Veluwe

Streek
Veluwe
Gelderland

Veluwe

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Veluwe.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over de Veluwe (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- De Veluwe is een streek in de provincie Gelderland.

- De streek Veluwe omvat de gemeenten Apeldoorn, Arnhem, Barneveld, Brummen, Ede, Elburg, Epe, Ermelo, Harderwijk, Hattem, Heerde, Nijkerk, Nunspeet, Oldebroek, Renkum, Rheden, Voorst en Wageningen. Verder is er nog het deel van de Veluwe dat apart wordt benoemd als Veluwezoom, dat de gemeenten Arnhem (deels), Rheden en Rozendaal omvat.

Terug naar boven

Naam

Naamsverklaring
Veluwe is een afleiding van het Germaanse falwa 'vaal, bleek' (J. de Vries, Nederlands Etymologisch Woordenboek). In de zin van 'braakliggend land' heeft het woord een Engelse tegenhanger in 'fallow lands' en staat het eventueel in tegenstelling tot het vruchtbare 'goede land' van de Betuwe in het zuiden.

Terug naar boven

Ligging

- De Veluwe omvat het gebied in Gelderland W van de IJssel en N van de Neder-Rijn. De streek grenst in het ZW aan de provincie Utrecht, in het NW aan de provincie Flevoland, in het NO aan de provincie Overijssel, in het ZO aan de streken Achterhoek en Liemers en in het Z aan de streek Betuwe.

- De bosrijke Veluwe is het grootste laaglandnatuurterrein van Noordwest-Europa. De streek heeft een oppervlakte van ongeveer 2.000 km². Ca. 90.000 hectare hiervan is benoemd tot Natura 2000-gebied (= beschermd vanuit Europese regelgeving).

- Delen van de Veluwe zijn heuvelachtig. N van Rheden ligt bij het Rozendaalse Veld het hoogste punt van de streek (110 meter). Dit is de hoogste stuwwal van Nederland en het hoogste punt van Nederland buiten Zuid-Limburg.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van de Veluwe, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Historisch Platform Veluwe.

- Vereniging Veluwse Geslachten.

- Het Gelders Archief heeft in 2012 een groot deel van het Oud Rechterlijk Archief (ORA) Veluwe en Veluwezoom gedigitaliseerd en op internet geplaatst. Het ORA is een rijke bron van historische gegevens voor genealogen, streek- en rechtshistorici.

- Als woorspeling op het vroeger bestaan hebbende Over-Veluwsch Weekblad, is er vandaag de dag (sinds 2015) het Over-Veluwsch Webblad, met cultuurhistorische artikelen over de plaatsen in de Over-Veluwe. Een gebied dat, zoals veel streken, niet hard begrensd is, maar in ieder geval vallen de gemeenten aan de westkust eronder, plus Epe en Heerde.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Dankzij de wildviaducten die over de snelwegen van de Veluwe zijn en deels nog worden aangelegd, wordt de streek weer min of meer één groot aaneengesloten natuurgebied, in die zin dat de belemmeringen voor dieren om van het ene naar het andere gebied te komen, zo veel mogelijk worden weggenomen.

- De Veluwe tussen de Bedrijven door. Conflicten met natuur en landschap: een analyse van het bedrijventerreinenbeleid (2012).

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Op een woensdag begin juni is er de Parel van de Veluwe (wielrennen). 's ochtends start de Vrouwencours, een wedstrijd over ca. 130 km en 's middags starten de Elite mannen / Beloften voor de wedstrijd over ca. 180 km. De wedstrijden voeren de deelneemsters en deelnemers door de bosrijke omgeving van de Noordwest-Veluwe. Start en finish zijn in Harderwijk. De toegang is - mede dankzij de vele plaatselijke en regionale sponsoren - gratis.

