Arnhem

Plaats
Stad en gemeente
Arnhem
Veluwe Betuwe
Gelderland

GL gemeente Arnhem in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Arnhem in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Arnhem in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Arnhem

Terug naar boven

Status

- Arnhem is een stad en gemeente in de provincie Gelderland, oorspronkelijk geheel op de Veluwe gelegen. De uitbreidingen in het Z van Arnhem, Z van de Rijn, liggen in de Betuwe. Arnhem is de hoofdstad van de provincie Gelderland.

- Wapen van de gemeente Arnhem.

- De gemeente Arnhem omvat naast de gelijknamige stad verder het dorp Schaarsbergen, het 'dorp in de stad' Elden (sinds 1-3-1966), de buurtschappen De Praets en 't Vlot, een deel van de buurtschap Terlet en een klein deel van de buurtschap Deelen.

- De stad Arnhem kent circa 25 wijken. Beschrijving van de wijken van Arnhem op de site van de gemeente.

- Voor de postadressen valt het dorp Schaarsbergen onder de stad Arnhem.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Arnhem.

Terug naar boven

Naam

In het dialect
Arem.

Oudere vermeldingen
893 kopie 1222 in Arneym, 996 kopie 1480 Arnhem, midden 12e eeuw Arnheim, 1190 Arnem, 1203 Arnheym.

Naamsverklaring
De naam is een samenstelling van heem 'woonplaats' en de persoonsnaam Aro of Ar(n). In deze persoonsnamen schuilt het Germaanse arnu-* 'arend'. Vergelijk Arwerd en het Duitse Arnstadt: 704 Arnestati 'woonstede van Arn'. De abdij Prüm (in de Eifel) had hier in 893 enkele bezittingen. In 1227 noemde de Gelderse graaf Arnhem nostrum oppidum, wat wellicht op ommuring duidt; Arnhem krijgt in 1233 stadsrechten naar Zutphens model. Keizer Karel V maakte Arnhem tot hoofdstad van Gelderland. (1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Arnhem ligt NNO van Nijmegen, grotendeels in het ZO van de Veluwe en lag oorspronkelijk geheel N van de Rijn (op een klein stukje 'Stadswaarden' na, zie de oude plattegrond hieronder). Tegenwoordig ligt, door gebiedsuitbreidingen ten koste van delen van de voormalige gemeenten Elst en Huissen, ook een flink deel van Arnhem Z van de Rijn in de Betuwe.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Arnhem 3.806 huizen met 16.731 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 2.609/11.912 (= huizen/inwoners), de buurtschap Klingelbeek 26/130 en 'verspreide woningen' 1.171/4.689.

- Tegenwoordig omvat de gemeente Arnhem ca. 69.000 huizen met ca. 152.000 inwoners; hierin begrepen zijn de aantallen voor de gelijknamige stad, het dorp Schaarsbergen (met ca. 720 huizen en ca. 1.800 inwoners), het 'dorp in de stad' Elden (met ca. 800 huizen en ca. 2.000 inwoners) en de in de gemeente gelegen (delen van) buurtschappen.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Arnhem, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Het Arnhems Historisch Genootschap Prodesse Conamur is in 1792 opgericht.

- Arnhem.nl, site over geschiedenis en monumenten van Arnhem.

- De toren van de Eusebiuskerk wordt ingericht als museum over de Slag om Arnhem in september 1944. Het streven is om dit museum in 2015 te realiseren.

- De site Historisch Klarendal biedt een kijkje in het verleden van een van Arnhems bekendste wijken, met veel nooit eerder vertoonde foto's en veel verhalen over Klarendal in vroeger tijden in tekst en beeld. - Historisch Klarendal op Facebook.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In de wijk Coehoorn wordt nieuwe kennis opgebouwd over nieuwe vormen van revitalisering van wijken in een stedelijke omgeving. Het gevoel van bewoners dat zij niet alleen in de wijk wonen, maar er ook vorm aan geven. Stap voor stap. Daarbij is het ‘vullen’ van leegstand nevendoel. Coehoorn laat ook zien dat een wijk waar meerdere stedelijke functies elkaar versterken, een aantrekkelijker stedelijk milieu opleveren. In een vitale wijk gaan wonen, werken en vermaken samen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Arnhem heeft 368 rijksmonumenten.

- Arnhem heeft 2016 gemeentelijke monumenten.

- Arnhem-Centrum heeft 543 gemeentelijke monumenten.

- Kerken: - Vanaf 2017 worden alle 96 beelden van de Eusebiuskerk vervangen, omdat het grootste deel inmiddels is 'versleten' en restauratie kennelijk niet meer mogelijk is. Steenhouwers maken ter plaatse kopieën van de 60 jaar oude beelden. In 2020 beoogt het project, evenals de restauratie van de rest van de kerk, gereed te zijn. - Kerken in Arnhem. De afgelopen jaren zijn, en de komende jaren worden, diverse kerken in Arnhem herbestemd, wegens teruglopend kerkbezoek en te hoog wordende onderhouds- en exploitatiekosten. Zo is in 2013 de Sint Janskerk gerestaureerd en herbestemd tot Memorarium, de eerste in zijn soort in Nederland.

