Brummen

Plaats
Dorp en gemeente
Brummen
Veluwe
Gelderland

brummen_plaatsnaambord_kopie.jpg

Brummen is een dorp en gemeente in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe, en daarbinnen in de Veluwezoom.

Brummen is een dorp en gemeente in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe, en daarbinnen in de Veluwezoom.

gemeente_brummen_kadastraal_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Brummen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper, exclusief de kennelijk begin 19e eeuw bestaan hebbende gemeente Hall

Gemeente Brummen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper, exclusief de kennelijk begin 19e eeuw bestaan hebbende gemeente Hall

gemeente_hall_kadastraal_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Kaart van de begin 19e eeuw kennelijk bestaan hebbende gemeente Hall, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Kaart van de begin 19e eeuw kennelijk bestaan hebbende gemeente Hall, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Brummen indeling in woonplaatsen [1024x768].JPG

Indeling van de gemeente Brummen in woonplaatsen, wijken en buurten

Indeling van de gemeente Brummen in woonplaatsen, wijken en buurten

Brummen

Terug naar boven

Status

- Brummen is een dorp en gemeente in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe(zoom).

- De gemeente Brummen is begin 19e eeuw kennelijk vergroot met de gemeente Hall, die kennelijk begin 19e eeuw enkele jaren een zelfstandige gemeente is geweest, getuige de Kuijperkaarten elders op deze pagina, hoewel daarover in (1) niets wordt vermeld.

- De gemeente Brummen omvat naast het gelijknamige dorp verder nog de dorpen Eerbeek, Empe, Hall en Leuvenheim, de buurtschappen Broek, Coldenhove, Cortenoever, Oeken, Tonden en Voorstonden en de wijk voorheen dorp Rhienderen. Bij elkaar zijn dit 5 dorpen, 6 buurtschappen en 1 wijk. Broek is oorspronkelijk geen afzonderlijke buurtschap, maar het wij-gevoel van de bewoners is zo sterk gegroeid dat de gemeente het tegenwoordig ziet als een woonkern, die aparte vermelding waard is, met ook eigen plaatsnaamborden. Vanouds viel ook de buurtschap De Hoven onder deze gemeente. De inwoners van deze buurtschap verzoeken, met succes, halverwege de 19e eeuw om te mogen worden toegevoegd aan de gemeente Zutphen.

- Wapen van de gemeente Brummen.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Brummen.

- Onder het dorp Brummen vallen ook de buurtschappen Broek, Cortenoever, Oeken en Voorstonden.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
794 kopie 10e eeuw Brimnum, 996 kopie 1480 en diverse attestaties 13e-15e eeuw Brummen, 1215 Bremmenen, 1333 Brimmen, 1400 Brijmmen, ca. 1432 Brommen, 1465 Brymen.

Naamsverklaring
Misschien een afleiding in datief meervoud van het Oudnederlandse brim 'rand, oever', vergelijk het Oudengelse en Oudnoorse brim 'branding'. De oude vormen verbieden een verklaring als een samenstelling van brim en heem 'woonplaats, woning'.(2)

Terug naar boven

Ligging

Brummen ligt NO van Dieren, ZW van Zuthpen en grenst in het O aan de IJssel, die hier de grens vormt tussen de Veluwe(zoom) en de Achterhoek.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Brummen 769 huizen met 5.548 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 134/995 (= huizen/inwoners), het dorp Hall 49/336 en de buurtschappen Leuvenheim 73/477, Cortenoever 35/268, Rhienderen 118/856, Oeken 73/485, Voorstonden 48/347, Hoven 24/159, Tonden 41/334, Empe 74/544 en Eerbeek 100/747. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 8.500 huizen met ca. 21.000 inwoners, het gelijknamige dorp heeft ca. 3.500 huizen met ca. 8.500 inwoners..

Terug naar boven

Geschiedenis

Gemeente
In de eerste decennia van de 19e eeuw komt niet alleen de burgerlijke gemeente tot stand. Er ontstaan ook 2 kadastrale gemeenten, gebaseerd op de vroegere kerspelen: Brummen en Hall. Deze kadastrale gemeenten worden onderverdeeld in secties, elk met een eigen letter en naam. Begrenzing en naamgeving van de secties gaan in sommige gevallen terug op de marken die zich over het grondgebied van de gemeente uitstrekten.

