Harderwijk

Plaats
Stad en gemeente
Harderwijk
Veluwe
Gelderland

harderwijk_collage_2.jpg

Harderwijk, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Harderwijk, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

harderwijk_collage_jan_dijkstra.jpg

Harderwijk, nog een collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Harderwijk, nog een collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Harderwijk.jpg

Harderwijk, Groeten uit, 2013

Harderwijk, Groeten uit, 2013

Harderwijk (5).JPG

Huisjes op de Vischmarkt in Harderwijk

Huisjes op de Vischmarkt in Harderwijk

Harderwijk (3).JPG

Oude bakkerij in de Hoogstraat in Harderwijk

Oude bakkerij in de Hoogstraat in Harderwijk

Harderwijk (4).JPG

Op de Smeepoortenbrink in Harderwijk

Op de Smeepoortenbrink in Harderwijk

Harderwijk (2).JPG

Het Klooster achter de Catharinakerk in Harderwijk

Het Klooster achter de Catharinakerk in Harderwijk

gemeente_harderwijk_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Harderwijk anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Harderwijk anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Harderwijk

Terug naar boven

Status

- Harderwijk is een stad en gemeente in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe.

- De gemeente Harderwijk omvat naast de gelijknamige stad verder nog het dorp Hierden en de buurtschappen Duinen, Frankrijk en Tonsel (deels).

- Wapen van de gemeente Harderwijk.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Harderwijk.

- Onder de stad Harderwijk valt ook de buurtschap Tonsel (deels).

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1231 Harderewich, Herderewich, 1262 Harderwyc, 1263 Herderwick, 1292 Harderwike, 1294-1295 Herderwich, 1300 Herderwig, 1665 Harderwyck.

Naamsverklaring
Wordt wel beschouwd als een samenstelling van herder 'hoeder van een kudde' en wijk1 'hoeve, nederzetting, dorp'. Met deze naam is Hardwick (GB, meerdere plaatsen) 'schapenfarm' vergeleken. Men heeft de naam ook opgevat als wijk bij het harde 'vaste, stevige bodem'. Een ondiepte voor Harderwijk heet Het Harde. Verder heeft men nog aan de persoonsnaam Hardheri gedacht. Vergelijk Hierden, Heerde en 't Harde.(1)

Terug naar boven

Ligging

Harderwijk ligt N van Ermelo, ZW van Nunspeet. Stad en gemeente grenzen in het W aan het Veluwemeer en aan de provincie Flevoland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Harderwijk 744 huizen met 5.410 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 634/4.382 (= huizen/inwoners), dorp Hierden 103/957 en buurtschap Tonsel 7/71. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 19.000 huizen met ca. 47.000 inwoners, waarvan ca. 44.000 inwoners in de stad.

Terug naar boven

Geschiedenis

Belgenkamp
Tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) vluchtten bijna een miljoen mensen vanuit België naar Nederland. Onder hen ook zo’n 40.000 militairen. Vanwege de Nederlandse neutraliteit was men hier verplicht de militairen te ontwapenen en te 'interneren' (= te huisvesten tot de oorlog over was). De grootste kampen die speciaal voor deze Belgische militairen werden gebouwd bevonden zich in Harderwijk en bij Amersfoort en Zeist. Tussen 11 en 15 oktober 1914 arriveerden zo’n 13.000 Belgische soldaten in de stad. Aanvankelijk werden de vluchtelingen gehuisvest in kazernes, de Grote Kerk en in een buiten de stad opgericht tentenkamp. In de aanloop naar de winter werden de tenten vervangen door zo’n vijftig barakken. Deze hadden een afmeting van 51 bij 13 meter en boden elk plaats aan zo’n 250 man. Per persoon had men daarmee de beschikking over zo’n 2,5 m2. Het Belgische kamp groeide hierna snel verder, waardoor een soort dorp ontstond compleet met werkbarakken, een kerk, ziekenhuis, gevangenis, patatkraam (de eerste van Harderwijk), wasgelegenheden en een school.

