Nijmegen

Plaats
Stad en gemeente
Nijmegen
Rijk van Nijmegen Betuwe
Gelderland

nijmegen in vogelvlucht met spoorbrug 1909 [640x480].jpg

Nijmegen In vogelvlucht met spoorbrug 1909

Nijmegen In vogelvlucht met spoorbrug 1909

GL gemeente Nijmegen in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Nijmegen in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Nijmegen in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Nijmegen

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Nijmegen (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Nijmegen is een stad en gemeente in de provincie Gelderland, vanouds alleen gelegen in de streek Rijk van Nijmegen en sinds 1996 ook deels in de streek Betuwe (zie verder hierna bij 'Waalsprong').

- Oorspronkelijk bestond de gemeente Nijmegen uit de stad Nijmegen en de dorpen Hatert, Hees, Neerbosch en Sint Anna. Deze dorpen zijn in de loop van de 20e eeuw allemaal in de stad Nijmegen opgegaan.

- De gemeente Nijmegen omvat naast de gelijknamige stad verder nog het dorp Lent en de buurtschappen Koudenhoek en Ooijse Schependom.

- Wapen van de gemeente Nijmegen.

- Ruimtegebrek voor woningbouw noopte de gemeente Nijmegen eind jaren negentig van de 20e eeuw de zogeheten 'Waalsprong' te maken, dat wil zeggen de Waal over te gaan naar het noorden. Daartoe heeft zij achtereenvolgens geannexeerd: 1) in 1996 een deel van de gemeente Valburg (= een deel van het dorp Oosterhout, zijnde het buitengebied O van het dorp, thans Woonpark Oosterhout geheten), 2) in 1997 een deel van de gemeente Bemmel (= een deel van het dorp Ressen, zijnde het buitengebied Z van het dorp) en 3) in 1998 een deel van de gemeente Elst (= het dorp Lent, met de bijbehorende buurtschap Koudenhoek). Omdat het verwarrend was, bijvoorbeeld voor visite en hulpdiensten, dat er hierdoor een plaats `Oosterhout gem. Nijmegen` bij was gekomen, terwijl het eigenlijke dorp onder de gemeente Overbetuwe valt, en een plaats `Ressen gem. Nijmegen` terwijl het eigenlijke dorp onder de gemeente Lingewaard valt, heeft de gemeente Nijmegen besloten deze `plaatsen` per 1-1-2010 de naam Nijmegen te geven zodat deze inwoners ook gewoon in de plaats Nijmegen komen te wonen. Hiervoor moest een handvol straatnamen worden hernoemd, omdat binnen 1 woonplaats een straatnaam uiteraard maar 1 keer mag voorkomen. Ook de postcodes zijn veranderd naar Nijmeegse postcodes. Overigens blijft Lent wel gewoon Lent, omdat dat dorp wel geheel in de gemeente Nijmegen ligt, dus daar speelt de genoemde verwarring niet.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Nijmegen.

Terug naar boven

Naam

Lokale uitspraak
Nemwéége, waarin de klinker in de eerste lettergreep vrijwel equivalent is aan de Engelse æ, en de -g- stemhebbend en zacht is.

Terug naar boven

Ligging

Nijmegen ligt Z van Arnhem en grensde oorspronkelijk in het N aan de Waal. Sinds eind jaren negentig is Nijmegen na de zogeheten Waalsprong ook aan het uitbreiden ten N van de Waal (zie verder bij Status).

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 had de gemeente Nijmegen 2.773 huizen met 20.517 inwoners, verdeeld in stad Nijmegen 2.363/17.659 (= huizen/inwoners), de dorpen Hees 130/901, Neerbosch 126/879 en Hatert 146/1.023 en de buurtschap Ooij-Schependom 8/55. Sint Anna was toen ook nog een aparte kern, maar werd in de Volkstelling van 1840 niet apart geteld.

