Betuwe

Streek
Betuwe
Gelderland

betuwe_parel_van_de_betuwe_popwedstrijd.jpg

Jaarlijks zijn er vele evenementen in de Betuwe. Lokale evenementen vermelden wij op de plaatspagina's. Op deze pagina vind je alleen de regionale evenementen. Eén daarvan is de Parel van de Betuwe, een wedstrijd voor talentvolle bands uit deze streek.

Jaarlijks zijn er vele evenementen in de Betuwe. Lokale evenementen vermelden wij op de plaatspagina's. Op deze pagina vind je alleen de regionale evenementen. Eén daarvan is de Parel van de Betuwe, een wedstrijd voor talentvolle bands uit deze streek.

betuwe_betuwse_kring_van_prentbriefkaartverzamelaars_bkvp.jpg

Voor wie oude ansichtkaarten verzamelt van een of meer plaatsen in de Betuwe, is er de Betuwse Kring van Prentbriefkaartverzamelaars. Het lidmaatschap kost slechts €10 per jaar. Jaarlijks 2 fraaie tijdschriften en 2x per jaar bijeenkomsten.

Voor wie oude ansichtkaarten verzamelt van een of meer plaatsen in de Betuwe, is er de Betuwse Kring van Prentbriefkaartverzamelaars. Het lidmaatschap kost slechts €10 per jaar. Jaarlijks 2 fraaie tijdschriften en 2x per jaar bijeenkomsten.

betuwe_bij_bewust_betuwe_convenant.jpg

De bijenstand gaat al jaren achteruit, en zeker in fruitregio Betuwe is het van belang dat dit tij wordt gekeerd. Vandaar het convenant Bij Bewust Betuwe, waarin partijen verklaren zich te zullen inzetten voor het verbeteren van de condities voor de bijen

De bijenstand gaat al jaren achteruit, en zeker in fruitregio Betuwe is het van belang dat dit tij wordt gekeerd. Vandaar het convenant Bij Bewust Betuwe, waarin partijen verklaren zich te zullen inzetten voor het verbeteren van de condities voor de bijen

Betuwe

Terug naar boven

Eten en drinken

- Een typisch streekproduct van de Over-Betuwe is de Eldense Blauwe pruim, zoals de naam al suggereert afkomstig uit het dorp Elden, het "Betuwse dorp in de Veluwse stad" Arnhem, en door liefhebbers geroemd om zijn kwaliteit. Tegenwoordig wordt van deze pruim ook de Eldense Blauwe likeur vervaardigd. Eldenaren Henk van Rheede en zijn vrouw Kittie maken deze likeur, en brengen hem aan de man op markten in de regio. Degenen die de likeur geproefd hebben, zijn er vrijwel unaniem enthousiast over. Ben je benieuwd naar de Eldense Blauwe likeur, dan kun je onder deze link vinden wanneer je het op welke markten kunt verkrijgen. Je kunt ze ook mailen om te informeren hoe je het drankje kunt bekomen.

Terug naar boven

Status

- De Betuwe is een streek in het zuiden van de provincie Gelderland.

- De streek omvat de gemeenten Lingewaal, Neerijnen, Culemborg, Geldermalsen, Buren, Tiel, Neder-Betuwe, Overbetuwe en Lingewaard, alsmede de tussen de Rijn en de Waal gelegen delen van de gemeenten Arnhem en Nijmegen. Voor de aanleg van het Pannerdens Kanaal behoorde ook het grondgebied van de huidige gemeente Rijnwaarden tot de Betuwe. De meeste van deze gemeenten zijn ontstaan dan wel vergroot door gemeentelijke herindelingen en grenscorrecties in de loop der jaren. De details daarvan vindt u op de pagina van de desbetreffende gemeenten.

