Stadskanaal

Plaats
Dorp en gemeente
Stadskanaal
WesterwoldeKanaalstreek
Groningen

Stadskanaal

Terug naar boven

Status

- Stadskanaal is een dorp* en gemeente in de provincie Groningen, in de streken Westerwolde en Kanaalstreek.

* Weliswaar is deze nederzetting aan de grote kant voor een dorp. Gezien het aantal inwoners, industrie en andere voorzieningen, en de regionale verzorgingsfunctie, heeft het wel 'stedelijke kenmerken'. Maar zolang de gemeente het niet als stad betitelt (en voor zover ons bekend is dat het geval) is het dus een dorp.

- De gemeente Stadskanaal is in 1969 ontstaan uit samenvoeging van de gemeente Onstwedde (waar Stadskanaal tot dat moment onder viel) met het ZO deel van de gemeente Wildervank. Op de oude kaart van de gemeente Wildervank elders op deze pagina kun je die ZO uitloper van ca. 5 km lang en ca. 2 km breed goed zien. Dit is dus de huidige NW uitloper van Stadskanaal, die vanouds Nieuw-Stadskanaal heette, en waar o.a. de buurtschap Bonnermond / Pekelderweg deel van uitmaakte.

- De gemeente Stadskanaal omvat naast de gelijknamige hoofdplaats verder nog de dorpen Alteveer, Kopstukken, Mussel, Musselkanaal, Onstwedde, Vledderveen en Zandberg (deels), plus de buurtschappen Barlage, Blekslage, Braamberg, Höchte, Höfte, Holte, Horsten, Oomsberg, Smeerling, Sterenborg, Tange, Ter Maarsch, Ter Wupping, Veenhuizen, Vledderhuizen, Vosseberg en Wessinghuizen. Dit zijn 8 dorpen en 17 buurtschappen in totaal. Verder hebben wij, gezien de eigen identiteit, bijzondere geschiedenis en actuele ontwikkelingen, ook een pagina gemaakt voor de wijk Cereswijk met daarbinnen de buurt Ceresdorp, waarvan de buurt Ceresdorp geheel onder het dorp Musselkanaal, en de wijk Cereswijk grotendeels onder dat dorp en deels onder het dorp Stadskanaal valt.

- Wapen van de gemeente Stadskanaal.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Stadskanaal.

Terug naar boven

Naam

Lokale uitspraak
Stadskenoal, 't Kenoal, Knoal.

Oudere vermeldingen
1858 Nieuw-Stads-Kanaal.

Naamsverklaring
Het dorp Stadskanaal is genoemd naar het gelijknamige kanaal waaraan het ligt, dat door de stad Goningen is aangelegd.

Terug naar boven

Ligging

- Het dorp Stadskanaal ligt in het ZO van de provincie Groningen en is een langgerekte lintbebouwing van 11,5 km lengte langs het Stadskanaal, tussen Wildervank in het NW en Musselkanaal in het ZO. Het dorp Musselkanaal begint direct Z van de Stadskanaalse bedrijventerreinen Vleddermond en Dideldom.

