kennisbank, zorg dragen voor innovatie en aanwas van vakmensen door opleidingen en trainingen en de erfgoedsector begeleiden in de overgang naar de nieuwe Omgevingswet. Verder beogen zij bij te dragen aan ontwikkelingen in het vakgebied. (bron: Geldersch Landschap & Kasteelen, 12-2-2018)

- Ruim 40 kastelen, buitenplaatsen en landgoederen in heel Gelderland bundelen sinds maart 2018 hun krachten om meer toeristen te trekken. Je vinxt ze in tekst en beeld beschreven op de site Geldersestreken.nl.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De provincie Gelderland kent een rijke geschiedenis op het gebied van ambacht en industrie. Eeuwenlang heeft de Gelderse bedrijvigheid zich ontwikkeld volgens regionale patronen met regionale karakteristieken: van de papierscheppers op de Veluwe tot de steenfabrieken langs de grote rivieren, van de stoelenmatters in Culemborg tot de ijzerovens in de Oude IJssel-streek. Ook nu is er in de provincie nog allerlei streekeigen industrie te vinden, vaak met een bijzonder en innovatief karakter. En vaak onbekend bij het grote publiek. De provincie zet zich tegenwoordig op de kaart als het centrum van de maakindustrie. De Maakdagen (weekend begin juni) laten het publiek in dat kader op laagdrempelige wijze kennismaken met de geschiedenis en de actualiteit van de Gelderse maakindustrie en benadrukt de lijn tussen vroeger en nu. Het programma omvat vele tientallen boeiende activiteiten verspreid over de hele provincie, zoals open dagen bij bedrijven, tentoonstellingen, routes, lezingen en workshops over het heden en verleden van de ambachten en industrie.

- Het Geldersch Metal Treffen (GMT) (weekend begin oktober, in Willemeen in Arnhem) is dé jaarlijkse borrel voor de metal- en rockliefhebbers uit Gelderland en omstreken. Anders dan andere festivals staat het ‘treffen’ centraal in het profiel van het evenement. Ontmoeting en gezelligheid, met daarnaast goede bands uit het genre, is waar het om draait. Het GMT staat voor ogen het netwerk van metalliefhebbers in de provincie en omstreken te versterken. Dit geldt zowel voor de bezoeker van metal-events, als voor de infrastructuur van organisaties en muzikanten.

- Meer dan 70 Gelderse musea doen mee met de jaarlijkse Gelderse Museumdag (oktober). Voor maar 1 euro kun je op deze dag een museum bezoeken en meedoen met activiteiten speciaal voor gezinnen met kinderen. Bezoek je favoriete museum, of ontdek een nieuw museum. Er is altijd wel een deelnemend museum bij jou in de buurt.

Terug naar boven

Landschap, natuur, toerisme en recreatie

- Gelderland is de snelst stijgende provincie van ons land als het gaat om binnenlandse vakanties. In de eerste helft van 2019 steeg het aantal hotelboekingen in deze provincie met 31 procent ten opzichte van dezelfde periode een jaar daarvoor. Op de tweede plek qua groei komt de provincie Overijssel (+25%), op de derde plek de provincie Limburg (+18%). Binnen de provincie is de Veluwe de snelste stijger. Veel mensen boeken in deze regio een hotel of vakantiepark vanwege de natuur en de vele fiets- en wandelmogelijkheden. In deze streek is Nunspeet de snelste stijger met ruim 57% meer boekingen t.o.v. de eerste helft van 2018. Tweede is Nijkerk met +34%. Beekbergen is derde met +28%. Ook de Achterhoek is in opkomst. De grootste stijgers zijn hier Almen met +54% hotelboekingen en Barchem/Lochem met +56%. (bron: Voordeeluitjes.nl)

- "Eind mei 2019 is het Coalitieakkoord Samen voor Gelderland 2019-2023 gepresenteerd. Hierin worden de provinciale ambities beschreven voor de komende jaren. In het coalitieakkoord is veel aandacht voor natuur, biodiversiteit en natuurinclusieve landbouw. Gelderland is immers de groenste provincie van Nederland en is daar trots op! Enkele opvallende punten uit het akkoord: In natuurgebieden, landbouwgebieden en de openbare ruimte in en om de stad kan de biodiversiteit omhoog. Daar ligt een belangrijke taak voor de gemeenten om, in samenwerking met lokale partijen, eigen biodiversiteitsplannen op te stellen en daarvoor voldoende middelen te begroten. De provincie kan het opstellen van deze plannen co-financieren. In natuurgebieden is voldoende rust, stilte en duisternis noodzakelijk. Daartoe ontwikkelen we beleid voor zonering. Landgoederen en bosgebieden zijn de parels van de provincie. Het beheer hiervan kost veel geld. Landgoed- en boseigenaren verdienen daarom ruimte om te ondernemen. Er komt nieuw bosbeleid om de afname van het bosareaal te keren. Een herplantplicht, ook voor bos dat ten behoeve van heide- en stuifzandherstel wordt gekapt, kan daar onderdeel van uitmaken. Er komt een ruimer budget voor natuureducatie voor jong en ouder in onderwijs, en voor natuurtoerisme. Voor natuur wordt € 40 miljoen extra uitgetrokken.

In de 21e eeuw staan we voor een nieuwe uitdaging: voedselproductie met herstel van biodiversiteit, landschappen en kringlopen. Voorwaarden hiervoor zijn een levende en gevarieerde bodem en voldoende bestuivende insecten. De richting die ons voor ogen staat is daarom een natuurinclusieve kringlooplandbouw met een duurzaam verdienmodel. Met Foodvalley (Wageningen en omgeving) als internationale topregio op het gebied van kennis en innovatie rond agrofood, wil Gelderland koploper worden op het gebied van verduurzaming van de landbouw. Concreet: Wij zetten een ambitieus uitvoeringsprogramma op voor het stimuleren van de landbouw- en voedseltransitie. Hiermee ondersteunen we initiatieven en (gebieds-)pilots van pionierende bedrijven en maatschappelijke partijen die toewerken naar circulaire, natuurinclusieve of biologische bedrijfsvoering. Ook dringen we het mestoverschot terug. Nutriëntenkringlopen willen we zoveel mogelijk sluiten op boerderij- en regioniveau. Dit komt ten goede aan de kwaliteit van bodem, water en lucht, conform de kringlooplandbouwnotitie van het ministerie. We maken in overleg afspraken om de stikstofuitstoot verder omlaag te brengen. We willen dat de boer een eerlijke prijs krijgt voor zijn producten en een fatsoenlijk inkomen heeft. Daarvoor kijken we naar verdienmodellen die ook bijdragen aan de biodiversiteit en het landschap. Deze transitie willen we in gang zetten. We vragen de Gelderse landbouw-, natuur en milieuorganisaties, LTO Noord en de agrarische collectieven om samen met ons tot een voorstel te komen, mede op basis van het Actieplan Natuurinclusieve Landbouw. We stellen een stevig investeringsbudget in voor ondersteuning aan boeren die (deels) over willen gaan op natuurinclusieve kringlooplandbouw. Voor landbouw wordt €50 miljoen extra uitgetrokken.

