Zandberg

Plaats
Dorp
Borger-Odoorn Vlagtwedde Stadskanaal
GroningenDrenthe

zandberg_plaatsnaambord.jpg

Soms is het lastig wat in de praktijk tot een bepaald dorp valt te rekenen. Het formele deel van dorp Zandberg is piepklein en ligt in Drenthe. Een veel groter deel ligt aan de Groningse kant, maar ligt voor de post 'in' Musselkanaal en Ter Apelkanaal...

Soms is het lastig wat in de praktijk tot een bepaald dorp valt te rekenen. Het formele deel van dorp Zandberg is piepklein en ligt in Drenthe. Een veel groter deel ligt aan de Groningse kant, maar ligt voor de post 'in' Musselkanaal en Ter Apelkanaal...

zandberg_sint_josephkerk.jpg

Het piepkleine dorpje Zandberg heeft een eigen kerk; de Sint Josephkerk. Tot 2015 was Zandberg een zelfstandige parochie. In dat jaar is het opgegaan in een groter regionaal parochieel verband. (© H.W. Fluks)

Het piepkleine dorpje Zandberg heeft een eigen kerk; de Sint Josephkerk. Tot 2015 was Zandberg een zelfstandige parochie. In dat jaar is het opgegaan in een groter regionaal parochieel verband. (© H.W. Fluks)

zandberg_einde_bebouwde_kom_en_bomenlaan.jpg

O.a. over de kaarsrechte boomrijke Schaapsbergweg kun je het dorpje Zandberg weer uit. (© H.W. Fluks)

O.a. over de kaarsrechte boomrijke Schaapsbergweg kun je het dorpje Zandberg weer uit. (© H.W. Fluks)

Zandberg

Terug naar boven

Status

- Zandberg is een dorp in de provincie Drenthe, gemeente Borger-Odoorn. T/m 1997 gemeente Odoorn. Dit betreft de 'postale woonplaats' Zandberg met de kern en kerk. Er is ook nog een deel dat onder de provincie Groningen, gemeenten Vlagtwedde en Stadskanaal valt. Die delen vallen onder respectievelijk de dorpen Ter Apelkanaal en Musselkanaal.

Terug naar boven

Naam

Naamsverklaring
Zandberg dankt zijn naam aan de zandkop, die ook wel de Schaapsberg wordt genoemd, in de groengronden langs de beek die stroomopwaarts van het dorp Valtherdiep heette en stroomafwaarts Mussel-Aa. Deze heuvel werd gebruikt om schapen te weiden. Mogelijk hebben hier hutjes gestaan voor de hoeders van het vee. Het gebiedje lag op de grens van de marken Onstwedde en Valthe en werd door beide betwist. De Semslinie (een verdedigingslinie die als een lineaal langs de Drents-Groningse grens loopt) besliste deze twist in het voordeel van Valthe.

Terug naar boven

Ligging

Zandberg ligt W van Ter Apelkanaal, ZO van Musselkanaal, op een driesprong van 2 provinices, 3 gemeenten en 3 dorpen (zie verder bij Status). Een bijzonder, bijna Baarle Nassau-achtig grensgeval dus. De dorps-, gemeente- en provinciegrens loopt hier midden door de Schaapsbergweg. Het Z deel (even nummers) valt voor de postadressen onder de plaats Zandberg, gemeente Borger-Odoorn, provincie Drenthe. Het N deel (oneven nummers), evenals de N parallel daaraan lopende weg Zandberg, valt voor de postadressen onder het dorp Ter Apelkanaal, gemeente Vlagtwedde, provincie Groningen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft Zandberg 12 huizen met 308 inwoners onder de gemeente Odoorn. Dat is, ook voor die tijd, extreem veel inwoners (26!) per huis. Het gemiddelde was in die tijd 6 tot 10 mensen in 1 huis. Wellicht waren er in een aantal huizen tijdelijk extra arbeiders gevestigd, omdat in genoemd jaar nog werd gewerkt aan de aanleg van het Stadkanaal en, in het verlengde daarvan, in deze omgeving, het Musselkanaal en het Ter Apelkanaal.