- De gemeente Stadskanaal grenst in het W aan de provincie Drenthe, het deel van Zandberg binnen de gemeente Borger-Odoorn, Valthermond, 2e Exloërmond, 1e Exloërmond, Nieuw-Buinen, Drouwenermond, Gasselternijveenschemond en Nieuwediep, in het N aan Wildervank, Boven Pekela, Nieuwe Pekela, Oude Pekela en Wedde, in het O aan Veele, Vlagtwedde, Jipsingboertange en buitengebied van Sellingen en in het Z aan Ter Apelkanaal en het deel van Zandberg binnen de gemeente Vlagtwedde, en ligt O van Buinerveen, Buinen, Borger, Drouwenerveen, Bronneger, Drouwen, Gasselternijveen, Gasselte, Gieterveen en Gieten, O en OZO van Assen, OZO van Eexterveen en Annen, ZO van Bareveld, Eexterveenschekanaal, Ommelanderwijk en Veendam, Z en ZO van Zuidwending, Z en ZW van Winschoten en Blijham, ZW van Vriescheloo, Veelerveen en Bellingwolde, W van Bourtange, W en NW van Sellingen, N en NNW van Ter Apel en N en NNO van Emmen. De gelijknamige hoofdplaats ligt centraal-westelijk binnen de gemeente; het gelijknamige kanaal loopt door het W van de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft het dorp Stadskanaal 1.980 inwoners, verdeeld in 1.191 inwoners onder de gemeente Wildervank en 789 inwoners onder de gemeente Onstwedde. Tegenwoordig heeft de gemeente Stadskanaal ca. 13.000 huizen met ca. 32.500 inwoners, waarvan ca. 7.800 huizen met ca. 19.500 inwoners in het gelijknamige dorp, dit is inclusief de aantallen voor het deel van de wijk Cereswijk binnen het dorpsgebied.

Terug naar boven

Geschiedenis

In 1765 begon de stad Groningen met het graven van het Stadskanaal, wat nodig was in het kader van het vervenen van het omliggende gebied. De eerste 12 huizen erlangs werden in 1787 gebouwd. Pas in 1865, na 100 jaar dus, werd het eindpunt, de Duitse grens bij Ter Apel, bereikt. Vanuit het Stadskanaal zijn de Drentse venen ontgonnen door het graven van de monden haaks op het Stadskanaal. Langs het kanaal verrezen huizen, landbouwers vestigden zich op de dalgronden en het dorp Stadskanaal ontstond. Naarmate het kanaal vorderde verplaatste het centrum van het dorp zich naar het oosten. Aanvankelijk een agrarisch dorp, kreeg nijverheid en industrie rond 1900 een steeds belangrijker plaats. Zo vestigden zich er scheepswerven en aardappelmeelfabrieken. Het kanaal, de huizen langs het kanaal, boerderijen wat verder het land in, het ademt met de open ruimte van het achterland een heel eigen sfeer.

Na de Tweede Wereldoorlog is Stadskanaal sterk gegroeid, vooral door de komst van Philips. Van 2004 tot 2006 heeft Philips haar vestigingen in Stadskanaal gesloten.

Doordat Stadskanaal een grote kern is met een regiofunctie, is er een groot scala aan voorzieningen waaronder scholengemeenschappen, een regionaal ziekenhuis, schouwburg en bioscoop.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Stadskanaal (en de Kanaalstreek en de Veenkoloniën in bredere zin), kun je terecht bij Streekhistorisch Centrum Stadskanaal, dat gevestigd is in een karakteristieke villa, waarvan er langs het Stadskanaal niet veel meer over zijn. Het huis is in 1884 voor de hereboer-familie Maarsingh gebouwd. Zij noemden het Huize Ter Marse. Toen in 1970 de laatste eigenaresse, mevrouw Maarsingh, overleed, liet zij haar huis met de bijbehorende inboedel en grond na aan de gemeente, met als doel het beschikbaar te stellen aan de gemeenschap. Zo kreeg Stichting Streekhistorisch Centrum een sfeervol onderkomen in Huize Ter Marse en konden het huis én de geschiedenis van de streek worden behouden.

Van moeras tot moderne woonplaats
Het Streekhistorisch Centrum toont haar collectie in regelmatig wisselende tentoonstellingen, die steeds een aspect uit de fascinerende geschiedenis van de Kanaalstreek en/ of Westerwolde belichten. 'De middelen van bestaan' zijn daarin een regelmatig terugkerend thema. Hier zie je de houten scheppen van de wijkgravers, die vaak op blote voeten kanalen (wijken) groeven voor de noodzakelijke afwatering, en de stikker en opschot, het gereedschap van de veenarbeider. Maar het veen maakte plaats voor landbouw, scheepvaart en industrie. Op de afgegraven grond werden aardappelen en graan verbouwd, die door de vele kanalen eenvoudig getransporteerd konden worden.