Het coalitieakkoord besteedt ook aandacht aan de discussie over het kappen van bomen langs provinciale wegen, die op dit moment woedt. Uitgangspunt voor de coalitie is dat Gelderland nog altijd teveel verkeersslachtoffers op provinciale wegen telt. Hoewel we terughoudend willen omgaan met het kappen van bomen, kan het onvermijdelijk zijn om de verkeersveiligheid op een kruising c.q. wegvak daadwerkelijk te kunnen verbeteren. In het kader van de verbetering van de verkeersveiligheid is het zaak dat niet alleen naar de inrichting van de weg wordt gekeken, maar ook wordt ingezet op gedragsbeïnvloeding van verkeersdeelnemers. Wij komen met een plan om de verkeersveiligheid in de provincie te vergroten en een eenduidige lijn te vinden hoe dit op te pakken is in relatie tot landschap en natuur." (bron: Provincie, juni 2019)

- "De provincie Gelderland heeft in december 2018 nieuw beleid voor ontsnippering vastgesteld. In de afgelopen jaren sloten wij aan bij het Rijksprogramma, door in de omgeving van de rijksecoducten voorzieningen aan te leggen. De komende jaren zullen wij, waar nodig, bij alle provinciale wegen voorzieningen aanleggen. Daarvoor sluiten wij aan bij de cyclus van groot onderhoud van deze wegen. Ontsnipperen is het verbinden van natuurgebieden door het wegnemen van knelpunten nabij infrastructuur. Denk daarbij aan grotere en kleinere tunnels, ecoducten en ecoduikers. De afgelopen vijf jaar zijn in de provincie 15 ecoducten aangelegd over Rijks- en provinciale wegen en spoorlijnen. Deze zijn vooral op de Veluwe gerealiseerd. Voorjaar 2018 is het ecoduct Kootwijkerzand geopend, over de A1 en de spoorlijn Apeldoorn-Amersfoort. In 2019 wordt ook de natuurbrug Asselse Heide opgeleverd. Deze faunavoorzieningen komen nog voort uit het Meerjarenprogramma Ontsnippering (MJPO) van het Rijk, dat formeel per 2019 stopt. In 2019 zal de provincie aansluitend nog twee ecoducten aanleggen over de provinciale wegen bij Nieuw-Milligen en Hoog Soeren.

De provincie gaat nu een andere strategie volgen. We sluiten aan bij het grootschalig beheer en onderhoud van de provinciale wegen en maken werk met werk door waar nodig faunavoorzieningen aan te leggen. Zo komen alle provinciale wegen in een negenjarige cyclus aan de beurt. Daarvoor kijken wij naar de locaties waar infrastructuur natuurgebieden doorkruist, en waar aanrijdingen met bepaalde dieren worden geregistreerd. Aanvullend kijken wij ook naar de leefgebieden van kwetsbare kleinere dieren in deze natuurgebieden. De komende jaren verwachten wij nog dertien kleinere en middelgrote voorzieningen aan te leggen. Zo wordt onderzoek gedaan naar een faunavoorziening nabij de provinciale weg N225 in het Renkums Beekdal. Overigens kunnen ook andere beheerders van infrastructuur, zoals gemeenten en waterschappen, bij de provincie subsidie aanvragen voor de aanleg van faunavoorzieningen." (bron: Provincie Gelderland, 28-12-2018)

- "Als we de klimaatdoelen willen halen, kan het kabinet de luchtvaart niet langer buiten beschouwing laten, zoals dat nu gebeurt. We moeten maatregelen treffen om de huidige groei tegen te gaan. De Gelderse Natuur en Milieufederatie (GNMF) geeft haar visie op het nut van maatregelen voor de luchtvaart. Aanleiding hiervoor zijn de plannen voor Lelystad Airport en de gevolgen daarvan voor natuur, milieu en leefbaarheid in Gelderland. In het Parijse Klimaatakkoord 2015 is afgesproken ernaar te streven dat de temperatuurstijging beperkt blijft tot 1,5 graden en dat de temperatuurstijging maximaal 2 graden Celsius mag zijn. Dit wordt volgens het kabinet gerealiseerd als de Nederlandse economie in 2050 klimaatneutraal is. Om klimaatneutraal te worden, wordt ingezet op energiebesparing en het opwekken van meer duurzame energie in de (woning)bouw, industrie en mobiliteit. De luchtvaart wordt hierin, vanwege het internationale karakter, niet meegenomen. Dit is opmerkelijk, omdat luchtvaart binnen de mobiliteit namelijk de grootste bron is van broeikasgassen en energieverbruik. Gelukkig wordt deze omissie steeds meer onderkend. Om echt naar een duurzame samenleving te gaan, mag de luchtvaart niet langer buiten beschouwing worden gelaten en moeten we maatregelen treffen om de groei tegen te gaan." - Download hier de GNMF-visie 'We vliegen de bocht uit' (juni 2018).

- De Gelderse Natuur en Milieufederatie, Geldersch Landschap & Kasteelen, en de provinciale afdelingen van Natuurmonumenten, Landschapsbeheer en IVN, hebben in juli 2018 het Manifest voor een Groen Gelderland opgesteld. Het manifest geeft aan welke maatregelen nodig zijn voor verbetering van de biodiversiteit in de provincie. Behoud en herstel van landschappen, zoals het coulisselandschap van de Achterhoek, door een meerjarig landschapsprogramma, natuurinclusieve landbouw en het bevorderen van de biodiversiteit in het landelijk gebied en in stad-land zones vormen een samenhangende aanpak.