- Het Drentse deel van Zandberg is een formele woonplaats (dus met eigen postcode - 9564 - en postale plaatsnaam) met een bebouwde kom (= blauwe plaatsnaamborden) en omvat ca. 20 huizen met ca. 50 inwoners aan de wegen Kerklaan en Schaapsbergweg. Aan de Groningse kant van de Kerklaan staan, formeel d.w.z. voor de postadressen 'in' Musselkanaal gelegen, ook nog ca. 30 huizen, met ca. 75 inwoners. Het lijkt ons aannemelijk dat dit deel in de praktijk ook nog tot het dorpsgebied van Zandberg wordt gerekend. En dan is er in het O aangrenzende Groningse Ter Apelkanaal ook nog sprake van een langgerekte weg Zandberg, langs het kanaal, met gelijknamige witte plaatsnaamborden onder blauwe borden Ter Apelkanaal (dat deel ligt daarmee dus binnen de bebouwde kom van dat dorp, en ligt ook voor de postadressen 'in' dat dorp), dat wellicht / allicht in de praktijk (gezien de ligging en de straatnaam- en plaatsnaamborden) ook nog tot het dorpsgebied van Zandberg valt te rekenen. Dat deel omvat ca. 80 huizen met ca. 200 inwoners. In totaal zou je dan in de praktijk tot ca. 130 huizen met ruim 300 inwoners komen.

Terug naar boven

Geschiedenis

Zandberg is begin 19e eeuw ontstaan als veenkolonie. De eerste bewoners zijn katholieke boekweitboeren uit het bij Ter Apel vlak over de grens gelegen Rütenbrock, waardoor het dorp een katholieke enclave is geworden in het verder overwegend protestantse Noorden. Aanvankelijk gingen de inwoners ook naar de kerk in Rütenbrock. In 1843 krijgt Zandberg een eigen kerk. Ondanks de overwegend Groningse inslag van deze geloofsgemeenschap wordt de kerk toch aan de Drentse zijde van de provinciegrens gebouwd, als gevolg van de nauwe relaties van aartspriester Van Kessel met het provinciaal bestuur van Drenthe. Deze kerk is eenmaal met 10 ellen vergroot. De parochianen komen van oudsher voor het merendeel uit het gebied van de Groninger Veenkoloniën bezuiden Stadskanaal, een klein deel woont in Drenthe. De eerste kerk is in 1905 gesloopt en vervangen door een nieuwe kerk. Deze kerk is op zijn beurt in 1931 vervangen door de huidige kerk.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Zandberg heeft 1 rijksmonument, zijnde de RK Sint Josephkerk. De huidige kerk is in 1931 gebouwd als opvolger van de voorganger, die uit 1905 dateerde. Tot 2015 was dit een zelfstandige parochie. In dat jaar is de parochie gefuseerd met de parochies van Ter Apel, Musselkanaal, Mussel en Stadskanaal tot de nieuwe regionale Parochie van het Heilig Kruis. Elders in de provincie zijn ook parochies samengevoegd, waardoor uiteindelijk 4 regionale parochies zijn ontstaan, waarvan dit er dus één is.

Terug naar boven

Links

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Zandberg.

Reacties

(2)

Boeiend om de verhalen van plaatsen met de naam Zandberg te lezen. Wellicht een reden om ze allemaal eens te bezoeken. Vriendelijke groeten vanuit Zandberg (bij Graauw, gemeente Hulst).

Dank voor je compliment Marja. Wij doen ons best om vooral de kleine relatief onbekende kernen in ons land, zoals in dit geval de 6 plaatsen Zandberg, zo goed mogelijk te beschrijven, om de mensen te stimuleren naast de grote bekende plaatsen en attracties 'die je gezien moet hebben', ook eens de buitengebieden in te gaan om de kleinere onbekendere dorpjes en buurtschapjes te bekijken. Want die hebben net zo goed een identiteit met een geschiedenis, bezienswaardigheden etc., die interessant kunnen zijn om te weten en te bezoeken. Al 'jouw' plaatsnamen bezoeken is inderdaad een leuk idee. Ik heb de beschrijving van het dorpje hierboven en 'jouw' buurtschap zojuist nog wat uitgebreid in tekst en beeld. Wellicht kun je me helpen om jouw buurtschap af te maken? Ik zou graag nog willen weten wie, wanneer, en waarom dat Mariakapelletje bij jullie buurtschap heeft gebouwd. Dat komt daar natuurlijk niet zomaar. Daar moet iemand een keer een aanleiding voor hebben gehad. Wellicht weet je dat, dan wel wil je dat voor me uitzoeken? En willicht wil je nog enkele foto's maken (3 is genoeg) van kenmerkende objecten in je buurtschap? Dan denk ik met name natuurlijk aan het kapelletje, en wellicht de inundatiesluis. Dank!

Reactie toevoegen