Aalten

Plaats
Dorp en gemeente
Aalten
Achterhoek
Gelderland

gemeente_aalten_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Aalten anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Aalten anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Aalten

Terug naar boven

Status

- Aalten is een dorp en gemeente in de provincie Gelderland, in de streek Achterhoek.

- Wapen van de gemeente Aalten.

- De gemeente is in eerste instantie in 1795 ontstaan uit de heerlijkheid Bredevoort (net als de gemeenten Bredevoort, Dinxperlo en Winterswijk). In 1798 worden deze gemeenten weer verenigd in het Ambt Bredevoort. In 1811 wordt dit Ambt Bredevoort weer opgedeeld in de mairieën Winterswijk en Aalten/Bredevoort. In 1813 worden de twee laatstgenoemde weer aparte zelfstandige gemeenten. In 1818 worden deze weer samengevoegd tot een gemeente.

- De gemeente Aalten is in 2005 vergroot met de gemeente Dinxperlo (met naast het gelijknamige dorp het dorp De Heurne en het grootste deel van de buurtschap Beggelder).

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Aalten.

- Onder het dorp Aalten vallen ook de buurtschappen Barlo, Dale, Haart, Heurne, Hollenberg, IJzerlo, 't Klooster en Lintelo. Bij elkaar zijn dit 8 buurtschappen. De topografische atlas Gelderland (1) vermeldt ook het complex Groot Deunk als buurtschap. In de praktijk valt dat echter onder Barlo. Ook 't Villeken dat zij als buurtschap vermelden is dat volgens ons niet, wij hebben de indruk dat dat buurtje onderdeel is van de buurtschap Dale. Onder de gemeente Aalten valt verder vanouds nog het stadje Bredevoort.

- Bij elkaar zijn er in de gemeente Aalten dus 1 stad, 3 dorpen en 9 buurtschappen.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
828 kopie 11e eeuw in Aladna, 1138-1139 in Alethnin, 1152 Aladon, 1230 Alethim, 1248 Alethen, 1381-1383 Aelten, 1840 Aalten.

Naamsverklaring
Moeilijk te verklaren. Onjuist is het verband met een boomnaam aal 'abeel'. Ook is gedacht aan het Oudengelse æled, en het Oudsaksische êld 'vuur, brand'. Eerder te vergelijken met Aalden, waarin een plant- of boomnaam wordt herkend die verwant is met het Oudnoorse alað, 'voeding, spijs', het Oudnoorse aldin 'eetbare boomvrucht' en het Oudzweedse alda 'vruchtdragende eik'. De verklaring die uitgaat van het Indo-Europese Alatanâ*, een nederzettingsnaam afgeleid van een waternaam, bij de wortel alat*- 'schitterend, uitbuigend', is vergezocht.(2)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Aalten ligt ZW van het dorp Winterswijk en grenst in het Z aan Duitsland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Aalten 742 huizen met 6.368 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 251/2.136 (= huizen/inwoners), de stad Bredevoort 106/902 en de buurtschappen Barlo 74/619, Dale 54/547, Haart 46/390, Heurne 32/274, Lintelo 127/1.062 en IJzerlo 52/438. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 11.000 huizen met ca. 27.500 inwoners, waarvan ca. 5.000/13.000 in het gelijknamige dorp.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Aalten, kun je terecht bij de volgende instanties:

- Geschiedenis van Aalten op Wikipedia.

