Zaltbommel

Plaats
Stad en gemeente
Zaltbommel
Bommelerwaard
Gelderland

zaltbommel_collage.jpg

Zaltbommel, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Zaltbommel, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

zaltbommel_collage_jan_dijkstra3.jpg

Een wandeling langs de stadsmuren van Zaltbommel. Prachtig!

Een wandeling langs de stadsmuren van Zaltbommel. Prachtig!

zaltbommel waterstraat 1908 [640x480].jpg

Zaltbommel Waterstraat 1908

Zaltbommel Waterstraat 1908

_MG_1847.JPG

Gezellig het is markt in Zaltbommel.

Gezellig het is markt in Zaltbommel.

Zaltbommel. (3).JPG

De beroemde toren van Bommel.

De beroemde toren van Bommel.

Zaltbommel. (2).JPG

Vanuit Zaltbommel zien we de Martinus Nijhofbrug.

Vanuit Zaltbommel zien we de Martinus Nijhofbrug.

Zaltbommel. (4).JPG

In het mooie centrum van Zaltbommel.

In het mooie centrum van Zaltbommel.

Zaltbommel3.JPG

Mooi oud hoekje in Zaltbommel.

Mooi oud hoekje in Zaltbommel.

zaltbommel_stadskasteel.jpg

Stadskasteel Zaltbommel, een kasteel vol verhalen.

Stadskasteel Zaltbommel, een kasteel vol verhalen.

GL gemeente Zaltbommel in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Zaltbommel in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Zaltbommel in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Zaltbommel

Terug naar boven

Status

- Zaltbommel is een stad en gemeente in de provincie Gelderland, in de streek Bommelerwaard.

- De gemeente Zaltbommel is in 1999 vergroot met de gemeenten Brakel en Kerkwijk. Sinds dat jaar is dit nog een van de twee gemeenten in de Bommelerwaard (naast de gemeente Maasdriel).

- De gemeente Zaltbommel omvat naast de gelijknamige stad verder nog de dorpen Aalst, Brakel, Bruchem, Delwijnen, Gameren, Kerkwijk, Nederhemert-Noord, Nederhemert-Zuid, Nieuwaal, Poederoijen en Zuilichem en de buurtschappen Bern, De Rietschoof, Oensel (deels) en Poederoijensehoek. In totaal zijn dit 1 stad, 11 dorpen en 4 buurtschappen.

- Wapen van de gemeente Zaltbommel.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Zaltbommel.

- Onder de stad Zaltbommel valt ook een deel van de buurtschap Oensel.

Terug naar boven

Naam

Alternatieve benaming
Zaltbommel wordt ook wel kortweg Bommel genoemd.

Oudere vermeldingen
Bommel, Boemel, Zalt-Bommel, 850 kopie eind 11e eeuw in Bomala, 999 kopie 2e helft 12e eeuw Bomele, 10e-11e eeuw Bomilo, ca. 1159-1169 Bumele, 1307 in Sautbomel, 1343 Saltbommel, 1840 Zalt-Boemel, 1883 Zaltbommel.

Naamsverklaring
Betekenis onzeker. Sommigen gaan uit van een samenstelling van het Oudnederlandse bom 'boom' en lo 'bos'. In Zalt- heeft men ten onrechte gemeend het Germaanse salah* 'wilg' te herkennen. Saut-, Salt- 'zout' refereert mogelijk echter aan de middeleeuwse handel in Zeeuws zout. Sinds de 14e eeuw is, onder Gulikse invloed, het westelijke Saut- teruggedrongen door Salt-. Vergelijk Maasbommel.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Zaltbommel ligt N van 's-Hertogenbosch, ZW van Tiel en Geldermalsen en grenst in het O aan de A2 en in het N aan de Waal.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Zaltbommel 685 huizen met 3.461 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 678/3.389 (= huizen/inwoners) en buurtschap Oensel (deels) 7/72. Tegenwoordig omvat de gemeente ca. 10.000 huizen met ca. 26.500 inwoners, waarvan ca. 4.800 huizen en ca. 12.000 inwoners in de stad.

Terug naar boven

Geschiedenis

Zaltbommel wordt reeds in de 9e eeuw voor het eerst vermeld (zie bij Naam). In 999 krijgt de plaats recht van tol en munt, alsmede van gruit, een stof waarmee het bier tot gisting werd gebracht. Rond het jaar 1000 schenkt keizer Otto III de rechtsmacht over Zaltbommel aan bisschop Ansfried van Utrecht, maar in de loop van de volgende eeuwen komt het aan Gelre. Graaf Otto II van Gelre verleent de nederzetting in 1231 stadsrechten. In 1316 worden deze vernieuwd en bevestigd door Graaf Reinald van Gelre. Uit die periode stammen ook de stadsmuren.

Tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) verklaart Zaltbommel zich in 1572 onafhankelijk en solidair met de Geuzen. Daarop belegeren de Spanjaarden de stad in de daarop volgende jaren onsuccesvol, waaronder in 1574. Op aandringen van Maurits van Oranje wordt de stad verder versterkt. Voordat deze modernisering voltooid is, belegeren de Spanjaarden onder leiding van Mendoza de stad opnieuw, tijdens het beleg in 1599. Dit beleg is wederom succesvol door de Staatse troepen afgeslagen.

