Renkum

Plaats
Dorp en gemeente
Renkum
Veluwe
Gelderland

renkum dorpsstraat 1904 [640x480].jpg

Renkum Dorpsstraat 1904

Renkum Dorpsstraat 1904

GL kadastrale gemeente Renkum in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

kadastrale gemeente Renkum in ca. 1870 kaart J. Kuijper

kadastrale gemeente Renkum in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Renkum

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Renkum (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Renkum is een dorp en gemeente in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe. De gemeente is in 1818 ontstaan uit de gemeente Oosterbeek (die in dat jaar gesplitst is in de nieuwe gemeenten Renkum = het gelijknamige dorp plus het dorp Oosterbeek, en Doorwerth = Doorwerth en Heelsum. Die nieuwe gemeente Renkum had dus net zo goed Oosterbeek kunnen blijven heten, want Oosterbeek was ook toen al de grootste van die twee). Het gemeentehuis staat in Oosterbeek.

- De gemeente is per 1-5-1923 vergroot met de gemeente Doorwerth, waarmee het grondgebied van voor 1818, in feite de oude gemeente Oosterbeek, dus weer werd hersteld. Opvallend is dat voor 1923 het Renkumse en Oosterbeekse deel van de gemeente Renkum slechts middels een smalle corridor in het N met elkaar waren verbonden (zie de plattegrond elders op deze pagina).

- De gemeente Renkum omvat naast het gelijknamige dorp verder nog de dorpen Doorwerth, Heelsum, Heveadorp, Oosterbeek en Wolfheze, en de buurtschap Kievitsdel, die formeel onder het dorp Doorwerth, maar in de praktijk onder het dorp Heelsum valt (zie Kievitsdel, Status). In totaal zijn er in deze gemeente dus 6 dorpen en 1 buurtschap.

- Wapen van de gemeente Renkum.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Renkum.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Radighem, Radincheim, Redinghem, Redichem, Rhede, Rencum, Renckom, Renkom, Rijnkom, 970 kopie 1480 Redincghem, 1031 kopie falsum midden 12e eeuw Radengheim, 1152 Ratincheim, 1152 kopie 13e eeuw Radenkem, 1561 Rencom.

Naamsverklaring
Betekent het Oudnederlandse hem 'woonplaats' van de lieden van de persoon Rado.(1)

Terug naar boven

Ligging

Renkum ligt O van Wageningen, W van Arnhem en Oosterbeek, en grenst in het Z aan de Neder-Rijn. Aan de overzijde van deze rivier ligt de streek Betuwe (kern Heteren).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Renkum 419 huizen met 2.443 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 156/919 (= huizen/inwoners) en het dorp Oosterbeek 263/1.524. In Renkum betrof dat toen nog voornamelijk boerderijen, waarvan ca. de helft aan de Dorpsstraat stond.

Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 14.000 huizen met ca. 31.500 inwoners (waarvan ca. 3.600 huizen met ca. 9.000 inwoners in de kern Renkum).

Terug naar boven

Geschiedenis

Talrijke grafheuvels van duizenden jaren oud en archeologische vondsten wijzen op vroege bewoning in de omgeving van Renkum. Met name de hoge, droge randen langs het beekdal, waar op korte afstand helder beekwater stroomde, waren geliefd als woonplaats. In de 12e eeuw stond aan de westkant van de Dorpsstraat en Onder de Bomen een vierkant tufstenen kerkje. Ten behoeve van de verdediging van het hertogdom Gelre tegen het sticht Utrecht werd vóór 1372 in het Renkums Beekdal kasteel Grunsfoort gebouwd, dat tot ongeveer 1600 een belangrijke rol speelde. In 1780 is het gesloopt. In het terrein, dat te vinden is aan de weg ‘Onder de Bomen’, herinneren enkel de in 1996 geplaatste paaltjes, die de contouren van het kasteel aangeven, nog aan het statige bouwwerk.

Eveneens van groot belang was de stichting in 1405 van een klooster in de uiterwaarden aan de zuidoostkant van het Renkums Beekdal, bij Renkumers bekend als de Kloosterwei(djes). Het klooster was van oorsprong een kapel welke in het jaar 1380 op ‘miraculeuze wijze’ een Mariabeeld in bezit kreeg. De kapel met het Mariabeeld trok veel belangstelling en werd al snel het drukst bezochte bedevaartsoord boven de grote rivieren. Tot op de dag van vandaag vinden jaarlijks honderden gelovigen en pelgrims de weg naar het Mariabeeld ‘Onze Lieve Vrouw van Renkum’, dat nog altijd te bewonderen is in de RK kerk aan de Dorpsstraat.

Tot 1573 is Renkum een apart schoutambt. Daarna wordt het dorp samen met Oosterbeek verenigd en maakt het deel uit van het Richtersambt Veluwezoom. De huidige gemeente omvat het grondgebied van het middeleeuwse Schoutambt Renkum en de even oude Heerlijkheid Doorwerth. Het dorp heeft zich geleidelijk ontwikkeld van boerendorp tot een welvarende plaats. Vooral langs de beken werden (papier)molens gebouwd. Er werd een tramlijn aangelegd. Er verrezen steen– en papierfabrieken, winkels en villa’s. (bron: Renkum Leeft)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp en/of deze gemeente, kun je terecht bij:

- Stichting voor Heemkunde in de gemeente Renkum.