Indeling gemeente in 'wijken'
De burgerlijke gemeente hanteert voor de verdeling van het grondgebied in wijken vanaf 1827 een indeling met letters: Brummen (A), Leuvenheim (B), Cortenoever (C), Rhienderen (D), Oeken (E), Voorstonden (F), De Hoven (G), Tonden (H), Empe (I), Hall (K) en Eerbeek (L). Deze indeling ondergaat in het midden van de 19e eeuw een wijziging, als De Hoven bij Zutphen wordt gevoegd. De woonhuizen in een wijk krijgen een wijkletter en een volgnummer. In 1953 zijn de huidige adresaanduidingen ingevoerd, met straatnamen en huisnummers.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen van) deze gemeente, kun je terecht bij:

- Oudheidkundige Vereniging De Marke, die de geschiedenis van de Brummense dorpen Brummen, Eerbeek en Hall, en de Apeldoornse dorpen Hoenderloo, Klarenbeek, Loenen en Ugchelen bestudeert.

- Erfgoedcentrum Zutphen (waar o.a. het Regionaal Archief Zutphen onder valt, dat o.a. het gemeentearchief van Brummen beheert).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Het programma De IJsselsprong is in het leven geroepen om de aanpak van 4 'opgaven': water, (bescherming tegen hoogwater) wegen, wonen en natuur, rond de IJssel ter hoogte van Zutphen, Brummen en omgeving, logisch op elkaar af te stemmen, zodat de ruimtelijke ontwikkelingen elkaar versterken in plaats van in de weg zitten.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Brummen heeft 74 rijksmonumenten.

- Brummen heeft 56 gemeentelijke monumenten.

- De Hervormde (PKN) Oude Kerk of Sint-Pancratiuskerk (Kerkstraat 17) dateert uit de 15e eeuw, de toren is uit ca. 1500. Voor de bouw van de onderste geleding van de toren is tufsteen gebruikt. Voor de middelste geleding zijn - voor het grootste gedeelte - lagen tufsteen afgewisseld met lagen baksteen. Het bovenste deel van de middelste geleding en de bovenste geleding van de toren is gemaakt van baksteen. Oorspronkelijk had de toren een spitsvormige bekroning. Nadat deze torenspits tijdens een storm in 1818 verloren ging kreeg de toren zijn huidige bolvormige bekroning. Op de plaats waar de kerk is gebouwd stond eerder al een kapel. Slechts een deel van de 15e-eeuwse kerk is bewaard gebleven. Een deel van de gewelven is begin 18e eeuw gesloopt. De aan de zuidzijde van de kerk aangebouwde zijbeuk dateert uit 1937. De kerk valt onder de Protestantse Gemeente Brummen (waar verder ook nog de kernen Leuvenheim, Oeken, Broek, Rhienderen en Cortenoever onder vallen).

- Engelenburg, ook wel Groot Engelenburg, direct W van het dorp gelegen aan de weg naar Eerbeek, is als havezathe en landgoed een schepping geweest van de familie Schimmelpenninck van der Oye. Zij hebben het goed vóór 1588 in handen gekregen. Daarvoor zal het zo'n anderhalve eeuw of langer bezit zijn geweest van de familie Van Mekerens. Dat was een invloedrijk Veluws geslacht. Ze waren richter of schout van de Veluwezoom, inclusief Brummen. Ze 'leverden' schepenen, burgemeesters en raden van de stad Arnhem.

In zijn vroegste vorm, dat wil zeggen vóór 1400, zal het een 'spieker' zijn geweest. Een smal, hoog, stenen gebouw, geschikt gemaakt als opslagplaats en met een klein aantal personen gemakkelijk te verdedigen. In 1992 zijn tijdens opgravingen in de middeleeuwse wijnkelder eiken paalfunderingen blootgelegd. Waarschijnlijk meer dan duizend jaar geleden in de grond geslagen palen met een geschatte lengte van circa vier meter. Zij vormen de fundering van het oudst bekende kasteel, mogelijk gesticht door de zoon van Karel de Grote, stichter van de stad Deventer. Thans is deze fundering zichtbaar gemaakt in de wijnkelders door middel van beloopbaar glas. Landgoed en gerestaureerd kasteel hebben tegenwoordig de functies hotel/restaurant en golf- en conferentiecentrum.

- Het nostalgisch ingerichte Speelgoedmuseum Toy Gallery biedt onder andere een grote Dinky Toys collectie, Meccano museum Meccanoland, een fraaie LGB treinbaan die de bezoekers zelf mogen bedienen, en het Dickens Plein met 'antieke' speelgoedwinkeltjes.

- Gevelstenen in Brummen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Veerpont tussen Bronkhorst en Brummen (ook voor motorvoertuigen), over de IJssel. De anno 2019 66-jarige veerbaas Dirk Wijers wil er in dat jaar na 42 jaar mee stoppen. De veerpont is daarom te koop, voor wie de veerdienst wil overnemen.

