Wageningen

Plaats
Stad en gemeente
Wageningen
Veluwe
Gelderland

wageningen hoogstraat ca 1910 [640x480].jpg

Wageningen, Hoogstraat, ca. 1910

Wageningen, Hoogstraat, ca. 1910

GL gemeente Wageningen in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Wageningen in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Wageningen in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Wageningen

Terug naar boven

Status

- Wageningen is een stad en gemeente in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe.

- Wapen van de gemeente Wageningen.

- Onder de gemeente Wageningen vallen naast de gelijknamige stad verder nog de buurtschappen Nude (deels) en Wageningen-Hoog. Oorspronkelijk lag in de gemeente ook nog een buurtschap genaamd Dolder, in de middeleeuwen Dolre. Deze naam leeft nog voort in de Dolderstraat.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Wageningen.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1125 vervalst? kopie 12e eeuw Wachoningon, 12e eeuw Wagenunge, 1261 Wageninge, 1263 Neowageningen, 1294-1295 Wagenunge, Wagennunge, Waginnunge, 1573 Wagenonghe, Wagenongh, Wageninge, Waghanonge, 1665 Wageninge.

Naamsverklaring
Wel verklaard als het Germaanse Waganungum* '(nederzetting) van de lieden van de persoon Wagano', een afleiding met het zeldzame verzamelsuffix -ung- (variant van -ing-) in datief meervoud, waarvoor zie ook Amerongen. Ook is gedacht aan het Oudnederlandse waganing-* in de betekenis 'wagenmenner, voerman'. In de 13e eeuw werden Nieuw- en Oud-Wageningen onderscheiden, 1263 Neowageningen en 1280 Oppidum Novum de ecclesia de Wageningen. Zie verder Wageningen-Hoog.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Wageningen ligt rond de rivier de Rijn, maar voor het overgrote deel N daarvan, en ligt Z van het dorp Bennekom, de A12 en de stad Ede, ZO van de stad Veenendaal, O van de stad Rhenen, NO van het dorp Opheusden, NW van het dorp Randwijk en W van de dorpen Renkum en Heelsum.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Wageningen 740 huizen met 4.374 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 372/2.163 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Schependom 356/2.132, Kortenburg 9/54, Wolfswaard 1/12, Manenswaard 1/6 en Lexkesveer 1/7. Tegenwoordig omvatten gemeente en stad ca. 16.000 huizen met ca. 38.000 inwoners..

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Wageningen, kun je terecht bij de volgende instanties:

- Historische Vereniging Oud Wageningen is opgericht in 1973. "Vier keer per jaar valt het prachtige tijdschrift 'Oud Wageningen' van 28 bladzijden op de deurmat. Het kleurige tijdschrift bevat interessante artikelen over de historie van onze stad, geeft verenigingsnieuws weer en is telkens weer boeiend van a tot z. Het documentatiecentrum is gevestigd in museum De Casteelse Poort. Een schat aan Wageningse informatie is er en wordt verdergaand toegankelijk gemaakt. Meer dan 3000 foto’s, prenten en kaarten zijn beschikbaar, ook digitaal. We beheren en bouwen deze verzamelingen verder uit. En daarbij hebben we ook een bibliotheek met zo’n 1500 boeken en 2000 krantenartikelen. We organiseren vier lezingen per jaar. Deze worden bijna altijd besloten met een klaterend applaus. Weer een thema door een of meer deskundigen voor het voetlicht gebracht, op een boeiende manier en voor leden natuurlijk gratis te bezoeken.

De bodem is voor Werkgroep Archeologie Wageningen (WAW) het belangrijkste archief. We onderzoeken en helpen bij opgravingen. Van de vroegste historie tot WO2. Ook bestuderen we het 'papieren archief' daarover. De ambitie is verder nog om eenmaal per jaar een 'Publicatie' uit te brengen in onze 'historische reeks'. We werken samen met museum De Casteelse Poort bij het inrichten van tentoonstellingen en presentaties. We geven, gevraagd of niet, advies en helpen de gemeente respectvol met het lokale erfgoed om te gaan. Soms alleen, maar vaak ook in samenwerking met andere organisaties die het Wagenings erfgoed als doel hebben."

- In 1500 koopt Karel van Gelre een terrein in de zuidoosthoek van de stad Wageningen en bouwt daarop een kasteel met garnizoensgebouwen. In de kelder van het huidige museum zijn nog resten te zien van een van de kasteeltorens. Naast het museum bevindt zich een kruisgewelfkelder van het brouwhuis, dat bij het kasteel behoorde. In 1672, het nationale rampjaar, wordt het kasteel door Franse troepen verwoest. Drost Assueer Torck restaureert de bouwval tot een soort stadskasteel, een woonpaleis dat geen verdedigingsfunctie meer heeft en dat er dus vooral voornaam en rijk uit moet zien. Eromheen laat hij prachtige renaissancetuinen aanleggen.

