Ter Apel

Plaats
Dorp
Westerwolde
Westerwolde
Groningen

ter apel groeten uit 1957 [640x480].jpg

Ter Apel, Groeten uit, 1957

Ter Apel, Groeten uit, 1957

Ter Apel

Terug naar boven

Status

- Ter Apel is een dorp in de provincie Groningen, in de streek en gemeente Westerwolde. T/m 2017 gemeente Vlagtwedde.

- Onder het dorp Ter Apel vallen ook de buurtschappen Agodorp, Barnflair, Burgemeester Beinsdorp, De Bruil, De Maten, Hanetange (deels), Laudermarke (grotendeels), Munnekemoer, Roelage, 't Schot en Ter Haar. Dit zijn in totaal 11 buurtschappen. Ook bij 't Heem staan witte plaatsnaambordjes, wat een buurtschap suggereert, maar dit is tegenwoordig opgegaan in de bebouwing in het noorden van de dorpskern, en is daarmee geografisch niet meer als buurtschap te beschouwen.

Terug naar boven

Naam

In het dialect
Ter Oapel, Drapel.

Oudere vermeldingen
Ter-Apel, Ter-Aple, 1458 geheiten van oldes Apell, 1464 de stede Apel, 1517 tho Apell, 1595 ther Aepell, 1602 Draepel.

Naamsverklaring
Moeilijk te duiden. Men ziet hierin een samenstelling van â 'water' en pôl 'poel'. Een andere verklaring gaat uit van het Oudfriese â-pôl 'waterpaal'. Apel komt voor als variant van appel 'boomvrucht' en de lange a hoeft een verklaring als 'bos met wilde appelbomen' niet in de weg te staan, vergelijk Apeldoorn naast Appeltern. Zoals bij meer plaatsen het geval is, is de locatieve datief tho der, geworden tot ter, de algemene vorm geworden. Met de stichting van een kapel in 1216 ontstond hier het klooster Domus Lucis. Na een onderbreking aan het begin van de 15e eeuw kwam er in 1464 een nieuw klooster van de Kruisdragers met de naam Domus novae lucis, waarnaar men ook het dorp vaak Klooster Ter Apel noemde.(1)

Terug naar boven

Ligging

Ter Apel ligt in het uiterste ZO van de provincie Groningen en grenst in het W en Z aan de provincie Drenthe en in het O aan Duitsland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Ter Apel (weliswaar zonder de omliggende buurtschappen) nog slechts 23 huizen met 136 inwoners. Met ca. 3.600 huizen en ca. 9.000 inwoners was het dorp de grootste kern van de - sinds 2018 voormalige - gemeente Vlagtwedde, en is het de grootste kern van de - sinds 2018 - gemeente Westerwolde.

Terug naar boven

Geschiedenis

Ter Apel is een voormalige vesting, waar nog restanten van over zijn. Hoewel het dorp van oorsprong geen veenkolonie is, heeft het wel een veenkoloniaal karakter gekregen. Het dorp heeft in tegenstelling tot andere veenkoloniën veel bos. Na de eeuwwisseling heeft Ter Apel zich nog sterk uitgebreid. Het is nu de belangrijkste industrie- en handelskern van de voormalige gemeente Vlagtwedde. Het dorp heeft een nieuw winkelcentrum, volop voorzieningen en een Regionale Scholengemeenschap (het RSG), de enige locatie binnen de voormalige gemeente Vlagtwedde waar voortgezet onderwijs wordt gegeven.

Zwembad Fietje/Moekesgat
Het huidige natuur-openluchtzwembad Moekesgat in Ter Apel - waarvoor zie het kopje Landschap etc. - heeft een interessante voorgeschiedenis. De plas ligt deels op een terrein dat oorspronkelijk eigendom was van de heren Stoker en Beckmann (van Hotel De Posthoorn). Het terrein is in de jaren twintig uitgegraven ten behoeve van de ophoging van het spoorwegemplacement, dat direct Z hiervan lag. Door de afgraving was het terrein eigenlijk waardeloos geworden, maar Willem Moeke ziet wel wat in de exploitatie van de plas water als zwembad, en koopt in 1924 voor 100 gulden de hele plas met enige grond eromheen. Veel hulp, bijv. bij de verdere uitbouw van het complex met o.a. badhokjes, het geven van zwemlessen en het houden van toezicht, krijgt Moeke van zijn twee dochters. Het bad krijgt al snel de naam Moeke's Gat.