- De streek Betuwe omvat de volgende plaatsen (de steden en dorpen op alfabet, met tussen haakjes hun buurtschappen er achter): Acquoy, Andelst (met buurtschap Wolferen), Angeren (met buurtschap Boerenhoek), Asch, Asperen, Beesd, Bemmel (met buurtschappen Bergerden, Doornik en De Pas), Beusichem (met buurtschappen De Bosjes en De Heuvel), Buren, Buurmalsen, Culemborg (met buurtschappen Goilberdingen en Redichem), Deil, Dodewaard (met buurtschap Wely), Doornenburg (met buurtschappen De Pas en Sterreschans), Driel (met buurtschappen Keulse Kamp en Leedjes), Drumpt, Echteld (met buurtschappen Den Akker, Hoogbroek en Ooij), Eck en Wiel, Elden (met buurtschappen De Praets en 't Vlot), Elst (met buurtschappen Aam, Bredelaar, Eimeren, Lijnden, Merm, Raayen, Reeth en Snodenhoek), Enspijk, Erichem (met buurtschap Lutterveld), Est (met buurtschap Hucht), Geldermalsen (met buurtschap Laageind), Gellicum, Gendt (met buurtschappen Flieren, Hulhuizen, Kapel, Kommerdijk en Zandvoort), Haaften, Haalderen (met buurtschappen Baal, Klein Baal en Zandheuvel), Heesselt, Hellouw, Hemmen, Herveld, Herwijnen (met buurtschappen Benedeneind, Boveneind en Kerkeneind), Heteren, Heukelum (met buurtschappen Friezenwijk en Vogelswerf), Hien, Homoet, Huissen (met buurtschappen Het Zand, Looveer en Hoeve), IJzendoorn (met buurtschap Pottum), Indoornik, Ingen (met buurtschappen Essebroek, Ganzert, Hoog Kana, Klinkenberg, Luchtenburg, Zevenmorgen en Zwarte Paard), Kapel-Avezaath (met buurtschappen Bergakker en Tweesluizen), Kerk-Avezaath, Kesteren (met buurtschap Lede en Oudewaard), Lent (met buurtschap Koudenhoek), Lienden (met buurtschappen Aalst, Bontemorgen, Hoogmeien, Leutes, De Mars, Meerten en Meertenwei), Maurik, Meteren, Neerijnen (met buurtschappen Mark en Snelleveld), Ochten (met buurtschap Eldik), Ommeren (met buurtschap Ommerenveld), Oosterhout, Ophemert (met buurtschappen Hattelaar en Zennewijnen), Opheusden (met buurtschap Lakemond), Opijnen, Randwijk, Ravenswaaij, Ressen, Rhenoy, Rijswijk (met buurtschap Zandberg), Rumpt, Slijk-Ewijk (met buurtschap Loenen), Spijk, Tiel (met buurtschappen De Veluwe en Passewaaij), Tricht, Tuil, Valburg, Varik, Vuren (met buurtschap Leuven), Waardenburg, Wadenoijen, Zetten, Zoelen en Zoelmond.

Terug naar boven

Ligging

- De Betuwe wordt begrensd door:
de rivieren Lek en Neder-Rijn met de streken Utrechtse Heuvelrug en Veluwe in het noorden;
de rivier de Waal met de streek Land van Maas en Waal in het zuiden;
de rivier de Linge met vanaf Leerdam de Diefdijk in het westen;
de waterlopen Neder-Rijn en Pannerdens Kanaal met daarachter de streek Liemers in het oosten.

- De streek werd vanouds verdeeld in de regio's Neder-Betuwe in het W en Over-Betuwe in het O. Tegenwoordig wordt ook de regio Tielerwaard in het uiterste W ertoe gerekend. Sterker nog, in 2019 ontstaat daar de gemeente West Betuwe.

De streek maakt op zijn beurt weer deel uit van de grotere regio Rivierenland.

Terug naar boven

Geschiedenis

Tweede Wereldoorlog
Nadat de geallieerden in september 1944 de bruggen over de Waal hebben veroverd, proberen ze op te rukken naar Arnhem (Operatie Market Garden). Het Duitse leger biedt echter hevig weerstand en al snel wordt duidelijk dat het doel niet wordt gehaald. De Betuwe wordt de nieuwe frontlinie in het westen. De gevechten duren voort met hevige beschietingen van beide kanten. De burgerbevolking zit midden in dit oorlogsgeweld gevangen en al snel wordt de beslissing tot evacuatie van het gebied genomen. Rond december 1944 zijn nog ca. 4000 mannen achtergebleven. Zij weigeren hun vee en andere bezittingen achter te laten. Het gebied tussen de rivieren de Waal en de Rijn wordt zo bekend als het ‘manneneiland’, aangezien bijna alle vrouwen en kinderen zijn geëvacueerd en het land omringd wordt door water. De Betuwe wordt bevrijd in april 1945. De inwoners van het onfortuinlijke gebied hebben de oorlog in volle omvang meegemaakt: de huizen zijn beschadigd of vernield, de landerijen overstroomd en velen hebben vrienden en familieleden verloren. Voor hen is de bevrijding een bittere ervaring. (bron: Liberation Route)