- Veluwse Fietsdag (begin augustus).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Nationaal Park De Veluwezoom is een bos- en heiderijk gebied, globaal gelegen tussen Arnhem en Dieren. Het vormt een deel van de oostrand van de Veluwe. Het gebied heeft in 1930 als eerste gebied in ons land de status van Nationaal Park gekregen. De Veluwezoom is bijna 5.000 hectare groot en daarmee een van de grootste aaneengesloten natuurgebieden van ons land. - Het Veluwetransferium Posbank te Rheden met bezoekerscentrum van Natuurmonumenten, VVV Fietsverhuur en Activiteitenbureau en Brasserie Veluwezoom, is een ideaal startpunt voor uw tochten door Nationaal Park Veluwezoom. Het complex ligt op landgoed Heuven, dat eveneneens in beheer is bij Natuurmonumenten. - Filmpje over de afbraak van landhuis Heuven in 1939. - Informatie over de 140 Schotse Hooglanders op de Veluwezoom. - In 2015 is de Coöperatie Landgoedbeheer Veluwezoom van start gegaan. Doelstelling van de coöperatie is duurzaam behoud van monumentaal groen op de landgoederen, het verder professionaliseren van de groenopleiding en het bieden van een leer- en werkomgeving voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

- Het Nationale Park De Hoge Veluwe is het grootste actief beheerde natuurgebied in particulier bezit in Nederland. Het omvat 5.400 hectare bos, heide, vennen en stuifzand. Er is een grote diversiteit aan planten- en diersoorten en het Park herbergt uiterst zeldzame Rode Lijst-soorten. Samen met het Kröller-Müller Museum, het Bezoekerscentrum / Museonder, de beeldentuin en het Jachthuis Sint Hubertus vormt het Park een unieke en (inter)nationaal befaamde combinatie van natuur, kunst en architectuur. - Vereniging Vrienden van De Hoge Veluwe. - Landschapsbeheer Gelderland heeft bewoners van Gelderse landgoederen geïnterviewd, die vertellen over het leven op het landgoed in kwestie in vroeger tijden. Het betreft onder meer Peter Schuur, die o.a. tuinman van jachtslot Sint Hubertus is geweest maar ook andere functies heeft gehad op het landgoed, en dhr. Van Hunen, boswerker op De Hoge Veluwe. - In 2015 heeft Het Nationale Park het 80-jarig bestaan gevierd. - Documentaire (23 min.) in het kader van 80 jaar Het Nationale Park De Hoge Veluwe. - Informatieve site over De Hoge Veluwe van Harry Schoel, waarop je een inventarisatie van hem vindt in tekst en beeld m.b.t. waterputten, grenspalen en militair erfgoed. Verder fotoalbums met veel mooie foto's van grof- en kleinwild, bronst, vogels, reptielen en amfibieën, overige natuur, en cultuurhistorische objecten die in het gebied voorkomen.

In 2016 is The Nature Game gelanceerd in Het Nationale Park De Hoge Veluwe. Dit is een interactief belevingsspel op de iPad, waarmee nieuwe doelgroepen worden verleid de natuur in te gaan door hen aan te spreken op hun eigen belevingswereld en in te spelen op de huidige communicatiemiddelen. Door interactieve spellen, filmpjes, en een spannend verhaal wordt het mogelijk het landschap op een heel bijzondere manier te beleven. Tegelijkertijd biedt een game een een leuke manier om dingen te leren over de natuur en de cultuurhistorie. The Nature Game is bedoeld als landelijk concept, en wordt dus als eerste hier uitgetest. Door middel van verschillende spellen en filmpjes wordt in deze pilot-game kennis gemaakt met het echtpaar Kröller-Müller, de geschiedenis van het Park en de planten en dieren die er leven. Al spelend ontdekken de spelers het mysterie van het nooit gebouwde museum.

- Kom de gevarieerde gebieden van Natuurmonumenten op de Veluwe beleven. Uitgestrekte bossen, heideheuvels en zandverstuivingen, met herten, reeën en wilde zwijnen. Statige landgoederen, sprankelende beekjes, en wuivende rietkragen rondom het randmeer.

- Site van Staatsbosheer over hun natuurgebieden op de Veluwe.

- Boswachter Eric Bruins geeft je een kijkje in het beheer van de productiebossen op de Veluwe. In 6 blogs vertelt hij je over het hele traject: van aanplant tot houtoogst en toekomstbos. Welke bomen mogen gezaagd worden en welke blijven staan? En wat gebeurt er met die stapels stammen in het bos? In de serie blogs lees je er alles over.