Ook kwamen er fabrieken voor de verwerking van de landbouwproducten, zoals aardappelmeel en strokarton, en later ook moderne bedrijven als de fabriek voor halfgeleiders van Philips. Al deze bedrijven waren en zijn van groot belang voor de ontwikkeling van Stadskanaal 'van moeras tot moderne woonplaats'. Stille getuigenissen van die ontwikkeling worden in het Streekhistorisch Centrum bewaard en getoond.

Een borreltje tijdens het wachten
Een vast onderdeel in de tentoonstelling is het 'winkeltje bij de sluis'. Hier gaan vroegere tijden herleven in een gereconstrueerd kruidenierswinkeltje waar men alles kon kopen: van zeep tot tabak, van suiker tot jenever. Nu kun je er terecht voor een zakje lekkere snoepjes of een stokje zoethout, voor jou afgewogen op een ouderwetse weegschaal. Dergelijke winkeltjes kon men tot in de jaren zeventig bij vrijwel alle sluizen in het Kanaal aantreffen.

Het Stadskanaal behoorde in de 19e eeuw tot de drukst bevaren kanalen van Nederland. Jaarlijks passeerden tienduizenden schepen de sluizen in het Kanaal, waardoor er sprake was van filevorming met wachttijden van enkele uren voor men door kon varen. Bij de bruggen en sluizen vestigden zich winkeltjes, waar wachtende schippers van de gelegenheid gebruik maakten om er hun noodzakelijke boodschappen te doen. Vaak werd dan ook even een borreltje gedronken...

De schatkamer is boven
Op de bovenverdieping van Huize Ter Marse is een belangrijk onderdeel van het Streekhistorisch Centrum ondergebracht: het documentatiecentrum. Hier worden 20.000 foto's, ruim 6000 documenten, krantenknipsels op onderwerp en boeken bewaard, die met elkaar het verhaal van de Kanaalstreek en Westerwolde vertellen.

Wil je zien hoe Stadskanaal er rond 1900 uitzag? Of weten waar jouw voorouders woonden en waar ze van leefden? De kans is groot dat je het antwoord op deze vragen bij het Streekhistorisch Centrum kunt vinden. Ook voor het inzien van regionale dagbladen - die ze al hebben vanaf het jaar 1787 - kun je in dit archief terecht. Voor het doen van onderzoek is het Centrum gratis toegankelijk, zij helpen graag. Op zondag is het documentatiecentrum gesloten.

Huwelijksvoltrekkingen
Trouwen in een sfeervolle omgeving? Je kunt in Huize Ter Marse ook een huwelijk laten voltrekken. Zij verzorgen daarbij op verzoek een passend koffie- of champagne-arrangement.

Een jas van rode baksteen
Staande naast Huize Ter Marse troont de trotse Watertoren van Stadskanaal boven haar omgeving uit. Deze toren is in 1935 gebouwd met als doel de druk op het waterleidingnet in de omgeving op peil te houden, maar is niet nu meer als zodanig in bedrijf. Via het Streekhistorisch Centrum is de toren ook te beklimmen. Na het trotseren van de 208 stalen treden sta je bovenop het dak, waar je op 42,76 meter boven het maaiveld een adembenemend uitzicht hebt. Het toch al wijdse landschap krijgt er hier een dimensie bij: met helder weer is zelfs de Martinitoren van Groningen te onderscheiden, hemelsbreed zo'n 40 kilometer verderop! Voor de durfals is het mogelijk langs de buitenzijde van de toren weer naar beneden te gaan. Voor dit abseilen kun je een afspraak maken.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Bestemmingsplan Landelijk Gebied gemeente Stadskanaal.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Stadskanaal heeft 44 rijksmonumenten, waarvan 18 stuks alleen al betrekking hebben op de even zovele dubbele arbeiderswoningen uit 1938 in de Oranjestraat.