- Faunabeheerplannen Gelderland (o.a. m.b.t. jacht, grofwild, ganzen, vos, roek, konijn, knobbelzwaan, meerkoet).

- Gedetailleerde informatie over ontstaan en ontwikkeling van de regionale landschappen in deze provincie, vind je in de - via de link online te lezen - studie Ontgonnen Verleden. Historisch-geografische regiobeschrijvingen betreffende de provincie Gelderland (195 pagina's, Ministerie van LNV, 2009).

- Klompenpaden in de provincie Gelderland.

- Stichting Landschapsbeheer Gelderland (SLG) helpt dorpsbewoners bij de instandhouding van hun eigen leefomgeving door kennisoverdracht en uitleen van gereedschappen en materialen. Er zijn ruim 300 vrijwilligersgroepen bij de stichting aangesloten, die zich inzetten voor landschapsbeheer, soortenbehoud (zoals steenuilen, bijen, en vleermuizen), Klompenpaden en hoogstamboomgaarden. SLG heeft bewoners van Gelderse landgoederen geïnterviewd, die vertellen over het leven op het landgoed in kwestie in vroeger tijden. 20 interviews zijn in boekvorm verschenen, 20 andere interviews en informatie over het boek vind je onder de link.

- Geldersch Landschap en Geldersche Kasteelen.

- De Waal is de grootste en breedste rivier van Nederland (gemiddeld 350 tot 400 meter breed). Hij wordt gevoed door de Bovenrijn die bij Lobith ons land binnenkomt en gaat na circa 80 km over in de Merwede, op de plaats waar vroeger de Maas in de Waal uitmondde ter hoogte van Slot Loevestein. Bij het Pannerdensch Kanaal vertakt de Rijn zich in de Waal en Neder-Rijn. Waalweelde is een reeks projecten om de Waal en haar oevers duurzaam mooier, veiliger, natuurlijker en economisch sterker te maken. Rapport 'Handreiking Ruimtelijke Kwaliteit voor de Waal' (2009). Dwaalfilm is een site met informatieve filmpjes over cultuurhistorie, natuur en landschap in en rond o.a. de Waal.

- De rivier de IJssel loopt van de Neder-Rijn bij Arnhem in het zuiden, tot Kampen in het noorden en komt daar via het Ketelmeer uit in het IJsselmeer. De IJssel ligt grotendeels in de provincie Gelderland en vormt van Deventer tot Zwolle de grens tussen deze provincie en de provincie Overijssel. De IJssel is in de jaren zestig en zeventig voorzien van oevers van breuksteen, zodat een kronkelend kanaal is ontstaan dat water uit de Rijn naar het IJsselmeer transporteert. De komende jaren worden, net als bij de andere grote rivieren, ook bij de IJssel processen in gang gezet om te zorgen dat de rivier weer gaat leven en bewegen, zodat zij weer buiten haar oevers kan treden, zand kan afzetten, rivierduinen kan maken, geulen kan uitslijten en eilanden kan verplaatsen. Dat is goed voor de natuurontwikkeling én er ontstaat meer ’ruimte voor de rivier', zodat bij hoog water het buitendijkse land volloopt, waardoor het gebied achter de winterdijk beter beschermd is. Nadere informatie over het weer natuurlijker maken van de loop van de IJssel.

- Gedeputeerde Staten van Gelderland verwachten anno 2015 dat de verwerving van 5.300 hectare nieuwe natuur voor het Gelders deel van het Natuurnetwerk Nederland in 2022 wordt afgerond en de inrichting uiterlijk in 2025. Natuurnetwerk Nederland is de nieuwe aanduiding voor de Ecologische Hoofdstructuur. Met de partners wordt samengewerkt om de verworven gronden in te richten en de maatregelen in het kader van de Programmatische Aanpak Stikstof uit te voeren.

- Het Natuurbeheerplan Gelderland 2020 geeft de gebieden aan die voor subsidiëring van (agrarisch) natuurbeheer in aanmerking komen. Op de bijbehorende kaart staat precies waar de provincie wat voor soort natuur wil realiseren en waar zij financieel wil bijdragen door het verstrekken van subsidies. Hierbij gaat het om het beheer van de leefgebieden voor soorten. Verder brengt het Natuurbeheerplan focus aan op die gebieden waar het meeste natuurresultaat gehaald kan worden in relatie met het Gelders Natuur Netwerk, landschapsbeleid en waterbeleid. Provincies willen meer samenwerking en focus van het agrarisch natuur- en landschapsbeheer met een hoger natuurresultaat en lagere uitvoeringskosten. Daarom is in het nieuwe stelsel alleen subsidie aan te vragen door gecertificeerde agrarische collectieven. Zo komt er meer focus en samenwerking in het beheer. In de provincie zijn 3 agrarische collectieven: Veluwe, Achterhoek en Rivierenland.

- De provincie Gelderland is verantwoordelijk voor het realiseren van het Gelders Natuurnetwerk. De provincie wil gronden in het Gelders Natuurnetwerk niet zelf blijvend beheren. De provincie wil de eigen gronden in het Gelders Natuurnetwerk openbaar en transparant op de markt zetten, zodat anderen eigenaar kunnen worden en de inrichting en/of het beheer kunnen uitvoeren. Dit biedt kansen aan maatschappelijke partijen, organisaties en particulieren die natuur willen realiseren en beheren. Staatsbosbeheer streeft naar meer robuuste, aaneengesloten natuurgebieden van (inter)nationale betekenis binnen het Gelders Natuurnetwerk, in het bijzonder op de Veluwe, langs rivieren en in Natura 2000-gebieden. Staatsbosbeheer kan de kwaliteit van de natuur in grote aaneengesloten gebieden makkelijker verbeteren en efficiënter beheren. Daarom wil Staatsbosbeheer meer gronden in die natuurgebieden verwerven en brengt zij meer versnipperde kavels in via het platform Grondruil Gelderland, waarvan het eigendom inclusief beheer aan derden kan worden overgedragen. Staatsbosbeheer en de provincie willen met deze openbare grondruil grotere aaneengesloten natuurgebieden creëren en zo de natuur in de provincie versterken. Daarnaast willen ze met dit ruilproces de betrokkenheid van particulieren bij natuur- en landschapsbeheer vergroten. Staatsbosbeheer en de provincie hebben in 2019 allebei gronden op het platform ingebracht, in totaal ongeveer 600 hectare.