- Historisch Documentatiecentrum Renkum.

- Oud Nieuws Renkum (Facebook-pagina).

- Genealogisch en Historisch Genootschap Redichem. Een aantal oudere jaargangen van het kwartaalblad Echo's van zes dorpen is via de link ook online te lezen.

- Stichting Papiergeschiedenis Renkum-Heelsum.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Renkum heeft 15 rijksmonumenten.

- Renkum heeft 21 gemeentelijke monumenten.

- RK kerk Onze Lieve Vrouw Ten Hemelopneming, in neogotische stijl, dateert uit 1923 en is ontworpen door de Roermondse architect Jos Cuypers.

- De huidige hervormde (PKN ) kerk aan de Kerkstraat 9 dateert uit 1950 en vervangt de voorganger op dezelfde plek uit 1863, die in 1944 door oorlogshandelingen is verwoest.

- De Gereformeerde (PKN) kerk uit 1927 aan de Utrechtseweg 93) verving de Gereformeerde kerk aan de Molenweg uit 1889, die tegenwoordig in gebruik is als opslagruimte.

- Kerk van de Nederlandse Protestanten Bond (Utrechtseweg 119) uit 1935.

- Voormalige RK kloosterkapel Sancta Maria uit 1950 aan de Utrechtseweg 131, sinds 2000 buiten gebruik.

- De Renkumse Molen (voorheen Molen De Hoop) is in 2013 gerestaureerd middels o.a. het plaatsen van kap en en wieken (die het de afgelopen decennia heeft moeten ontberen) en is daarmee weer maalvaardig gemaakt. - Foto's van het plaatsen van de kap en wieken van de Renkumse Molen. - Renkumse Molen op Facebook.

- Mariakapel aan de Dorpsstraat / Utrechtseweg.

- Gevelstenen in Renkum.

Terug naar boven

Evenementen

- Renkumse Oranje en Evenementen Vereniging.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De afgelopen jaren is een ecologische verbindingszone tussen het centraal Veluws natuurgebied en het Rijndal gerealiseerd. Het project is in 2013 gereedgekomen. Industrieterrein Beukenlaan in het Renkums Beekdal is omgevormd tot natuurgebied. Hierdoor ontstaat een prachtige verbinding tussen de natuur op de Veluwe en de natuur langs de Rijn. De provincie Gelderland, het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit (LNV), het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM), en de gemeente Renkum hebben jarenlang samengewerkt aan de Renkumse Poort zoals deze ecologische verbindingszone heet. Midden in dit gebied lag als een flessenhals het industrieterrein Beukenlaan. Om de ecologische verbindingszone te realiseren, moesten alle bedrijven op het industrieterrein worden aangekocht en/of verplaatst. Met alle 20 bedrijven is overeenstemming bereikt over aankoop en/of verplaatsing. Staatsbosbeheer gaat het Renkums Beekdal beheren.

De Renkumse poort is een van de 8 ecologische verbindingszones van de Veluwe. Deze zones, ook wel poorten, verbinden de natuur van de Veluwe met de natuur van onder andere de uiterwaarden van de IJssel, de uiterwaarden van de Rijn, de Randmeren en de Utrechtse Heuvelrug. Door natuurgebieden met elkaar te verbinden hebben planten en dieren betere overlevingskansen. Het netwerk van Nederlandse natuurgebieden sluit onder andere via bijvoorbeeld de Havikerpoort weer aan op een netwerk van Europese natuurgebieden.

- Op de grens Wageningen / Renkum ligt landgoed Oranje Nassau’s Oord (lokaal bekend onder de afkorting ONO) waarop ook het gelijknamige verpleeghuis. Het landgoed dat voorheen Kortenburg genoemd werd, kwam in 1881 aan zijn naam toen koning Willem III het landgoed kocht voor zijn bruid, koningin Emma.

- Landschapsbeheer Gelderland heeft bewoners van Gelderse landgoederen geïnterviewd, die vertellen over het leven op het landgoed in kwestie in vroeger tijden. Het betreft onder meer F.C.J. Koker, eigenaar van landgoed Quadenoord (site van landgoed Quadenoord) en Henny van Maanen, voormalig pachter van landgoed De Keijenberg.

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Renkum.

- Algemeen: - Renkum Leeft wil Renkumers informeren, verbinden en activeren.

- Belangenvereniging: - Dorpsplatform Renkum - Heelsum wil bereiken dat bewoners zich betrokken voelen bij hun woon- en leefomgeving en mede willen zorgen voor een duurzame kwaliteit, leefbaarheid en veiligheid in hun kern.

- Muziek: - Renkumse Muziekvereniging Eendracht. - Muziekvereniging Excelsior.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Renkum oud.

Reactie toevoegen