- Op initiatief van de gemeente zijn vrijwilligers in 2017 aan de slag gegaan met het maken van een ontwerp, de aanleg en het beheer van een 'voedselbos'. Zij werken samen met maatschappelijke organisaties, lokale bedrijven en de scholen in de omgeving. Inmiddels groeit en bloeit in Brummen een voedselbos in de openbare ruimte, gebaseerd op de gedachte van permacultuur. Een parkbos vol noten- en vruchtenbomen, bloemrijke open plekken en plas-dras oevers, een natuurspeelplaats en een kruidenlabyrint. Nog een bijzonder feitje: de woningbouw om het voedselbos heen volgt op het groen en niet andersom.

Het voedselbos heeft een belangrijke sociale component: het samenwerken in het groen bindt en verbindt. Op 16 december 2017 was er een eerste feestelijke plantdag met veel buurtgenoten. En nog altijd werkt de groep elke zaterdag met veel enthousiasme aan het waarmaken van deze klimaatvriendelijke plek. Ieder met zijn eigen unieke inbreng. Niet voor niets kreeg de presentatie op de Dag van Gelderland (6 juni 2018) de titel ‘Brink van de toekomst’ mee. Een open ruimte bij het dorp waar mensen elkaar ontmoeten.

In de Cleantech Regio volgt de Tafel Duurzame Voedselkwaliteit de Brummense pilot op de voet. Het voedselbos draagt bij aan bijna elk van de 20 doelen voor duurzame ontwikkeling. Het sluit daarbij aan bij overheidstaken in zowel het fysieke als het sociale domein. Het gaat om waterberging, koolstofopslag, biodiversiteit en luchtkwaliteit. Maar ook om gezond bewegen, lokaal voedsel, educatie, participatie, sociale cohesie en veiligheid. Allemaal kansen die het voedselbos geeft voor mens, dier en natuur. Tot slot heeft de manier van werken zelfs financieel voordelen ten opzichte van bestaand groenbeheer van de openbare ruimte. (bron: Cleantech Regio, 13-6-2018)

- Natuurmonumenten heeft in 2011 een plan ontwikkeld om de IJsselvallei in de gemeente Brummen en een aangrenzend deel in de gemeente Zutphen bloemrijker te maken. De zuidelijke IJsselvallei is landschappelijk zeer aantrekkelijk. Het gebied kent een afwisseling van bos, graslanden, heideveldjes, poelen, beken en kleine landschapselementen zoals vrijstaande bomen, heggen en hagen. Natuurmonumenten wil in dit gebied meer kleur aanbrengen door een aantal graslanden en bosjes die zij in beheer heeft aantrekkelijker te maken voor bloemen.

Het betreft o.a. de natuurgebieden Leusveld en Voorstonden. In totaal gaat het om ca. 60 hectare. De bodem moet ca. 30 cm worden afgegraven om in de graslanden meer bloemen te krijgen. Hierdoor verdwijnt de fosfaatrijke toplaag en komt het grondwater dichter aan de oppervlakte. Door ook nog een aantal sloten te dempen worden de graslanden natter. Dit zijn omstandigheden waarin veel bijzondere planten, zoals orchideeën, het naar hun zin hebben. Daarnaast heeft Natuurmonumenten plannen om ook wandelpaden aan te leggen.

- In 2018 heeft de gemeente Brummen een proef uitgevoerd met mezenkastjes, om te kijken of mezen als natuurlijke vijand van de eikenprocessierups een bijdrage kunnen leveren aan het tegengaan van overlast door de rups. Deze proef krijgt geen vervolg. Ondanks de proef was het in 2018 namelijk toch nog noodzakelijk om ruim 600 rupsennesten in de desbetreffende lanen door een bedrijf te laten wegzuigen. In totaal zijn er in 2018 in de hele gemeente bijna 6.000 rupsennesten verwijderd. Omdat het college van burgemeester en wethouders de volksgezondheid belangrijk vinden, kiest zij ervoor om bij overlastsituaties door de eikenprocessierups op belangrijke openbare plekken deze adequaat te bestrijden. De rupsen worden daar door een vakkundig bedrijf verwijderd. Er worden daarbij geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt. (bron: gemeente, 1-3-2019)

- "Landschappen veranderen: dat is altijd zo geweest. Maar steeds meer mensen maken zich zorgen over het verlies van biodiversiteit, landschapselementen en over de ontwikkeling van de landbouw. Klimaatverandering en energietransitie hebben grote invloed op het landschap. Landschapsnetwerk Brummen zet zich in voor een duurzame toekomst van het landschap in deze gemeente en aangrenzende gebieden. In een duurzaam landschap is zowel de natuur als de landbouw veerkrachtig. Het landschap kan tegen een stootje, zoals periodes van extreme droogte of nattigheid. Een duurzaam landschap biedt de samenleving een groot aantal diensten, zoals bestuiving, gezondheid en wateropvang. Dat levert meerwaarde op voor ons allemaal.