In de Franse tijd, 1794-1813, dient het kasteel de troepen als kazerne. Na hun vertrek blijkt het gebouw danig uitgeleefd. Uiteindelijk wordt het in 1830 gekocht door grootgrondbezitter Jacob Rosenik. Hij sloopt alle gebouwen behalve het woongedeelte. Dat laat hij staan om het tot een statige villa te verbouwen. Eind 19e eeuw wordt deze villa met het kasteelterrein gekocht door Johannes Bowles, die in Indië als planter fortuin had gemaakt. Hij knapt het gebouw op, dat hij Villa Vada noemt, en verkavelt het terrein voor de bouw van 26 grote herenhuizen. Die vormen nu samen het Bowlespark. Nadat de gemeente Wageningen in de 20e eeuw de villa heeft aangekocht en er enige tijd het politiebureau in heeft ondergebracht, komt het gebouw in 1986 beschikbaar voor het toen net opgerichte Museum De Casteelse Poort.

Wageningen is van oudsher een geschikte plaats geweest om te leven. Het museum documenteert 5000 jaar plaatselijke historie. Maar de stad ligt ook op een strategisch belangrijke plek. Zo kende het de eeuwen door veel strijd en oorlogsgeweld. De eerste bewoners vonden vruchtbare grond tussen twee stuwwallen uit de ijstijd - de Grebbeberg en de Wageningse Berg - en met de Rijn voor de deur beschikten ze over een uitstekende verbinding naar elders. Vanwege zijn strategische ligging kreeg de nederzetting al in 13e eeuw stadsrechten. Karel van Gelre bouwde kort na 1500 een kasteel ter versterking van de stad. Een imposante maquette van het 17e-eeuwse Wageningen met zijn gracht, stadsmuur, torens en kasteel vormt het middelpunt van de historiezaal van het museum. De maquette is gebouwd naar de panoramakaart van Geelkercken (1654), destijds de officiële cartograaf/landmeter van Gelre.

“De Vrede van Wageningen 1945” vertelt het verhaal van de stad en de Wageningers tijdens de Tweede Wereldoorlog. De expositie laat zien hoe de plaatselijke oorlogsgeschiedenis is uitgegroeid tot een monument van blijvend nationaal belang doordat hier, in Hotel De Wereld, op 5 mei 1945 formeel de bevrijding van ons land begon. De capitulatie van het Duitse leger en de daaruit voortvloeiende vrede voor het land vormen het belangrijkste onderdeel van de tentoonstelling. Te zien zijn het meubilair dat gebruikt werd door de onderhandelaars, de pen waarmee de overeenkomst werd getekend en de akte zelf. Originele film- en geluidsopnamen en recentelijk opgenomen getuigenverhalen roepen de gebeurtenissen van de meidagen van 1945 opnieuw tot leven.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Wageningen heeft 58 rijksmonumenten.

- Wageningen heeft 413 gemeentelijke monumenten.

- Windkorenmolen De Vlijt.

- De voormalige steenoven de Plasserwaard (in functie geweest van 1899-1980) is inmiddels een rijksmonument en herbestemd tot een 8-tal wooneenheden.

- Gevelstenen in Wageningen.

- Stadion De Wageningse Berg (van het in 1992 failliet gegane FC Wageningen) staat er al jaren vervallen bij. Er zijn plannen voor restauratie en herbestemming. Meer informatie vind je onder de link.

- World Soil Museum.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Jaarmarkt van en bij Emmaus Regenboog (op een zaterdag in september). De opbrengst van deze dag is voor diverse goede doelen. De Interculturele Werkgroep Wageningen stelt een mooi programma samen met optredens uit alle windstreken. De drankjes en hapjes worden verzorgd door eetbar & catering Vreemde Streken.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Op de Wageningse Berg en in de Renkumse Benedenwaard komen meer dan 1300 planten- en diersoorten voor. Dit blijkt uit een zeer omvangrijke natuurinventarisatie die door vrijwilligers van de KNNV Vereniging voor Veldbiologie in 2011 is uitgevoerd.

Volgens natuurfotograaf Quinten Bulte is op de zuidhelling van de Wageningse Berg sprake van "een enorme populatie ringslangen", die overigens voor de mens ongevaarlijk zijn. In mei 2018 heeft hij er een aantal ringslangen van zeer nabij gefotografeerd. Er zijn er zelfs enkele over hem heen gekropen...

