Westerwolde

Gemeente en streek
Westerwolde
Groningen

westerwolde_ca._1791_kopie.jpg

Kaart van Westerwolde anno ca. 1791

Kaart van Westerwolde anno ca. 1791

Westerwolde

Terug naar boven

Status

- Westerwolde is een streek in de provincie Groningen.

- In 2018 is ook de gemeente Westerwolde ontstaan, uit samenvoeging van de gemeenten Vlagtwedde en Bellingwedde. De streek omvat verder op hoofdlijnen het landelijk gebied van de gemeente Stadskanaal. Zoals veel streken is ook deze streek niet hard af te bakenen, omdat door de eeuwen heen de omvang van deze streek aan wijzigingen onderhevig is geweest, en ook vandaag de dag er geen eenduidigheid is over wie welke delen (van de gemeente Stadskanaal) tot deze streek vindt horen. Bestuurlijk en qua samenwerkingsverbanden wordt die (hele) gemeente tot de Kanaalstreek en tot de Veenkoloniën gerekend.

- De gemeente Westerwolde omvat de dorpen Bellingwolde, Blijham, Bourtange, Jipsingboertange, Oudeschans, Sellingen, Ter Apel, Ter Apelkanaal, Veele, Veelerveen, Vlagtwedde, Vriescheloo, Wedde en Zandberg (grotendeels) en de buurtschappen Abeltjeshuis, Agodorp, Barnflair, Borgertange, Borgerveld, Bovenstreek, Burgemeester Beinsdorp, De Bouwte, De Bruil, De Bult, De Heemen, De Kuilen, De Lethe, De Maten, De Oerde, De Vennen, Den Ham, Ellersinghuizen, Hanetange (deels), Harpel, Hebrecht, Hoorn, Hoornderveen, Jipsingboermussel, Jipsinghuizen, Kielhuppen, Klein-Ulsda, Klontjebuurt, Koudehoek, Lammerweg, Laude, Lauderbeetse, Laudermarke, Lauderzwarteveen, Leemdobben, Lutje Ham, Lutjeloo, Lyskemeer, Morige, Munnekemoer, Ossenmarke, Oud Veele, Over de Dijk, Overdiep, Pallert, Plaggenborg, Poldert, Renneborg, Rhederbrug, Rhederveld, Rijsdam, Roelage, 't Schot, Sellingerbeetse, Sellingerzwarteveen, Slegge, Stakenborg, Stobben, Ter Borg, Ter Haar, Ter Walslage, Ter Wisch, Tjabbesoord, Veerste Veldhuis, Verbindingsweg, Vlagtwedder-Barlage, Vlagtwedder-Veldhuis, Vogelzang, Voorwold, Wedderheide, Wedderveer, Weende, Weenderveld, Weite, Wessingtange, Westeind, Winschoter Hoogebrug (grotendeels), Winschoterzijl (deels), Wollingboermarke, Wollinghuizen, Zandstroom en Zuidveld. Dit zijn 14 dorpen en 82 buurtschappen in totaal.

- De gemeentehuizen van de voormalige gemeenten, in respectievelijk Wedde en Sellingen, blijven in de nieuwe gemeente Westerwolde vooralsnog gehandhaafd voor de dienstverlening naar de burgers. Omdat de gemeente erg langgerekt is (meer dan 40 km lang) zou de afstand bij één gemeentelijk servicepunt anders wel erg groot worden.

- Inwoners van het landelijk buitengebied van de gemeente Stadskanaal, o.a. name uit de kernen Onstwedde en Alteveer, hebben er aandacht voor gevraagd dat hun kernen wellicht ook beter zouden kunnen opgaan in de nieuwe gemeente Westerwolde, omdat zij zich meer bij die historische en geografische regio vinden horen, dan bij de beoogde 'veenkolonie-gemeente' van Stadskanaal met Veendam en Pekela. Ook historicus Luuk Houwing stelt: "Westerwolde is een gebied op zich, het lag ook (laagveen en hoogveen) geïsoleerd. Eigenlijk kon je er alleen bij Roswinkel aan de ene kant en Pekela aan de andere uit. Je zou kunnen zeggen dat nu de herindeling op stapel staat, de historische fout uit 1969, door Westerwolde uit elkaar te trekken, eindelijk kan worden hersteld." De procedures (het herindelingsontwerp e.d.) waren echter al in een te ver gevorderd stadium om dit nog te kunnen meenemen. Daarnaast was het gemeentebestuur van Stadskanaal er ook geen voorstander van.