- Stadskanaal heeft 5 gemeentelijke monumenten.

- Poststraatkerk (PKN, voorheen gereformeerd) uit 1909 aan de Poststraat 30.

- Semsstraatkerk (PKN, voorheen hervormd) uit 1830.

- Oosterkadekerk (hervormde gemeente Nieuw-Stadskanaal binnen de PKN).

- RK Onze Lieve Vrouwe ten Hemelopnemingkerk uit 1953.

- Evangelisch Lutherse kerk uit 1875.

- Watertoren (Ceresstraat 1).

- In het uiterste NW van Stadskanaal, aan de Unikenstraat, tegenover het weggetje Gietermond (vanouds de buurtschap 2e Gietermond), in het gebied dat t/m 1968 onder de gemeente Wildervank viel, ligt een kleine begraafplaats in een driehoekig bosje. Dit is de begraafplaats van de familie Uniken. Jan Uniken (1782-1859), grootgrondbezitter en opzichter van de venen van de stad Groningen, heeft hier op een eigen zandrug tussen bomen in een driehoek een particuliere begraafplaats aangelegd. Dit omdat het rond 1830 verboden werd om nog langer notabelen in de kerk te begraven.

Jan Uniken bezat toen reeds 300 ha land en richtte op zijn eigen grond bij leven dit kerkhof op. Naar hem is ook de Unikenstraat genoemd waaraan de toegangsweg naar de begraafplaats ligt en waar ZW daarvan zijn eigen boerderij lag. De ingang van de begraafplaats ligt bij een boerderij iets ten zuiden ervan. Het oudste graf is dat van Ellerus Harmannus van der Tuuk, die slechts 2 dagen oud werd en overleed op 12 november 1857. Hij was de kleinzoon van Egbert Uniken, broer van de stichter van de begraafplaats Jan Uniken, die zelf ongehuwd was. De laatste begrafenis vond hier plaats in 1964.

- Museum Musica. Ontdek in een 'rondje door de kerk' de ontwikkelingen van de muziek door de eeuwen heen. Beleef het gevoel dat Napoleon zou kunnen hebben gehad bij het beluisteren van een der voorlopers van de CD. CD? Ja, veel "automatische" muziekinstrumenten van vroeger werkten nl. met gaten of pennen, op dezelfde wijze als de computer ook werkt met enen en nullen. Dans mee met het draaiorgel. Swing mee met de pianola. Of verbaas u over de vele voorlopers van de bandrecorder. Het museum is gevestigd in het oude voormalige kerkje Bethel aan de Scheepswerfkade in Stadskanaal Noord. Te bezichtigen zijn: draaiorgels - harmonia - pianola's - harmonica's - speeldozen - oude radio's - antieke kachels en nog een kleine collectie huishoudelijke voorwerpen uit vroeger tijden.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Hardloop- en skeelerwedstrijd Klap tot Klaploop (Tweede Paasdag).

- Knoalster Nacht (nacht voor Koningsdag) met live muziek en natuurlijk de volgende dag een Vrijmarkt.

- Internationale Pinksterraces (grasbaan) op Tweede Pinksterdag.

- Atletiekevenement Nelli Cooman Games (op een zondag in juni).

- Het evenement Verrassend Stadskanaal (weekend in juli, alleen in de even jaren) verbindt mensen. Met sporten, met bewegen, met cultuur in de breedste zin van het woord, en vooral ook met elkaar. Veel live muziek, sport, spel, kunstmarkt, Defensie met demonstraties en een spectaculaire tokkelbaan vanaf het Best Western Hotel. - Verrassend Stadskanaal op Facebook.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Museumspoorlijn S·T·A·R rijdt sinds 1994 met een historische stoomtrein en dieseltreinen tussen Veendam en Musselkanaal. Deze verbinding werd tot in de jaren tachtig door de NS gebruikt. Het spoor loopt nagenoeg geheel langs de grens tussen Groningen en Drenthe, de Semslinie, en doorkruist daarmee de streek Veenkoloniën. Met een lengte van 26 km is het de langste museumspoorlijn van Nederland.