- De in 1962 opgerichte Oudheidkundige Werkgemeenschap Aalten - Dinxperlo - Wisch (ADW) is een vereniging die allerlei mogelijkheden biedt om op een actieve of passieve manier bezig te zijn met een of meerdere facetten van de lokale en regionale oudheidkunde. Activiteiten waarbij ook de gezelligheid niet uit het oog wordt verloren. ADW verschaft informatie door middel van: het Contactorgaan: drie keer per jaar komt er een boekje uit van 56 pagina's, waarin bijdragen van leden worden gepubliceerd; lezingen: elk winterseizoen (oktober-april) worden zes avonden met lezingen georganiseerd over diverse onderwerpen op oudheidkundig gebied; cursussen: aansluitend bij de doelstellingen worden cursussen gegeven in bijvoorbeeld het maken van midwinterhoorns en oudschrift voor beginners en gevorderden; excursies: twee keer per jaar is er de mogelijkheid om deel te nemen aan een excursie naar oudheidkundige objecten. Verder oefent een groep van midwinterhoornblaozers ('de ADW-Blaozers') een gedeelte van het jaar om rond de kerstdagen de "Olde Roop" weer te laten klinken bij diverse manifestaties in de regio.

- Het Nationaal Onderduikmuseum (Markt 12) verhaalt over het leven van een gemeenschap in ongewone tijden: de Tweede Wereldoorlog. Hier wordt een beeld gegeven van het dagelijks leven van burgers in de bezettingsjaren 1940-1945. In de gemeente Aalten is destijds een zeer hoog aantal onderduikers ondergebracht. In het museum zijn de verhalen van mensen in oorlogstijd interactief te ervaren. Beleef mee hoe het dagelijks leven voor hen totaal veranderde en voor welke keuzes mensen werden gesteld. Bemerk dat er bij ‘goed of fout’ veel nuances mogelijk zijn. Ervaar hoe moeilijk het is om stroom op te wekken en hoe benauwd het was in de onderduikruimte. Ga op zoek naar de verhalen van mensen die de oorlog zelf hebben beleefd en verbind deze met de actualiteit. Leerzaam en spannend voor alle leeftijden!

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Aalten heeft 28 rijksmonumenten.

- Aalten heeft 77 gemeentelijke monumenten.

- Kerk uit de 15e eeuw met een romaanse 12e-eeuwse toren. De luidklok hangt buiten de toren.

- De Christelijk-gereformeerde kerk dateert uit 1924.

- In het centrum van Aalten bevindt zich een kleine, goed gerestaureerde en mooi ingerichte synagoge, die bijna een eeuw het centrum van Joods leven in deze gemeente vormde.

- In zijn huidige verschijningsvorm dateert Algemene begraafplaats Berkenhove (Romienendiek 2a) uit verschillende periodes. In 1922 is het terrein aangelegd. Als locatie was gekozen voor de oude Aaltense es, aan een van de oude uitvalswegen van Aalten. Voor de poort met de tekst 'Rustplaats Berkenhove' ligt een veldkei met de tekst: 'Want de mensch gaat naar zijn eeuwig huis, Prediker 12:5'. In de loop der tijden zijn diverse meer of minder bekende personen op Berkenhove begraven. Verschillende graven vormen een verwijzing naar de Tweede Wereldoorlog en in het bijzonder naar het verzetswerk. Hoewel Berkenhove van oorsprong een algemene begraafplaats was, is er later een rooms-katholiek gedeelte aan toegevoegd. Dit westelijke terreingedeelte is omstreeks 1960 aangelegd. Nadere informatie vind je ter plekke op het informatiepaneel dat in juni 2016 is onthuld.

- Aalten’s Oostenrijks Modelspoor Panorama in de buurtschap Hollenberg is - beoogd - tijdelijk gesloten, en is op zoek naar een nieuwe locatie. Zie verder de link.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Evenementenkalender. - Nieuws over evenementen in Aalten op Facebook.

- LSAmusic (Lazy Sunday Afternoon Music) is opgericht in 2013. Uitgangspunten: minimaal vier gratis concerten per jaar: twee in het voorjaar, twee in het najaar en afwisselend programma met nationale en internationale topmuzikanten. Zondagmiddag van 15.00-17.30 uur in de benedenzaal van Café Schiller. Donateursbedrag 4 euro per persoon per maand. Stichting LSAmusic wordt mede mogelijk gemaakt dankzij de medewerking van Oerkroeg Schiller. Als blijk van waardering wordt er voor de donateurs en sponsoren elk jaar iets extra’s georganiseerd.