Het Landschapsnetwerk wil de band tussen het landschap en de bewoners en ondernemers versterken. Het landschap is onze gezamenlijke ecologische, sociale en economische leefomgeving. We willen bereiken dat iedereen zich hiervoor verantwoordelijk voelt en samen in actie komt voor een duurzame toekomst van ons landschap. Daarom is het nodig dat veel partijen met uiteenlopende belangen samenwerken. Met z’n allen kunnen we ervoor zorgen dat ons landschap blijft functioneren als een waardevolle leefomgeving.

Activiteiten. Landschapsnetwerk Brummen wil dit bereiken door: een netwerk op te bouwen van personen en organisaties die zijn geïnteresseerd in het landschap en zich er actief voor willen inzetten; kennis te bieden en te delen: we verbinden kennis uit wetenschap met praktische en lokale kennis en bouwen zo een kennisplatform; actieve betrokkenheid bij bewoners en ondernemers te vergroten en het debat over de waarde van het landschap op gang te brengen, onder meer in het jaarlijkse landschapsgesprek; projecten uit te voeren samen met bewoners, agrariërs, ondernemers en overheden die leiden tot een versterking van de identiteit van het landschap, een duurzamer gebruik en een veerkrachtiger natuur. Projecten. Onze projecten kenmerken zich door kennis delen, van elkaar leren en samenwerken. Wij nemen initiatieven om projecten op te zetten en die samen met andere partijen uit te voeren. Wij informeren over de werking van het landschap en hoe die samenhangt met landschapswaarden, we willen motiveren tot het stellen van gemeenschappelijke doelen en samenwerkende partijen helpen die te realiseren."

Terug naar boven

Eten en drinken

- "Brummen heeft sinds kort een eigen roggebrood, gemaakt van rogge van de akkers van boer Hans Nieuwenburg en gebakken door Bakkerij Verbeek. Van de 10 ton rogge die van de akkers komt, maakt de bakker 12.000 roggebroden, die in de regio worden verkocht. De teelt en de productie van het roggebrood wordt helemaal door lokale ondernemers gedaan. Op verschillende kruidenrijke akkers in de omgeving wordt rogge geteeld zonder gebruik van kunstmest en bestrijdingsmiddelen. Deze rogge wordt verwerkt tot een uniek streekproduct: ambachtelijk roggebrood met aandacht voor biodiversiteit, natuur en landschap. Het roggebrood is in de streek onder andere verkrijgbaar bij Biologische Boerderijwinkel De Nieuwenburgt in Spankeren.

Korte voedselketen. Het Brummense roggebrood is een mooi voorbeeld van een korte voedselketen. Korte voedselketens passen goed bij een duurzame samenleving en is daarom ook een aandachtspunt van de Provincie Gelderland en in de Cleantech Regio. Boeren kunnen hun producten direct leveren aan bewoners en bedrijven in de regio. Dat is goed voor de economische en maatschappelijke positie van de boer ‘dichtbij’. De consument heeft met de aankoop van duurzaam geproduceerd lokaal of regionaal voedsel rechtstreeks invloed op het aantrekkelijker en gezonder worden van het landschap in zijn eigen omgeving. Lokale- en regionale samenwerking. Aan het initiatief werkten mee Bio Bakker Verbeek en Boerderij De Nieuwenburgt in samenwerking met Natuurmonumenten, Landschapsnetwerk Brummen en de gemeente. Dit project is tot stand gekomen met ondersteuning van de Provincie Gelderland en de Europese Unie in het kader van het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland." (bron: Cleantech Regio, september 2020)

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je B&B e.d. in omgeving Brummen, met laagsteprijsgarantie!

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Brummen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Brummen. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter. - Nieuws van de gemeenteraad op Twitter.

- Gemeentegids: - In de gemeentegids Brummen vind je overzichten van lokale verenigingen en andere instanties.