In 1935 verkoopt Moeke het gehele zwembadcomplex, met inmiddels ook een woning erbij, aan Geert Fietje, een ondernemende winkelier uit Emmer-Compascuum, die op zijn eigen energieke wijze de zaak voortzet en uitbouwt. Ook diens kinderen hebben een belangrijk aandeel in de gang van zaken. Uitbouw en verfraaiing gaan voort. Er komen roeiboten, kano's en allerlei speelobjecten. Vele oudere inwoners van Ter Apel zullen zich de waterfiets, het vlot en de 'poale' nog herinneren. Er wordt ook zwemles gegeven - aan een 'hengel' met tuigje - en ook scholen komen er met hun klassen zwemmen. In het 'gebouw' wordt snoepgoed, limonade en dergelijke verkocht en men kan er een badpak huren. Boven op het gebouw kan men zonnen. Ook voor vissers is het een populaire stek.

In 1965 is dhr. Fietje 83 jaar en wil hij onderhand weleens van zijn welverdiende rust gaan genieten. Het bad is oud en in vervallen staat geraakt, en Fietje heeft geen trek om er nog grote investeringen in te doen. De gemeente wil het bad renoveren zodat het weer aan de eisen des tijds voldoet, mede omdat Ter Apel - na aanvankelijke plannen voor aanwijzing tot industriekern - als primaire recreatiekern is aangewezen, maar kan niet met dhr. Fietje tot overeenstemming komen. Vandaar dat de gemeente besluit tot de bouw van een nieuw zwembad direct N van het bestaande bad.

Het complex is begroot op 800.000 gulden, en om te laten zien dat het de inwoners 'menens' is, moeten zij zelf ook 10 procent daarvan, dus 80.000 gulden, bijeenbrengen. Er wordt daarvoor huis-aan-huis gecollecteerd. In mei 1967 wordt het nieuwe zwemcomplex Moekesgat - zo genoemd als eerbetoon aan de grondleggers van het zwemmen alhier, de familie Moeke - feestelijk geopend. In 1972 verkrijgt de gemeente het oude, voormalige zwembad in eigendom, dat bij het nieuwe bad wordt getrokken. Dit alles is een korte samenvatting van het artikel 'Zwembad Fietje/Moekesgat' op de site Oud Ter Apel, waar je nog veel uitvoeriger informatie in tekst en beeld vindt over deze materie.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij de volgende instantie en site:

- Sinds oktober 2018 wordt gewerkt aan de oprichting van Historische Kring Ter Apel. Het wordt een 'club binnen de club'; ze opereren namelijk onder de vleugels van Historische Vereniging Westerwolde. Je kunt ook alleen meedoen aan de activiteiten van de historische kring als je lid bent van de historische vereniging. De werkgroep in oprichting is bezig met het samenstellen van een programma. Dan moet je denken aan bijvoorbeeld een historische wandeling door het dorp met behulp van oude foto’s, en aan lezingen in bij voorkeur de Hesse bibliotheek. Verder willen ze inwoners op leeftijd gaan interviewen die een boeiend verhaal over vroeger kunnen vertellen. Er worden opnames gemaakt van het gesprek en de tekst wordt eveneens op papier gezet. Daarnaast gaan ze enkele artikelen schrijven over het dorp, die dan geplaatst worden in Terra Westerwolda; het tijdschrift van de historische vereniging. Als je nadere informatie wilt oer de historische kring in oprichting, stuur dan een mail naar Jakob Been.

- Site Oud Ter Apel.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Het Asielzoekerscentrum (AZC) Ter Apel wordt in 2018 uitgebreid van 1.200 naar 2.000 personen en wordt daarmee het grootste AZC in Nederland. Kleinere centra elders in het land zijn of worden gesloten. De gemeenteraad van Vlagtwedde is akkoord met een contract voor 30 jaar. Zodra de permanente bouw van het asielcentrum is gerealiseerd, kunnen asielzoekers er verblijven van het moment van binnenkomst tot hun statusverlening of terugkeer. Het terrein krijgt ook nieuwbouw voor een basisschool, voortgezet onderwijs en een sportaccommodatie. Alle complexen worden duurzaam en energiezuinig gebouwd. In 2010 gaf de gemeente reeds toestemming voor een tijdelijke uitbreiding tot 1.650 personen.