- Jaarlijks is er op Vaderdag de Triathlon Aalten. Voor een indruk van dit evenement, zie de aftermovie van de Triathlon editie 2018.

- Beleef de fijne sfeer bij de jaarlijkse Farm & Country Fair in Aalten (weekend in de tweede helft van juni). De enige countryfair gebaseerd op de grote Engelse plattelandsshows, georganiseerd door een enthousiast boerengezin. Het terrein is opgedeeld in handige themapleinen die elk diep op hun specifieke onderwerp ingaan, zoals het enorme wolplein, het vintageplein en alle dierendorpen. Kenmerkend zijn de honderden shows en een gastvrije, bloemrijke aankleding over het hele terrein. Ga shoppen bij 400 zeer gevarieerde winkels met prachtige producten, lekker eten, deelnemen aan workshops, genieten van exposities, akoestische muziek en een bos vol gekkigheden. Duizenden dieren, moderne landbouw, een doorlopend showprogramma: volop verrassing en actie, maar ook heerlijk rustige plekken. Een belevenisfestival waar iedereen die van het buitenleven houdt een hele dag aan zijn trekken komt. Voor een indruk van dit evenement, zie de aftermovie Farm & Country Fair editie 2018.

- Het jaarlijkse Volksfeest Aalten (half september) is vier dagen lang feest, met onder andere: diverse livebands, allegorische optocht, koning(in) schieten en schieten voor de jeugd.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Gezellig met vrienden, vriendinnen of familie naar zwembad 't Walfort in Aalten. Ga samen ravotten en spelen in het water, of gewoon lekker ontspannen aan de kant. Voor extra speelplezier kun je gebruik maken van de speelmaterialen in het water. Kinderen zonder zwemdiploma dienen zwemvleugels of een zwemvestje te dragen en onder begeleiding te zijn van minimaal een volwassene. Er is altijd professioneel toezicht aanwezig. Zin in een spetterend feest? Kom met je vriendjes, vriendinnetjes of klasgenootjes naar de Zwemdisco (op sommige vrijdagen, 18.00-20.00 uur). Deze avond gaat het licht uit en de discolampen aan en kun je helemaal losgaan op de nieuwste hits. Ze maken er een groot feest van!

- In 2013 zijn tientallen vrijwilligers maandenlang druk aan het werk geweest om het pand waar Volvo-Winkelhorst (voorheen DAF-garage) gevestigd was op te knappen en in te richten tot kringloopwinkel Dorcas Aalten. Hier is van alles te koop: serviesgoed, boeken, meubelen, speelgoed, sieraden, schilderijen, kleding en nog veel meer. De goederen zijn in goede staat en schoon. De Dorcas-winkel wordt gerund door vrijwilligers. De opbrengst van de verkoop gaat, na aftrek van kosten, naar projecten in Afrika en Oost-Europa. Initiatiefnemer voor de Aaltense vestiging zijn Benny en Karin Tuenter en Henk Luimes. Tijdens de openingstijden zijn telkens zo’n 25 vrijwilligers aanwezig om klanten te helpen. Goede, bruikbare spullen die schoon en in goede staat zijn, zijn altijd welkom om in te leveren.

- Sinds oktober 2018 is er ook Kringloop Aalten, als afdeling van Aalbers Milieu (Broekstraat 31). "Ons doel is om goedkoop te zijn, we willen weer terug naar echte kringloopprijzen. Dat je een tweedehands kast of bankstel voor een paar tientjes kunt aanschaffen", aldus Frank Aalbers. Bijkomend voordeel is dat niet-verkoopbare, overtollige spullen meteen kunnen worden afgevoerd via de afvalstraat. "Elektrische apparaten en witgoed hier brengen is gratis. Voor andere niet-verkoopbare spullen moeten we een bijdrage vragen. We sorteren de ingebrachte goederen meteen, het is erg handig dat mensen meteen het grofvuil hier kunnen brengen. We hopen dat op deze manier het dumpen van afval in onze gemeente aanmerkelijk minder wordt. En we zijn tevreden als we uit de kosten komen. Als er geld overblijft willen we dat terug laten vloeien naar Aaltense goede doelen of het Aaltense verenigingsleven. Wellicht kunnen we ook Wajong-jongeren hier laten werken." (bron: Aaltens Nieuws)