In de loop van 1916 verrezen vlakbij het Belgenkamp twee vrouwenkampen voor familieleden die waren overgekomen: Heidekamp en Leopoldsdorp. Nadat op 11 november 1918 een einde was gekomen aan de Eerste Wereldoorlog keerden de meeste Belgen terug naar hun vaderland. Het Belgenkamp is hierna ontmanteld. Er is vandaag de dag niets meer van te zien. In Harderwijk herinnert het Belgisch Militair Ereveld op begraafplaats Oostergaarde nog aan de aanwezigheid van de Belgen. Het Stadsmuseum heeft een zaal gewijd aan het Belgenkamp. De zaal bestaat uit een nagebouwde barak. Er is onder meer een maquette van het Belgenkamp te bewonderen. Deze is tijdens de Eerste Wereldoorlog gemaakt door een architect genaamd Michaut die in het interneringskamp woonde. (bron en voor nadere informatie zie de reportage over het Belgenkamp op Historiek.net) Zie ook de videoreportage waarin stadshistoricus Liek Mulder vertelt over de geschiedenis van het Belgenkamp.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Harderwijk, kun je terecht bij de volgende instellingen:

- Oudheidkundige Vereniging Herderewich wil de kennis van de geschiedenis van deze gemeente behouden en bevorderen en opkomen voor het belang van het historisch karakter van Harderwijk en Hierden. De vereniging houdt lezingen en excursies en werkt mee aan tentoonstellingen. Elk kwartaal verschijnt het Vittepraetje, een kwartaalblad met artikelen over de lokale historie. De vereniging heeft ca. 550 leden. Herderewich heeft van de gemeente de Vischpoort te huur gekregen. De Vischpoort is het thuishonk van de vereniging. Het bestuur stelt de Vischpoort graag beschikbaar aan leden en niet-leden voor het houden van feestjes of recepties e.a. Bekijk hier foto’s van het interieur. Bruidsparen kunnen er terecht met hun fotograaf om bijzondere foto’s te laten maken. Het bestuur wil de Vischpoort verder zoveel mogelijk openstellen voor belangstellenden. De Vischpoort is op aanvraag te bezichtigen en op speciale dagen opengesteld.

- Stadsmuseum Harderwijk is gevestigd in een complex van 3 historische panden. Na een ingrijpende verbouwing in 2014 zijn de panden tot een eenheid gesmeed. De begane grond van het Stadsmuseum is tijdens openingstijden vrij toegankelijk. Ook de vernieuwde museumwinkel is voor iedereen vrij toegankelijk, net als het Cultuurcafé. Het museale deel bevindt zich op de etages, met een in 2014 vernieuwde presentatie van de stadsgeschiedenis. Daarnaast zijn er tijdelijke exposities te vinden op het terrein van kunst, historie of een actueel thema. De collectie omvat ca. 9.000 objecten en 26.000 foto's. De collecties zijn gegroeid rond de thema's archeologie, stadsgeschiedenis, Gelderse Academie, Gelderse Munt, Koloniaal Werfdepot, Belgisch Interneringskamp, Zuiderzeevisserij en klederdrachten. Voor de jeugd is er als extraatje de HizzQuiz, een erfgoedgame dat in het museum op een grote multitouchtafel kan worden gespeeld.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2010 is de Structuurvisie Groene Zoom (het groene gebied tussen de kernen van Harderwijk en Ermelo) vastgesteld.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Harderwijk heeft 96 rijksmonumenten.

- Harderwijk heeft 309 gemeentelijke monumenten.

- Hervormde (PKN) Grote Kerk (Kerkplein 1). Op 14 mei 1415 gaf Bisschop Frederik III van Blankenheim van Utrecht vergunning om oude bouwmaterialen van de St. Nicolaaskerk in Harderwijk, net buiten de muur bij de Luttekepoort gelegen, te gebruiken voor uitbreiding van de oude St. Mariekapel in de stad. De St. Nicolaaskerk was eerder dat jaar afgebrand. De St. Mariekapel stond op de plek van de Onze Lieve Vrouwekerk en had een grondoppervlak van 30 bij 21 meter. Rond 1435 is gestart met de bouw van de toren van de nieuwe kerk. Vijf jaar later was deze voltooid. De toren was hoger dan die van de St. Eusebiuskerk in Arnhem en daarmee de hoogste kerktoren van Gelderland.