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Westerwolde ligt in het ZO van de provincie Groningen, en grenst in het O aan Duitsland, in het Z en ZW aan de provincie Drenthe (respectievelijk gemeenten Emmen en Borger-Odoorn), in het W aan de gemeente Stadskanaal, in het NW aan de gemeente Pekela, en in het N aan de gemeente Oldambt. De hoofdplaatsen Wedde en Sellingen liggen respectievelijk NW en ZO in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

De gemeente Westerwolde is in 2018 ontstaan en is bij haar oprichting als volgt samengesteld:
van de gemeente Bellingwedde: ca. 3.600 huizen met ca. 9.000 inwoners op een oppervlakte van ca. 110 km2;
van de gemeente Vlagtwedde: ca. 6.400 huizen met ca. 16.000 inwoners op een oppervlakte van ca. 170 km2.
In totaal dus ca. 10.000 huizen met ca. 25.000 inwoners op een oppervlakte van ca. 280 km2.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van de streek Westerwolde, kun je terecht bij de volgende instantie en publicatie:

- Historische Vereniging Westerwolde (van 1980-2011 Vereniging voor Genealogie en Historie Westerwolde geheten) stelt zich ten doel de belangstelling voor de historie en familiegeschiedenissen betreffende deze streek te bevorderen en daarop stimulerend te werken. Zij bestaat uit leden die in alle delen van het land en zelfs het buitenland wonen, maar die hun gemeenschappelijke belangstelling voor Westerwolde door geboorte, herkomst of familiebanden voor het gebied delen. De vereniging komt 4x per jaar bijeen en heeft als thuisbasis het gebouw De Ekkelkaamp, het verenigingsgebouw van de hervormde kerk in Onstwedde. Het archief en de bibliotheek van de verenging zijn gevestigd in het Streekhistorisch Centrum in Stadskanaal.

De vereniging bleek direct een schot in de roos. De leden stroomden toe, aangemoedigd door de belangstelling voor de eigen regionale historie. Dat was in die tijd overal in Nederland bezig een trend te worden. Inmiddels heeft de belangstelling voor de regionale geschiedenis zich een duidelijke plaats veroverd binnen het totale historisch gebeuren in Nederland. Overal in het land bestaan - inmiddels bijna 1.000 - bloeiende historische verenigingen. ‘Westerwolde’ is er een van. De vereniging geeft 1x per kwartaal een tijdschrift uit vol met artikelen over de historie van Westerwolde, familiegeschiedenissen en genealogieën. In de loop van het bestaan van de vereniging hebben allerlei regionale leden/onderzoekers tal van interessante feiten over het gebied boven water weten te krijgen. Zij brachten hun bevindingen in de regel naar buiten via een of meer artikelen in het verenigingsblad. Soms resulteerde hun onderzoek zelfs in een boek. Zonder enige overdrijving kan worden gezegd dat de oprichting van ‘Westerwolde” in sterke mate de geschiedschrijving over dit Groninger gebiedsdeel heeft gestimuleerd.

- De masterscriptie Landschapsgeschiedenis van Geert Volders uit Onstwedde, Het enige en afdoende middel tot bloei en welvaart. Mens en landschap tijdens de lange weg naar een gekanaliseerd Westerwolde, 1880-1920 (RUG, 2014) (via de link ook online te lezen) heeft weliswaar de achtergronden van de kanalisaties in Westerwolde als hoofdonderwerp, maar behandelt ook de geschiedenis en het landschap van de streek in bredere zin.