- Theater Geert Teis is een begrip in Stadskanaal en wijde omtrek. Theater Geert Teis voelt voor vele Groningers en Drenthenaren als een warme deken. Als hún theater. Met rotsvast vertrouwen en goede zin keren zij regelmatig terug naar hun vaste honk. Daar is het theater op hun beurt dan ook ongelooflijk trots op. Dat vertrouwen is gebouwd op een aantal belangrijke pijlers: de zorgvuldige programmering met voor elk wat wils, natuurlijk de intieme zaal - waar toch ruim 600 gasten bijna bij de artiest op schoot kunnen zitten, de gezellige sfeer in de foyer en het theatercafé, de gratis parkeergelegenheid naast de deur, maar vooral ook de gastvrijheid van alle theatermedewerkers. Ze vinden het een eer, en ze vinden het ook gewoon leuk!, je te mogen ontvangen in hun, of beter gezegd jouw theater.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's en ansichtkaarten van Stadskanaal op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Stadskanaal (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Stadskanaal. - Nieuws van de gemeente op Facebook.

- Media / nieuws: - RTV1 is de streekomroep voor de Veenkoloniën. Te beluisteren in Stadskanaal op 105.3FM, in Veendam op 106.9FM en in Borger-Odoorn op 106.0FM. Daarnaast start RTV1 binnenkort met haar eigen TV- kanaal. - Facebookpagina van en voor bewoners van de Semskade.

- Onderwijs: - De gemeente Stadskanaal heeft een breed aanbod aan scholen voor basisonderwijs, voortgezet onderwijs en speciaal onderwijs. In totaal zijn er in de gemeente 28 basisscholen. 9 van deze basisscholen zijn openbaar en 17 zijn voor bijzonder onderwijs. Ook zijn er 2 scholen voor speciaal basisonderwijs. Verder heeft de gemeente 3 scholen voor voortgezet onderwijs; het Noorderpoort, het Ubbo Emmius en de Catamaran.

- Muziek: - Muziekvereniging Crescendo is opgericht in 1965 uit een fusie van twee voorgangers: Soli Deo Gloria en Voorwaarts.

- Sport: - SC Stadskanaal (voetbal). - Voetbalvereniging SJS / Juliana. - VV SPW (voetbal). - Tennisvereniging. - Volleybalclub Tyfoon. - Hockeyclub HCSO. - Handbalvereniging JAHN II. - Zwemvereniging NOVA richt zich hoofdzakelijk op wedstrijdzwemmen. - TFC De Windhappers is een wielersportvereniging met ca. 150 leden. Tijdens het seizoen fietsen ze op woensdagavond ca. 50 km en zaterdag- en zondagochtend routes van 70 tot 90 km. Verder hebben zij 1x per maand een route van 100+ km.

- Overige verenigingen: - Postzegelvereniging De Kanaalstreek heeft ca. 175 leden en is gevestigd in Stadskanaal, waar iedere 3e dinsdag van de maand (behalve de zomermaanden) een goedbezochte bijeenkomst is, met o.a. handelaren, lezingen en veilingen. Verder is er een rondzending. De leden komen uit de hele regio.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Stadskanaal hv (= naar wij aannemen 'Hervormd'?), - idem alg., - idem Cereshof, - idem Kniggestraat, - idem Noord, - idem RK en - idem Unikens.

Reacties

(1)

Op de ansichtkaart staat inderdaad het oude postkantoor aan de Poststraat te Stadskanaal. Op de achtergrond is het 'Handelshuis' te herkennen, welke in de jaren 60 geleid werd door dhr. B. Klein. Op de plek van het Handelshuis staat nu de Jumbo.

Reactie toevoegen