Land van Maas en Waal

Streek
Land van Maas en Waal
Gelderland

land_van_maas_en_waal_kaart_met_de_16_thans_17_dorpen.jpg

Kaart van het Land van Maas en Waal met de oorspronkelijk 16 dorpen (tegenwoordig zijn het er 17; na 1900 is Leeuwen gesplitst in de dorpen Boven- en Beneden-Leeuwen). (© A.G. Schulte)

Kaart van het Land van Maas en Waal met de oorspronkelijk 16 dorpen (tegenwoordig zijn het er 17; na 1900 is Leeuwen gesplitst in de dorpen Boven- en Beneden-Leeuwen). (© A.G. Schulte)

land_van_maas_en_waal_kaart_1757.jpg

Kaart van de overstroming van het Land van Maas en Waal, 1757 (bron: Nederlandsch Jaarboek, 1757)

Kaart van de overstroming van het Land van Maas en Waal, 1757 (bron: Nederlandsch Jaarboek, 1757)

Land van Maas en Waal

Terug naar boven

Status

- Het Land van Maas en Waal is een streek in de provincie Gelderland.

- De streek Land van Maas en Waal omvat de dorpen Afferden, Alphen, Altforst, Appeltern, Batenburg, Beneden-Leeuwen, Bergharen, Boven-Leeuwen, Deest, Dreumel, Druten, Hernen, Horssen, Leur, Maasbommel, Puiflijk en Wamel.

- Qua gemeenten betreft dit de huidige gemeenten West Maas en Waal, Druten en een W deel van de gemeente Wijchen. In sommige situaties worden de hier tegenaan liggende gemeenten Beuningen en Heumen er ook nog toe gerekend. Dat is dan vooral in het geval van samenwerkingsverbanden op het gebied van bijvoorbeeld landschap en toerisme. Geografisch vallen deze gemeenten echter onder de regio Rijk van Nijmegen.

Terug naar boven

Ligging

Het Land van Maas en Waal ligt tussen de Waal in het noorden en westen, de Maas in het zuiden en Nijmegen in het oosten.

Terug naar boven

Geschiedenis

Door de ligging tussen Maas en Waal zijn delen van het gebied in het verleden vaak overstroomd geweest. Zie bijvoorbeeld het verslag van de dijkbreuk bij Dreumel in maart 1855 en de reportage over de rampzalige overstroming in en rond Overasselt d.d. 31-12-1925.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van het Land van Maas en Waal, kun je terecht bij:

- Historische Vereniging Tweestromenland.

- Bij het Maas & Waals Museum 1939-1945 in Winssen krijg je inzicht in de streekhistorie van 1939 (mobilisatie) tot en met de bevrijding in 1945. Permanente en wisselexposities van privé-collectie, poppen in uniform met uitrustingsstukken, gebruiksvoorwerpen, foto's en documentatie uit de periode van de mobilisatie t/m de bevrijding van het Land van Maas en Waal e.o. Gebruik van collectie boeken en documentatie mogelijk voor researchdoeleinden.

- Streekhistorisch Museum Tweestromenland is opgericht door Historische Vereniging Tweestromenland en sinds 1994 gevestigd in het uit 1931 stammende zustersklooster St. Elisabeth te Beneden-Leeuwen. Het werkgebied omvat de regio westelijk van Nijmegen, dus het Land van Maas en Waal en een deel van het Rijk van Níjmegen, aan de noordzijde begrensd door de rivier de Waal, aan de zuidzijde vormt de Maas de natuurlijke grens. Het museum verzamelt, bewaart en exposeert kleding en textiel, huishoudelijke voorwerpen, gereedschappen, fossielen en archeologische vondsten uit de streek. Ook behoort een verzameling prenten en kaarten tot haar bezit. Je vindt er stijlkamers waarin je kunt zien hoe men een eeuw geleden in deze streek woonde. Er is een deftige kamer en een kamer waarin de 'gewone'mensen huisden, een slaapkamer en een 'geut'. Ook is hier de dorpswinkel te zien waar men alles kon krijgen.

In de fossielenafdeling vind je overblijfselen en skeletten van voorhistorische dieren die in de streek hebben geleefd. Zo staat er het skelet van een mammoet die hier 40.000 jaar geleden zwierf. Op de bovenste van de drie etages zijn de gereedschappen van in de streek ooit uitgeoefende beroepen en ambachten te zien. Ook het gereedschap van de boer en de fruitkweker is niet vergeten. Daar vind je ook een aantal producten van een vroeger, door architect Pierre Cuijpers, beroemd geworden steenfabriek in de streek. Op de onderste etage, op watersnoodpeil 1926, zijn kamers waar je voorbeelden van streekdracht kunt zien. Ook de herenkleding, de kinderkleding en de mode van een eeuw geleden krijgen de nodige aandacht.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Het boek 'Het Land van Maas en Waal' (A.G. Schulte, 511 pag., 1986), als deel in de serie 'De Monumenten van Geschiedenis en Kunst', is via de link ook online te lezen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Fietsknooppuntroutes in het Land van Maas en Waal, van 35 tot 72 km.