- Tegenwoordig heeft de gemeente Nijmegen ca. 77.000 huizen met ruim 170.000 inwoners. De gelijknamige stad heeft ca. 74.000 huizen met ruim 162.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Nijmegen oudste stad van Nederland
Leuk geprobeerd van Venlo, maar Nijmegen is toch echt de oudste stad van Nederland. Dat zegt de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Venlo claimt ouder te zijn dan Nijmegen omdat daar Keltische munten zijn gevonden die door Romeinse soldaten werden gebruikt. Munten die in Nijmegen overigens op grotere schaal zijn gevonden. Volgens de Rijksdienst kan het zijn dat de soldaten langs Venlo kwamen, op weg naar Nijmegen. Die laatste kreeg als eerste stadsrechten, en dat staat 'onomstotelijk' vast, aldus de dienst. Ook de Nijmeegse stadsarcheoloog Harry van Enckevort gelooft niet dat Venlo ouder is dan Nijmegen. Volgens Van Enckevort zijn de Keltische munten ook in Nijmegen gevonden, zelfs in veel grotere aantallen. In Venlo zijn er zo'n 50 gevonden, in Nijmegen meer dan 1000. Volgens Van Enckevort was Nijmegen vanaf het begin een stedelijke nederzetting, terwijl in Venlo aanvankelijk vooral boeren zaten. (bron: Omroep Gelderland, 16-7-2010)

Hees, Neerbosch, Sint Anna en Hatert
Hees, Neerbosch, Sint Anna en Hatert waren oorspronkelijk dorpjes buiten de stad Nijmegen. Op de oude plattegrond hieronder uit ca. 1870 is dat nog goed te zien. Inmiddels zijn het wijken van Nijmegen geworden. De RK kerken van deze dorpen zijn, toen Maurits in 1591 Nijmegen veroverde, protestant geworden. De inheemse inwoners bleven grotendeels katholiek. De protestanten waren doorgaans van elders afkomstig en vormden een kleine minderheid.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Nijmegen, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Regionaal Archief Nijmegen.

- Noviomagus, over de geschiedenis van Nijmegen.

- Numaga, Vereniging tot Beoefening van de Geschiedenis van Nijmegen en omgeving.

- Het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis is zowel een te bezoeken pand als een digitale versie, waarop u veel informatie kunt vinden over de geschiedenis van Nijmegen. U kunt daar ook zelf inhoudelijke bijdragen aan leveren.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De Waalbrug uit 1936 is de afgelopen jaren ontoereikend geworden om het, mede door de Waalsprong (zie bij Status) toegenomen wegverkeer in en uit de stad te verwerken. Daarom is in 2013 een tweede brug over de Waal gerealiseerd, genaamd De Oversteek.

- Nijmegen heeft veel inwoners, bedrijven en bestuurders met vernieuwende en inspirerende ideeën. Ideeën die de stad leuker, leefbaarder maar bovenal meer verbonden maken. Er ontbrak alleen nog een plek om die mensen, instanties en ideeën met elkaar te verbinden. Wij Zijn Droomstad Nijmegen biedt nu een online plek waar ideeën en Dromen voor iedereen te zien zijn. Waar je in één oogopslag kunt zien welke Dromen voor welke locaties in de stad zich op dat moment afspelen. Een plek waar je de realisatie van jouw Dromen voor locaties in de stad kan versnellen en waar je kan bijdragen aan de realisatie van ideeën en Dromen van anderen. Wij Zijn Droomstad Nijmegen biedt de mogelijkheid om de energie rondom deze ideeën te vangen: hoeveel mensen geven hun stem, hoe vaak wordt het idee gedeeld, hoeveel feedback wordt er gegeven, hoeveel mensen zijn bereid te helpen bij de realisatie van het idee, hoeveel mensen willen op de hoogte blijven van de Droom. Hoe meer energie een Droom heeft, hoe prominenter het op de site getoond wordt.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Nijmegen heeft als plaats 241 rijksmonumenten.