In 1503, tijdens de grote stadsbrand, is ook de Onze Lieve Vrouwekerk getroffen. Het gewelf raakte beschadigd, maar wat veel erger was dat veel mensen, die naar de ‘veilige’ kerk vluchtten, omkwamen in de brand. Ewolt van Delft beschilderde de gewelven tussen 1560 en 1561 met unieke bijbelvoorstellingen. De schilderingen laten niet alleen allerlei bijbeltaferelen zien, maar onthullen eveneens revolutionaire gedachten die kenmerkend zijn voor de tijd van de overgang naar de reformatie. Bijvoorbeeld: Consummatum est! (‘Het is volbracht!’). In 1578 vond de Reformatie in Harderwijk plaats, en is de kerk voor protestantse erediensten ingericht. Na die tijd is er geen katholieke mis meer gevierd.

Tijdens noodweer op 28 januari 1797 stortte de oostmuur van de toren in, waardoor onder meer het halve schip is verwoest. Later volgden de noord- en zuidmuur, waarna met een kanonschot de westgevel werd neergehaald. Ter afsluiting van de kerk werd een nieuwe westgevel gebouwd. Het huidige schip van de kerk is slechts 2/5 van het oorspronkelijke schip. In de periode 1967-1980 is de kerk grondig gerestaureerd. Tijdens deze restauratie kwamen de hierboven beschreven unieke gewelfschilderingen van Ewolt van Delft tevoorschijn. De schilderingen waren eeuwenlang verborgen geweest onder vele lagen kalk. De Grote Kerk is (gratis) te bezichtigen van eind april t/m Open Monumentendag in september, maandag t/m donderdag van 13.30-16.30 uur. Voor bezichtiging buiten deze periode dien je een afspraak te maken met de koster. De kerk valt onder de Hervormde Gemeente Harderwijk, waaraan ook de informatie over de kerk is ontleend.

- Windkorenmolen De Hoop (Havendijk 2) is een stellingmolen, gebouwd als vervanging van een eerdere molen uit 1911 aan de Strandboulevard, die in 1969 is afgebrand. Hoewel het plan voor herbouw op een andere locatie al snel kwam, heeft dat door diverse omstandigheden lang geduurd. De houten achtkant stamt uit 1779. Toen is de in 1693 in Weesp gebouwde molen na brand herbouwd. In 1913 is de molen gesloopt en vervolgens in Oldenzaal weer opgebouwd ter vervanging van de Bisschopsmolen, een standerdmolen. In 1993 is het houten achtkant van de Molen van Reerink, zoals hij inmiddels heette, aangekocht door de Harderwijker Molenstichting en overgebracht naar Harderwijk. In 1995 is met de opbouw van de molen aan de Vissershaven begonnen. Bij de invaart herinneren de drie gevelstenen aan dit verleden. In 1998 is De Hoop in bedrijf gesteld en in 1999 is hij voor het publiek geopend. Op zaterdagen van 9.00-17.00 uur en en op andere dagen wanneer de molen draait is deze te bezoeken. - Eigen site windkorenmolen De Hoop.

- De eind 14e eeuw gebouwde Vischpoort (Vischmarkt 1) is de enig overgebleven stadspoort aan de waterkant in Harderwijk. Door deze poort werd vis van en naar de boten gebracht. De grote boten die de vis vervoerden konden vanwege ondiepte niet tot de kust komen. De vis werd daarom overgeladen op kleinere boten. Deze bootjes voeren dus de hele dag heen en weer. Daarnaast had de poort ook een beschermende functie tegen vijanden en tegen het water. Als het water te hoog kwam, kon hij gesloten worden. De huizen aan de Vischmarkt zijn ook wat hoger gebouwd en/of hebben een vloedkamer, voor het geval de poort te laat werd gesloten. Naast de poort loopt de stadsmuur en staan wat huisjes. Boven op de Vischpoort is in 1851 een vuurtoren gebouwd. Na de afsluiting van de Zuiderzee verloor dit licht zijn betekenis, zodat hij vermoedelijk in 1947 werd gedoofd. Tegenwoordig gaat het licht alleen aan bij speciale gelegenheden.

