Hattem

Plaats
Stad en gemeente
Hattem
Veluwe
Gelderland

hattem_anton_pieck_museum_strip_jan_van_haasteren.jpg

Hattem, Anton Pieck Museum, strip van Jan van Haasteren (© Jan Oosterboer)

Hattem, Anton Pieck Museum, strip van Jan van Haasteren (© Jan Oosterboer)

hattem_anton_pieck_museum_tekening_jan_van_haasteren.jpg

Hattem, Anton Pieck Museum, tekening van Jan van Haasteren (© Jan Oosterboer)

Hattem, Anton Pieck Museum, tekening van Jan van Haasteren (© Jan Oosterboer)

hattem_bakkerijmuseum_1.jpg

Hattem, Bakkerijmuseum (© Jan Oosterboer)

Hattem, Bakkerijmuseum (© Jan Oosterboer)

hattem_bakkerijmuseum_2.jpg

Hattem, Bakkerijmuseum (© Jan Oosterboer)

Hattem, Bakkerijmuseum (© Jan Oosterboer)

hattem_stadsgezicht_met_molen_de_fortuin.jpg

Stadsgezicht Hattem, met o.a. de markante blikvanger, of 'landmark', zoals dat tegenwoordig heet, Molen De Fortuin (© Jan Oosterboer)

Stadsgezicht Hattem, met o.a. de markante blikvanger, of 'landmark', zoals dat tegenwoordig heet, Molen De Fortuin (© Jan Oosterboer)

gemeente_hattem_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Hattem anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Hattem anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Hattem

Terug naar boven

Status

- Hattem is een stad en gemeente in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe.

- Wapen van de gemeente Hattem.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Hattem.

- Onder de gemeente en stad Hattem valt ook de buurtschap 't Zand.

Terug naar boven

Naam

In het dialect
Attem.

Oudere vermeldingen
Ca. 800 kopie 1170-1175 Hatheim, 1227 v. Hattem, 1294-1295 Hatheym, 1299 Hathem, 1325 Hattem.

Naamsverklaring
Samenstelling van heem 'woonplaats', verhoogduitst tot heim, met de volksnaam der Hatten.(1)

Terug naar boven

Ligging

Hattem ligt in het uiterste noorden van de provincie Gelderland, in het noorden grenzend aan de IJssel, tegenover Zwolle.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente en stad Hattem 420 huizen met 2.426 inwoners. Tegenwoordig heeft de gemeente en stad ca. 5.000 huizen met ca. 11.800 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Hattem wordt voor het eerst in de archiefstukken vermeld rond het jaar 800. In 1176 werd het een zelfstandig kerspel, in 1299 kreeg het stadsrechten. In 1401 schonk hertog Willem van Gelre de Hoenwaard aan Hattem als gemeenschappelijke weidegronden. Zowel uit handels- als uit militair oogpunt had het stadje een gunstige ligging, wat leidde tot een lidmaatschap van de Hanze en talrijke belegeringen.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze stad, kun je terecht bij:

- Vereniging Heemkunde Hattem.

- Voerman Museum Hattem.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Hattem heeft 94 rijksmonumenten (hieronder vermelden wij enkele van de meest bijzondere objecten). Een deel van de stad is beschermd stadsgezicht.

- Hattem heeft 91 gemeentelijke monumenten.

- De voorganger van de huidige Grote Kerk of Andreaskerk werd gebouwd omstreeks 1225. De kerktoren is daar nog een restant van.

- Molen De Fortuin.

- De Dijkpoort is een 14e-eeuwse stadspoort.

- Waag uit 1625 (Markt).

- 16e-eeuws Raadhuis (Markt).

- Stadspomp uit 1776 (Markt).

- Landgoed Molecaten met landhuis en watermolen.

- Gevelstenen in Hattem.

- Nederlands Bakkerijmuseum.

- Anton Pieck Museum.

Terug naar boven

Evenementen

- Evenementenagenda Hattem.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Ontdek met het 'klompenpad' Hoenwaardsepad (11 km) het mooie buitengebied van Hattem. Wandel in de voetsporen van een schipper die op het jaagpad zijn boot voorttrok door het kanaal. Beleef het landschap van de IJssel.

- De randen van de Veluwe zijn door overgangen tussen hoog-laag, droog-nat en voedselarm-voedselrijk ecologische en landschappelijk waardevolle gebieden. Op een aantal plaatsen zijn deze zones nog gaaf en goed herkenbaar. De provincie heeft met het beleidsplan Veluwe 2010 (uit 2000) destijds het initiatief genomen om acht van deze locaties - de zogeheten 'ecologische poorten' - actief te beschermen en waar nodig te herstellen. Een van deze ecologische poorten is de Hattemerpoort bij Hattem. Deze vormt een verbinding tussen de Veluwe en de IJsselvallei.

Doel van het project is het herstellen en ontwikkelen van de natuurlijke overgang tussen de droge Veluwe en de natte randgebieden in de IJsseluiterwaard en het herstellen van de uitwisseling van organismen tussen Veluwe en IJsseluiterwaard. Zo wordt in de Hattemerpoort de migratie van edelherten mogelijk gemaakt. Tevens zorgt de verbindingszone voor een meer aaneengesloten natuurgebied, waarvan diverse dier- en plantensoorten profiteren (zoals de wilde kievitsbloem, die hier vroeger veel grootschaliger voorkwam). Naast het versterken van de ecologische verbinding ligt er een belangrijke focus op het realiseren van nieuwe natuur in de uiterwaarden van de IJssel. De kernkwaliteiten natuur en landschap sluiten aan bij de typische eigenschappen van dit gebied: kleinschalig landschap, de afwisseling tussen hoog en laag, de gave, reliëfrijke oeverwallen in de uiterwaard en de aanwezige bijzondere graslanden, moerassen en kolken. Andere belangrijke doelen om het gebied te versterken zijn de herontwikkeling / kwaliteitsverbetering van recreatieterreinen en het uitbreiden en verbeteren van recreatieroutes.