- Stichting Mooi Binnenveld (opgericht in 2016) zet zich in voor aankoop en beheer van natuur in Natura 2000-gebied Het Binnenveld (gelegen in het buitengebied NW van Wageningen). De stichting is toekomstig eigenaar van 50 hectare van de in het gebied gelegen Binnenveldse Hooilanden. De financiering van de plannen wordt gerealiseerd via de verkoop van certificaten. In 2018 is gestart met de ontwikkeling van het nieuwe natuurgebied de Binnenveldse Hooilanden. Het ging daarbij om het verleggen van een aantal sloten in het gebied. In 2019 zullen enkele percelen worden afgeplagd. Om de ontwikkeling van bijzondere plantensoorten te stimuleren, zal daarna maaisel van de eveneens in dit gebied gelegen Bennekomse Meent over de terreinen worden verspreid. Als al het werk is afgerond, ligt er ongeveer 300 hectare nieuwe natuur in Het Binnenveld. Bij de realisatie van het natuurgebied, dat deel uitmaakt van het Gelders Natuurnetwerk, werken natuurliefhebbers, boeren en terreinbeheerders samen met overheden.

- Rond 1800 doet Frans Godard Baron van Lynden van Hemmen meerdere grondaankopen op de Wageningse Berg. Hij maakt daardoor van landgoed Belmonte een aaneensluitend geheel. Zijn schoonzoon Thierry Juste Baron de Constant de Rebecque de Villars woont vanaf 1843 in een groot in Italiaanse stijl uitgevoerd landhuis op het hoogste deel van Belmonte. Van daaruit had en heeft men een schitterend uitzicht op het wijdse en lage Betuwse land. De naam Belmonte betekent 'mooie berg', dus dat is zeker een toepasselijke naam. Centraal in de tuin ligt nog de oorspronkelijke beplanting. Aan de randen van deze bosstrook, die van noord naar zuid dwars door de tuin loopt, is een zeer grote collectie Rododendrons bijeengebracht. In de periode eind mei-begin juni bloeien de vele sierappels (Malus). Het lentefeest begint echter al in april met de bloei van tientallen sierkersen (Prunus) en Magnolia's. Het hoogtepunt wordt bereikt in mei en juni als de honderden Rododendrons bloeien. Ook in het najaar als vele bomen zich getooid hebben met herfstkleuren en vruchten is een bezoek aan Belmonte alleszins de moeite waard.

Belmonte Arboretum leek een ongewisse toekomst tegemoet te gaan toen de universiteit een paar jaar geleden besloot de botanische tuin af te stoten, omdat zij haar functie voor onderzoek en onderwijs grotendeels had verloren. Maar de tuin herbergt wereldvermaarde collecties, vooral van rododendrons en rozen. Voor het beheer van het arboretum is daarom Stichting Belmonte Arboretum (SBA) opgericht. Het is de bedoeling dat het Belmonte Arboretum zich vanaf 2017 zelf kan bedruipen. Daartoe werft de stichting sponsors en donateurs, en wordt de tuin onderhouden met inzet van veel vrijwilligers en cliënten van zorginstelling Zideris. In 2013 is de hele collectie geïnventariseerd en gedigitaliseerd, waardoor deze nu ook thuis op de computer is te bekijken, en ter plekke middels een smartphone aanvullende informatie kan worden verkregen. Nadere informatie vind je op de site van Belmonte Arboretum.

Belmonte Arboretum beoogt in 2020 een Rijksmonument te worden. "Dat is in onze ogen overigens volkomen terecht. Het is heel bijzonder wat er in de tuin te zien is, met natuurlijk als groot extra het vergezicht vanaf de steile Bergrand over Rijn en Betuwe. Zo mooi vind je het nergens anders in Nederland", aldus wethouder Dennis Gudden. (bron en voor nadere informatie zie: de Gelderlander, 2-2-2018) Het park trekt jaarlijks ca. 80.000 bezoekers en biedt door het jaar heen onderdak aan ca. 50 evenementen.

- Botanische Tuin De Dreijen dateert van 1896. De kern was proeftuin van de Rijkstuinbouwschool en had een oppervlakte van ongeveer vier hectare. Het oorspronkelijke gebouw op dit terrein, ' het gebouw met de klok', dateert eveneens uit 1896 en is de eerste tien jaar gebruikt om tuinbouwonderwijs te geven in de ruimste zin van het woord. Vanaf 1906 werkt en woont prof. dr. J. Ritsema Bos in het gebouw. Hij is de grondlegger van de Phytopathologische Dienst (Plantenziektenkundige Dienst). Zijn borstbeeld staat nog altijd schuin voor het gebouw. In 1984 is aan de westzijde de nieuwe herbariumvleugel aangebouwd. Sinds 1922 was het Laboratorium voor Plantensystematiek en Geografie, nu de leerstoelgroep Biosystematiek, er gehuisvest.