In totaal streden er 16 verschillende nationaliteiten in dit gebied. 132 vliegtuigen zijn er neergestort, en door al het oorlogsgeweld moesten er 60.000 burgers worden geëvacueerd. In Betuws Oorlogsmuseum The Island in Heteren (sinds 1999) vind je een volledig overzicht van deze aangrijpende geschiedenis. Te zien zijn o.a. 5 diorama’s waarin alle 16 verschillende nationaliteiten zijn verwerkt. Wapens, fotomateriaal en vele persoonlijke items maken het geheel compleet. Als extra aanvulling op de Betuwse historie is er ook nog een diorama te zien van het Nederlandse leger van mei 1940 (Betuwelinie). Regelmatig zijn er ook wisselende tentoonstellingen.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van de Betuwe, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Het Arend Datema Instituut in Ommeren omvat het Archief- en Informatie Centrum voor de Betuwe (AIC). Je vindt er alles over o.a. geschiedenis, landschap, monumenten, dialect, volksverhalen en archiefindexen betreffende deze streek.

- De Historische Kring West-Betuwe bestudeert de geschiedenis van het deel van deze streek dat ongeveer wordt begrensd door Lek en Waal, Amsterdam-Rijnkanaal en Diefdijk, met dien verstande dat met name Buren, Culemborg en Tiel eigen historische verenigingen hebben. De historische kring had voorheen een ruimte in het gemeentehuis van Geldermalsen, en heeft sinds 2017 een lokaal in MFC De Pluk.

- Geschiedenis van de dijkdoorbraken in de Betuwe in relatie tot de Rijn en de Waal.

- Betuws Oorlogsmuseum The Island 1944-1945 is gevestigd in Heteren.

- Oorlogsmuseum Niemandsland in Gendt is een organisatie die zich bezig houdt met de situatie in de Betuwe tijdens de Tweede Wereldoorlog, het organiseren van rondritten met oorlogsvoertuigen, workshops voor scholen, authentieke kampementen, relaties onderhouden met veteranen in binnen- en buitenland en het onderhouden van een klein oorlogsmuseum.

- Beschrijving van de geschiedenis en bijzonderheden van dorpen en buurtschappen in de Betuwe, door Egbert van de Haar uit Tiel.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De Betuwe Classic (autorally, op een zaterdag begin april) telt mee voor het DHRC Nederlands Kampioenschap Historische Rally’s. Deze rally richt zich voornamelijk op de Tourklasse. Dat neemt niet weg dat zij voor de Sportklasse altijd een paar uitdagingen verzinnen. Nieuw sinds 2017 is de mogelijkheid voor de 'doorgewinterde' equipes om in te schrijven in de Expertklasse.

- De Nationale Rode Kruis Bloesemtocht (op een zaterdag in april) is de op vijf na grootste wandeltocht in het land. De wandeltochten voeren door de mooiste plekjes van de Betuwe, die dan volop in bloei staat, deels over terreinen die normaalgesproken niet publiekelijk toegankelijk zijn. Je kunt kiezen uit 4 wandelrouts (8, 15, 25 en 40 km) en 3 Nordic Walking-routes (9, 16 en 22 km). De opbrengst (in 2009 maar liefst E115.000) komt ten goede aan de nationale sociale hulp van het Rode Kruis.

- De Parel van de Betuwe is een jaarlijkse wedstrijd voor talentvolle bands uit deze streek. Alleen muzikanten met een eigen repertoire kunnen zich inschrijven. Van 1 november tot 31 december kan er ingeschreven worden voor de Parel. In januari worden de deelnemers bekend gemaakt en in februari is de kick-off met diverse workshops door professionals uit de muziekscène. In maart zijn de voorrondes en de finale van de Parel van de Betuwe vindt plaats op de derde zaterdag van april, in Twentietoe in Tiel.

- Bloesem-step-tocht (op een zondag eind april). Start en finish in Tiel. De Betuwe is beroemd vanwege zijn fruit. Eind april staat alles mooi in bloei. De Bloesem-step-tocht is een mooie gelegenheid om op de step hiervan te genieten. Je kunt kiezen uit de afstanden 25 en 40 km. Ook kun je op deze dag een stepclinic voor beginners volgen. Je leert dan op een uitdagende manier de beginselen van het steppen: wat is de juiste houding op een step, hoe zet je af en nog veel meer. Als je zelf geen step hebt, kun je bij je inschrijving aangeven dat je die voor die dag wilt huren.

- De Betuwse Fietsvierdaagse start altijd op Hemelvaartsdag, vanuit Kerk-Avezaath. Je kunt kiezen uit de afstanden 25, 40, 60 en 80 km. De Fietsvierdaagse biedt je vier dagen fietsplezier door het Betuws landschap. Tijdens de vier tochten wordt je tevens in de gelegenheid gesteld steden en dorpen te bekijken en diverse musea en dergelijke te bezoeken.