- Muziek: - "Het harmonie-orkest van het in 1963 opgerichte H.O.B. (Harmonie Orkest Brummen) bestaat uit ruim 50 muzikanten en komt uit in de 2e divisie van de KNMO. Het orkest staat onder de bezielende leiding van Romanö Mediati. Het harmonie-orkest is een veelzijdig orkest. Naast regelmatig bezoek aan concoursen is er ook ruimte voor diverse thema-concerten. Minstens één keer per jaar geven ze een groots concert, waarbij men er iedere keer in weet te slagen een uniek programma te presenteren. Ook op straat bij diverse gelegenheden is het orkest van de partij. Denk bijvoorbeeld aan de Dodenherdenking op 4 mei, Koningsdag en de intocht van de Avondvierdaagse. De repetities van het harmonie-orkest zijn op maandagavond van 19.30-21.45 uur in ons eigen clubgebouw De Harmonie (Meidoornlaan 18b).

Op donderdagavond is het verenigingsgebouw voor het Opleidingsorkest. De orkesten staan onder leiding van Joop van Hierden, Erik van Hierden en Harald van Neck. Het opleidingsorkest is verdeeld in 2 groepen: het A-orkest en het B-orkest en bestaat uit ongeveer 15 leden. Het A-orkest bestaat uit leden die ruim een jaar les hebben en alvast leren om in groepsverband te spelen. Zij blijven in het A-orkest totdat ze het A-diploma hebben behaald. Het B-orkest bestaat uit leden die het A-diploma hebben behaald. Deze blijven in het B-orkest spelen totdat zij het B-diploma in ontvangst mogen nemen maar vaak ook langer. Hierna stromen ze - mits de bezetting uitbreiding toelaat - door naar het harmonie orkest. Pretband H.O.B. (Help Ons Bloaz’n) is het 'feestorkest' van onze vereniging. 'De Pretband is een prettig-gestoorde groep muzikanten uit Brummen, een schitterend dorpje tussen Amsterdam en Berlijn. Gelukkig hebben we diverse vervoersmiddelen tot onze beschikking zodat we overal kunnen optreden, van binnen- tot buitengebied! Dus naast activiteiten in het dorp kun je ons ook vinden op diverse dweildagen of andere festiviteiten.' "

- Woonzorg: - "Wij (Riwis Zorg & Welzijn) geloven dat ieder mens recht heeft om deel te nemen aan de samenleving en recht heeft op een betekenisvol leven. Wanneer u vanwege uw leeftijd behoefte krijgt aan zorg dan kunnen wij u die bieden. Vanuit onze twee woonzorglocaties Tolzicht in Brummen en De Beekwal in Eerbeek bieden wij tijdelijke of langdurige zorg met wonen, welzijn, psychische begeleiding, thuiszorg en ondersteuning aan ouderen met (beginnende) dementie. Uitgangspunt hierbij is dat we samen met u én uw naasten een passende leefomgeving creëren en de zorg en ondersteuning leveren waarmee u de maximale regie over uw eigen leven voert en deelnemer blijft in de lokale gemeenschap. Zo ondersteunen wij u en nemen alleen over waar nodig en werken wij samen met familie en vrijwilligers als partners."

- Duurzaamheid: - "Fossiele brandstoffen beginnen in hoog tempo op te raken. Bovendien leiden ze tot vervuiling van onze lucht en dragen ze bij aan klimaatverandering. Het is hoog tijd dat we overstappen op duurzame en schonere energiebronnen. Wij willen onze aarde en onze mooie gemeente Brummen goed nalaten aan onze kinderen en kleinkinderen. Coöperatie BrummenEnergie werkt daarom vanuit de ambitie om het stroomverbruik in de gemeente in 2030 volledig duurzaam en zelfvoorzienend te hebben. Dat wil zeggen dat er binnen de gemeente net zoveel stroom duurzaam wordt opgewekt als er verbruikt wordt.

We geloven in eigen kracht. Daarom werken we aan projecten om in onze eigen gemeente en regio duurzame energie op te wekken. Dat doen we als inwoners van de gemeente Brummen zelf, met hulp van lokale ondernemers. We maken volop gebruik van de kennis en kunde die in onze eigen gemeente aanwezig is. In 2016 hebben wij meegewerkt aan een onderzoek van een masterstudent aan TU Delft, Stephanie Bijnsdorp, naar de rol van energiecoöperaties in de energietransitie. Het onderzoek laat zien dat die rol positief is. De leden hebben het bij ons voor het zeggen. De leden bepalen samen met het bestuur hoe en welke groene energieprojecten we oppakken en kunnen hun eigen oplossingen aandragen."

Reacties

(2)

Bedankt voor uitleg

Graag gedaan!
Met vriendelijke groet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen