Limburg

Provincie
Limburg

limburg_monumenten_in_nederland.gif

In Limburg vind je duizenden oude en recentere monumenten. In het standaardwerk 'Monumenten in Nederland: Limburg' worden ze in tekst en beeld beschreven. Via de link in het hoofdstuk Bezienswaardigheden is deze pil van 455 pag. nu ook online te lezen.

In Limburg vind je duizenden oude en recentere monumenten. In het standaardwerk 'Monumenten in Nederland: Limburg' worden ze in tekst en beeld beschreven. Via de link in het hoofdstuk Bezienswaardigheden is deze pil van 455 pag. nu ook online te lezen.

LB Provincie Limburg in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1600x1200].jpg

Provincie Limburg in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Provincie Limburg in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Limburg

Terug naar boven

Status

- Limburg is een provincie. De hoofdstad van de provincie is Maastricht.

- De provincie is verdeeld in de hoofd-regio's Noord-Limburg, Midden-Limburg en Zuid-Limburg (waarbinnen zich weer specifieke streken bevinden zoals de Roerstreek in Midden- en het Heuvelland, Parkstad en Westelijke Mijnstreek in Zuid-).

- In 2010 heeft een gemeentelijke herindeling plaatsgevonden in Noord-Limburg. Het ging om een samenvoeging van Helden, Kessel, Maasbree en Meijel én van Venlo en 'Arcen en Velden'. Ook is de gemeente Sevenum toegevoegd aan de gemeente Horst aan de Maas en is Meerlo-Wanssum opgedeeld tussen Venray en Horst. In 2011 zijn in Zuid-Limburg de gemeente Eijsden en Margraten samengegaan tot de gemeente Eijsden-Margraten.

Anno 2019 omvat de provincie nog 31 gemeenten, zijnde:
Noord-Limburg: Bergen, Gennep, Horst aan de Maas, Mook en Middelaar, Peel en Maas, Venlo en Venray.
Midden-Limburg: Beesel, Echt-Susteren, Leudal, Maasgouw, NederweertRoerdalen, Roermond en Weert.
Zuid-Limburg: Beek, BeekdaelenBrunssum, Eijsden-Margraten, Gulpen-Wittem, Heerlen, Kerkrade, Landgraaf, Maastricht, Meerssen, Simpelveld, Sittard-Geleen, Stein, Vaals, Valkenburg aan de Geul en Voerendaal.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
Op 24 augustus 1815 wordt in ons land een nieuwe Grondwet afgekondigd. Daarin komt de naam 'provincie Limburg' voor het eerst voor. Het voormalige hertogdom Limburg wordt daarmee onderdeel van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Het is wel ironisch, dat de Nederlandse koning inzake het oude hertogdom precies de geheel onhistorische Franse departementsindeling heeft gevolgd. Bijgevolg werd het oude Limburg (als onderdeel van het Ourthedepartement) nu Luiks territorium. De provincienaam is afkomstig van het Belgische stadje Limbourg, een stad aan de Vesder in de provincie Luik. De stad telt nu ruim 5500 inwoners en ligt op ca. 275 m hoogte.

Koning Willem I hechtte er aan - grotendeels uit eigenbelang om de titel Hertog van Limburg te kunnen voeren - dat die oude naam niet verloren ging. Daarom werd deze naam nu toegekend aan het voormalige Franse departement Neder-Maas, dat - met delen van het voormalige Roerdepartement - de nieuwe provincie Limburg vormde. Van deze nieuwe provincie heeft echter geen gebied in het oude hertogdom gelegen. Zodoende is de geografische term Limburg dus op oneigenlijke wijze verschoven naar het noorden. Nu ging ze ineens gebruikt worden voor gebieden die voorheen tot Loon, Landen van Overmaas, Gulik, Kleef of Gelre behoorden. (bron: NGV afd. Land van Cuijk en Ravenstein op de site van de NGV, 24-8-2015)

"Het was eigenlijk de bedoeling deze provincie Opper-Gelderland te noemen, omdat het noordelijk gedeelte veel oud Gelders gebied omvatte. Koning Willem I heeft daar echter een stokje voor gestoken en beslist dat de provincie Limburg moest heten. Op die manier wilde hij namelijk voorkomen dat de naam van het oude hertogdom Limburg verloren zou gaan. Dat was natuurlijk een aandoenlijk stukje immateriële monumentenzorg, maar historisch gezien zat de monarch er wel heel erg naast. Het ooit zo beroemde hertogdom heeft zich namelijk nooit noordelijker uitgestrekt dan de lijn Luik-Aken."(1)

Terug naar boven

Plaatsnamen in Limburg

- Met de spelling van onze plaatsnamen (en familienamen, waternamen, veldnamen e.d.) in het algemeen en zeker ook die in Limburg, is in de afgelopen eeuwen nogal 'gerommeld'. Bijv. men schreef op zoals het klonk, namen werden verfranst onder invloed van de Franse overheersing rond 1800, ook het nabije Duitsland deed zijn invloed gelden op spellingsgebied, en ambtenaren die namen vernederlandsten. Hoe dat allemaal zit, kunt u lezen in 'Onze familienamen: stukjes oud Limburgs' (dat ook plaatsnamen behandelt) door de Limburgse taalkundige Pierre Bakkes.

- Welke plaatsen er in Limburg zijn (en deels waren) kun je lezen in de Gehuchtenlijst (Peer Boselie, 2002), met kanton, parochie en dekenaat waaronder zij vielen tot 1801.

- Tegenwoordig hebben veel gemeenten in Limburg op de plaatsnaamborden onder de Nederlandse spelling ook de Limburgse spelling vermeld. In de Plaatsnamelies van Veldeke vind je alle Limburgse spellingen van de plaatsnamen in deze provincie.

- In 2014 is de Codex Nederlands-Limburgse toponiemen (nederzettingsnamen) verschenen, van auteur prof. dr. A. Schrijnemakers.

Terug naar boven

Het Limburgs

- Dialect- en cultuuronderwijs Limburg.

- Veldeke Limburg houdt zich bezig met het bevorderen en ontwikkelen van de Limburgse taal en de Limburgse volkscultuur. Dialectvereniging Veldeke kent een historie die 90 jaar geleden, in 1926, is begonnen. Toen kwamen in Maastricht een aantal notabelen bij elkaar die zich ongerust maakten over het teruglopende gebruik van het Limburgs dialect. Die zorg was niet nieuw: al in de 18e en 19e eeuw vinden we publicaties waarin de vrees wordt uitgesproken dat het Limburgs dialect teloor zal gaan onder invloed van aanvankelijk het Frans en later het Nederlands als officiële taal. In 1926 wordt de beoefening en in stand houding van de Limburgse dialecten voor het eerst in verenigingsverband gepropageerd. De naam Veldeke verwijst naar dichter Henric van Veldeke, die acht eeuwen eerder zijn verzen schreef in de toentertijd gebezigde streektaal.

Maar aanvankelijk schreef men de naam nog met puntjes tussen de letters waarmee Veldeke een afkorting werd voor het motto: "Voor Elk Limburgs Dialect Een Krachtige Eenvormigheid". Daarmee werd enerzijds verwezen naar de veelvormigheid van de dialecten die Limburg rijk was (en nog altijd is), terwijl anderzijds het streven naar uniformering van spelling en weergave daarvan werd uitgedrukt. De kwestie van de spelling zal Veldeke tot op de dag van vandaag achtervolgen. Ondanks herhaalde pogingen om de klankrijkdom van de diverse dialecten in schrijfwijze en leestekens te vangen (de laatste spellingwijzer dateert van 2003), hanteren veel auteurs nog altijd hun eigen lokale varianten. Die lokale verschillen leiden er in de loop van de jaren dertig van de vorige eeuw toe dat in diverse plaatsen lokale Veldeke-kringen worden opgericht. Veldeke heeft meer dan 2800 leden, verdeeld over 10 lokale kringen. - Hoogleraar taalcultuur Leonie Cornips pleit d.d. 3-11-2016 voor behoud van de tweetaligheid (Nederlands en Limburgs) in de Limburgse peuterspeelzalen.

- Met behulp van de website Limburgse spelling kun je leren hoe je de diverse klanken van de Limburgse streektaal kunt schrijven. De website bevat informatie en oefeningen voor het leren schrijven van Limburgse woorden als paol (‘paal’), sjaop (‘schaap’), väöl (‘veel’), träöt (‘toeter’), brandj (‘brand’), brögke (‘bruggen’) en zjwaor (‘zwaar’). De website is een initiatief van de provinciale streektaalfunctionaris en de Raod veur 't Limburgs, in samenwerking met Veldeke Limburg en het provinciale Huis voor de Kunsten en wordt mogelijk gemaakt met steun van de Provincie.

De schrijfwijze van de verschillende Limburgse klanken is gebaseerd op de Spelling 2003 voor de Limburgse dialecten. Deze spelling is in 2003 ontwikkeld op verzoek van de Raod veur ’t Limburgs en is gebaseerd op de al langer bestaande Veldeke-spelling. De Spelling 2003 is toepasbaar op alle Limburgse dialecten.

- Het Limburgs dialect wordt medio 2019 erkend als een officiële regionale taal. Dat heeft minister van Binnenlandse Zaken Ollongren in maart 2019 bekendgemaakt. Met de erkenning gaat een wens van het provinciebestuur in vervulling. Gedeputeerde Ger Koopmans pleitte in januari 2019 voor de officiële erkenning van het Limburgs. Hij is blij dat het Limburgs nu wordt gezien als een officiële streektaal, wat volgens hem bevorderlijk is bij het streven om meer Limburgers het dialect te laten spreken. Het convenant wordt na zomer 2019 gesloten. Hierin maken de gemeenten, provincie en het Rijk afspraken om de Limburgse taal te stimuleren. Koopmans wil daar onder meer ook dialectvereniging Veldeke en carnavalsorganisaties bij betrekken. - Lees hier op Historiek.net over het streven naar erkenning van het Limburgs als streektaal, wat daaraan voorafging, en de relatie tot het Fries als rijkstaal.

De vraag wat dit alles in de praktijk voor het Limburgs kan betekenen, wordt beantwoord door Leonie Cornips, onderzoeker Taalvariatie aan het Meertens Instituut en hoogleraar Taalcultuur in Limburg aan de Universiteit Maastricht: "Met dit Convenant bevestigt de Nederlandse overheid nogmaals dat het Limburgs in 1997 als officiële regionale taal onder het Europees Handvest voor Regionale Talen en Minderheidstalen erkend is. Het Europees Handvest is opgesteld door de Raad van Europa, die 47 lidstaten kent. De Belgische overheid heeft in tegenstelling tot de Nederlandse overheid het Europees Handvest niet ondertekend, waardoor het Limburgs in Belgisch Limburg geen regionale taal mag heten.

De Nederlandse overheid wijst de uitvoering van het regionale taalbeleid toe aan de Provincie Limburg, maar blijft zelf eindverantwoordelijk. De Nederlandse overheid stuurt om de drie jaar een rapport aan de Raad van Europa, bijvoorbeeld over de hoeveelheid uren die leerkrachten in het onderwijs aan het Limburgs besteden, en hoeveel Limburgs er in de media te beluisteren valt. Tot nu toe zijn er geen eenduidige regelingen hoe de nationale, regionale en lokale overheden het gebruik van het Limburgs zouden moeten ondersteunen en stimuleren. De Raod veur ’t Limburgs, het provinciale Huis voor de Kunsten inclusief de streektaalfunctionaris en Veldeke, de oudste (sinds 1926) en grootste dialectvereniging in Limburg adviseren de Provincie. Zij organiseren activiteiten om het Limburgs in beweging te houden, waarbij de Provincie faciliteert.

Al met al zou een kniesoor zeggen dat er met het Convenant niets wezenlijks verandert aan de positie van het Limburgs. Een optimist ziet echter nieuwe kansen, afhankelijk van de manier waarop het Convenant na zomer 2019 vorm en inhoud zal krijgen in de samenwerking tussen het Ministerie, Provincie Limburg en betrokken partners. Het Convenant krijgt anno voorjaar 2019 al positieve aandacht in de nationale media en het genereert hernieuwde belangstelling voor de meertaligheid van Limburg, waar inwoners naast vele andere talen ook het Nederlands en Limburgs als afzonderlijke talen spreken. Natuurlijk heeft een brede groep van streektaal- en letterenorganisaties in de provincie al eerder wensen geformuleerd. Hopelijk zijn die nu samen met het Rijk en culturele en onderwijspartners te realiseren. Men wil graag verjongen en feminiseren, het Limburgs vernieuwen door digitale media, het imago versterken door Limburgs aan te bieden in het onderwijs, op radio en televisie en het te horen brengen op allerlei theater, muziek- en poppodia.

Vanuit het wetenschappelijk onderzoek van de leerstoel Taalcultuur in Limburg aan de Universiteit van Maastricht leven er drie wensen. De eerste is het stimuleren van tweetalig opgroeien van peuters, dus ook in het Limburgs naast het Nederlands en kennisverspreiding van de cognitieve voordelen ervan. De tweede is dat iedereen in de provincie, werkend in bedrijfsleven of bij de overheid, voor de klas of in het ziekenhuis, oud- of nieuwkomer, jong of oud(er), man of vrouw, immigrant of van elders in Nederland, expat of niet, het Limburgs als Tweede Taal (LT2) kan leren van professionals die weten hoe het leren van een tweede taal succesvol verloopt. Het zou een taak voor de provincie kunnen zijn deze LT2-taalverwerving te stimuleren en eventueel te institutionaliseren. Ten derde ligt er in navolging van het KNAW-rapport ‘Talen in Nederland - Talen voor Nederland’ (2018) een mogelijke taak voor de provincie en gemeenten. Zij zouden professionals in de zorg, het onderwijs, bij politie en justitie bewust kunnen maken van het belang om in de thuistaal van hun patiënten, leerlingen of cliënten te communiceren en kennis over te dragen." (bron: Meertens Instituut, april 2019)

Terug naar boven

Ligging

De provincie Limburg ligt in het zuiden des lands. De provincie grenst in het N aan de provincies Gelderland en Noord-Brabant, in het NW aan de provincie Noord-Babant, in het ZW en Z aan België, en in het O aan Duitsland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

De provincie Limburg heeft ca. 500.000 huizen met ca. 1.110.000 inwoners op een oppervlakte van ca. 2.151 km2 land. Verder is er nog ca. 58 km2 water.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze provincie, kun je terecht bij de volgende instanties, sites en literatuur:

- De Canon van Limburg neemt je mee naar de hoogtepunten van Limburgse geschiedenis. Een prachtig boek en een heldere website vertellen het verhaal van de Limburgse historie in 52 vensters. Van de prehistorie tot de 20e eeuw en van Mook tot Eijsden. Een handige en aantrekkelijke manier om snel wegwijs te worden in de Limburgse geschiedenis.

- Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap LGOG.

- Regionaal Historisch Centrum Limburg.

- Sociaal Historisch Centrum voor Limburg.

- Limburgs Genealogisch en Geschiedkundig Informatiecentrum.

- Steunpunt Archeologie & Monumentenzorg Limburg.

- Nederlandse Geologische Vereniging afdeling Limburg.

- Het Aezel Projek, ofwel Archief voor Erfgoed van Zuid-Nederlandse Eigendommen en Leefgemeenschappen”, heeft tot doel de versnipperde erfgoed-informatie in Zuid Nederland te digitaliseren, te bundelen en voor het brede publiek beschikbaar te stellen via het internet.

- Doel van het Limburgs Museum (te Venlo) is het planmatig verzamelen, conserveren, bewaren, bestuderen, presenteren en tentoonstellen van geschied- en volkskundige objecten, in het bijzonder voor zover betrekking hebbend op de provincie Limburg. De collectie omvat ca. 60.000 objecten.

- Op de website 'Helletocht naar de grotten' van Jo Vromen, genoemd naar het gelijknamige jeugdboek dat hij onder zijn pseudoniem J. Visser schreef, vind je heel veel lezenswaardige artikelen in tekst en beeld over onderwerpen uit de geschiedenis van Limburg.

- Het boek 'Limburgsche legenden, sagen, sprookjes, en volksverhalen. Deel 1' (1875) met daarin een 100-tal mooie verhalen betreffende plaatsen in de hele provincie, is via de link ook online te lezen.

- De reeks Maaslandse Monografieën betreft wetenschappelijke publicaties over uiteenlopende onderwerpen uit de geschiedenis van Limburg. Sinds 1964 zijn er al meer dan 80 verschenen. Via de link kun je zien wélke er zijn verschenen. Deels zijn ze ook online te lezen, soms alleen deels (alleen een bepaald hoofdstuk).

- ArcheoRoute Limburg is onderdeel van het programma ‘Archeologie in de Etalage’. Sinds 2015 is de Provincie Limburg actief om archeologische verhalen boven het maaiveld te tillen en te verbinden met de samenleving. In dat kader is bijvoorbeeld ook het provinciaal archeologisch depot verhuisd naar De Vondst, het nieuwe provinciale centrum voor Archeologie, in de voormalige bibliotheek aan het Raadhuisplein in Heerlen. De ArcheoRoute zorgt ervoor dat de bijzondere archeologische verhalen met de nieuwste digitale technieken zichtbaar worden gemaakt. De boodschap bij de vindplaatsen is: ‘Hier op deze plek heeft zich een bijzonder verhaal afgespeeld. Ga mee de geschiedenis in en ontdek de link met het heden!’ Er wordt daarbij gebruik gemaakt van ‘mixed reality’, die gebruikers de “echte wereld” toont (zoals in Augmented Reality), maar hierin levensechte virtuele objecten projecteert (zoals in Virtual Reality). Dat maakt dit project zeer vernieuwend. Daarnaast bevat de ArcheoRoute een spelelement: bezoekers kunnen per locatie een 3D-element van een archeologisch icoon verzamelen. De app is via de App Store en Google Play te downloaden op de smartphone. De aan het begin van deze alinea gelinkte website informeert bezoekers over alle vindplaatsen en biedt aanvullende informatie en verwijzingen naar musea.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2013 is de Visie Waterbeheer Limburg 2020 verschenen.

- Het Trendrapport Limburg (2014) schetst de maatschappelijke trends en ontwikkelingen in relatie tot het Limburgs vestigingsklimaat. Het rapport is ambtelijk samengesteld ter inspiratie voor de partijprogramma’s (van de Provinciale Statenverkiezingen 2015) en het politieke debat.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Het standaardwerk Monumenten in Nederland: Limburg (Rijksdienst voor de Monumentenzorg / Waanders Uitgevers, 2003) is via de link ook online te lezen.

- Foto's van veel Limburgse kernen.

- Kerkgebouwen in Limburg. Bisschop Frans Wiertz stelt in januari 2014 dat er op dat moment nog 314 parochiekerken in Limburg zijn, en dat gezien de huidige moeilijke tijden (zowel in religieus als financieel opzicht) wellicht nog kerken in steden en stedelijke gebieden gesloten zullen moeten worden, maar dat de inzet in ieder geval is om de kerken in de dorpen te behouden, omdat dorpen doorgaans maar 1 kerk hebben die niet alleen beeldbepalend is voor het dorp maar ook sociaal een belangrijk bindend element vormt.

- Chris Steeghs uit Rijckholt heeft op zijn site foto's van - beoogd - alle weg- en veldkruisen in Limburg. Zijn intentie is om hiermee compleet te raken / te zijn, dus hij houdt zich aanbevolen voor evt. aanvullingen.

- Wie door Limburg rijdt, fietst of wandelt, komt ze overal tegen: de kruisen en kapellen die als monumenten van vroomheid zijn opgenomen in het Limburgse landschap. Duizenden staan er in de bermen, langs de bosranden of soms midden in het weiland. Verspreid door de provincie staan ca. 2.200 kruisen, 600 kapellen, 70 (Lourdes)grotten en een groot aantal losse beelden. Deze monumenten getuigen van een rijke religieuze traditie in deze provincie, die op veel plaatsen nog in ere wordt gehouden. Stichting Kruisen en Kapellen in Limburg zet zich in om dit bijzondere religieuze erfgoed te behouden, middels o.a. inventarisatie, documentatie, voorlichting, en advies over restauratie en onderhoud.

- Tienduizenden objecten uit Limburgse musea e.d. zijn op de site Limburgs Erfgoed online te raadplegen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - L11 Alaaf is dé website voor alle info over de Limburgse Vastelaovend. - Een van de vele carnavalstradities in Limburg is het jaarlijkse Vastelaovend Konkoer, waar zangers van carnavalsliedjes het - middels vele voorrondes in de hele provincie, en uiteraard een halve finale en finale - tegen elkaar opnemen om het Limburgs kampioenschap van dat jaar. Er is het LVK (Limburgs Vastelaovesleedjes Konkoer) voor volwassenen, het KVL (Kinjer Vastelaovend Leedjesfestival) voor kinderen en om dat 'gat' te vullen is er sinds 2010 ook het TVK (Tiener Vastelaovend Konkoer) voor tieners. "Country, Reggae, Zumba, Disco, Hardrock of TexMex, niets is tieners te gek om een eigen stempel te drukken op de Vastelaovendmuziek van de toekomst. Het eerste TVK was een feest om nooit te vergeten. Het tweede TVK bleek de definitieve doorbraak. Het TVK staat inmiddels als een huis en heeft z'n plaats verdiend tussen de grote carnavalsevenementen in Limburg", aldus de organisatie op haar site.

- Limburg Unlimited (eind maart in MECC Maastricht, sinds 2018) is het platform om de provincie in al haar kracht te laten zien en elkaar te ontmoeten. Kansen voor ondernemers, onderzoekers, talenten, producenten, onderwijsinstellingen, overheden en internationale gasten met een affiniteit voor innovatie en duurzame oplossingen. De plek waar kennis kan worden gedeeld en waar ondernemers worden geënthousiasmeerd om zich in Limburg te vestigen, (samen) te werken, te internationaliseren en te investeren. Waar talent zich bewust wordt van de carrièremogelijkheden die worden geboden en waar (internationale) kansen tastbaar worden.

- Tijdens het Orgelfestival Limburg (juli en augustus) zijn er 70 orgelconcerten in kerken verspreid over de hele provincie.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Koninklijke Wandel Bond Nederland (KWBN) regio Limburg.

- Natuurgebieden in Limburg van Natuurmonumenten.

- Natuurbeheerplan Limburg 2017 geeft de na te streven provinciale doelen weer op het gebied van (agrarisch) natuur- en landschapsbeheer. Het provinciaal Natuurbeheerplan vormt tevens het leidend document voor de subsidieverlening in het kader van het Subsidiestelsel Natuur en Landschapsbeheer (SNL).

- Gedetailleerde informatie over ontstaan en ontwikkeling van de regionale landschappen in deze provincie, vind je in de - via de link ook online te lezen - studie Ontgonnen Verleden. Historisch-geografische regiobeschrijvingen betreffende de provincie Limburg (76 pagina's, Ministerie van LNV, 2009).

- Sinds 2012 is er het elektronische kwartaaltijdschrift Limburg in Beeld, met reportages over natuur(gebieden) in deze provincie. Een abonnement is gratis.

- De beverpopulatie in Limburg is op de goede weg, mede door boeren die op vrijwillige basis hun beekoevers zodanig inrichten dat ze aantrekkelijk zijn voor bevers. Nadat in 1993 de eerste Limburgse bever was gesignaleerd (bij Afferden), omvat de populatie tegenwoordig ca. 100 dieren.

- Stichting Het Limburgs Landschap.

- Provinciaal natuur- en landschapsbeleid Limburg.

- Coöperatie Natuurrijk Limburg bundelt de krachten van boeren en particulieren in de provincie op het gebied van natuur- en landschapsbeheer. Zij verbindt mensen die geloven dat landbouw en natuur samen veel meer kunnen dan alleen.

- Het Heuvelland, het Maasdal en de Peel zijn Limburgse gebieden die voor Nederlandse begrippen een grote verscheidenheid aan planten en dieren herbergen. Al vroeg trekt het bijzondere karakter van deze landschappen de belangstelling van mensen die de natuur in het veld bestuderen. Reeds in 1910 organiseren zij zich in het Natuurhistorisch Genootschap in Limburg. Vandaag de dag zijn vele veldwaarnemers en natuurliefhebbers lid van deze provinciale vereniging.

- Via lokale en thematische werkgroepen zetten leden van Vogelwacht Limburg (VWL) zich in voor de bescherming van vogels in deze provincie. Dit doen ze door vogeltellingen (trekvogels, broedvogels, watervogels); het organiseren van excursies, lezingen en vogelherkenningscursussen; plaatsen en controleren van nestkasten; advisering van overheden, bedrijven en particulieren (bouwprojecten-compensatiemogelijkheden / herinrichting van landschappen en bomenkap).

- De film "Limburg in Beeld" (1919) was de eerste toeristisch/educatieve film in Nederland.

- Rijkswaterstaat heeft in 2011 en 2012 de sluiskolken bij Born, Maasbracht en Heel verlengd. Een deel van de sluiscapaciteit op het Julianakanaal was hierdoor voor langere tijd niet beschikbaar. Om lange wachttijden te voorkomen en om u als recreatievaarder van dienst te zijn is een fraaie alternatieve route ontwikkeld: de Wilemsroute. De Willemsroute is het verleidelijke alternatief om van Roermond of Den Bosch naar Maastricht en vice versa te varen. Deze route is voornamelijk bedoeld voor de recreatieve vaarweggebruiker die meer wil dan alleen van A naar B varen. Een goed begaanbare en mooie vaarweg die leidt langs vele aantrekkelijke plaatsen in Nederlands en Belgisch Limburg. De route gaat via het Kanaal Wessem-Nederweert, de Zuid-Willemsvaart en de historische vaarroute door Maastricht naar ’t Bassin, de sfeervolle historische binnenhaven in het centrum van de oude stad. De Willemsroute is een rustige route met kleine sluizen en veel afmeermogelijkheden. De omgeving van de vaarweg is recreatief zeer aantrekkelijk. Voor nadere informatie zie de site van de Willemsroute en een reisverslag Willemsroute met foto's.

- Voor 10 bijzondere diersoorten in Limburg is een speciaal soortbeschermingsplan gemaakt.

- Natuurcollectief Limburg is opgericht in 2016, om het voor particuliere natuurbeheerders met een klein natuurgebied in de provincie mogelijk te maken om voor een beheervergoeding in aanmerking te komen. Een aanvraag voor de Subsidieregeling Natuur en Landschap (SNL) moet vanaf 2017 namelijk betrekking hebben op een - gezamenlijk - gebied van minimaal 75 ha. Met een collectieve aanvraag van meerdere kleine particuliere natuurbeheerders wordt deze ondergrens ook gehaald. Oprichter Gé Peterink van Natuurbegraafplaats Weverslo in Heider: "Wij zijn er voor die particuliere natuurbeheerder met een klein gebied die enthousiast werkt aan de kwaliteit van zijn natuurgebied. Dat is degene die ook wil leren van de kennis en kunde van anderen. Juist deze groep dreigt door de nieuwe subsidieregels buiten de boot te vallen. En dat kan niet de bedoeling zijn. De kleine particuliere natuurbeheerder zorgt immers voor de krenten in de ‘natuurpap’, waardoor natuur en landschap zo verrassend en aantrekkelijk blijven." Inmiddels is in iedere provincie een dergelijk Natuurcollectief opgericht, om de krachten van kleine natuurbeheerders te bundelen.

- In 2017 is Waterschap Limburg ontstaan uit fusie van de waterschappen 'Roer en Overmaas' en 'Peel en Maasvallei'. Hun slogan ‘met de omgeving, voor de omgeving’ is een belofte namens het voltallige waterschapsbestuur en medewerkers. Het Waterschap richt zich op intensieve samenwerking en verbinding met inwoners, bedrijven, land- en tuinbouw, gemeenten en natuur- en terreinbeheerders. Ze gaan graag met alle belanghebbenden in gesprek over waterbeheer en de opgaven die er liggen in de zorg om droge voeten, veilige dijken en voldoende schoon water in de provincie.

- Anno 2017 leefden er weer ruim 600 bevers in Limburg, anno 2019 wordt hun aantal al rond de 1.000 geschat. Ze zijn na een lange periode van afwezigheid weer terug in bijna alle watergangen van de provincie. De bever zorgt voor een gevarieerde natuur in de Limburgse wateren waar veel andere diersoorten van profiteren. Veel mensen genieten van de bever en komen naar de dieren kijken. Ook de Provincie heeft hier vanuit de actieve soortenbescherming aan bijgedragen. Aan dat succes zit echter ook een keerzijde. Bevers kunnen door het bouwen van dammen, het knagen aan bomen en struiken en door graverij in oevers en dijken schade en overlast veroorzaken. Preventieve maatregelen nemen is de belangrijkste stap om te voorkomen dat er graaf- of vraatschade optreedt, en dat gebeurt dan ook. Door bijvoorbeeld het plaatsen van hekken, rasters en het aanbrengen van gaas of stortsteen, is al veel schade (te) voorkomen. Dit is dan ook een goede maatregel die goed werkt bij tuinen, landgoederen en akkers langs wateren waar bevers leven.