- In 1996 heeft Sietske van der Wal uit Maurik (overleden in 2003) het initiatief genomen tot het oprichten van de Betuwse Tuinenroute. Sietske was zelf zeer actief in het 'tuinebeuren' en zocht samen met andere tuin-enthousiastelingen een manier om deze passie met anderen te delen. Het resultaat van deze samenwerking is de Betuwse Tuinenroute, waarbij de deelnemende tuineigenaren gedurende twee weekeinden per jaar, in juni en augustus, hun tuin gastvrij en kosteloos openstellen. Door (een deel van) deze route te volgen kun je genieten van een prachtige tocht door een voor velen onbekend stukje Nederland, de Betuwe, bekend om haar prachtige rivier de Linge, fruitbomen, pittoreske dorpjes en stadjes. Een streek die uitnodigt tot recreatieve uitstapjes, met de auto, op de fiets of te voet; via landweggetjes of dijken. Laat je verrassen door de prachtige boomgaarden, het schitterende uitzicht over de uiterwaarden en de sfeervolle tuinen. Het aantal deelnemende tuineigenaren aan de Betuwse Tuinenroute wisselt per jaar. In 2017 zijn het er 13.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Tijdens het kersenseizoen is het aan te bevelen de Kersentocht Betuwe (58 km) te fietsen. Je ziet dan meteen waarom deze streek de fruittuin van Nederland wordt genoemd. Onderweg proef je van de heerlijke, verse kersen die verkocht worden in stalletjes langs de weg. Als bonus fiets je langs uitgestrekte (water)recreatiegebieden. Geniet vanaf de dijken van het mooie uitzicht over de uiterwaarden.

- De bijenstand in Nederland gaat al jaren achteruit, door ziektes maar ook doordat mensen hun tuinen steeds verder 'verstenen' en doordat er in agrarisch gebied ook nauwelijks bloemrijke akkerranden meer aanwezig zijn. En aan die laatste factoren is wél iets te doen. De oplossing is simpel; plant wat meer bloemen. Als agrariër, als gemeente en als burger. Daarom krijgen scholieren in de Betuwe ook zakjes zonnebloemenzaad uitgereikt. In de particuliere achtertuin, waar de afgelopen decennia steeds meer tegels liggen, is veel te verbeteren door hier en daar een tegel te verwijderen en er bloemen te planten. In maart 2017 hebben een groot aantal gemeenten, twee imkerverenigingen en andere partijen het convenant Bij Bewust Betuwe ondertekend. Daarmee verklaren de partijen zich te zullen inzetten voor betere leefomstandigheden voor planten en dieren in de regio (biodiversiteit), in het bijzonder betreffende de bijen en andere bestuivers. (bron en voor nadere informatie zie Omroep Gelderland, 31-3-2017)

- Door de hele Betuwe stroomt O-W de rivier de Linge, met 108 km de langste geheel Nederlandse rivier van Nederland. De Linge begint in het oosten bij het Pannerdens Kanaal N van Doornenburg en komt bij Gorinchem uit in de Merwede.

- Natuurgebieden in de Betuwe van Staatsbosbeheer.

- ANV (Agrarische Natuurvereniging) Lingestreek is opgericht in 2002. Haar werkgebied beslaat een groot deel van de streek Betuwe. De vereniging, voor 75% bestaande uit agrariërs wil vooral boeren, die al eeuwenlang het landschap hebben gemaakt tot wat het nu is, interesseren en inzetten voor het beheer van het landschap. Landschap heeft onderhoud nodig. Waarom dat onderhoud niet laten uitvoeren door een beroepsgroep die daarmee de meeste ervaring heeft? ANV Lingestreek beschik over een eigen LandschapsOnderhoudsPloeg (LOP). Deze LOP is de uitvoerder van het landschapsonderhoud en doet dat in opdracht van bedrijven, overheden en particulieren. Zo is het knotten van wilgen een activiteit die vanaf het eerste uur wordt uitgevoerd. Daarnaast is de LOP bijvoorbeeld actief in het onderhoud van hoogstamboomgaarden en landschapselementen. Maar ook voor het onderhoud van een 'gewone' tuin steken ze hun handen graag uit de mouwen. Binnen de LOP is er veel aandacht voor kennis en kunde, scholing is dan ook een belangrijk aspect. De leden van de LOP hebben een breed pakket aan certificaten op het gebied van flora en fauna, vca-groen en veilig werken langs de weg.