- Ooit bracht waterloop de Grift voorspoed aan de Veluwe en de IJsseldelta. De beek zorgde ervoor dat de ontginningen in de IJsseldelta geen gevaar liepen door een te grote wateraanvoer vanaf de Veluwe. Maar het stromende water dreef ook papier- en kopermolens aan. En later gebruikten wasserijen het sprengenwater. Waardoor de Grift, gevoed door kraakhelder sprengenwater vanuit de hogergelegen Veluwe, uiteindelijk zeer ernstig vervuilde. Reden om de waterloop in Apeldoorn onder de grond te stoppen. Inmiddels is begonnen met de terugkeer van dit stukje cultuurhistorie. In de bebouwde kom van Apeldoorn is driekwart van de 'watergang' (want qua breedte is het niet veel meer dan dat) in ere hersteld. En in 2010 is het vele kilometers lange lint tussen Apeldoorn-Noord en Heerde hersteld. O.a. zijn vervuilde sliblagen weggebaggerd. De Grift is nu weer een lang natuurrijk lint waar robuuste zones van 50 meter breed verbonden worden door smallere (10 tot 25 meter brede) corridors. In de brede zones is meer ruimte voor waterberging en ontwikkeling van flora en fauna.

- Het Apeldoorns Kanaal loopt door de hele Veluwe, van Hattem in het noorden tot Rheden in het zuiden. Waterwegen zijn in ons land lange tijd de belangrijkste transportwegen geweest. Landwegen zijn tot begin 20e eeuw vaak nog onverhard en van slechte kwaliteit. Gebieden met weinig water zijn daardoor nauwelijks toegankelijk. Eén van die waterarme gebieden is de Veluwe. Hier en daar lopen vanuit sprengen wel enkele kleine beekjes, maar deze zijn niet of nauwelijks bevaarbaar. Toch vindt vanaf de 16e eeuw op de Oost-Veluwe via het beekje de Grift al enige scheepvaart plaats, maar de vele watermolens en de lage bruggen belemmeren een vlotte doorvaart van de platbodems die hout, steen en graan vervoeren. Reeds in 1619 wordt een plan gemaakt om de Grift beter bevaarbaar te maken, maar die plannen worden niet uitgevoerd. Ook in de Franse tijd, onder koning Lodewijk-Napoleon, herleven de plannen voor het beter bevaarbaar maken van de Grift, maar verder dan een kostenberekening en wat opmetingen komt het niet. Met de komst van koning Willem I (1772-1843), ook wel de kanalen-koning of de koopman-koning genoemd, worden de plannen weer nieuw leven ingeblazen. Voor de koning is het pleit snel beslecht: Er moet een vaarweg komen van Apeldoorn naar de IJssel bij Hattem. De eigenaren van de vele watermolens op de Grift willen echter niet meewerken en dus wordt er een plan ontworpen voor een geheel nieuw kanaal, vrijwel parallel met de Grift.

In 1825 wordt in Apeldoorn, bij de 'steenweg' naar Deventer, de eerste spade in de grond gestoken voor het omvangrijke karwei. Schop en kruiwagen zijn in die tijd nog dé gereedschappen bij het graven van het 32 km lange traject van de dorpskern van Apeldoorn tot de uitmonding in de IJssel bij Hattem. De aanleg komt gereed in 1829. De nieuwe vaarweg krijgt aanvankelijk als naam Griftkanaal, later Apeldoorns Kanaal. Het kanaal wordt zowel voor personen- als voor goederenvervoer gebruikt. De exploitatie van het kanaal heeft nooit gerendeerd. De houten sluizen en bruggen vergen veel onderhoud en dat wordt nauwelijks goedgemaakt door de brug- en sluisgelden. In 1878 komen er gemetselde sluizen. Tevens wordt de doorvaartwijdte van de bruggen vergroot en wordt het kanaal verruimd tot een bodemdiepte van 2,10 m. De verruiming wordt in twee fasen uitgevoerd en is begin jaren dertig pas gereed. Na de verruiming is het hele kanaal geschikt voor schepen tot circa 200 ton. Over het 55 km lange kanaal liggen inmiddels 40 beweegbare verkeersbruggen en twee beweegbare spoorbruggen. Mede door de concurrentie van de spoorwegen vanaf 1876 is het kanaal nooit rendabel geworden. Toch heeft het kanaal flink bijgedragen aan de economische ontwikkeling van met name Apeldoorn.