- Begraafplaats en crematorium Moscowa.

- Molens: - Witte Watermolen in Park Sonsbeek. - St. Agnietenmolen / Begijnemolen in Park Sonsbeek. - De Kroon of Klarendalse Molen. - Ook in het Openluchtmuseum vindt u nog eens ca. 15 molens die daar vanuit plaatsen elders in het land zijn herbouwd.

- Kadastermuseum.

- Museum Bronbeek is het museum van het koloniale verleden van het Koninkrijk der Nederlanden. Centraal staat de geschiedenis van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) en zijn tegenstanders. Het Koninklijk tehuis voor Oud- Militairen en Museum Bronbeek is wereldwijd een van de drie tehuizen voor oud- militairen. De anderen twee zijn het Hotel des Invalides te Parijs (waar ook in een kolossale dôme de stoffelijke resten van Napoleon Bonaparte een laatste rustplaats vonden) en The Royal Hospital Chelsea te Londen. Op Bronbeek combineert men zowel ouderenzorg, de museale taak als het in stand houden van een buitenplaats.

- Museum Arnhem (moderne kunst).

- Nederlands Wijnmuseum.

- Het Nederlands Watermuseum is een eigentijds en interactief museum over alle aspecten van water. Een écht doe-museum waar je bijvoorbeeld een tochtje kunt maken door het riool, een prachtige film over water kunt bekijken, waterproefjes kunt uitvoeren, maar waar je ook van alles te weten kunt komen over dijkbeheer, drinkwater, grondwater of watergebruik in Nederland en de rest van de wereld. In 2014 is het Nederlands Watermuseum gefuseerd met het Nederlands Waterleiding Museum, dat gevestigd was in een van de mooiste watertorens van Nederland, nl. de oudste watertoren van Utrecht (1896, Lauwerhof 29). De collectie van dat museum is in die van het Watermuseum geïntegreerd.

- Park en buitenplaats Zypendaal uit de 18e eeuw met bijgebouwen en tuin.

- Het voormalige hoofdpostkantoor aan het Jansplein is begin jaren 2010 gerestaureerd en heeft een herbestemming gekregen als boekhandel en restaurant.

- Ook de Koepelgevangenis (formeel Huis van Bewaring) uit 1886, 1 van de 3 koepelgevangenissen in ons land, is - in 2015 - buiten gebruik gesteld en wordt in 2016 herbestemd.

- Gevelstenen in Arnhem.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Hoogte80 (Hemelvaartsweekend) is een festival in het gelijknamige park met 4 dagen muziek, theater en kunst.

- Van 1958 t/m 1969 is er jaarlijks de NATO Taptoe op het Marktplein te Arnhem. Vanaf 2016 herleven de tijden van weleer en zal de Arnhem Tattoo (juli) weer worden georganiseerd. Wederom zullen op het Marktplein in Arnhem de geluiden van de (militaire) muziekkorpsen 4 dagen klinken in 8 wervelende shows.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het uiterwaardenpark Stadsblokken-Meinerswijk ligt middenin Arnhem, aan de zuidoever van de Rijn. Koniks en galloway-runderen zorgen ervoor dat het gebied niet dichtgroeit. Er broeden meer dan 90 soorten vogels en er komen ca. 500 plantensoorten voor, waaronder rodelijstsoorten. Enkele vogels die je er kunt tegenkomen zijn havik, grauwe gans, ijsvogel, slobeend, kieviet en aalscholver. Voor Meinerswijk zie ook verder bij De Praets.

- Bezoekerscentrum Sonsbeek is gevestigd in de voormalige 18e-eeuwse molenschuur bij de Witte Watermolen aan de rand van Park Sonsbeek. Het centrum organiseert o.a. tentoonstellingen en wandelingen.

- Parken in de gemeente Arnhem.

- Op landgoed Mariëndaal vindt u o.a. een bijzonder gesnoeide berceau (beukenhaag) van honderden meters lang.

- Arnhem is qua aantal soorten een van de vogelrijkste gebieden van ons land.

Terug naar boven

Beeld

- Meer dan 5.000 foto´s van Arnhem e.o. betreffende de Tweede Wereldoorlog zijn via de link online te bekijken.

- Mijn Arnhem is een site met honderden veelal oude ansichtkaarten van Arnhem, van verzamelaar Judith Minkman.

- Oude foto's, ansichtkaarten e.d. van Arnhem op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Arnhem (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Arnhem.

- Nieuws: - 'Ik hou van Arnhem': nieuws uit de stad op Facebook en op de bijbehorende website.

- Wijken: - Wijkwebsite Burgemeesterswijk.

- Zorg: - Zorgboerderij Tokhok.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Arnhem Moscowa.

Reactie toevoegen