- Nijmegen heeft 1035 gemeentelijke monumenten.

- Beschrijvingen van alle rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten van Nijmegen op de site van de gemeente Nijmegen.

- De 19e-eeuwse stadsuitleg van Nijmegen is in 2013 benoemd tot rijksbeschermd stadsgezicht.

- De Grote Kerk of Sint Stevenskerk is de oudste en grootste kerk van Nijmegen. Een van de 4 kerkorgels is het König-orgel, dat tot de grootste (ca. 3600 pijpen!) en belangrijkste orgels van Nederland behoort.

- Het monumentale voormalige hoofdpostkantoor in Nijmegen stamt uit 1908. Van de Looi en Jacobs Architecten hebben het pand omgevormd tot supermarkt met starterswoningen. Het architectonisch bijzondere deel (met name de gevels) is gerenoveerd en er zijn 12 nieuwe appartementen in houtskeletbouw toegevoegd.

- De Witte Molen.

- Sint Annamolen.

- Mariakapellen.

- Kruittoren uit 1426.

- Gevelstenen in Nijmegen.

- Stichting Industrieel Erfgoed Nijmegen en Omgeving.

- Museum voor Anatomie en Pathologie.

- In de Stratemakerstoren met zijn onderaardse gangen stonden kanonnen opgesteld om de nabijgelegen stadspoort de Veerpoort te verdedigen. In 2015 sluit het museum tijdelijk. In 2016 heropent het als De Bastei, centrum voor natuur- en cultuurhistorie. Dit is een fusie tussen museum De Stratemakerstoren en het Museum voor Natuurhistorie.

- Museum Het Valkhof heeft vaste collecties Archeologie, Oude en Moderne Kunst.

- Stadsbrouwerij De Hemel is een levend museum. Bezoekers worden rondgeleid langs processen die daar plaatsvinden: van mout en hop tot bier en van daaruit tot azijn en mosterd. Dit gebeurt in de Commanderie van St. Jan, een voormalig klooster uit 1196. Verder historische attributen die betrekking hebben op brouwen, distilleren, azijn- en mosterdproductie.

- In Natuurmuseum Nijmegen kan jong en oud kennismaken met natuur en landschap van de regio. Het museum heeft een grote verzameling dieren, planten en stenen, die afkomstig zijn uit het Gelderse rivierengebied.

- Revolutie, Museum voor Modelvliegtuigen, nagebouwd in schaal 1:72. Collectie van honderden modellen vanaf het begin van de luchtvaart tot heden, van de oudste twee- en driedekkers tot de modernste stealth. Tevens zijn de luchtlandingen tijdens de operatie 'Market Garden' aan het eind van WO II in beeld gebracht.

- Het muZIEum is een ervaringsmuseum en doemuseum in één. In het ervaringsgedeelte trakteer je je zintuigen op een rondleiding in het donker met een blinde gids. Voel, proef, ruik en beluister het dagelijkse leven, maar dan door de ogen van een niet-ziende persoon. En in het doemuseum zie je de historie over blind zijn, maar we willen je vooral laten zien wat de nieuwe mogelijkheden zijn voor blinden.

- In Nationaal Fietsmuseum Velorama is een verzameling van ca. 250 historische rijwielen bijeengebracht. Daarnaast zijn vele soorten rijwiellantaarns, belastingplaatjes, affiches, wetenswaardigheden, parafernalia en emaille reclameborden te bezichtigen.