- Het NW van Aalten gelegen Aaltense Goor is van oorsprong een veengebied, dat tegenwoordig gebruikt wordt voor kleinschalige landbouw. Je ziet hier lange smalle graslanden, omgeven door houtsingels van vooral zwarte els. De gronden zijn deels verpacht aan boeren die er meestal jongvee op hebben staan, het andere deel is hooiland. De watersalamander en bruine kikker, karekiet, wielewaal, tuinfluiter en geelgors komen hier voor. Het aangrenzende, onder het dorpsgebied van het dorp Heelweg vallende Zwarte Veen heeft een heel ander karakter. De turfwinning en het steken van heideplaggen in het verleden hebben hier geleid tot een meer open landbouwgebied.

Anno 2018 wordt gewerkt aan plannen voor herinrichting van de gebieden Aaltense Goor en Zwarte Veen. Daarbij gelden de volgende uitgangspunten: het Aaltense Goor als landschapsreservaat staat centraal; inrichting en beheer richten zich op de reeds verworven gronden; de insteek is gericht op landschap, waterberging en hydrologisch herstel met respect voor bestaande natuurwaarden; de resterende reeds verworven grond wordt ingezet ten behoeve van kavelruil, tezamen met andere beschikbare grond in de omgeving; landbouw en bewoners in de directe omgeving betrekken bij het beheer door middel van een nader uit te werken samenwerkingsvorm. Doelen zijn onder andere dat het water langer wordt vastgehouden, dat de natuur zich verder kan ontwikkelen, dat de landbouwstructuur zich kan verbeteren en dat wordt bijgedragen aan een betere beleving van het gebied. De uiteindelijke inrichting moet een meerwaarde voor het gebied betekenen.

Staatsbosbeheer, LTO Noord afdeling Oost Achterhoek, gemeente Aalten, gemeente Oude IJsselstreek, provincie Gelderland en Waterschap Rijn en IJssel werken samen met de bewonerswerkgroep en andere belangenorganisaties aan het project. Het doel is om te komen tot een haalbaar en betaalbaar plan dat voor alle partijen een verbetering is ten opzichte van de huidige situatie. De karakteristieken in het gebied blijven behouden. Door landbouw, water, natuur, recreatie, cultuurhistorie, landschap en leefbaarheid meer op elkaar af te stemmen, wordt het gebied nog aantrekkelijker.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's van Aalten op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Aalten (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Aalten. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Nieuws: - Aaltens Nieuws.

- Onderwijs en kinderopvang: - Scholengemeenschap Schaersvoorde. - Basisschool De Triangel. - Kinderopvang Bambi.

- Lezen: - Bibliotheek Aalten.

- Jeugd en jongeren: - In de huidige vorm bestaat Scouting Aalten ca. 70 jaar. Natuurlijk is er in de tijd veel veranderd, in de maatschappij en dus ook bij de scouting. Soms spreken mensen nog over padvinderij, terwijl deze padvinderij toch al decennia lang "scouting" heet. Ook op andere punten is de scouting met zijn tijd meegegaan: scoutingorganisaties zijn losser geworden en worden op dit moment veelal geleid door jonge en enthousiaste vrijwilligers. Ook zijn de traditionele uniformen steeds meer gemoderniseerd en natuurlijk de programma's aangepast aan de moderne tijd. Zo maken kinderen bij de scouting ook kennis met het computertijdperk. De jaarlijkse JOTI (Jamboree On The Internet), waarbij Scouts wereldwijd een weekend lang met elkaar chatten en spellen doen via de computer, is daarvan misschien wel het sprekendste voorbeeld.