Het ontwerp van de oorspronkelijke tuin is van de befaamde Haarlemse tuinarchitect Leonard A. Springer. Het door hem ontworpen arboretum is nog grotendeels terug te vinden in het oostelijk deel van de tuin. Dit deel van het Springer-ontwerp wordt vaak de 'boshoek' genoemd en is in het voorjaar bijzonder aantrekkelijk vanwege de honderden bolgewasjes die er dan bloeien. De strakke stijltuin achter het borstbeeld van de beroemde Zweedse plantkundige Carolus Linnaeus, grondlegger van de hedendaagse plantennaamgeving, is een ontwerp van mevrouw L.H. Baas Becking. De beide rosaria in deze symmetrische tuin bezitten een rijke collectie mos- en andere rozenrassen uit de 19e eeuw. Achter de rozenvakken treft u op twee muurtjes een droogtetuin aan. Deze tuin bevat een collectie van planten die weinig water nodig hebben. Een uitkomst in de vakantie en een genot in de zomer om naar te kijken!

In de noordoostelijke hoek van de tuin is een grote collectie vaste planten alfabetisch op familienaam ingeplant: de systeemtuin. Tevens is er een kruidentuin, die een goed overzicht geeft van medicinale planten, keuken- en verfkruiden. Bovendien is er een grote collectie (circa 600) botanische rozen, die voornamelijk in juni bloeien. In september en oktober hebben veel van deze rozen prachtig gekleurde rozenbottels. De Dreijen is in de loop van de jaren met enkele aanliggende percelen uitgebreid tot een bijna zeven hectare grote tuin, waar ook het in 1984 vernieuwde kassencomplex zijn plaats heeft. Arboretum De Dreijen was oorspronkelijk eigendom van Wageningen UR en is tegenwoordig eigendom van Beeldengalerie Het Depot. - Nadere informatie over Arboretum De Dreijen.

- Al meer dan 30 jaar is er in Wageningen Emmaus Regenboog, waar de meest uiteenlopende spullen worden ingezameld, gesorteerd, gerepareerd en in de winkel aan de Herenstraat 9 te koop aangeboden. Het assortiment goederen is uiteraard voortdurend aan wisseling onderhevig, maar toch zijn er 5 duidelijk herkenbare afdelingen: beneden vind je meubelen, boeken/platen en apparaten; boven is plaats voor klein spul en kleding. Hoewel er van dinsdag t/m zaterdag gewerkt wordt, is de winkel slechts 8 uur per week geopend: woensdag van 10 tot 2 uur, zaterdag van 12 tot 4 uur. De Emmaus werkgemeenschap bestaat uit ca. 20 medewerkers. De filosofie van Emmaus en zijn medewerkers is, kort samengevat: je zet je in voor mensen die het slechter hebben getroffen dan jijzelf; mensen worden aangespoord en geholpen om voor zichzelf een goed bestaan op te bouwen; je werkt en zet je in vanuit respect voor je medemens en de omgeving.

- In de uiterwaard bij de Wageningse Rijnhaven is in november 2017 een rij van 30 populieren geplant. Dit was een herstelactie van programma Stroomlijn. De bomen zijn geplant op de plaats waar eerder wilgen stonden. Rijkswaterstaat: "In goed overleg met de gemeente en de omgeving is besloten om populieren te planten in plaats van wilgen. Deze bomen passen goed in het landschap en groeien snel, waardoor het zicht op de haven groener wordt. Vorig jaar zijn hier per ongeluk een aantal wilgen gekapt, met het plaatsen van de populieren herstelt Rijkswaterstaat de situatie." (bron: Rijkswaterstaat, 26-10-2017)

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Wageningen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Wageningen. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Nieuws: - Nieuws uit Wageningen Centrum. - Satirische nieuwssite De Wureld. "Wij, de redactie van de Wureld, willen u en alle Wageningse studenten, kortweg: de ‘lezer’, op de hoogte houden van het wereldnieuws. Ons doel is de lezer hierbij op een intellectuele, educatieve en veelal ook activerende manier te voorzien van de meest actuele persberichten. Dit alles natuurlijk met het typerende Wageningse vleugje zoetigheid dat het sombere en deprimerende nieuws net wat minder bitter maakt. Het hele redactionele team van de Wureld zal er zo veel mogelijk aan doen om u op een digitale manier van dienst te kunnen zijn."

- Zorg: - Zorgboerderij De Willemshoeve. - "Zideris is een kleinschalige organisatie met een eigen gezicht. Wij bieden professionele begeleiding en ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking. Bij Zideris Wageningen kun je wonen en ondersteuning krijgen bij je thuis, elkaar ontmoeten in je vrije tijd, werken of naar dagbesteding onder het motto ‘eigenzinnige zorg’."

- Veiligheid: - Politie Wageningen.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Wageningen alg.

Reactie toevoegen