Ede

Plaats
Stad en gemeente
Ede
Veluwe
Gelderland

ede dorpsstraat 1910 [640x480].jpg

Ede, Dorpsstraat, 1910

Ede, Dorpsstraat, 1910

ede_wijk_enka_1_kopie.jpg

In Ede is de nieuwbouwwijk Enka in ontwikkeling, inderdaad, genoemd naar de voormalige Enka-fabriek. Je kunt vanuit die wijk inderdaad zo de bossen van de Veluwe in.

In Ede is de nieuwbouwwijk Enka in ontwikkeling, inderdaad, genoemd naar de voormalige Enka-fabriek. Je kunt vanuit die wijk inderdaad zo de bossen van de Veluwe in.

ede_wijk_enka_2_kopie.jpg

In de nieuwe wijk Enka blijft gelukkig een deel van de oude gebouwen van het Enka-fabriekscomplex bewaard, zodat je deels nog kunt zien hoe het vroeger was.

In de nieuwe wijk Enka blijft gelukkig een deel van de oude gebouwen van het Enka-fabriekscomplex bewaard, zodat je deels nog kunt zien hoe het vroeger was.

gemeente_ede_kadastraal_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Ede anno ca. 1870, kaart J. Kuijper, exclusief de in 1818 opgeheven gemeenten Bennekom, Lunteren en Otterlo

Gemeente Ede anno ca. 1870, kaart J. Kuijper, exclusief de in 1818 opgeheven gemeenten Bennekom, Lunteren en Otterlo

gemeente_bennekom_kadastraal_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Kaart van de in 1818 opgeheven gemeente Bennekom, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Kaart van de in 1818 opgeheven gemeente Bennekom, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

gemeente_lunteren_kadastraal_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Kaart van de in 1818 opgeheven gemeente Lunteren, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Kaart van de in 1818 opgeheven gemeente Lunteren, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

gemeente_otterlo_kadastraal_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Kaart van de in 1818 opgeheven gemeente Otterlo, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Kaart van de in 1818 opgeheven gemeente Otterlo, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Ede

Terug naar boven

Status

- Ede is een stad en gemeente in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe.

- De gemeente Ede is in 1818 vergroot met de gemeenten Bennekom, Lunteren en Otterlo, nadat die in 1812 van deze gemeente waren afgesplitst tot zelfstandige gemeenten.

- De gemeente Ede omvat naast de gelijknamige stad verder nog de dorpen Bennekom, De Klomp, Ederveen, Harskamp, Hoenderloo (gedeeltelijk), Lunteren, Otterlo en Wekerom en de buurtschappen Benedeneind (voor een zeer klein deel)*, De Ginkel*, De Kade*, De Kraats, De Valk (mogelijk niet in zijn geheel, zie aldaar), Deelen (grotendeels), Doesburgerbuurt*, Driesprong*, Eschoten, Hoekelum, Hoog Baarlo, Manen*, Meulunteren, Mossel, Nederwoud, Nergena, Nieuw-Reemst en Oud-Reemst (tweelingbuurtschap), Overwoud, Roekel, Walderveen (grotendeels) en Westeneng. In totaal zijn dit 1 stad, 8 dorpen en 22 buurtschappen.
* Deze buurtschappen vallen onder de stad Ede. De overige buurtschappen vallen onder de diverse dorpen.

- Wapen van de voormalige gemeente Ede.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Ede.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
838 kopie eind 11e eeuw in uilla Heoa, 1216 Edhe, 1325 Ede, 1560 Ee, 1883 Eede, 1887 Ede.

Naamsverklaring
Moeilijk te verklaren. Men heeft de oudste vorm voor een verschrijving van Heda gehouden, maar ook heeft men als verbetering in uilla (T)heod(on) voorgesteld. In het laatste geval zou het gaan om een oude vorm van de naam Didam. Op grond van de twijfelachtige oudste vorm is als betekenis 'heide' gegeven, maar de latere vormen vertonen geen H-. Al evenmin bevredigend zijn de verklaringen die uitgaan van een oude waternaam Ee 'water', van een persoonsnaam Edo of van ede 'brandturf', vergelijk Een.(1)

Terug naar boven

Ligging

Ede ligt N van Wageningen, O van Veenendaal en grenst in het W aan de provincie Utrecht en de A30 en in het Z aan de A12.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Ede 1.306 huizen met 8.484 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 160/937 (= huizen/inwoners) met de buurtschappen Ginkel 11/74, Manen 47/304, Veldhuizen 45/266, Doesburg 40/234, Wekerom 43/274 en Ederveen 70/426, dorp Bennekom 180/1.453, dorp Lunteren 110/704 met de buurtschappen Meulunteren 38/321, De Valk 24/145, Overwoud 33/183, Nederwoud 48/397 en Flierd 18/153, dorp Otterlo 25/178 met de buurtschappen Eschoten 20/92, Laar 4/24, Westerhuis 8/28, Westeneng 12/88, Harskamp 50/268, Mossel 1/7, Nieuw Reemst 1/12, Planken Wambuis 1/8, Oud Reemst 3/25, Deelen 1/69, Hoog Barel 27/145 en Pampelt 1/6, en dorp Gelders Veenendaal 285/1.763. Tegenwoordig heeft de gemeente Ede ca. 50.000 huizen met ca. 112.000 inwoners, waarvan ca. 28.400 huizen met ca. 71.000 inwoners in de gelijknamige stad.