In de uiterwaarden langs de IJssel komt een natuurlijker beheer en ontwikkeling van nieuwe natuur: 120 hectare landbouwgrond is omgezet in natuur. Ook is een recreatief fietspad in de Hoenwaard aangelegd, als verbindende schakel tussen twee wegen. Bij Hattem wordt gestreefd naar het autoluw maken van de Kanaaldijk ten gunste van overstekende dieren. Bij het Apeldoorns Kanaal, ter hoogte van het voormalige BPF-terrein, komt voor dieren een plaats waar ze gemakkelijk het water uit kunnen. Op landgoed Petrea wordt de biodiversiteit versterkt en bij de Gelderkamp wordt het particulier natuurbeheer bevorderd. En er wordt gekeken naar mogelijke herontwikkeling van de kampeer-/recreatieterreinen Kromholt en Ennerveld.

In het Uitvoeringsprogramma Hattemerpoort 2015-2019 vind je nadere informatie over de achtergrond, het bestuurlijk kader, de projecten en de planning voor de Hattemerpoort.

- In 2009 hebben 2 agrarische bedrijven hun grond in de Aersoltweerde - de uiterwaardenstrook in het NW puntje van de gemeente Hattem, N van de A28 - uitgeruild en daarmee hun huiskavels aanzienlijk uitgebreid. Beide bedrijven krijgen daarmee veel meer grond aansluitend aan de boerderij, waardoor er een grote landbouweconomische verbetering tot stand is gebracht. De landbouwgrond in de uiterwaarden is door de ruil in handen gekomen van Staatsbosbeheer en is ingericht als nieuw natuurgebied. De Aersoltweerde wordt daarmee geschikt als leefgebied voor de kwartelkoning en andere natuur die moet wijken voor de rivierverruiming bij Westenholte en de Scheller- en Oldenelerwaarden, aan de andere zijde van de IJssel bij Zwolle. Daar wordt de komende jaren gewerkt aan de dijk en uiterwaarden om meer ruimte te creëren voor hoog water in de IJssel. De natuur die door de plannen aan de Overijsselse kant van de IJssel in het nauw komt is nu aan de Gelderse kant van de IJssel gecompenseerd in de Aersoltweerde. (bron: Provincie Overijssel, 7-12-2009)

- Sinds 2019 worden jaarlijks van 15 februari tot 15 juni delen van de Hoenwaard en de Gelderse Waard bij Hattem en het Wapenveldsebroek bij Wapenveld met pompen onder water gezet. De pompen die de plasdras-gebieden nat moeten houden werken op milieuvriendelijke zonne-energie. Het initiatief is genomen door het Collectief Veluwe, de coöperatie voor agrarisch natuurbeheer. De boeren stellen (delen van) hun percelen beschikbaar voor onder meer weidevogelbeheer. Op die percelen wordt bijvoorbeeld het maaien uitgesteld om weidevogels de kans te geven hun eieren uit te broeden en hun kuikens groot te laten worden. Andere percelen worden kruidenrijk gemaakt of worden door een paar koeien begraasd, waardoor weidevogelkuikens er insecten als voedsel kunnen vinden.

Door het deels onder water zetten van percelen ontstaan 'plasdras-gebieden', wat gunstig is voor weidevogels. Wormen en larven gaan langs de randen van het plasdras zitten. Zij vormen voor de volwassen weidevogels een grote voedselbron. Het water heeft ook een grote aantrekkingskracht op insecten. En die insecten zijn weer voedsel voor de kuikens van weidevogels. Het aanleggen van plasdras-gebieden is een onderdeel van het actieplan van de provincie Gelderland voor verbetering van het leefgebied voor akker- en weidevogels. Behalve voor weidevogelbeheer, maakt het Collectief Veluwe ook afspraken met agrariërs over het beheer van landschapselementen, zoals knotbomen, poelen en hagen en over botanisch beheerde kruidenrijke graslanden. Hiermee maken boeren en het Collectief Veluwe het agrarische landschap voor mens en dier aantrekkelijker. (bron: LTO Noord, 8-2-2019)

- Voor de Hoenwaard, een uiterwaard gelegen rond de Hoenwaardseweg O van de kern Hattem, is in februari 2019 een voorstel uitgewerkt voor een toekomstperspectief in het jaar 2030. Dit perspectief 'Levendige Hoenwaard' is tot stand gekomen door een samenwerking tussen overheidspartijen en een aantal agrariërs uit het gebied. Het perspectief gaat uit van een combinatie van landbouw, waterhuishouding en natuur. Hierbij wordt de oostelijke kade van de Grote Wetering versterkt, waardoor landbouw mogelijk blijft, en wordt nieuwe natuur ontwikkeld met onder meer de aanleg van hardhoutooibos. Gedeputeerde Staten van Gelderland nemen het toekomstperspectief als uitgangspunt voor de verder te ontwikkelen plannen voor dit gebied. (bron: Provincie Gelderland, 19-2-2019)

Terug naar boven

Beeld

- Oude ansichtkaarten van Hattem.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Hattem (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Officiële site van de gemeente Hattem.

- Media/nieuws: - Lokale omroep RTV Hattem. - Nieuwssite Veluweland heeft als werkgebied de gemeenten Elburg, Epe, Hattem, Heerde, Nunspeet en Oldebroek. De gelijknamige wekelijkse huis-aan-huiskrant is via de link ook online te lezen (ook oudere nummers). - Nieuws van de hiervoor vermelde krant Veluweland op Facebook.

Reactie toevoegen