- In 2011 koopt de gemeente Vlagtwedde een vervallen pandje in het hart van het dorp Sellingen aan om het te behoeden voor verder verval en met als doel er een expositieruimte over de historie van Westerwolde van te maken. Het gaat om de zogeheten Oude Stelmakerij op Dorpsstraat 32, dat na de Hervormde kerk weleens het oudste nog bestaande gebouw van het dorp kan zijn; bouwhistorisch onderzoek wees uit dat de gebinten dateren uit 1697. Het Streekhistorisch Centrum te Stadskanaal werd verzocht de inrichting en exploitatie van dit bezoekerscentrum op zich te nemen. Daarbij werd ook samenwerking gezocht met het Toeristisch Informatiepunt Westerwolde. In 2013 zijn de restauratie en Streekhistorisch Centrum De Oude Stelmakerij gereed gekomen.

In september 2017 is de permanente presentatie in De Oude Stelmakerij gerealiseerd. Deze tentoonstelling vertelt het verhaal van Westerwolde in vogelvlucht. Met het gereedkomen van deze expositie is de Oude Stelmakerij nu met recht een bezoekerscentrum waar men alles te weten kan komen over de geschiedenis van deze streek. Op de begane grond wordt op verschillende themapanelen in woord en beeld het verhaal verteld over o.a. de ontwikkeling van het landschap, de middelen van bestaan en de bijzondere bestuursstructuur. Op de bovenverdieping is de bibliotheek van Historische Vereniging Westerwolde gevestigd, waar iedereen die nog meer wil weten, verder kan lezen in de naslawerken over het gebied.

Terug naar boven

Evenementen

- Nieuws over evenementen in de gemeente Westerwolde op Facebook.

- Het doel van de Grunneger Weke (week in maart) is het onder de aandacht brengen van de Groninger taal en cultuur bij de inwoners van de gemeenten Bellingwedde en Vlagtwedde. Gedurende de week zijn er tal van toepasselijke activiteiten, waaronder het Grunneger Laidjesfestival, waarbij o.a. leerlingen van ca. 10 basisscholen liedjes in het Gronings instuderen en uitvoeren.

- De Westerwolde Bosloop (hardlopen, maart) gaat over wegen en paden en langs vennetjes in de Sellingerbossen. U kunt kiezen uit de afstanden 5 en 10 km.

- De vele buurtschappen in de gemeente Sellingen hebben Loopsport Sellingen geïnspireerd tot het organiseren van de 14-Gehuchtenloop (eind april). Een wandeltocht evenals een recreatieve hardloopwedstrijd, onderdeel van het Schutrups-loopcircuit. De afstanden bedragen 5, 10 of 21,1 km (halve marathon). De loop voert langs 14 gehuchten in de omgeving van Sellingen. Over wegen, paden, lanen, fietspaden, langs vennetjes, riviertjes en kanalen, wordt u een aantrekkelijke route voorgeschoteld. Het kleinschalige eslandschap met het meanderende riviertje Ruiten Aa dat zich kronkelend een weg zoekt richting Dollard, afgewisseld door de ruime open landschappen met korenvelden en aardappelvelden.

- Struundagen (2e weekend van april en oktober).

- 3-Etappen Marathon (mei of juni) op 3 verschillende plaatsen in Westerwolde.

- Tijdens Westerwolde rijgt (10 dagen in juni) vormen ca. 20 tuinen en bijzondere locaties elk een podium voor (regionale) kunst en cultuur. De tuinen zijn stuk voor stuk uniek door de verscheidenheid in aanleg, sfeer en grootte en inmiddels bekend om hun kwaliteit. Er zijn royaal aangelegde tuinen en intieme kleine. Strakke of juist romantisch vormgegeven tuinen, park- en landschapstuinen. Tuinen met het accent op kunst of juist op kunstig tuinieren en plantcollecties. Ook binnen de uitingen van kunst is de variatie groot. Keramiek, schilder- en glaskunst, ambachtelijke producten, maar ook muziek, dans- en dichtkunst. Iedere tuin zal daarom een verrassing zijn. De tuinen liggen dicht bij elkaar, de meeste zelfs op fietsafstand en kunnen aan elkaar geregen worden door (fiets)routes.