Eind september 2019 is het project afgerond. Bijna 400 hectare natuurgrond heeft een andere eigenaar en beheerder gekregen. In totaal waren er 287 inschrijvingen. Er zijn 118 kavels gegund. Dat betekent dat tweederde van de aangeboden grond een andere eigenaar krijgt. De grondruil draagt bij aan het vergroten van een aantal kerngebieden van Staatsbosbeheer in Gelderland. Grote aaneengesloten gebieden zijn goed voor de natuur en efficiënter in beheer. Staatsbosbeheer kreeg ook natuurgrond aangeboden grenzend aan eigen gebieden. De Provincie hoopte de betrokkenheid van inwoners bij natuurbeheer te vergroten. Daarvoor zijn kleinere, losse gebieden aangeboden die ook goed door bijvoorbeeld particulieren kunnen worden beheerd. Er zijn 56 particulieren die grond gegund krijgen. In totaal heeft de provincie 189 hectare gegund. Staatsbosbeheer verwierf daarvan 165 hectare aansluitend op de eigen kerngebieden binnen het Gelders Natuurnetwerk. De overige kavels van de provincie gingen naar andere inschrijvers. Het totale aantal inschrijvingen bij de provincie bedroeg 59. In totaal heeft Staatsbosbeheer 204 hectare gegund. Het aantal inschrijvingen bedroeg 228. Daarmee kwam de verwachting uit dat niet op alle gronden zou worden ingeschreven. Er is wel voldoende verkocht om de verworven grond te kunnen betalen. Het restbedrag gaat in een fonds dat Staatsbosbeheer inzet voor aankoop van nieuwe natuurgronden in de provincie. (bron: Provincie Gelderland, 30-9-2019)

- "Veel bos en natuur is in bezit van particulieren: van landgoederen van honderden hectaren tot de bewoner in het buitengebied die de trotse eigenaar is van een bosje met een poel. De provincie Gelderland is blij dat veel particulieren bijdragen aan het uitbreiden van het Gelders Natuurnetwerk. De tijd ligt al ver achter ons dat de overheid vooral zaken deed met de grote terreinbeheerders als het gaat om natuurbeheer, natuurherstel en natuurontwikkeling. De regelingen zijn tegenwoordig voor ieder type eigenaar gelijk. In de provincie lopen veel gebiedsprocessen, waarin wij met alle partijen aan tafel proberen het Gelders natuurnetwerk af te ronden en de kwaliteit van de natuurgebieden te verbeteren. Belangrijke instrumenten daarbij zijn grondaankoop, kavelruil en het omvormen van landbouwgrond naar natuurterrein. In die projecten, maar ook daarbuiten, blijkt steeds weer dat veel particulieren willen investeren in natuur en hun bezit toekomstbestendig willen maken met natuurontwikkeling. Natuurlijk ondersteunen wij dat graag. De brochure Particulier Natuurbeheer (2019) legt uit welke mogelijkheden er zijn, welke stappen een eigenaar moet ondernemen om nieuwe natuur te realiseren en welke financiële compensatie de provincie hiervoor geeft." (bron: provincie)

- IVN Gelderland is ervan overtuigd dat betrokkenheid bij de natuur duurzaam handelen stimuleert. Met hun belevingsactiviteiten mobiliseren ze jaarlijks duizenden jongeren en ouderen om in de eigen buurt, stad of buitengebied de natuur van dichtbij te beleven. Zij realiseren dit middels een provinciaal netwerk van 10 beroepskrachten, 17 lokale afdelingen, ca. 2300 betrokken leden en vrijwilligers, en 17 natuur- en milieucentra.

- Natuurgebieden in Gelderland van Natuurmonumenten.

- De stem van natuur en landschap, leefmilieu en duurzaamheid in Gelderland, dat is de Gelderse Natuur en Milieufederatie (GNMF). De rol van de GNMF is erg belangrijk omdat de natuur en het milieu zelf niet kunnen praten. Daarom komt de GNMF als onafhankelijke vereniging voor ze op. Gesteund door een sterke achterban beschermt de GNMF de Gelderse natuur, helpt nieuwe natuur te realiseren en onze leefomgeving gezond en duurzaam te maken. Hun droom is een provincie met een afwisselend landschap, rijke biodiversiteit, ruimte voor de natuur en een schoon milieu voor nu en later. Een provincie waarin bedrijven voorop lopen, energieneutraal en circulair zijn, waar burgers genieten van schone lucht, stilte en een donkere nacht. Een provincie waarop haar inwoners trots zijn. Deze doelstellingen kunnen ze alleen bereiken door samen voor een mooi en duurzaam Gelderland te gaan. De belangrijkste spelers zijn de provincie, natuur- en milieuorganisaties, bedrijven en betrokken burgers. De GNMF vervult een provinciale koepelfunctie voor de vele vrijwilligers die actief zijn in ca. 100 aangesloten lokale en regionale natuur- en milieuorganisaties.

- Op de site van Stichting Zeldzame Huisdierrassen kun je zien bij welke fokcentra en educatieve centra in Gelderland je zeldzame landbouwhuisdierrassen kunt bekijken.

- Stichting Leefbaar Buitengebied Gelderland heeft als doel om groeperingen en individuen, die zich zorgen maken over de misstanden ten gevolge van (geplande) intensieve veehouderij in hun omgeving, op Provinciaal en Landelijk niveau een stem te geven. Daarnaast zal de Stichting de lokale groeperingen (juridisch) ondersteunen. De volgende groeperingen maken deel uit van Stichting Leefbaar Buitengebied Gelderland: Groep Azewijn, in verband met een vleesvarkensbedrijf aan de Maatweg; Groep Azewijn, Rafelder, Ziek, in verband met het vullen van een grote diepe plas met (licht) verontreinigd slib, nabij vier sterk verontreinigde ex-vuilstortplaatsen; Groep Beltrum, in verband met een uitbreiding van een vleesvarkensbedrijf aan de Grolseweg; Groep De Heurne, Kamerstraat, gemeente Aalten; Groep Dinxperlo, in verband met vleesvarkensbedrijf aan de Kalverweidendijk; Groep Driekoningenweg, Rafelder, Veldhunten, Etten, in verband met vuilstortplaatsen; Groep Hengelo GL in verband met vleesvarkensbedrijf Baaksevoetpad 7; Groep Laarstraat Vethuizen, in verband met een gepland vleesvarkensbedrijf aan de Laarstraat; Groep Varsselder, in verband met een vleesvarkensbedrijf aan de Driekoningenweg;