Terug naar boven

Beeld

- Als je oude ansichtkaarten verzamelt van een of meer plaatsen in de Betuwe, kunnen we je het lidmaatschap van de Betuwse Kring van Prentbriefkaartverzamelaars van harte aanbeleven. Het is een club van serieuze verzamelaars, die zich vaak al vele jaren hebben verdiept in de oude ansichtkaarten van de plaatsen waarin zij gespecialiseerd zijn, en van wie je dus veel kunt leren op dit gebied. Ze zijn graag bereid om hun kennis met je te delen. Het lidmaatschap kost slechts €10 per jaar. Daarvoor krijg je jaarlijks 2 fraaie tijdschriften met interessante verhalen over de ansichten van de streek in tekst en beeld, en 2x per jaar zijn er bijeenkomsten, waar de leden elkaar ontmoeten en hun kennis uitwisselen, waaronder een beurs in maart, waar volop geruild en gehandeld wordt in niet zelden zeer zeldzame oude prentbriekaarten van de dorpen uit de streek. Op hun site vind je een aantal mooie voorbeelden van oude prentbriefkaarten uit de Betuwe.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en tweedehands boeken, atlassen, wandel- en fietsgidsen over de Betuwe (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Media / nieuws: - Nieuws uit de Betuwe van dagblad de Gelderlander. - RTV Betuwe is de publieke omroep voor het westen van de streek. - De wekelijkse huis-aan-huiskrant De Betuwe is via de link ook online te lezen.

- Energie / duurzaamheid: - Betuwewind is het project waarin de mogelijke windmolens bij knooppunt Deil en de Avri in Geldermalsen ontwikkeld worden. Onder het motto 'Iedereen wint!' werken in Betuwewind burgers en projectontwikkelaars samen om twee windparken te ontwikkelen. De burgers in Betuwewind zijn georganiseerd in de Burgerwindcoöperatie Geldermalsen-Neerijnen. Betuwewind werkt samen met de gemeenten Neerijnen en Geldermalsen en met de Provincie om er een breedgedragen project van te maken. Ook Staatsbosbeheer participeert in het project. Als eigenaar van een deel van de gronden ontvangt Staatsbosbeheer een opstalvergoeding zodra de windmolens er staan. Zo zorgen ze ervoor dat de natuur meehelpt bij het creëren van duurzame energie. De opbrengsten gaat Staatsbosbeheer onder andere gebruiken voor het onderhoud van de 9 eendenkooien in het gebied van hun eenheid Waardenburg. Zo zorgt natuur voor energie en energie voor natuur.

- Sport: - Kleiduivenschietvereniging KSV De Betuwe is opgericht in 1972. Ze beschikken over een 18 ha groot terrein in Ommeren. Ze hebben een professionele accommodatie met in totaal ca. 80 kleiduivenwerpmachines, op 10 schietbanen in de disciplines Skeet-, Trap-, Compak- en Jachtparcours. Verder is er nog een instructiebaan met 47 schietposten. Het is een van de mooiste kleiduivenbanen van ons land, en met meer dan 500 leden is het ook de grootste vereniging van ons land op dit gebied. Gezien de centrale ligging en de faciliteiten heeft de vereniging een regionale functie/uitstraling.

- Zorg: - Woon je naar je zin en wil je graag nog lang in je eigen, vertrouwde huis blijven wonen? Dat kan! Zorgcentra De Betuwe kan je hierin ondersteunen. Ze zoeken naar slimme, praktische oplossingen, zodat je het leven kunt blijven leiden dat je gewend bent. Dat doen ze samen met jou, je naasten, hun vrijwilligers en hun professionals. Met verzorging, behandeling en andere ondersteuning zorgen ze ervoor dat je zo lang mogelijk in je vertrouwde eigen omgeving kunt blijven. Wil je liever in een veilige, beschutte of beschermde omgeving gaan wonen? Dan hebben zij u op hun 9 locaties veel te bieden op het gebied van verzorgd wonen, verpleging en behandeling.

- Genealogie: - Nederlandse Genealogische Vereniging afdeling Betuwe.

Terug naar boven

Trivia

- Een bekend symbool van deze streek is Flipje, sinds 1935 de mascotte van Jamfabriek De Betuwe uit Tiel (1885-1993), maar al snel uitgegroeid tot symbool van de streek in bredere zin. De gemeente Tiel heeft in juni 2010 postzegels met Flipje laten vervaardigen. Die waren heel snel uitverkocht en zijn toen eenmalig herdrukt. In Tiel staat een standbeeld van Flipje en eveneens in die stad vind je het Flipje- en Streekmuseum Tiel.

- In de gemeente Tiel ligt de buurtschap De Veluwe. Degenen die daar wonen, wonen dus tegelijkertijd op De Veluwe en in de Betuwe...

Reactie toevoegen