- Het Westerwolde Wandelweekend wordt jaarlijks gehouden in het 4e weekend van juni. Struinen door een van de mooiste wandelgebieden van Nederland. Wandelen door en langs een van de mooiste beekdalen van Europa; de Ruiten Aa en de Westerwoldse Aa. Zaterdag is de struin- en theaterdag dag met een route van 10 kilometer. De route wordt ’s avonds gelopen. Theater, muziek en verhalen in de bijzondere sfeer van de avonduren. Zondag is de wandeldag met een route van 12,5 en 25 kilometer. Lekker wandelen en genieten van de omgeving. Voor beide routes geldt dat er ongeveer halverwege een rustpunt is. Een plek waar het aangenaam verpozen is, de mogelijkheid voor een natje en droogje, toiletten, enz. Je kunt één of twee dagen komen wandelen.

- Het evenement Strandvolleybal Westerwolde (weekend begin juli) is in 1988 van start gegaan en inmiddels uitgegroeid tot hét strandvolleybal evenement van het jaar. Ieder jaar is het strand in de Wedderbergen te Wedde van vrijdagochtend tot zondagavond het decor voor meer dan 1000 enthousiaste volleyballers en volleybalsters, zowel op hoog als recreatief niveau. Het gros van de deelnemers blijft tevens overnachten en geniet van 2 nachten met muziek of andere feestelijke activiteiten.

- De Westerwolde Trail (op een zaterdag in november) is een recreatieve hardloopwedstrijd over geaccidenteerde lanen en paden van de Sellingerbossen. Dwars door natuurgebieden rondom Sellingen. Ter Breedwisch, natuurgebied De Vennekampen, door het beekdallandschap van en over maaipaden van het riviertje Ruiten Aa. Langs de oude nederzetting Laude, met oude boerderijen. Een pingo aan de Poststruikenweg. Zandzuigerij De Beeste. Jipsingboertange. Theater der Natuur. Fraaie vennetjes waar de in herfsttooi gekleurde Amerikaanse eiken zich spiegelen in het vlakke heldere water. In deze fraaie omgeving zijn routes uitgezet van 10, 22 en 32 km.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Site met ca. 30 wandelroutes in Westerwolde.

- Natuurgebieden in Westerwolde van Staatsbosbeheer. - Mooi artikel van 2 Staatsbosheheer-vrijwilligers over hoe zij natuurgebieden in Westerwolde onderhouden.

- IVN Westerwolde.

- Site over de herinrichting van het beekdal van de Ruiten Aa.

- Buurtbus Westerwolde is een kleine (8-persoons) bus, die door ca. 35 vrijwilligers wordt gereden; vriendelijke en behulpzame chauffeurs, die het gebied goed kennen. De bus rijdt tussen de plaatsen Sellingen, Jipsinghuizen, Jipsingboertange, Kopstukken, Mussel, Vledderveen en Stadskanaal. In Sellingen kun je overstappen op lijn 42 naar Ter Apel of Emmen (buiten de spits wel een overstap). In Jipsinghuizen kun je overstappen op lijn 42 naar Vlagtwedde. En in Stadskanaal op de verschillende lijnen naar Groningen, Assen en Winschoten.

- Inwoners van de buurtschappen Veele, Oud Veele, Wessinghuizen, Höfte, Ter Wupping, Sterenborg en Holte zijn al jaren zeer begaan met het landschap rond hun woningen. Om die reden was er al de Boermarke Essen en Aa’s opgericht. Het historisch rijke landschap wordt naast de boeren grotendeels beheerd door Staatsbosbeheer. Het is mooi en kan nog rijker aan natuur worden, zo vinden de bewoners. Oftewel ze willen de biodiversiteit nog verder versterken. Daartoe hebben ze in 2016 de Coöperatie Markebeheer opgericht. In nauwe samenwerking met Staatsbosbeheer gaan de bewoners de boswallen en bosjes aanpakken.

Dat wil zeggen stamhout wordt gezaagd en verwijderd en de takken blijven achter. Soms worden bomen enkel maar geringd om de insecten en vogels – in de langzaam afstervende boom – aan voeding en schuilplaatsen voor bijvoorbeeld spechten) te helpen. Ze gaan ook struiken en nieuwe bomen planten om het landschap te versterken. De oogst aan hout wordt onder de leden verdeeld. Volgens Kenny Tolboom, voorzitter van Markebeheer, hebben ze het beste met het het gebied voor: "In wezen is het onderhoud de taak van Staatsbosbeheer. Maar het bewustzijn en de betrokkenheid van de bewoners zijn veel groter. Het is hun eigen 'achtertuin'. Staatsbosbeheer heeft er een ander gevoel bij. Die kijken vooral technisch naar het onderhoud." (bron: RTV Noord en het Streekblad)