Doorslaggevend voor Vlagtwedde om in te stemmen met het uitbreidingsverzoek van het COA is de economische impuls en stabiliteit die het AZC brengt. Er werken nu al 950 mensen op het AZC en daar komen straks 200 banen bij. Samen met de 400 werknemers van de penitentiaire inrichting die daar ook staat, biedt het terrein werkgelegenheid aan 1.500 mensen. Daarmee is het de grootste werkgever in de gemeente.

- Stichting Dorpsbelangen Ter Apel is in 2015 opgeheven. Volgens voormalig voorzitter Marco Visscher is er naarstig gezocht naar enthousiastelingen die de stichting nieuw leven wilden inblazen, maar was de animo er niet onder de Ter Apeler bevolking. “Misschien was Dorpsbelangen een orgaan dat een te grote groep moest vertegenwoordigen.” Visscher vindt het wel jammer dat het orgaan ermee moet stoppen. “Ik zag en zie nog veel kansen, we hadden nog heel veel kunnen doen. Denk dan bijvoorbeeld in het gezamenlijk aanschaffen van zonnepanelen.” En: "In 2010 zijn we langzamerhand begonnen met het opzetten van Dorpsbelangen. Er waren projecten in Ter Apel die niet van de grond kwamen en daar wilden we wat aan doen. Zo werd er al vanaf 2005 gesproken over de herinrichting van de Hoofdstraat en werd er ook weinig voortgang geboekt bij het Moekesgat. Al vrij snel hadden we een grote groep bij elkaar, een man of tien, elf. Als Dorpsbelangen hebben we vanaf dat moment een steentje kunnen bijdragen aan de realisatie van een aantal projecten. Daar zijn we trots op."

Wethouder Seine Lok, tevens inwoner van Ter Apel, vindt het eveneens jammer dat de belangenvereniging ermee moet stoppen. “Zoiets is altijd jammer. Dorpsbelangen was voor ons als gemeente toch een belangrijke gesprekspartner. Je verliest toch een direct aanspreekpunt voor het hele dorp. Nu is het wel zo dat het dorp uit meerdere buurtschappen bestaat. We zullen ons toch meer op dat spoor gaan richten. Bij de grote projecten zoals de herinrichting van de Hoofdstraat en de Runde - Ruiten Aa hebben we als gemeente gekozen voor een brede aanvliegroute, waar Dorpsbelangen ook onderdeel van uitmaakte. Maar met name het overleg om kleine aandachtspunten uit te wisselen zal gemist worden.” “Misschien is Ter Apel wel te groot voor één overkoepelende organisatie als Dorpsbelangen. Daar is blijkbaar geen draagvlak voor. Daartegenover staat dat de kleinere kernen vaak wel heel actieve buurtverenigingen hebben. Die verenigingen zijn heel levendig. Maar juist een overkoepelend orgaan kent blijkbaar onvoldoende draagvlak. Ik denk dat dat een belangrijke constatering is.” (bron: Groot Groningen, 21-1-2015)

- De afgelopen jaren is gewerkt aan het vergroten van de verkeersveiligheid en de doorstroming van de provincialeweg N366 (Veendam - Ter Apel), onder de noemer 'N366: Vaart met veiligheid'. In dat kader zijn o.a. viaducten aangelegd waar voorheen sprake was van gelijkvloerse kruisingen. Een van die punten was de kruising met de Westerstraat (= de weg in het W verlengde van de Hoofdstraat, langs de waterloop Weerdingermond). Er is een prijsvraag gehouden om een passende naam te bedenken voor het aldaar in 2016 aangelegde viaduct. Dat is geworden Kloostervenen, omdat die naam verwijst naar het omliggende gebied, dat begin 19e eeuw al zo werd genoemd. De weg die O hiervan naar Ter Apelkanaal loopt, heet ook Kloosterveenweg.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Ter Apel heeft 13 rijksmonumenten.

- De spoorlijn Ter Apel - Rijksgrens (= Munnekemoer) is slechts twee jaar in gebruik geweest (1924-1926) en opgebroken toen duidelijk werd dat de verlenging naar Duitsland niet zou worden gerealiseerd. Van de voormalige spoorlijn zijn nog diverse restanten zichtbaar. - Fotoreportage van Victor M. Lansink over het spoortraject Ter Apel - Ter Apelkanaal op zijn site Railtrash.

- Gevelstenen in Ter Apel.