Terug naar boven

Geschiedenis

De vroegste bewoning in deze omgeving vindt al plaats in de prehistorie. Een agrarische samenleving is hier al voor de jaartelling ontstaan. In 1845 wordt Ede ontsloten door de spoorlijn Amsterdam-Arnhem. Hierdoor wordt het dorp zeer aantrekkelijk voor kostschoolhouders, toeristen en forensen. Juffrouw Anna Maria Moens is de bekendste kostschoolhoudster die zich in Ede vestigt. Zij dient als voorbeeld voor de scholen die volgen. De groene omgeving van Ede is niet alleen voor de kostscholen een welkome aanwinst, maar ook voor het in de 19e eeuw opkomende toerisme. In 1906 draagt de komst van het garnizoen bij in de welvaart. Tot op de dag van vandaag vormen de militairen een opvallend element in het straatbeeld. En met de vestiging van de ENKA in 1922 wordt een begin gemaakt met de industrialisering van Ede.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen van de gemeente) Ede, kun je terecht bij de volgende instantie en site:

- Historisch Museum Ede is gehuisvest in het uit 1902 daterende voormalige stationsgebouw Ede-Centrum. De collectie is bijeen gebracht door Vereniging Oud Ede. Deze verzameling omvat voorwerpen (o.a. gereedschap, meubilair en koffers), textiel (o.a. de Edese klederdracht en borduurwerk), boeken en documenten, schilderijen en grafiek (prenten en tekeningen) en audiovisueel materiaal (o.a. foto's en video's).

- Geschiedenis van Ede, in vele pagina's, ingedeeld naar tijdvakken en thema's, door Bert Alkemade.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Enka is een recent gerealiseerde nieuwbouwwijk van ca. 300 woningen in het ZO van Ede, op het terrein van de vroegere ENKA-fabriek. Een deel van de oude fabrieksgebouwen is bewaard gebleven. - Fotoreportage van de renovatie van de Bitterzoutloods.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Ede heeft 77 rijksmonumenten.

- Ede heeft 237 gemeentelijke monumenten.

- Molens: - Keetmolen. - Molen Concordia.

- Gevelstenen in Ede.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De Heideweek (in de laatste volledige week van augustus) is in 1935 van start gegaan, ter promotie van de toeristische aantrekkelijkheid van de kernen in de gemeente Ede. Inmiddels worden er in een week tijd meer dan 100 evenementen georganiseerd, variërend van optredens van bekende artiesten tot braderieën, folklorefeesten, sportwedstrijden, fiets- en wandeltochten. Ca. 15.000 mensen bezoeken de grote muziekevenementen op het plein in Ede, en de hele Heideweek in alle kernen van de gemeente trekt ca. 175.000 bezoekers. Hiermee is dit een van de grootste evenementen van Gelderland.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- 113 hectare van het gebied het Binnenveld, het grote buitengebied tussen Ede, Veenendaal, Rhenen en Wageningen, is aangewezen als Natura 2000-gebied. Bezwaren tegen deze aanwijzing door diverse partijen zijn door de Raad van State in mei 2015 ongegrond verklaard. Boeren en natuurbeschermers hebben in 20126 samen een plan opgesteld om een deel van het Binnenveld zodanig in te richten dat er nieuwe natuur ontstaat. Agrarische natuurvereniging Het Binnenveld, Mooi Wageningen en Staatsbosbeheer hebben gezamenlijk een schets gemaakt. Er ligt nu een breed gedragen plan voor ruim 300 hectare natuur met aandacht voor het herstel en de instandhouding van trilveen, dotterbloemhooiland en blauwgrasland. De aanleg van het nieuwe natuurgebied neemt minimaal 2 jaar in beslag en beoogt eind 2017 te starten. Om het gebied om te vormen zal een deel van het gebied worden afgegraven. Daarnaast wordt de oude waterloop Kromme Eem weer hersteld.

- Vrienden van de Edese Schaapskudden.

- In het O van de gemeente ligt het ca.5.400 ha grote natuurgebied Het Nationale Park De Hoge Veluwe.

