Brummen

Plaats
Dorp en gemeente
Brummen
Veluwe
Gelderland

gemeente_brummen_kadastraal_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Brummen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper, exclusief de kennelijk begin 19e eeuw bestaan hebbende gemeente Hall

Gemeente Brummen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper, exclusief de kennelijk begin 19e eeuw bestaan hebbende gemeente Hall

gemeente_hall_kadastraal_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Kaart van de begin 19e eeuw kennelijk bestaan hebbende gemeente Hall, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Kaart van de begin 19e eeuw kennelijk bestaan hebbende gemeente Hall, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Brummen indeling in woonplaatsen [1024x768].JPG

Indeling van de gemeente Brummen in woonplaatsen, wijken en buurten

Indeling van de gemeente Brummen in woonplaatsen, wijken en buurten

Brummen

Terug naar boven

Status

- Brummen is een dorp en gemeente in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe(zoom).

- De gemeente Brummen is begin 19e eeuw kennelijk vergroot met de gemeente Hall, die kennelijk begin 19e eeuw enkele jaren een zelfstandige gemeente is geweest, getuige de Kuijperkaarten elders op deze pagina, hoewel daarover in (1) niets wordt vermeld.

- De gemeente Brummen omvat naast het gelijknamige dorp verder nog de dorpen Eerbeek, Empe, Hall en Leuvenheim, de buurtschappen Broek, Coldenhove, Cortenoever, Oeken, Tonden en Voorstonden en de wijk voorheen dorp Rhienderen. Bij elkaar zijn dit 5 dorpen, 6 buurtschappen en 1 wijk. Broek is oorspronkelijk geen afzonderlijke buurtschap, maar het wij-gevoel van de bewoners is zo sterk gegroeid dat de gemeente het tegenwoordig ziet als een woonkern, die aparte vermelding waard is, met ook eigen plaatsnaamborden. Vanouds viel ook de buurtschap De Hoven onder deze gemeente. De inwoners van deze buurtschap verzoeken, met succes, halverwege de 19e eeuw om te mogen worden toegevoegd aan de gemeente Zutphen.

- Wapen van de gemeente Brummen.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Brummen.

- Onder het dorp Brummen vallen ook de buurtschappen Broek, Cortenoever, Oeken en Voorstonden.

Terug naar boven

Ligging

Brummen ligt NO van Dieren, ZW van Zuthpen en grenst in het O aan de IJssel, die hier de grens vormt tussen de Veluwe(zoom) en de Achterhoek.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Brummen 769 huizen met 5.548 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 134/995 (= huizen/inwoners), het dorp Hall 49/336 en de buurtschappen Leuvenheim 73/477, Cortenoever 35/268, Rhienderen 118/856, Oeken 73/485, Voorstonden 48/347, Hoven 24/159, Tonden 41/334, Empe 74/544 en Eerbeek 100/747. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 8.400 huizen met ca. 21.000 inwoners, het gelijknamige dorp heeft ca. 3.400 huizen met ca. 8.400 inwoners..

Terug naar boven

Geschiedenis

Gemeente
In de eerste decennia van de 19e eeuw komt niet alleen de burgerlijke gemeente tot stand. Er ontstaan ook 2 kadastrale gemeenten, gebaseerd op de vroegere kerspelen: Brummen en Hall. Deze kadastrale gemeenten worden onderverdeeld in secties, elk met een eigen letter en naam. Begrenzing en naamgeving van de secties gaan in sommige gevallen terug op de marken die zich over het grondgebied van de gemeente uitstrekten.

De burgerlijke gemeente hanteert voor de verdeling van het grondgebied in wijken vanaf 1827 een indeling met letters: Brummen (A), Leuvenheim (B), Cortenoever (C), Rhienderen (D), Oeken (E), Voorstonden (F), De Hoven (G), Tonden (H), Empe (I), Hall (K) en Eerbeek (L). Deze indeling ondergaat in het midden van de 19e eeuw een wijziging, als De Hoven bij Zutphen wordt gevoegd. De woonhuizen in een wijk krijgen een wijkletter en een volgnummer. In 1953 zijn de huidige adresaanduidingen ingevoerd, met straatnamen en huisnummers.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van de kernen van deze gemeente, kun je terecht bij:

- Oudheidkundige Vereniging De Marke, die de geschiedenis van de Brummense dorpen Brummen, Eerbeek en Hall, en de Apeldoornse dorpen Hoenderloo, Klarenbeek, Loenen en Ugchelen bestudeert.