Groep Varsseveld, in verband met de aanvraag voor een mestvergister in hun buurt; Groep Westendorp, in verband met vleeskuikenbedrijf aan de Halseweg; Groep Wichmond in verband met een giga koeien genetics bedrijf aan de Polweg; Stichting MOOIJ Land, in verband met LOG Azewijnse Broek; Stichting LOG Ruurlosebroek, in verband met LOG Ruurlosebroek; Stichting Leefbaar Halle-Heide, in verband met LOG Halle-Heide; Groep Groenlo, in verband met een megamestvergister op het industrieterrein de Laarberg; Groep Haaften Tuil in verband met een plan voor een mestvergister aan de Graaf Reinaldweg; Groep Schooltinkweg Zelhem in verband met de uitbreiding van een geitenbedrijf aan de Schooltinkweg in Velswijk; Groep Ringweg 4 en 4a te Wehl, Diana Saman, in verband met het plan om zeer dicht bij een bio varkensbedrijf een tehuis voor meervoudig gehandicapte kinderen, waaronder autisme, te ontwikkelen; Groep Terwolde i.v.m. uitbreiding kippenbedrijf; Groep Wichmond in verband met een embryofabriek ten behoeve van bedrijven in Brazilië; Groep Lievelde i.v.m. de oprichting van een kalverenbedrijf in de onmiddellijke nabijheid van een bio koeienbedrijf.

Daarnaast hebben zich groeperingen uit Gelderland gemeld die gebruik hebben gemaakt van diensten van de Stichting of die hebben aangegeven de Stichting te willen steunen of die met de Stichting Leefbaar Buitengebied Gelderland willen samenwerken: Groep Gendt; Groep Doetinchem; Groep Haart, Aalten; Groep Megchelen; Groep Klarenbeek in verband met de aanvraag van een mestvergister in hun buurt; Groep Gendringseweg Lintelo gemeente Aalten; Groepen Beemte Vaassen.

- De provincie Gelderland heeft eind 2018 een subsidieregeling voor het ontwerpen en aanleggen van een groen schoolplein op een basisschool of middelbare school in het leven geroepen. Voor de subsidieregeling is in totaal 2 miljoen euro beschikbaar. De maximale bijdrage is 17.500 euro per schoolplein. De regeling loopt tot en met 2021 of tot het subsidieplafond is bereikt. Bij het aanleggen van een groen schoolplein komt veel kijken. Denk bijvoorbeeld aan het vinden van financiering, het betrekken van kinderen, ouders en buurt, en het maken van het ontwerp. De provincie heeft een forum groene schoolpleinen ingericht. Op dit forum staan tips, kan men vragen stellen en kennis delen. Zie voor meer informatie de subsidiepagina Groene schoolpleinen.

- Landbouw-, natuur- en milieuorganisaties slaan de handen ineen om samen te werken aan een vitaal Gelders platteland, biodiversiteitsherstel en kringlooplandbouw. Het in maart 2019 verschenen Actieplan Natuurinclusieve landbouw Gelderland biedt toekomstperspectief voor de landbouw. Ook zet het in op kringlooplandbouw met meer natuur- en landschapswaarden op het platteland. De initiatiefnemers willen alle Gelderse landbouwbedrijven met grond verleiden om in 2027 natuurinclusief te werken. Daarvoor gaan ze werken aan nieuwe verdienmodellen, bewustwording, onderwijs, kennis en innovatie.

“In Gelderland lopen al diverse projecten met (delen van) natuurinclusieve landbouw zoals het Actieplan akker- en weidevogels en Vruchtbare Kringloop en er is een aantal projecten in ontwikkeling”, zegt Petra Souwerbren, directeur Gelderse Natuur en Milieufederatie . “Met dit Actieplan gaan we bottom-up initiatieven nog meer stimuleren en faciliteren. We bieden een platform, waarmee we deze initiatieven met elkaar verbinden en op elkaar laten aansluiten. Ook worden kennis en ervaringen hierin met elkaar gedeeld. Witte gaten, zowel in onderwerpen als geografisch, vullen we op. De effecten van deze projecten op de biodiversiteit gaan we monitoren. Zo tillen we samen natuurinclusieve landbouw naar een hoger plan.”

Ook Dick Looman, voorzitter VALA is content met het Actieplan: “Als agrarische collectieven dragen wij zorg voor agrarisch natuur-en landschapsbeheer. Vanuit deze rol kijken en sturen we al veel op biodiversiteit. Met het Actieplan leggen we, onder andere door samenwerking met de Vruchtbare Kringloop, slimme verbindingen tussen een goede duurzame bedrijfsvoering en een hogere mate van biodiversiteit. In het Actieplan werken we met diverse partijen samen, omdat we gezamenlijke doelen hebben met betrekking tot ons landschap en milieu. Deze doelen kunnen we beter en sneller realiseren door samen de schouders eronder te zetten. Ondanks of dankzij de verschillen in achterban kunnen en willen we elkaar versterken.”

Carla Evers, bestuurder bij de Land- en Tuinbouworganisatie Noord regio Oost, benadrukt dat de uitvoering in samenwerking met boeren opgepakt wordt. “Wij vinden het essentieel dat boeren beloond worden voor hun inspanningen voor het verbeteren van de biodiversiteit en het landschap”, aldus Evers. “Natuurinclusieve maatregelen en kringlooplandbouw moeten geen kostenpost zijn, maar een inkomstenbron voor onze boeren. Het mooie van dit Actieplan is dat we de boeren vragen ‘hoe kunnen we jullie helpen om natuurinclusieve landbouw toe te passen in jullie bedrijfsvoering, welke hulpmiddelen hebben jullie nodig?’. We pakken het met de boeren op en hebben oog voor de verscheidenheid binnen de agrarische sector.” Initiatiefnemers van het plan zijn de Gelderse Natuur en Milieufederatie (GNMF), LTO Noord regio Oost, Collectief Rivierenland, Collectief Veluwe en Vereniging Agrarisch Landschap Achterhoek (VALA). Het plan is vervolgens opgesteld met Natuurmonumenten, Geldersch Landschap & Kasteelen, Stichting Landschapsbeheer Gelderland, Gelders Particulier Grondbezit en IVN Gelderland. (bron: Gelderse Natuur en Milieufederatie GNMF)

- De natuurfotowedstrijd 'Mooiste natuurfoto van Gelderland', een initiatief van BuitenGewoon, het natuurplatform van Omroep Gelderland, dat in 2019 20 jaar bestaat, heeft in juni 2019 een shortlist van de 20 allermooiste natuurfoto’s opgeleverd. Uit deze shortlist kiest een vakjury de uiteindelijke winnaar. De bekendmaking daarvan is tijdens het Beleef BuitenGewoon-evenement op 6 juli 2019. Bijna 7.000 mensen bepaalden met hun stem welke foto’s tot de 20 mooiste behoren.