- Nijmegen had tot 1796 een middeleeuwse verdedigingstoren, een zogeheten donjon. Die is in dat jaar afgebroken. In 2005 is met behulp van steigers en met foto’s bedrukte doeken in het Valkhofpark een soort replica van de toren neergezet. Dit roept veel reacties op. In een referendum in 2006 geeft ruim 60 procent van de Nijmegenaren aan voor de bouw van een stenen replica te zijn. De gemeenteraad stelt o.a. als randvoorwaarde dat de gemeente er geen geld in steekt, en dat de replica openbaar toegankelijk moet zijn voor een breed publiek. Vastgoedontwikkelaar Haystock Corp gaat in 2017 de 50 meter hoge replica realiseren. Zij wil de 7 verdiepingen onder meer gaan gebruiken voor culturele evenementen, exposities en historische manifestaties. Daarnaast zijn er plannen voor een restaurant en bed & breakfast. Op de onderste verdieping komt een informatiecentrum, waar men met moderne technieken zoals holografische projecties kan kennismaken met de Nijmeegse geschiedenis. (bron: Historiek.net) Niet iedereen is voorstander van de bouw van de replica van de donjon. Voor nadere toelichting zie de petitie 'Stop de Donjon'.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Oranjepop is een gratis openluchtfestival op Koningsdag (27 april).

- Marikenloop (hardloopwedstrijd alleen voor vrouwen, 5 en 10 km, op een zondag in mei).

- Festival Music Meeting (weekend in mei) is in 2013 door het Engelse muziekblad Songlines uitgeroepen tot een van de 25 beste festivals ter wereld.

- De Internationale Vierdaagse Nijmegen (v/a de 3e dinsdag in juli) is hét wandelevenement van het jaar. Het aantal deelnemers is gemaximeerd op 42.000. De afstand is naar keuze 30, 40 of 50 km. Filmpje intocht Vierdaagse Nijmegen 2015.

Terug naar boven

Beeld

- Nijmegen in oude ansichten.

- Nijmegen oude plattegronden.

- Foto's van alle straten in Nijmegen.

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Nijmegen.

- Algemeen: - Site over Nijmegen met o.a. uit-agenda, nieuws en lokale links. - Nijmegen City is een uitvoerige site over verleden en heden van alle wijken en buurten in de gemeente, verdeelt in wijken en thema's. Volgens de maker (wier naam er niet bij staat) heeft hij of zij meer dan 20.000 foto's op de site staan, grotendeels zelf gemaakt.

- Straatnamen: - Straatnamenlijst van Nijmegen, met verklaring van de namen, door Rob Essers.

- Media / nieuws: - N1 is de lokale omroep voor Nijmegen en omgeving. - Actualiteiten uit Nijmegen.

- Lokale links: - Nijmegen linkspagina.

- Belangenverenigingen / wijkraden: - Wijkraad Oosterhout. - Vereniging Dorpsbelang Hees. Hees is een van de oude dorpen in de gemeente Nijmegen - zoals hierboven vermeld onder Status - die geleidelijk door de uitdijende stad zijn 'opgeslokt'. Met name Hees heeft zijn dorpse karakter nog wel weten te bewaren en de inwoners zetten zich er ook voor in om dat zo te houden en het niet nog verder te laten verstedelijken. Je zou het dan ook een 'dorp in de stad' kunnen noemen (vergelijk bijv. Elden in Arnhem). De naam van Vereniging Dorpsbelang geeft dat ook al aan. In 2011 is het prachtige boek 'Hees bij Nijmegen. Van dorp naar groene stadswijk, 1196-2011' verschenen. 168 pag., met veel illustraties. Ook de 2e druk was snel uitverkocht. Daarom is, voor degenen die 'naast het net visten', het boek via de link nu ook online te lezen.

- Muziek: - Zanggroep Maqam is een kamerkoor met repertoire uit de 16e tot 21e eeuw, a capella of met begeleiding van piano, orgel en/of orkest.

- Sport: - Rivierenland Darts Bond is een dartsvereniging in Nijmegen met bijna 1300 leden. Er wordt een jaarlijkse dartscompetitie georganiseerd, een bekertoernooi, diverse andere toernooien en tevens zijn er trainingsmogelijkheden voor jeugdspelers.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Nijmegen-Brakkenstein.

Reactie toevoegen