- Erfgoedcentrum Zutphen (waar o.a. het Regionaal Archief Zutphen onder valt, dat o.a. het gemeentearchief van Brummen beheert).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Het programma De IJsselsprong is in het leven geroepen om de aanpak van 4 'opgaven': water, (bescherming tegen hoogwater) wegen, wonen en natuur, rond de IJssel ter hoogte van Zutphen en omgeving, logisch op elkaar af te stemmen, zodat de ruimtelijke ontwikkelingen elkaar versterken in plaats van in de weg zitten.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Brummen heeft 74 rijksmonumenten.

- Brummen heeft 56 gemeentelijke monumenten.

- De Hervormde (PKN) Oude Kerk of Sint-Pancratiuskerk (Kerkstraat 17) dateert uit de 15e eeuw, de toren is uit ca. 1500. Voor de bouw van de onderste geleding van de toren is tufsteen gebruikt. Voor de middelste geleding zijn - voor het grootste gedeelte - lagen tufsteen afgewisseld met lagen baksteen. Het bovenste deel van de middelste geleding en de bovenste geleding van de toren is gemaakt van baksteen. Oorspronkelijk had de toren een spitsvormige bekroning. Nadat deze torenspits tijdens een storm in 1818 verloren ging kreeg de toren zijn huidige bolvormige bekroning. Op de plaats waar de kerk is gebouwd stond eerder al een kapel. Slechts een deel van de 15e-eeuwse kerk is bewaard gebleven. Een deel van de gewelven is begin 18e eeuw gesloopt. De aan de zuidzijde van de kerk aangebouwde zijbeuk dateert uit 1937. De kerk valt onder de Protestantse Gemeente Brummen (waar verder ook nog de kernen Leuvenheim, Oeken, Broek, Rhienderen en Cortenoever onder vallen).

- Engelenburg, ook wel Groot Engelenburg, direct W van het dorp gelegen aan de weg naar Eerbeek, is als havezathe en landgoed een schepping geweest van de familie Schimmelpenninck van der Oye. Zij hebben het goed vóór 1588 in handen gekregen. Daarvoor zal het zo'n anderhalve eeuw of langer bezit zijn geweest van de familie Van Mekerens. Dat was een invloedrijk Veluws geslacht. Ze waren richter of schout van de Veluwezoom, inclusief Brummen. Ze 'leverden' schepenen, burgemeesters en raden van de stad Arnhem.

In zijn vroegste vorm, dat wil zeggen vóór 1400, zal het een 'spieker' zijn geweest. Een smal, hoog, stenen gebouw, geschikt gemaakt als opslagplaats en met een klein aantal personen gemakkelijk te verdedigen. In 1992 zijn tijdens opgravingen in de middeleeuwse wijnkelder eiken paalfunderingen blootgelegd. Waarschijnlijk meer dan duizend jaar geleden in de grond geslagen palen met een geschatte lengte van circa vier meter. Zij vormen de fundering van het oudst bekende kasteel, mogelijk gesticht door de zoon van Karel de Grote, stichter van de stad Deventer. Thans is deze fundering zichtbaar gemaakt in de wijnkelders door middel van beloopbaar glas. Landgoed en gerestaureerd kasteel hebben tegenwoordig de functies hotel/restaurant en golf- en conferentiecentrum.

- Het nostalgisch ingerichte Speelgoedmuseum Toy Gallery biedt onder andere een grote Dinky Toys collectie, Meccano museum Meccanoland, een fraaie LGB treinbaan die de bezoekers zelf mogen bedienen, en het Dickens Plein met 'antieke' speelgoedwinkeltjes.

- Gevelstenen in Brummen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Veerpont tussen Bronkhorst en Brummen (ook voor motorvoertuigen), over de IJssel. De anno 2019 66-jarige veerbaas Dirk Wijers wil er in dat jaar na 42 jaar mee stoppen. De veerpont is daarom te koop, voor wie de veerdienst wil overnemen.

- Op initiatief van de gemeente zijn vrijwilligers in 2017 aan de slag gegaan met het maken van een ontwerp, de aanleg en het beheer van een 'voedselbos'. Zij werken samen met maatschappelijke organisaties, lokale bedrijven en de scholen in de omgeving. Inmiddels groeit en bloeit in Brummen een voedselbos in de openbare ruimte, gebaseerd op de gedachte van permacultuur. Een parkbos vol noten- en vruchtenbomen, bloemrijke open plekken en plas-dras oevers, een natuurspeelplaats en een kruidenlabyrint. Nog een bijzonder feitje: de woningbouw om het voedselbos heen volgt op het groen en niet andersom.

Het voedselbos heeft een belangrijke sociale component: het samenwerken in het groen bindt en verbindt. Op 16 december 2017 was er een eerste feestelijke plantdag met veel buurtgenoten. En nog altijd werkt de groep elke zaterdag met veel enthousiasme aan het waarmaken van deze klimaatvriendelijke plek. Ieder met zijn eigen unieke inbreng. Niet voor niets kreeg de presentatie op de Dag van Gelderland (6 juni 2018) de titel ‘Brink van de toekomst’ mee. Een open ruimte bij het dorp waar mensen elkaar ontmoeten.