- "Jeuk en geïrriteerde luchtwegen: veel mensen hadden in de zomer van 2019 last van de brandharen van de eikenprocessierups. En in 2020 groeit het aantal nesten verder. Sluipvliegen en sluipwespen zijn natuurlijke vijanden van de rupsen. We onderzoeken daarom langs 5 provinciale wegen in Gelderland of we kunnen zorgen dat we er meer van krijgen, om zo het aantal processierupsen te verminderen. Langs 2 wegen doen we een proef en bewaren we de nesten in kisten vlak bij de bomen. Zo hebben we in het voorjaar veel natuurlijke vijanden die meteen de eikenprocessierups kunnen aanvallen. Sluipvliegen leggen eitjes op het lijf van de eikenprocessierups. De larven die uitkomen, kruipen in de rups en eten deze van binnenuit op. Daarna verpoppen ze zich. In het volgende voorjaar vliegen sluipvliegen uit, op zoek naar nieuwe nesten. Daarin leggen ze eitjes, waaruit larven komen. Die eten op hun beurt weer rupsen op. Hoe meer natuurlijke vijanden, hoe minder rupsen.

Nesten in kisten
Niet alle nesten van de eikenprocessierups zijn in 2019 weggezogen en verbrand. In een aantal van die nesten zitten poppen van sluipvliegen, sluipwespen en wantsen. Allemaal natuurlijke vijanden. Liefst laten we de natuur haar gang gaan en overwinteren deze insecten in de boom. Dit gebeurt in de gemeenten Heerde, Renkum en Rheden. Langs de N813 bij Didam en de N346 tussen Warnsveld en Lochem waren nesten naar beneden gevallen of dreigden ze uit de boom te waaien. Als nesten uit elkaar vallen, verspreiden de brandharen zich. Deze kunnen tot 8 jaar voor gezondheidsproblemen zorgen. Daarom hebben we de nesten in kisten gedaan. We hopen dat de insecten in het voorjaar van 2020 uitkomen. De kisten zijn eenvoudig: opslagbakken voor kussens van tuinmeubels. Ze zijn stevig dichtgeschroefd en aan palen vastgemaakt. Zo komt niemand met de nesten en brandharen in aanraking. We boorden gaatjes in de kisten, zodat de insecten in het voorjaar naar buiten kunnen. Zo zijn ze direct op de plek waar nieuwe nesten ontstaan. Als alle insecten zijn uitgevlogen, verbranden we de nesten alsnog. We bestrijden de eikenprocessierups ook op andere natuurlijke manieren. Uit proeven met bloemrijke bermen en nestkastjes blijkt dat deze aanpak werkt. Deze trekken insecten en vogels aan. We hopen dat de biodiversiteit toeneemt, en dus ook het aantal dieren dat rupsen eet. Samen met partners doen we onderzoek naar natuurlijke bestrijdingsmethoden." (bron: Provincie Gelderland, november 2019)

Terug naar boven

Beeld

- Gelderland in Beeld, o.a. 60.000 ansichten.

- Filmer Johan Adolfs begon eind jaren veertig met zijn heel eigen aanpak om het dorpsleven in Nederland vast te leggen. In Gelderland zijn naar schatting 250 van deze films gemaakt. Veel films zijn bewaard gebleven maar nog altijd zijn ook veel exemplaren spoorloos. Archieven doen hun uiterste best om zo veel mogelijk dorpsfilms weer boven water ter krijgen. In de lijst onder de link staan alle dorpen en kleine steden genoemd waar tussen 1948 en begin jaren zeventig opnamen zijn gemaakt. Staat jouw dorp er (nog) niet bij en heb je weet van het bestaan van een nog niet gevonden film, laat het dan weten via onsdorp@gld.nl. Omroep Geldeland vertoont telkens een van de films in de in 2018 gestarte serie 'Ons Dorp'. Via de link zijn alle afleveringen online te bekijken.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Gelderland (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Provincie: - Officiële site van de Provincie Gelderland.

- Media / nieuws: - Omroep Gelderland. - Nieuws van deze omroep op Facebook. - Dagblad de Gelderlander. - De Stentor. - Brabants Dagblad m.b.t. Gelderland.

- Kleine kernen: - Veel kleine kernen in ons land hebben de afgelopen jaren Dorpsplannen gemaakt of zijn daar nog mee doende. Alleen in Gelderland zijn er inmiddels al ca. 75 vervaardigd. Een Dorpsplan geeft weer wat de inwoners de komende jaren wenselijke ontwikkelingen voor het dorp vinden. De vereniging Dorpshuizen en Kleine Kernen Gelderland (DKK) heeft een overzicht van alle reeds verschenen Dorpsplannen in de provincie. Handig voor als je in een plan van een specifiek dorp geïnteresseerd bent, of inspiratie wilt opdoen als je nog met eigen Dorpsplan aan de slag gaat. Ook de in 2012 verschenen Dorpsplannengids bevat veel ideeën voor dorpen die nog met een Dorpsplan aan de slag gaan. - In 2013 is in Gelderland het Kenniscentrum Leefbaarheid en Gemeenschapsvoorzieningen ingesteld. Het centrum ondersteunt instanties die de leefbaarheid in hun dorp willen bevorderen.

- Muziek: - Brassband Gelderland is in 1965 als regionaal koperorkest opgericht. De leden komen uit tal van plaatsen in de provincie en repeteren eens in de 14 dagen op zondagochtend in Schaarsbergen. Op het repertoire staat muziek in allerlei variëteiten maar er wordt vooral veel origineel voor brassband geschreven muziek gespeeld. Uiteraard wordt ook voor brassband gearrangeerde muziek gespeeld waardoor het repertoire van de Brassband het gehele scala van 'concertmuziek' tot het 'lichte genre' omvat.

- Sport: - KNSB Gewest Gelderland (schaatsen). - Vereniging voor Trekpaarden en Haflingers afd. Gelderland.

- Welzijn: - Heb je ergens hulp bij nodig? Of wil je juist hulp geven? Gelderland helpt zet TV, radio en internet in om Gelderlanders elkaar vrijwillig te laten helpen.

- Leefbaarheid: - Heb jij een plan om de leefbaarheid in jouw buurt, wijk of dorp te verbeteren? Bijvoorbeeld samen koken voor ouderen, samen spelen en bewegen, samen vluchtelingen met een verblijfsvergunning helpen bij hun integratie? En wil je daar samen met anderen aan werken? Dan staat Leefbaarheidsalliantie Gelderland voor jou klaar. Je kunt kosteloos bij hen terecht voor: advies over je plan en het uitwerken ervan; contact met mensen die vergelijkbare plannen hebben; hulp bij het aanvragen van subsidie. Wil je ook apetrots worden worden op wat je in jouw buurt voor elkaar krijgt? Bekijk deze korte film en hoor van Stichting Evim hoe de Leefbaarheidsalliantie jou daarbij kan helpen.

Ook organiseert de alliantie trainingen en workshops voor initiatiefnemers. In de folder van de alliantie vind je meer informatie en contactgegevens. Daarnaast steunt de provincie jouw plan mogelijk met subsidie. Kijk hier of jouw initiatief daarop kans maakt en hoe het aanvragen werkt. Kun je inspiratie gebruiken of wil je in contact komen met andere initiatiefnemers? Op de initiatievenkaart vind je alle gesubsidieerde bewonersinitiatieven. Je vindt hier ook initiatieven die niet in aanmerking komen voor subsidie, maar wel advies van de Leefbaarheidsalliantie hebben gehad. Inspirerend zijn ook de interviews met succesvolle initiatiefnemers, zie daarvoor ook deze videoreportage.

- Duurzaamheid / klimaat: - In Nederland willen we in 2050 energieneutraal zijn. Om dat te bereiken, moet er veel gebeuren. Zo ook in de provincie Gelderland, waar in dit kader iets bijzonders tot stand is gekomen. Iets dat uniek is in Nederland. Het Gelders Energieakkoord. Dit akkoord is tot stand gekomen op initiatief van Alliander, het Klimaatverbond en de Gelderse Natuur en Milieu Federatie (GNMF). Doel van het akkoord is om de energietransitie van onderaf te borgen. Dat wil zeggen dat betrokken partijen gezamenlijk initiatieven nermen om klimaatverandering tegen te gaan. Inmiddels hebben al meer dan 200 partijen het akkoord ondertekend. Zie ook het RTL7-item over het Gelders Energieakkoord d.d. maart 2018.

- De energie- en klimaatopgave waar Nederland voor staat is enorm. Uit alle scenario’s blijkt dat zonnevelden daar deel van uitmaken. Inmiddels worden gemeenten overspoeld met aanvragen. Om problemen vergelijkbaar met windenergie te voorkomen, zijn goede regelgeving en ruimtelijke ordening nodig. De GNMF heeft een aantal notities van collega-organisaties, gemeenten, provincies en adviesbureaus doorgenomen en met verschillende betrokkenen in de sector gesproken, zowel over beleid als inpassing en ontwerp. Dit heeft geleid tot de handreiking: beleid en criteria voor zonnevelden (2018), die je kunt gebruiken bij het maken van beleid voor zonnevelden in jouw gemeente.

- "Gelderse gemeenten blinken uit met maatregelen op het gebied van participatie terwijl er op het gebied van betaalbaarheid nog flinke stappen te zetten zijn. Gemiddeld voeren de Gelderse gemeenten iets minder dan de helft van de mogelijk toepasbare klimaatmaatregelen uit. Dit blijkt uit het rapport ‘Lokaal Klimaatbeleid: Geen woorden maar daden’ (zie hier de data van het rapport), dat op 4 juni 2019 is overhandigd aan Asje van Dijk, de voorzitter van het Gelders Energieakkoord, en de Gelderse gemeenten. Het onderzoek keek aan de hand van 65 vragen over toepasbare maatregelen naar de staat van het lokale klimaat- en energiebeleid in Gelderland. Het leverde een gemiddelde score van 47% op. Petra Lettink, directeur Klimaatverbond Nederland: “Met dit onderzoek dragen we bij aan de transparantie die nodig is voor een ambitieus klimaat- en energiebeleid. Nu helder is waar gemeenten staan, is het aan wethouders en gemeenteraden om meer vorm te geven aan de uitvoering.”

Op het gebied van participatie laten de Gelderse gemeenten zich van hun beste kant zien. Het betrekken van bewoners binnen wijkprocessen wordt met 74% positief beantwoord en het betrekken van bewonersgroepen bij de opwekking van duurzame energie met maar liefst 85%. Op het thema betaalbaarheid en sociaal is het beleid met een gemiddelde score van 43% echter nog flink in ontwikkeling. Op vragen over werkgelegenheid en financiële ondersteuning voor mensen met lage inkomens beantwoorden gemeenten – met respectievelijk 15% en 13% – deze vragen positief. 50% van de Nederlandse huishoudens heeft een inkomen van €26.000,- of minder, waardoor aandacht voor juist deze groep van groot belang is. Zo blijft de energietransitie betaalbaar en voor iedereen toegankelijk.