Na de Tweede Wereldoorlog komt de klad in de beurtvaart. In de Apeldoornse haven wordt het steeds stiller. De industrie schakelt massaal over op autovervoer. Bovendien zet de schaalvergroting in de scheepvaart door. De scheepvaart in het noordelijke kanaalgedeelte neemt geleidelijk aan dan ook dramatisch af, met uitzondering van het gedeelte van Hattem naar de Berghuizer papierfabriek in Wapenveld. Na diverse studies blijkt verbreden en verruimen van dit gedeelte zó kostbaar te zijn, dat deze oplossing geen enkele kans van slagen biedt. Dus wordt besloten tot sluiting in 1962. Het zuidelijke deel is in 1972 gesloten. Bron: Stichting Apeldoorns Kanaal. Deze stichting stelt zich ten doel het Apeldoorns Kanaal in oude luister en historische functie te herstellen en het bevaarbaar te maken. Daarbij houdt zij rekening met het belang dat het Apeldoorns Kanaal heeft als cultuurhistorisch monument, de revitalisering van het aanliggende gebied en het waterbeheer.

- Rond Apeldoorn bevindt zich Kroondomein Het Loo dat met een oppervlakte van 10.400 hectare het grootste landgoed van Nederland is.

- De fietsroute 'Fietsen langs Veluwse grafheuvels' voert je langs een reeks grafheuvels maar ook langs kasteel Staverden en door een sprookjesachtig sprengenbos. De route heeft een lengte van 48 kilometer en begint en eindigt bij NS-station Nunspeet.

- Trendrapport Vrijetijdssector Veluwe.

- In 2016 is het rapport 'Het gebruik van ecoducten op de Veluwe' verschenen, betreffende de 9 ecoducten die hier tussen 1988 en 2013 zijn aangelegd. Uit dit onderzoek blijkt dat de ecoducten veelal intensief worden gebruikt en leiden tot gezondere populaties. Naast grote hoefdieren gebruiken ook kleinere diersoorten zoals dassen, boommarters, hagedissen, slangen, muizen, vleermuizen en vlinders de ecoducten. In totaal zijn 319 diersoorten waargenomen. De ecoducten hebben een functie bij de (her-)kolonisatie van gebieden. Uit genetisch onderzoek aan edelherten blijkt dat het verbinden van deelpopulaties belangrijk is voor het bevorderen en instandhouden van gevarieerde en gezonde dierpopulaties op de Veluwe. Ecoducten zijn effectieve voorzieningen voor de natuur, maar ook voor de verkeersveiligheid. In de omgeving van de ecoducten komen geen aanrijdingen meer voor tussen weggebruikers en grote hoefdieren.

Midden op de Veluwe vormen de rijksweg A1, de spoorlijn Amersfoort-Apeldoorn en provinciale wegen nog een grote hindernis voor dieren. Door twee nog aan te leggen provinciale ecoducten en idem ecoduct Maanschoten over de rijksweg A1 en het ecoduct over de spoorlijn Amersfoort-Apeldoorn (beide laatste worden door het Rijk aangelegd), verdwijnen de laatste grote hindernissen en kunnen dieren zich makkelijker tussen de Zuid- en Noord-Veluwe verspreiden. Naar verwachting zijn deze 4 nog aan te leggen ecoducten in 2018 gereed.

- De Veluwe is aangewezen als Natura 2000-gebied. De provincie Gelderland heeft in overleg met terreinbeheerders, bedrijven, overheden en maatschappelijke organisaties in het gebied in 2016 het Natura 2000 Beheerplan Veluwe (met bijlagen) opgesteld. De Natura 2000-maatregelen hebben soms gevolgen voor de omgeving. Bestaande activiteiten in het gebied kunnen in principe gewoon doorgaan. Aan het uitvoeren van sommige activiteiten worden voorwaarden gesteld. Zo is een vergunning nodig voor nieuwe activiteiten of ontwikkelingen die bijvoorbeeld zorgen voor minder oppervlakte natuur, vervuiling, verdroging of verstoring.

- Waterschap Vallei en Veluwe zorgt voor veilige dijken, schoon en voldoende oppervlaktewater en gezuiverd afvalwater in het gebied tussen IJssel, Nederrijn, Utrechtse Heuvelrug en Randmeren. Samenwerken en vernieuwen zijn essentieel in hun werk. - Nieuws van het waterschap op Twitter.