- Klooster ter Apel is tegenwoordig een museum voor kloostergeschiedenis, kerkgeschiedenis en religeuze kunst. Het voormalige Kruisdragersklooser, ook wel het Huis des Lichts genoemd, is in 1464 gesticht door Jacobus Wiltinck. Het is het oudste nog bestaande klooster in ons land.

In 1619 kocht de stad Groningen heel Westerwolde aan (de streek waarin Ter Apel is gelegen). De stad liet de kloosterlingen die wilden blijven, de vrijheid om er hun levensdagen te eindigen, welk aanbod door de Prior werd aangenomen, die er dan ook in 1626 overleed. De meeste kloosterlingen begaven zich echter naar een klooster van hun orde in Westfalen (Duitsland).

In 1818 is in de omstreken van het dorp, op de grens met Drenthe, een brug of houten voetpad ontdekt. Men vermoedt dat dit pad destijds is aangelegd om de stenen, benodigd voor het bouwen van het klooster, aan te voeren door het lage en weke moeras. Een andere mogelijkheid is dat de uitgestrekte houten weg behoort tot de lange bruggen, die hier door de Romeinen zijn aangelegd en waarvan door Tacitus melding wordt gemaakt.

Bij het klooster staat de Twaalf-Apostelenboom, naar men zegt de oudste boom van Nederland.

Bij het klooster bevindt zich een kerk met middeleeuws beeldhouwwerk en in de vleugels gebrandschilderde ramen uit 1561, een preekstoel uit 1711 en een oud torenuurwerk.

In de binnenhof bevindt zich een kruidentuin met zo'n 80 soorten kruiden. Verder een collectie neogotisch meubilair uit circa 1850, vervaardigd uit Sloveens eiken. In de kloosterzaal zijn regelmatig concerten en evenementen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Bij de Triathlon Ter Apel (op een zondag eind juni) kun je starten in verschillende klassen, met name Jumbo Kids Triathlon, Middelbare Scholieren Triathlon, Try Triathlon voor beginners, 1/16 Triathlon en 1/8 Triathlon.

- Jaarlijks is er in een weekend eind augustus het Internationale Zepta Beach Waterpolotoernooi (in 2018 voor de 50e keer). Er nemen ca. 100 dames- en herenteams aan deel. Samen spelen zij meer dan 400 wedstrijden in 16 verschillende poules. De teams variëren in niveau (van eredivisie tot district) en komen uit verschillende landen, waaronder Nederland, Duitsland, België en Groot-Brittannië. Zowel op de vrijdag- als op de zaterdagavond is er een feest in de feesttent. Op vrijdagavond is er een DJ en op zaterdagavond een groots feest met een live TOP40 band. In juni is er ook nog jaarlijks een Jeugdtoernooi.

- Rond het middeleeuwse klooster in de bossen is jaarlijks het evenement Middeleeuws Ter Apel (weekend begin september). Kom een dagje kennismaken met hoe het er in de 15e eeuw aan toeging. Het is het grootste middeleeuwse evenement van ons land met o.a. veldslagen tussen legers, boogschiet- en zwaardvechtdemonstraties, verhalen, workshops, acrobatiek, middeleeuwse spelletjes voor de kinderen en op zaterdagavond een sprookjesachtig verlicht klooster met muziek en dans rond een groot kampvuur.

- Ga jij een uitdaging niet uit de weg? Ben jij een echte doorzetter? Hou je van rennen, klimmen en ben je niet bang om vies te worden? Doe dan mee aan Moekes Mud Run in Ter Apel (sinds 2017, op een zaterdag begin september). Ze zorgen voor een uitdagend hindernissenparcours waarbij je een uitgestippelde route loopt en daarbij diverse hindernissen ‘overwint’. Ze hebben verschillende categorieën waarvoor je je kunt opgeven, dus iedereen kan meedoen. Er is een 2,5 km Family Run voor kids van 6 t/m 12 jaar samen met een ouder, en er zijn de afstanden 5 en 10 km voor kinderen vanaf 13 jaar en volwassenen. - De 1e editie op 9-9-2017 was een groot succes.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Ter Apel ligt in een prachtige bosrijke omgeving te midden van een reeks zeer landelijke buurtschappen. De omgeving is royaal voorzien van fiets- en wandelpaden.