Asje van Dijk, voorzitter van het GEA en burgemeester van Barneveld: “Een belangrijke uitdaging is om klimaat- en energiebeleid in samenhang met andere belangrijke beleidsvelden vorm te geven. Dit onderzoek laat zien waar de Gelderse gemeenten in uitblinken maar ook waar men van elkaar kan leren. Het Gelders Energieakkoord kan mede op basis van dit rapport beter toewerken naar de uitvoering van de Gelderse klimaatambities.“ Klimaatverbond Nederland voerde het onderzoek uit in opdracht van het (hierboven gelinkte) Gelders Energieakkoord. Het rapport geeft een overzicht van de staat van het klimaat- en energiebeleid van de gemeenten in Gelderland, aan de hand van vijf beleidsvelden (wonen, mobiliteit, hernieuwbare energie, maatschappelijk vastgoed en bedrijfsleven) en vier thema’s (beleid, communicatie & verbinding, financiering en duurzame overheid). Vrijwel alle Gelderse gemeenten hebben gegevens aangeleverd." (bron: GNMF, juni 2019)

- Leegstand: - Nederland kent veel leegstand, vooral buiten de randstad. De provincie Gelderland koppelt daarom via het programma SteenGoed Benutten eigenaars van leegstaande panden aan initiatiefnemers. "Voor het programma SteenGoed Benutten helpen we bij initiatieven om leegstand te bestrijden bij de vraag ‘wat is er nodig om dit project een concrete stap verder te helpen?’. We willen daarbij meer dan het oplossen van leegstand alleen; we kijken naar het functioneren van het gebied als geheel." Procesregisseur Aukje Las deelt in dit aritkel (april 2019) haar ervaringen.

"Met het afronden van de SteenGoed Challenge in voorjaar 2019 - waarbij een aantal leegstaande panden verder is geholpen op weg naar een herbestmming - is het nog niet afgelopen met de leegstand in Gelderland. Naast de ca. 50 aangemelde leegstaande panden, zijn er nog meer plekken die om aandacht vragen. Om die reden hebben we het SteenGoed Transformatieplein in het leven geroepen. Dit is dé online plek waar vastgoedeigenaren in contact kunnen komen met initiatiefnemers. Gedeputeerde Josan Meijers: “We zijn geen eigenaar van een gebouw, dus creëren we mogelijkheden om plannen uit te voeren. Het Transformatieplein is een plek waar je mensen kunt ontmoeten die vanuit het hart meedenken aan een nieuwe invulling voor een pand.” "Mede door de inzet van vlogger Vaeltax zijn op het Transformatieplein bijvoorbeeld 880 ideeën aangeleverd voor de leegstaande TBS-kliniek in Oldenkotte, waarna de eigenaar en gemeente kijken wat ze hiermee kunnen. Al deze interactie op de site maakt ons ervan bewust dat leegstand nog steeds een hot item is waar aandacht voor nodig is."

- Weerbericht: - Meteo Gelderland.

- Bedrijfsleven / ondernemen: - Gelderland Valoriseert heeft als doel om het innovatieve vermogen van de regio te versterken. Dat doen zij door faciliteiten te bieden aan ondernemers, studenten, onderzoekers en anderen met een innovatief idee. Het proces 'van idee naar BV' versnellen, met succesvolle innovaties als resultaat, dat is waar het bij hen om draait.

- Agrarisch bedrijfsleven: - Het doel van de in 2013 opgerichte Stichting Effectief Verkavelen in Gelderland (STEVIG) is is om de verkaveling van agrarische bedrijven in de provincie te verbeteren. De stichting wil haar doel bereiken door het planmatig coördineren, voorbereiden en uitvoeren van verkavelingsprojecten vanaf 400 ha en door het adviseren en ondersteunen bij kleinere projecten. De stichting adviseert en ondersteunt bij kleinere projecten. In STEVIG zitten leden uit de land- en tuinbouworganisaties, vanuit de gemeenten, de waterschappen en vanuit de natuur en landschapsorganisaties. De Provincie Gelderland, Dienst Landelijk Gebied, het Kadaster en LTO projecten zijn adviseurs van de stichting.

De Stichting maakt gebruik van een nieuwe aanpak van verkavelen, ‘Verkavelen voor Groei’, die ondernemers ondersteunt om sneller en goedkoper te komen tot een betere landbouwstructuur in gebieden. Verkavelen voor Groei steunt op de kennis en ervaring van de ondernemers in het gebied. Zij zijn immers verantwoordelijk voor hun eigen bedrijfsvoering en voor hun omgeving. Zij maken samen zelf het ruilplan. In gebieden met een voornamelijk sectorale landbouwopgaaf kunnen ook vanuit andere belangen wensen liggen, bijvoorbeeld voor water, natuur of recreatie. De stichting neemt deze wensen in het verkavelingsproject mee als inspanningsverplichting. Elk project wordt getoetst aan het beginsel ‘Uitvoering om niet’, waarmee bedoeld wordt dat de kosten die de stichting maakt voor uitvoering van het project in principe worden gefinancierd uit de opbrengsten vanuit de geruilde hectares.

- Werkgelegenheid: - Werkeningelderland.nl is dé poort naar de arbeidsmarkt van Gelderse overheidswerkgevers. Speciaal voor mensen die een loopbaan willen of deze verder willen vervolgen bij de overheid. Op deze site vind je informatie en alle actuele vacatures van de aangesloten organisaties. Online solliciteren of je als kandidaat inschrijven behoort tot de mogelijkheden. Een passende vacature komt (na inschrijving) automatisch in jouw eigen mailbox.

- Tradities, gebruiken en rituelen: - Een wagen vol verhalen is een project om verhalen over tradities en gebruiken in de provincie te verzamelen, te bewaren en bekend te maken. Het project is een initiatief van Erfgoed Gelderland en Omroep Gelderland, maar inwoners vullen zelf de site. De verhalen, foto's, filmpjes en geluidsfragmenten van de mensen die de tradities en gebruiken kennen, maken van de site een mooie verzamelplaats. Inmiddels staan er al bijna 700 verhalen!, uit de hele provincie. De site was de bron voor het o.a. het TV-programma Een wagen vol verhalen. Van september 2014 tot april 2016 was Renate Schutte 37 afleveringen lang te zien op TV bij Omroep Gelderland. Ze werd rondgereden door Wijnand Hazeleger en zijn zoon Berry met hun paarden. De verhalen van deze site werden verteld in of op de wagen, uitgeprobeerd door Renate, streekgerechten werden geproefd en streekmuziek gespeeld. Wekelijks werd een ambacht in beeld gebracht en lieten kinderen hun licht schijnen over tradities in de rubriek 'het gebruikenluik'. De TV- uitzendingen zijn allemaal op de site terug te zien. Op radio was René Arendsen de eerste helft van 2015 wekelijks te horen met zijn Wagen vol verhalen-kennisquiz. Luister hier de quizzen terug.

Reactie toevoegen