- De afgelopen jaren is een groot deel van de natuurgebieden in Westerwolde heringericht om betere omstandigheden te creëren voor water, flora en fauna. Een laatste grote herinrichting, een gebied van 450 ha tussen de buurtschappen Ter Walslage Z van Sellingen en Renneborg bij Vlagtwedder, beoogt medio 2018 te beginnen en medio 2020 gereed te komen. Het riviertje de Ruiten Aa gaat waar nodig weer meanderen. Aan beide zijden van de waterloop komt meer ruimte voor natuur en waterberging. Bij Jipsinghuizen krijgt de Ruiten Aa bovendien een zijtak die om de buurtschap heen gaat lopen. Ook worden oude landschapselementen zoals poeltjes hersteld.

- De gemeente Westerwolde is in juni 2018 een proef gestart met ecologisch bermbeheer. Negen bermen worden ingezaaid met een bloemen- en kruidenmengsel. Dat moet ervoor zorgen dat de hoeveelheid insecten toeneemt. Bijkomend voordeel is dat de bermen de komende 3 jaar slechts 1 keer per jaar hoeven te worden gemaaid. Normaal gebeurt dat 2 tot 5 keer per jaar. Volgens de gemeente zijn er behalve de plekken waar de pilot gestart wordt, nog meer bermen in de gemeente geschikt voor de proef. Mogelijk dat de proef in de toekomst wordt uitgebreid.

- In sommige gemeenten is sprake van overlast door lawaai en uitwerpselen van roeken. In de gemeente Westerwolde groeit het aantal roeken en daarmee ook het aantal klachten over overlast van deze dieren. De roek is echter een beschermde vogel. Je mag daarom bijvoorbeeld niet zomaar een nest weghalen. De gemeente moet daar een ontheffing voor aanvragen bij de provincie. En die geeft dat alleen als je als gemeente een roekenbeschermingsplan hebt waarmee men e.e.a. kan onderbouwen. De gemeente gaat daarom na zomer 2018 zo'n plan opstellen. Onderdeel van dat plan wordt het aanwijzen van een aantal voor roeken geschikte locaties. De roeken kunnen dan vanuit locaties die overlast geven door deskundigen daarheen worden verhuisd.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Westerwolde (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Westerwolde. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Nieuws: - Nieuws uit Westerwolde.

- Muziek: - Westerwolds Volkslied.

- Welzijn: - Het voornaamste doel van Stichting Ruilwinkel Westerwolde is mensen middels een vaste locatie (en website) met elkaar in contact te brengen en elkaar te stimuleren tot het ruilen van goederen, diensten* en het uitwisselen van ideeën op gebied van duurzaamheid, leefbaarheid en betaald werk. Ongeacht iemands achtergrond gaan zij ervan uit dat iedereen één of meerdere talenten heeft. Door deze in te zetten wordt de wereld een stukje leefbaarder en wordt het individuele zelfvertrouwen en de economische zelfstandigheid vergroot.

Daarnaast is de Ruilwinkel een sociale plek waar mensen uit verschillende lagen van de bevolking en van verschillende leeftijden elkaar kunnen ontmoeten, ondersteunen, stimuleren en inspireren tot het versterken van de eigen kracht, elkaars kracht en tot (meer) participatie in de samenleving. Naast het ruilen worden er andere activiteiten georganiseerd zoals een repair-café en sociaal-culturele activiteiten. En tot slot is De Ruilwinkel een broedplaats waar men kan netwerken om de kans op betaald werk te vergroten.

* De dienstenruil in de praktijk: Piet helpt met Loes met gras maaien, Loes brengt voor Kees boeken naar de bibliotheek, Kees laat de hond uit voor Wim, Wim kookt voor Sophie en brengt Loes naar de dokter en repareert het stopcontact van Piet. Sophie zeemt de ramen voor Annette en Annette helpt met het invullen van formulieren. Iedereen (ongeacht dienst) verdient 12 punten per uur.

Reactie toevoegen