- De openluchtzwembaden Moekesgat in Ter Apel en De Barkhoorn in Sellingen hebben 3 bassins en prachtige ligweiden met speeltuin. De zwembaden zijn geopend van eind april tot begin september. Faciliteiten: peuterbad met kleine speeltuin; ondiep bassin (van 0.25 m aflopend naar 1.40 m); waterglijbaan bij ondiep bassin; diep 25 meter bassin (van 1.90 aflopend naar 3.80); lage en hoge duikplank; ligweide met speeltuin; verhuur ligstoelen; kiosk met versnaperingen. Ook zwemlessen zijn mogelijk. Toegang kost slechts 4 euro voor volwassenen en 3 euro t/m 17 jaar. Zie hier voor openingsdagen, -tijden e.d.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's, ansichtkaarten e.d. van Ter Apel en Ter Apelkanaal op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Ter Apel (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit Ter Apel op Facebook.

- Onderwijs: - Middelbare school RSG Ter Apel.

- Muziek: - "De Høksons is een vierkoppige formatie uit Ter Apel en omstreken, louter bestaande uit liefhebbers van het rock ’n roll-genre, die maar één ding wil: vol gas knapp’n! De gouden strot en knijterstrakke slaggitaar van de ijzersterke frontman Gert Huls, aangevuld met een dampend ritmetandem en gierende gitaarsolo’s, zorgen samen voor de beukende Veenkoloniale Rock ’n Roll van de Høksons! Voeg aan dit recept een gezonde dosis energie, humor, interactie en spelvreugde toe en je krijgt een spectaculaire show vol rock ’n roll!

De heren van de Høksons hebben de afgelopen jaren al veel zalen door heel Nederland omvergeblazen met hun Veenkoloniale Rock ‘n Roll! De heren rockers weten op hun eigen energieke wijze covers van Normaal naadloos te combineren met hun eigen werk. Dit eigen werk valt te omschrijven als rock ‘n roll met invloeden die vallen te typeren als een kruisbestuiving tussen Status Quo en AC/DC die zo af en toe een groene beugelfles drinkt met Normaal en Chuck Berry. Kortom: Veenkoloniale Rock ’n Roll! Dialectrock van de bovenste plank met een hoog feest- en beukgehalte! Dat zijn de Høksons!" Aldus de beschrijving van de band op hun site. - Hier vind je hun YouTube-kanaal, waar je optredens en nummers kunt beluisteren en bekijken.

- Sport: - Zepta (Zwem- en Poloclub Ter Apel) is opgericht in 1934. "Bij waterpolo proberen 2 teams van 7 spelers zoveel mogelijk doelpunten te maken. Het is een echte teamsport, waarbij iedereen meedoet in de aanval en de verdediging. Iedereen kan dus scoren. Je kunt waterpolo een beetje vergelijken met handbal, maar dan volledig in het water. De spelers mogen met hun voeten de bodem niet aanraken. Daarom zijn waterpolospelers heel goed in watertrappelen en borstcrawl. Ze kunnen ook vangen en gooien als de beste, omdat de bal maar met 1 hand aangeraakt mag worden. De wedstrijden gaan heel snel. Het team dat de bal heeft, moet binnen 30 seconden op het doel van de tegenstander schieten. Lukt dat niet, dan gaat de bal naar de andere partij. Waterpolo kun je spelen van 6 tot 75 jaar. Bij waterpolo komen heel weinig blessures voor. Het is gezond en als je traint en speelt gebruik je heel veel spieren. Je krijgt er een 'bereconditie' van."

- TFC De Ketting (wielrennen) is opgericht in 1979. De vereniging organiseert door het jaar heen o.a. gezamenlijke toertochten en trainingstochten, recreatieve tochten, de Interclubtocht, Weekend Tecklenburg (ATB & Race), ATB-veldtoertocht Gronings Mooiste, KloosterzomerATBtocht, deelname aan o.a. Elfstedentocht, Teutoburgerwaldtour, Nederduitseheuveltocht, Regionale Race- en ATB-toertochten. Naast een race-afdeling kent TFC De Ketting ook een recreanten-afdeling. Deze groep fietst op gewone fietsen en maakt diverse leuke fietstochten in de regio.

- Veiligheid: - BPT Ter Apel (wat allicht 'buurtpreventieteam' zal betekenen) is er door en voor de burgers, met als doel een veilig dorp.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Ter Apel Kapelweg, - idem Kapelweg RK en - idem Poortweg.

Reactie toevoegen