- Stichting Milieuwerkgroepen Ede (SME) is een onafhankelijke milieugroepering die zich inzet voor bescherming en ontwikkeling van natuur, landschap en milieu in de gemeente Ede (zie verder de Missie). De stichting is aangesloten bij de Gelderse Milieufederatie, die zelf weer is aangesloten bij de landelijke Stichting Natuur en Milieu. De meest recente informatie over de activiteiten van de SME vind je op de pagina Actueel. Een belangrijk onderdeel van het werk van de SME bestaat uit het schrijven van 'Zienswijzen'. In deze stukken geeft de SME commentaar op voorstellen van gemeente en Provincie. Oudere verslagen, zienswijzen e.d. vind je in het Archief. Gaan het milieu, de ruimtelijke ontwikkeling, de natuur, het cultureel erfgoed en de resterende landschappen in de gemeente Ede je ter harte? Dan ben je van harte welkom, als donateur of als bestuurslid. Laat je stem horen en kom over de bescherming van het buitengebied van gedachten wisselen.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Ede (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Ede.

- Nieuws: - De Edese Post.

- Belangenverenigingen / buurtverenigingen: - Wijkplatform / Bewoners Voor Bewoners Maandereng.

- Muziek: - Showband Irene.

- Overige verenigingen: - MC De Kraats is een actieve en gezellige motorclub met ca. 200 leden, voor alle soorten motorrijders, van sportief tot toer, en voor alle leeftijden.

- Veiligheid: - Politie Ede.

- Duurzaamheid: - Waterschap Vallei en Veluwe wint samen met de bedrijven CIRTEC uit Purmerend en Pulsed Heat/Setiva uit Maastricht vanaf najaar 2018 actieve koolstof uit cellulose op de rioolwaterzuivering in Ede. Met het actief kool zuivert het waterschap naar verwachting vanaf eind 2019 medicijnresten uit het rioolwater, en er wordt tegelijkertijd ook een waardevolle grondstof geproduceerd. Hiermee draagt het waterschap bij aan de doelstelling om in 2050 volledig circulair te zijn in Nederland. De rioolwaterzuivering in Ede wordt vanaf september 2018 met de winning van actief kool en het zuiveren van medicijnresten een energie-, grondstof- en waterfabriek.

Cellulose wordt vooral gewonnen uit resten van toiletpapier dat dagelijks op de rioolwaterzuivering in Ede binnenkomt. Door met een fijne zeef afvalwater te zeven wordt de aanwezige cellulose gewonnen. De cellulose wordt ontwaterd en daarna gedroogd. Na drogen wordt de cellulose gepelletiseerd, waarna brokvormige stukken ontstaan. Hierna worden de brokken door middel van pyrolyse ontleed in vier producten: Pyrolysegas, dit gas wordt gebruikt om de installatie van energie te voorzien, alle warmtebehoefte voor de pilot komt uit dit gas; Zuren, er wordt een mix geproduceerd grotendeels bestaande uit mierenzuur en azijnzuur, deze zal als koolstofbron weer op de rioolwaterzuivering in Ede worden ingezet om de stikstofverwijdering die nodig is voor het proces te ondersteunen; Bio-Olie, er wordt pyrolyse-olie geproduceerd. Dit wordt vermarkt als stookolie van biologische oorsprong; Bio-Char/ash. De minerale fractie uit het proces is een mengsel van kool en as. Het geproduceerde bio-char wordt met behulp van stoom geactiveerd. Daarmee neemt de bindende eigenschap toe. De bindende eigenschap van actief kool zorgt voor het ‘vasthouden’ van medicijnresten tijdens het zuiveringsproces van rioolwater. Het toepassen van actief kool is een de technieken om medicijnresten zoals Diclofenac en Oxazepam uit het rioolwater te zuiveren.

Het winnen van actief kool op de rioolwaterzuivering in Ede is onderdeel van het Interreg-project 'Wider business Opportunities for raw materials from Wastewater'. Dit project gaat over het tot waarde brengen van producten die als basis het element koolstof hebben. Er worden niet alleen grondstoffen geproduceerd, maar samen met kennisinstellingen en marktpartijen worden waardeketens opgezet, met als doel te komen tot een duurzame circulaire kringloop van die producten. Het project in Ede is een samenwerking tussen 2 mkb-bedrijven en waterschap Vallei en Veluwe. CIRTEC uit Purmerend levert de fijnzeeftechniek om de cellulose uit het afvalwater te winnen. Pulsed Heat/Setiva uit Maastricht levert de techniek om het zeefgoed om te zetten in de eindproducten. Waterschap Vallei en Veluwe zorgt voor de projectleiding, voor de noodzakelijke aansluitingen en een proefhal. (bron: Waterschap Vallei en Veluwe, 20-6-2018)

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Ede alg. nieuw, - idem alg. oud en - idem RK.

Reactie toevoegen