- Fietsroutes en struinroutes door het Land van Maas en Waal. Struinroutes zijn bewegwijzerde wandelingen langs de rivier de Waal. Met de wandelschoenen aan, broodtrommel in de rugzak en de verrekijker in de aanslag doorkruis je de uiterwaarden. De natuurliefhebber geniet van de omgeving en de rust; de wandelaar van een sportieve uitdaging.

- Natuurgebieden in het Land van Maas en Waal van Staatsbosbeheer.

- De gemeenten Druten, West Maas en Waal, Wijchen, Beuningen en Heumen gaan gezamenlijk het landschap in het Land van Maas en Waal beheren. Er komt één plan voor het buitengebied en het onderhoud wordt gezamenlijk opgepakt. Het idee er achter is dat de landschappen van de afzonderlijke gemeenten niet bij de gemeentegrenzen ophouden, en dat het daarom logisch is daarin samen te werken. De gemeenten gaan bekijken welke landschapselementen ze belangrijk vinden. Vervolgens worden er met grondeigenaren en gebruikers langdurige afspraken gemaakt over het gebruik van gronden en de betaling hiervoor. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om boerenwandelpaden, knotwilgen, boomgaarden, struweelhagen, eendenkooien en poelen. (2011)

- In 2013 zijn de 886 betrokken grondeigenaren het, na 12 jaar onderhandelen, eens geworden over een omvangrijke ruilverkaveling in het Land van Maas en Waal. De voorbereidingen hiervoor zijn overigens reeds in 1989 gestart. Bijna een kwart van het 9470 hectare grote gebied is van eigenaar verwisseld. Daardoor komt grond vrij voor natuurontwikkeling tussen de rivieren Maas en Waal. Het aantal landbouwpercelen is teruggebracht van 7000 naar 5500. Door de nieuwe inrichting is 20 hectare grond vrijgekomen voor het verbinden van natuurgebieden. In de uiterwaarden is 145 hectare grond vrijgeruild en 27 hectare grond is beschikbaar voor het aanleggen van natuurvriendelijke oevers. Voor noodzakelijke hoogwatermaatregelen is 6 hectare grond beschikbaar gekomen.

Deze ruilverkaveling is een vervolg op eerdere ruilverkavelingen in de jaren vijftig en zestig, waarbij een groot deel van de landbouwgebieden in Nederland is 'rechtgetrokken'; versnipperde kavels werden samengevoegd tot rechte landbouwpercelen. In de huidige ronde zijn veel gronden geruild en samengevoegd waardoor de boeren meer en grotere kavels aan huis hebben gekregen. Het Landinrichtingsproject Land van Maas en Waal is in september 2017, na in totaal dus 28 jaar, officieel afgerond. Ter gelegenheid hiervan is het boek 'Grote Werken - Hoe Maas en Waal welvarend werd' verschenen (geschreven door Gelderlander-journalist Peter Deurloo). Het boek beschrijft hoe drastisch de streek is getransformeerd sinds de ruilverkavelingen van de jaren vijftig en welke invloeden dat op allerlei gebieden heeft gehad (landschappelijk, economisch, maatschappelijk).

- In 2009 is onderzocht welke recreatieve verbindingen er ten westen van Nijmegen zijn en welke er nog missen. Daaruit bleek dat er wel noord-zuidverbindingen zijn, maar nauwelijks oost-westverbindingen. Om dat te veranderen, groeide het idee een fietsverbinding van Nijmegen door het Land van Maas en Waal naar Appeltern te maken. De intentie is om de Nieuwe Wetering daarvoor als rode draad te volgen, want daar lijken de praktische mogelijkheden het grootste. Er is op veel plekken ruimte voor een pad aanwezig en overheden en terreinbeherende organisaties hebben al een behoorlijk deel van de gronden in eigendom. In 2016 is het eerste deeltraject van deze Recreatieve verbinding Nijmegen - Appeltern langs de Nieuwe Wetering geopend. Het fietspad loopt van de Oude Schaarsestraat in Bergharen naar de Aspert in Horssen. Inwoners en toeristen kunnen nu genieten van dit bijzondere stukje fietspad langs het water. Het pad zorgt ook voor een betere verbinding tussen de fietsknooppuntennetwerken Rivierenland en Arnhem-Nijmegen.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Land van Maas en Waal (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Muziek: - De streek geniet landelijke bekendheid dankzij het nummer 'Het Land van Maas en Waal' van Boudewijn de Groot (en hier de songtekst). - Ter ere van het 500e sterfjaar van schilder Jeroen Bosch hebben Ali B. en Brace het liedje ‘Het land van Maas en Waal’ van Boudewijn de Groot in een nieuw jasje gestoken. “Het liedje gaat voor ons over fantasie, over ontsnappen aan de realiteit”, zegt Ali B. “We hebben er een eigen betekenis aan gegeven.” Ze hebben het live uitgevoerd op de Parade in 2016 in Den Bosch, tijdens het bezoek van koning Willem Alexander. Via de link kun je dat terugkijken.

Reacties

(1)

Op 6 oktober 1944 stortte lt. Rudolfs Wiitgen ergens in het gebied van Maas en Waal neer. Wie weet hier meer van?

Reactie toevoegen