- In april 2016 is een kleine kudde wisenten gearriveerd op de Veluwe. Deze Europese beschermde diersoort heeft een door Staatsbosbeheer beschikbaar gesteld leefgebied van 400 hectare gekregen in een voor publiek afgesloten gebied. De wisenten zijn een verrijking voor de natuur. Dit extra leefgebied in Nederland draagt bij aan de instandhouding van de wisent. De imposante dieren zijn alleen te bezoeken met begeleide excursies. Deze wildernisbeleving geeft de streek een recreatieve impuls. Stichting Wisent op de Veluwe zorgt in samenwerking met Staatsbosbeheer en ARK Natuurontwikkeling voor de komst en het welzijn van deze Europese bizon (bison bonasus).

- Stichting Behoud Dierenwereld Veluwe zet zich in voor aandacht, respect en liefde voor de Veluwse natuur. Hun doel is bescherming en behoud van alle op de Veluwe voorkomende diersoorten en hun natuurlijke omgeving. De activiteiten die zij organiseren en de projecten die zij ondersteunen dragen hieraan bij. Een greep hieruit: natuurvoorlichting; vrijwilligerswerk in natuurgebieden; (financiële) ondersteuning van natuurprojecten; nestkastenprojecten; inventarisatie vogelstanden.

Terug naar boven

Beeld

- De anno 2016 22-jarige fotograaf Rick Kloekke uit Zwolle heeft een jaar eraan gewerkt om één timelapse-video van 5 minuten van de Veluwe te maken. Dat wil zeggen dat hij een jaar lang zeer regelmatig opnamen heeft gemaakt, en dat heeft geselecteerd, en deels versneld afgespeeld, zodat er een filmpje van 5 minuten overbleef, waarin hij de 4 seizoenen van de Veluwe heeft 'gevangen'. De planning is het belangrijkste. "Je moet rekening houden met de weersomstandigheden, in de gaten houden hoe laat en waar de zon opkomt, wanneer de Melkweg zich laat zien", somt Kloekke op. "Je moet het vooraf weten en je camera erop instellen. Want vanaf het moment dat de camera op de juiste plek staat en je de opnameknop indrukt, mag je er niet meer aan zitten." Het resultaat is verbluffend. Het filmpje heet Dutch Seasons - A Timelapse Short Film - Veluwe, en is via de link online te bekijken.

- De recent gereed gekomen digitale Bekenatlas Veluwe is door de Bekenstichting samen met de provincie Gelderland ontwikkeld. De verwachting is dat zowel de professional als de beekliefhebber hier veel profijt van heeft. In de atlas zijn bijvoorbeeld recente achtergrondkaarten opgenomen, luchtfoto’s en een hoogtekaart. Daarnaast kan er ook naar oude situaties worden gekeken aan de hand van historische kaarten die teruggaan tot 1850. Tevens is een kaart met landgoederen op de Veluwe opgenomen. Bijzonder is dat per beek informatie aangeklikt kan worden. Dat kan gaan over de rol van de beek in tijden dat waterkracht nog van economische belang was, de ecologische waarde ervan of over  herstelprojecten. Daarnaast zijn in het systeem de plaatsen opgenomen waar nog watermolens staan of in het verleden stonden, compleet met informatie over die molens. Door foto’s krijgen de beken en molens nog meer gezicht.

Volgens projectleider Wiebe Kiel biedt de nieuwe omgeving voor elk wat wils: “De professional zal watertanden van het mooie kaartmateriaal en de recreanten boren hier een schat aan informatie aan die het recreëren langs de beken nog aantrekkelijker maakt.” Hij wijst er ook op dat alle infoborden bij de beken worden uitgerust met een QR-code, die rechtstreeks toegang geeft tot de website van de Bekenstichting en daarmee tot de Bekenatlas Velluwe. In de steigers staan ook nog plannen om beekwandelingen op te nemen en GPS-coördinaten van markante punten toe te voegen.

Terug naar boven

Links

- Media / nieuws: - Nieuws uit de kernen op de Veluwe op de site van de Stentor. - Nieuws uit de kernen op de Veluwe op de site van Omroep Gelderland. - Radiostation Veluwe Centraal.

- Beschrijving van de Veluwe op Wikipedia.

Reactie toevoegen