- Sinds mei 2018 is de stad een museum rijker: het Marius van Dokkum Museum. In 2015 exposeerde Van Dokkum in het Stadsmuseum. De tentoonstelling was een enorm succes. Uit het grote aantal bezoekers en de enthousiaste reacties bleek dat het publiek was gevallen voor het werk van Marius van Dokkum. En Marius viel op zijn beurt voor de stad, met z’n mooie pleinen, straatjes en monumenten. Hij voelde zich er zo thuis dat hij samen met het Stadsmuseum op zoek ging naar een geschikte locatie waar hij zijn werk permanent zou kunnen tonen. Zijn oog viel op een van de mooiste panden van de stad: de voormalige Snijkamer van de Universiteit van Harderwijk. Hier ontleedden de professoren destijds onder toeziend oog van hun studenten lichamen tijdens de anatomische lessen.

Als kind wist Van Dokkum al dat hij kunstschilder zou worden. Omdat Van Dokkum op de kunstacademie de voorkeur gaf aan realistisch werk, kreeg hij het advies om door te gaan voor illustrator en vormgever. En daar heeft hij geen spijt van gehad. Hij leerde goed tekenen en zo zegt hij zelf: “het schilderen is me later bijgebracht door collega’s, zoals Henk Helmantel. Zijn werk sloeg bij mij in als een bom. De visie dat het realisme uit de tijd was, werd door zijn schilderijen weersproken. Die waren zeer realistisch en tegelijk van een geweldige kunstzinnigheid.” Na zijn studie kreeg hij een parttimebaan aangeboden bij een papierfabriek in Ugchelen. De vaste inkomsten maakten het mogelijk om de rest van de week voor zichzelf bezig te zijn. Van Dokkum werkt daar nog steeds. “Dat geeft een beetje structuur in mijn leven”. Door zijn werk houdt Van Dokkum bovendien contact met de maatschappij. “In zo’n fabriek zie je van alles rondlopen: van de directeur tot mensen op de werkvloer. Als je veel mensen schildert, moet je ook met mensen omgaan”. Van Dokkum is geïnspireerd door onder andere Sierk Schröder, Henk Helmantel, Maarten ’t Hart (de schilder, niet de schrijver) en door oude meesters als Rembrandt, Hans Holbein, Jan Steen en Jan Vermeer. Ook Diego Velazquez, hofschilder van de Spaanse koning Philips IV, boeit hem enorm.

- "Het Palingmuseum in Harderwijk is uniek in Nederland. Een erg interessante en educatieve beleving voor jong en ouder. Van het mysterieuze leven van de paling tot aan de verwerking van deze fijne delicatesse; je ziet, hoort en beleeft van alles! Paling is een erg bijzonder dier, misschien wel de meest bijzondere vis qua levensstijl. In het museum is daarom een speciaal gemaakte animatiefilm te zien, waarin alle bijzonderheden worden verteld. Wist je bijvoorbeeld al, dat paling leeft in zoet water, maar zich voortplant in zout water? Het in november 2018 geopende Palingmuseum is uitermate geschikt voor gezinnen met kinderen. Er wordt veel informatie gedeeld over de mysterieuze paling, en tevens komt de overgang van Zuiderzee naar IJsselmeer aan bod. Ook over vangstmethoden en de verwerking van paling wordt veel verteld. Alles wordt op een kindvriendelijke en interactieve manier gepresenteerd. In combinatie met de authentieke houten vissersboot buiten voor het pand en de beleving van de rest van de vispaleis is het echt een bijzonder leuk en leerzaam uitje! De entree voor het Palingmuseum is gratis, echter moet de schoorsteen wel roken. Dus het is zeer welkom als je in het vispaleis een lekker visje nuttigt. Je kunt gedurende je bezoek aan het Palingmuseum en ons vispaleis kosteloos parkeren."

- Gevelstenen in Harderwijk.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Dolfinarium Harderwijk.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's en ansichtkaarten van Harderwijk op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Harderwijk (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Harderwijk.

Reactie toevoegen