In de Cleantech Regio volgt de Tafel Duurzame Voedselkwaliteit de Brummense pilot op de voet. Het voedselbos draagt bij aan bijna elk van de 20 doelen voor duurzame ontwikkeling. Het sluit daarbij aan bij overheidstaken in zowel het fysieke als het sociale domein. Het gaat om waterberging, koolstofopslag, biodiversiteit en luchtkwaliteit. Maar ook om gezond bewegen, lokaal voedsel, educatie, participatie, sociale cohesie en veiligheid. Allemaal kansen die het voedselbos geeft voor mens, dier en natuur. Tot slot heeft de manier van werken zelfs financieel voordelen ten opzichte van bestaand groenbeheer van de openbare ruimte. (bron: Cleantech Regio, 13-6-2018)

- Natuurmonumenten heeft in 2011 een plan ontwikkeld om de IJsselvallei in de gemeente Brummen en een aangrenzend deel in de gemeente Zutphen bloemrijker te maken. De zuidelijke IJsselvallei is landschappelijk zeer aantrekkelijk. Het gebied kent een afwisseling van bos, graslanden, heideveldjes, poelen, beken en kleine landschapselementen zoals vrijstaande bomen, heggen en hagen. Natuurmonumenten wil in dit gebied meer kleur aanbrengen door een aantal graslanden en bosjes die zij in beheer heeft aantrekkelijker te maken voor bloemen.

Het betreft o.a. de natuurgebieden Leusveld en Voorstonden. In totaal gaat het om ca. 60 hectare. De bodem moet ca. 30 cm worden afgegraven om in de graslanden meer bloemen te krijgen. Hierdoor verdwijnt de fosfaatrijke toplaag en komt het grondwater dichter aan de oppervlakte. Door ook nog een aantal sloten te dempen worden de graslanden natter. Dit zijn omstandigheden waarin veel bijzondere planten, zoals orchideeën, het naar hun zin hebben. Daarnaast heeft Natuurmonumenten plannen om ook wandelpaden aan te leggen.

- In 2018 heeft de gemeente Brummen een proef uitgevoerd met mezenkastjes, om te kijken of mezen als natuurlijke vijand van de eikenprocessierups een bijdrage kunnen leveren aan het tegengaan van overlast door de rups. Deze proef krijgt geen vervolg. Ondanks de proef was het in 2018 namelijk toch nog noodzakelijk om ruim 600 rupsennesten in de desbetreffende lanen door een bedrijf te laten wegzuigen. In totaal zijn er in 2018 in de hele gemeente bijna 6.000 rupsennesten verwijderd. Omdat het college van burgemeester en wethouders de volksgezondheid belangrijk vinden, kiest zij ervoor om bij overlastsituaties door de eikenprocessierups op belangrijke openbare plekken deze adequaat te bestrijden. De rupsen worden daar door een vakkundig bedrijf verwijderd. Er worden daarbij geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt. (bron: gemeente, 1-3-2019)

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Brummen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Brummen. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter. - Nieuws van de gemeenteraad op Twitter.

- Duurzaamheid: - "Fossiele brandstoffen beginnen in hoog tempo op te raken. Bovendien leiden ze tot vervuiling van onze lucht en dragen ze bij aan klimaatverandering. Het is hoog tijd dat we overstappen op duurzame en schonere energiebronnen. Wij willen onze aarde en onze mooie gemeente goed nalaten aan onze kinderen en kleinkinderen. Coöperatie BrummenEnergie werkt daarom vanuit de ambitie om het stroomverbruik in de gemeente Brummen in 2030 volledig duurzaam en zelfvoorzienend te hebben. Dat wil zeggen dat er binnen de gemeente net zoveel stroom duurzaam wordt opgewekt als er verbruikt wordt.

We geloven in eigen kracht. Daarom werken we aan projecten om in onze eigen gemeente en regio duurzame energie op te wekken. Dat doen we als inwoners van de gemeente Brummen zelf, met hulp van lokale ondernemers. We maken volop gebruik van de kennis en kunde die in onze eigen gemeente aanwezig is. In 2016 hebben wij meegewerkt aan een onderzoek van een masterstudent aan TU Delft, Stephanie Bijnsdorp, naar de rol van energiecoöperaties in de energietransitie. Het onderzoek laat zien dat die rol positief is. De leden hebben het bij ons voor het zeggen. De leden bepalen samen met het bestuur hoe en welke groene energieprojecten we oppakken en kunnen hun eigen oplossingen aandragen."

Reactie toevoegen