- Muziek: - "De Vrolijke Noot is een muziekgroep voor mensen met een verstandelijke beperking. Vrijwilligers (mannen en vrouwen, jong en wat ouder) begeleiden de muzikanten bij het samen muziek maken. Ons doel is mensen met een verstandelijke beperking de gelegenheid geven samen muziek te maken, omdat dit in een regulier orkest vaak niet mogelijk is. Om deze muziek te maken bespelen de muzikanten diverse instrumenten, zoals keyboards, blokfluiten, sambaballen, tamboerijnen, triangels, trommels, saxofoon en een gitaar. Hierbij hebben we een uitgebreid maar eenvoudig repertoire, dat bestaat uit geestelijke en oud-Hollandse liederen, maar ook meezingversjes en natuurlijk sinterklaas- en kerstliedjes. We oefenen een keer per 14 dagen op de maandagavond van 19.30-20.30 uur in Aalten."

- Sport: - Voetbalvereniging AZSV (Aalten Zaterdag Sportvereniging) is opgericht in 1948. De geschiedenis van de vereniging kun je hier lezen.

- Paardensportvereniging Aalten biedt alle paardenliefhebbers de mogelijkheid om op een plezierige en verantwoorde wijze de paardensport te beoefenen, passend bij hun ambitie. De vereniging hecht aan een laagdrempelige, positieve uitstraling, een goede sfeer, sportiviteit, saamhorigheid en wederzijds respect. Ieder lid moet zich binnen de vereniging thuis kunnen voelen. Het welzijn van het paard en de paardensporter staan hierbij centraal. De disciplines die aan bod komen zijn: springsport, dressuursport en eventingsport. Door te investeren in sport en beweging investeren ze niet alleen in gezondheid, maar ook in het bevorderen van participatie en sociale samenhang, daarom is het belangrijk dat het laagdrempelig is en voor iedereen toegankelijk.

- Wil jij wielrennen in de lente en zomer, mountainbiken of cyclocrossen in de herfst en winter? Word dan lid van TWV de Peddelaars Aalten! Je kunt bij deze vereniging jeugdwielrenner worden in het jaar waarin je 8 wordt. Tijdens de trainingen van TWV de Peddelaars worden de renners ingedeeld op niveau en is de leeftijd minder belangrijk. Dit doen ze om renners van hetzelfde niveau met elkaar te laten trainen, dat komt de ontwikkeling van de jeugdrenners ten goede. Ze streven ernaar om zoveel mogelijk van onze renners wedstrijden te laten rijden onder de vlag van de KNWU, uiteraard pas op het moment dat zij daar klaar voor zijn. Dat doen ze geleidelijk en met een gedegen voorbereiding, zodat de kinderen het mentaal en fysiek goed aankunnen.

- Athos is een gymnastiekvereniging met ca. 400 leden die actief zijn in de diverse gymnastiekdisciplines. Ze willen een breed publiek bedienen met recreatieve lessen, maar ook in wedstrijdverband meedoen aan turnwedstrijden. De thuisbasis van de vereniging is de Aladnahal in Aalten, waar een deel als turnhal is ingericht. Daarnaast is er ook een danszaal waarin de danslessen worden gegeven.

- Volleybalvereniging BOVO is opgericht in 1959. De geschiedenis van de vereniging kun je hier lezen.

- Zwemsportvereniging Natare is opgericht in 1973. De thuisbasis van de club is zwembad 't Walfort. De jongste zwemmers kunnen beginnen bij zwemmen als jonge jeugd of bij waterpolo met de minipolo. Daarnaast hebben ze ook nog een groep met "oudere" leden die aan masterzwemmen of aan recreatiezwemmen doen. Ertussenin zitten de wedstrijdsporters die aan waterpoloën en zwemmen doen. Dus voor iedereen is er wel een geschikte groep waar hij of zij bij kan aansluiten.

- Overige verenigingen: - Vrouwen van Nu afd. Aalten.

Reactie toevoegen