In de watergangen zijn echter geen werende maatregelen te nemen. Deze werken te beperkt voor de scheepvaart of voor het plegen van onderhoud of zorgen ervoor dat diersoorten niet meer kunnen migreren (zoals trekvissen). Bevers bouwen dammen in smalle watergangen met stromend water waardoor de waterstand wordt verhoogd en landbouw- en natuurgrond vernatten. In  landbouwgebied worden de dammen verwijderd, vaak bij herhaling. In natuurgebieden worden, indien kwetsbare natuur wordt bedreigd, levellers (een buis in de dam die het water aan beide kanten op het gewenste peil houdt) geplaatst, of wordt het water omgeleid. Hierdoor zijn de kosten die met name Waterschap Limburg maakt om de problemen beheersbaar te houden (met name het verwijderen van dammen en het dichtmaken van oeverholen) de laatste jaren wel flink opgelopen.

Als er geen alternatieven meer voorhanden zijn kan de Provincie een ontheffing verlenen op basis van de Wet Natuurbescherming (voorheen de Flora- en Faunawet) om de bevers te verwijderen of te doden of hun rust- en verblijfplaats te vernielen. Deze ontheffing wordt verleend op basis van het Faunabeheerplan. Het wordt echter steeds moeilijker om deze ontheffing in te zetten, omdat bijna alle watergangen al bezet zijn met bevers en de overige provincies geen bevers willen uitzetten. De optie tot het doden van bevers wordt aleen als laatste middel om schade te voorkomen, als andere methoden geen baat meer bieden, ingezet. De Partij voor de Dieren ageert hiertegen. En bever-oloog Willy de Koning denkt er genuanceerd over. Lees hun aller visies in Willy's artikel 'Discussie over beverbeheer barst los' (20-2-2017). En op onze pagina van de buurtschap Pepinusbrug vind je diverse links naar haar andere artikelen en films m.b.t. haar bever-avonturen in de provincie.

"In de periode december 2018  tot en met april 2019 heeft Waterschap Limburg 17 bevers gedood. Dit was nodig omdat de dieren schade veroorzaakten binnen het watersysteem. Nu er in april 2019 jonge bevers geboren zijn,  is het waterschap gestopt met het doden van bevers. Het waterschap is onder meer verantwoordelijk voor het peilbeheer in de Limburgse beken. De  dammen die de bevers bouwen, zorgen voor een verhoogd waterpeil met natte landbouwgronden en soms ook natuurschade tot gevolg. Daarnaast leidt graverij door deze knaagdieren tot onveilige situaties langs beken en in de dijken langs de Maas. Schattingen duiden erop dat er anno 2019 zo’n 1.000 bevers in Limburg gevestigd zijn. ‘Het aantal bevers dat voor  knelpunten heeft gezorgd is ons -ondanks de groei van de populatie- meegevallen. Door de droogte van het afgelopen jaar konden we de beverdammen juist goed gebruiken om het water zo lang mogelijk vast te houden. Zo helpt de bever een handje,’ aldus Har Frenken.

Het Faunabeheerplan Bever 2017-2020 biedt de mogelijkheid om bevers te doden die schade veroorzaken. Op een viertal locaties is door het waterschap dit zwaarste instrument op het gebied van beverbeheer ingezet omdat er geen andere opties meer waren. Op alle overige locaties wordt schade door dammen en graverij door het waterschap beperkt door het inzetten van niet-dodelijke methoden, zoals het verlagen van dammen of het aanleggen van een buis door de dam. Het wegvangen van de dieren is niet mogelijk, omdat de dieren (inter)nationaal niet kunnen worden uitgezet. Ark liet in het najaar van 2018 weten dat het niet was gelukt om Limburgse bevers naar Engeland te verhuizen.

In de Bosbeek (gemeente Peel en Maas) en de Neerpeelbeek (gemeenten Nederweert/Leudal) dreigde het verhoogde waterpeil door de beverdammen voor te natte agrarische percelen te zorgen. Het Waterschap maakte hier hoge kosten om dit (telkens weer) te voorkomen. Daarnaast bestond bij de Neerpeelbeek het risico van ingezakte taluds, onderhoudspaden en wegen door de aanwezigheid van oeverholen. Dit bracht onacceptabele veiligheidsrisico’s met zich mee voor wandelaars, automobilisten en onderhoudsmedewerkers. Bij de Neerpeelbeek zijn in totaal 12 bevers gedood. Ook zijn er bevers gedood die zich gevestigd hadden in de Everlose beek bij Maasbree. Deze dieren bouwden telkens een gemaal dicht, dat noodzakelijk is om een kassengebied van water te voorzien.