In de 15e eeuw wordt Zaltbommel een Hanzestad van betekenis. Tot het begin van de 17e eeuw houden de inwoners zich bezig met nijverheid en handel en de stad kent een grote bloei. Rond 1629, na de verovering van 's-Hertogenbosch door Prins Frederik Hendrik, neemt de betekenis van Zaltbommel af omdat 's-Hertogenbosch de functie van grensplaats overneemt. Bovendien vermindert de scheepvaart op de Waal, doordat zich ter hoogte van de stad een zandplaat vormt. Toch blijft het een belangrijke stad in de regio.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Zaltbommel, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Pagina over de geschiedenis van Zaltbommel op de site van de gemeente.

- Stadskasteel Zaltbommel, voorheen Maarten van Rossemhuis, is een kasteel vol verhalen. Verhalen over de geschiedenis van de stad en de Bommelerwaard. En ook verhalen die door de in deze stad geboren en getogen tekenares Fiep Westendorp zijn geïllustreerd. Het Stadskasteel is een versterkt huis dat omstreeks 1535 is gebouwd door de Gelderse krijgsheer Maarten van Rossum.

- Regionaal Archief Rivierenland.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Zaltbommel heeft 171 rijksmonumenten.

- Grote Kerk of Sint Maartenskerk (Hervormd PKN) uit de 15e eeuw, met de beroemde stompe toren die al van verre te zien is. De torenspits ging verloren door een blikseminslag in 1538.

- Beschrijving orgel Sint Maartenskerk.

- RK Martinuskerk uit 1837 in neoclassicistische stijl.

- Gereformeerde kerk vrijgemaakt De Ontmoeting.

- De Gasthuiskapel uit 1316 is door haar bijzonder goede akoestiek een begrip bij liefhebbers van kamermuziek. - Het fraaie balustrade-orgel van de voormalige Gereformeerde kerk te Vreeland, dat overcompleet kwam na de sluiting van die kerk na de fusie tot PKN-gemeente, is gelukkig herplaatst kunnen worden in de Gasthuiskapel.

- Watertoren uit 1905.

- De begroeide vestingwerken vormen een groene gordel rondom de binnenstad en zijn te bewandelen. Rond de stad liggen 7 bolwerken. De bolwerken waren vroeger van groot belang voor de verdediging van de stad. Vandaag de dag zijn ze aan restauratie toe. De gemeente restaureert daarom vanaf winter 2017 ieder jaar één bolwerk. Ook worden de waterpartijen uitgebaggerd en worden er snoeiwerkzaamheden uitgevoerd. Hierdoor wordt het een prachtig landschapspark met mooie doorkijkjes.

- De middeleeuwse muur om de stad is nog deels aanwezig, o.a. langs de Zandstraat en de Bloemendaal. Van de stadspoorten is alleen de Waterpoort nog over.

- Vanaf de Waalkade heb je een prachtig uitzicht op de Waal en de Martinus Nijhofbrug, in 1996 voltooid als opvolger van de oorspronkelijke Bommelse Brug uit 1933, die te smal was geworden en in 2007 is gesloopt.

- Opvallende objecten in de stad zijn de Gootspoken van de Bommelse kunstenaar Joris Baudoin. Artikel over de Bommelse Gootspoken in Trouw.

- Gevelstenen in Zaltbommel.

- Bij renovatiewerkzaamheden in 1992 in de Minnebroederstraat zijn het 19e-eeuwse Mikwe, het bijbehorende regenwaterreservoir en restanten van de vuurplaats teruggevonden, onderdeel van het synagogecomplex van de voormalige Joodse Gemeente Zaltbommel. Het gebouw naast het mikwe is de voormalige synagoge uit 1864. Het vroegere mikwe-gebouwtje is niet alleen een museum als historisch monument. Het wil ook een duidelijke uitstraling zijn naar heden en toekomst in een wereld die nog steeds niet vrij is van racisme, discriminatie, vooroordelen, antisemitisme en vreemdelingenhaat.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Singelcross (hardlopen, op een zondag in februari).

- Het Zomercarnaval (op een zaterdag in juli) wordt georganiseerd door CV De Mispel Swingers.

- Sinterklaas intocht.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Het Toeristisch Recreatief Informatie Punt (TRIP) voor de Bommelerwaard is gevestigd in Zaltbommel.

- Filmtheater Cinemaarten.

- Zwembad Akwamarijn.

- De TorenTuin is een tijdelijke gezamenlijke buurttuin voor en door wijk- en stadbewoners.

Terug naar boven

Beeld

- Filmpje over Zaltbommel anno 1966. Aan de rechterzijde van het scherm vindt u nog meer filmpjes over deze stad.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Zaltbommel (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Zaltbommel. - Gemeenteraad.

- Nieuws: - Nieuws uit Zaltbommel op de site van het Brabants Dagblad.

- Onderwijs: - Vernieuwingsschool De Fonkelsteen is een kleine school (ca. 130 leerlingen) met een persoonlijke aanpak, waar leerlingen leren door zelf te ontdekken en samen te ondernemen. Een typische Fonkelsteen-leerling ontwikkelt een goed zelfbeeld, toont eigen initiatief en is ondernemend ingesteld. De Fonkelsteen staat voor een brede ontwikkeling en een rijke leeromgeving. Leren op De Fonkelsteen is gebaseerd op het principe van ErvaringsGericht Onderwijs (EGO). Het onderwijs wordt in samenhang aangeboden. Meestal werken de kinderen van de hele school voor een periode van ca. 6 weken aan hetzelfde thema. In die periode werken de kinderen in Ateliers aan rekenen, taal, wereldoriëntatie, natuur en techniek en cultuur. De thema’s worden met elkaar ingevuld en staan in verbinding met de directe omgeving en de maatschappij. - Basisschool De Walsprong. - Franciscusschool.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Zaltbommel en - idem RK.

Reactie toevoegen