In het bronnengebied van de Kingbeek, ten zuiden van Obbicht in de gemeente Sittard-Geleen, was ingrijpen wederom nodig. Er hadden zich ondanks preventieve maatregelen twee bevers gevestigd op dezelfde locatie als een jaar ervoor. In de bronnen is sprake van een uniek ecosysteem dat binnen Nederland alleen in Limburg voorkomt. Door de bevers dreigde dit ecosysteem te vernatten en verloren te gaan. Ook dreigde schade aan de fundering van Kasteel Obbicht door een te laag waterpeil in de kasteelgracht. Om te voorkomen dat nieuwe bevers zich hier weer vestigen, is als extra maatregel een tweede barrière in het beekdal aangebracht, om het opzwemmen van bevers vanuit de Maas te voorkomen. Er wordt hier ook nog nagedacht over een project met beverwachters. De gedode bevers gaan naar het RIVM voor onderzoek." (bron: Waterschap Limburg, april 2019)

- In 1994 is Bodemzorg Limburg gestart met haar taak: beheren en beheersen van afgewerkte stortplaatsen in de provincie. Zij is namens de betrokken gemeenten verantwoordelijk voor de nazorg van 15 locaties die zijn gesloten vóór 1 september 1996. Voor locaties die daarna zijn gesloten ligt de verantwoordelijkheid voor de nazorg bij de Provincie. De organisatie regelt dat het afval solide wordt afgedekt en dat er eventueel milieubeschermende voorzieningen worden aangebracht. Daarnaast zorgt zij voor periodieke controles en zet zij zich in om de afgedekte vuilstorten een nieuwe bestemming - veelal natuurgebied - te geven.

- Bosgroep Zuid Nederland is een coöperatieve vereniging zonder winstoogmerk. Het werkgebied strekt zich uit over de provincies Zeeland, Noord-Brabant en Limburg. De leden zijn eigenaar van bos en/of natuurterreinen. Hieronder vallen zowel particulieren, landgoedeigenaren en gemeenten, als natuurbeschermingsorganisaties en enkele kloosterordes. Bosgroep Zuid Nederland heeft ca 375 leden. De Bosgroep ondersteunt haar leden op diverse manieren bij de ontwikkeling, inrichting en beheer van hun bos- en natuurterreinen. Dat kan in de vorm van inhoudelijk of strategisch advies over bos-of natuurbeheer of het opstellen van inrichtingsplannen of subsidie aanvragen. Ook kunnen zij de uitvoering in het veld voor hun rekening nemen, of inzet van vrijwilligers hierin organiseren. Door haar vele contacten kan de Bosgroep prima een intermediaire rol vervullen; tussen verschillende partijen of eigenaren binnen een gebied, tussen een gemeente en vrijwilligers, tussen een eigenaar en de overheid etc. De meerwaarde van de Bosgroep is dat zij deskundige en integrale ondersteuning kan bieden van het begin van het proces tot aan de daadwerkelijke uitvoering, hoe groot of klein ook.

- Nadat duidelijk werd dat er sprake was van voortplanting van wasberen in de provincie heeft de provincie Limburg het initiatief genomen om - aan de hand van publieksmeldingen en een veldstudie met cameravallen - de populatie in kaart te brengen en een schatting van de populatieomvang te maken. De inschatting van de provincie is dat er anno medio 2019 sprake is van een populatie van 50 tot 100 dieren in 2 kerngebieden en dat er daarnaast nog sprake is van eenlingen op andere locaties in de provincie. De Limburgse populatie is mogelijk ontstaan door lokale ontsnappingen. De populatie in Duitsland en Wallonië heeft de Nederlandse grens nog niet bereikt. Wel kunnen zwervende dieren uit deze populaties in Nederland terecht zijn gekomen.

Het college van Gedeputeerde Staten heeft in maart 2019 ingestemd met het afschieten van wasberen. Zo moet worden voorkomen dat het dier zich definitief in de provincie vestigt. Het provinciebestuur vreest gezondheidsrisico’s en overlast. Het dier komt van nature niet voor in Nederland, is daarmee een 'invasieve exoot', en dat verplicht de provincie tot het nemen van maatregelen. Door de wasbeer uit Limburg weg te halen wordt voorkomen dat deze soort de biodiversiteit aantast. De provincie heeft op advies van de provinciale Faunabeheereenheid gekozen voor een tweesporenbeleid, waarbij gericht kastvallen worden ingezet om dieren levend te vangen en daarnaast wordt jachtaktehouders toegestaan dieren te doden met het geweer waar vangen redelijkerwijs niet mogelijk is. Voor de levend gevangen dieren bekijkt de provincie de mogelijkheden om deze tegen acceptabele kosten op te vangen. Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) steunt de door de provincie gekozen aanpak. (bron: Ministerie van LNV, 30-4-2019)

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Limburg (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Provincie: - Officiële site van de Provincie Limburg.

- Media / nieuws: - Omroep L1.

- Verhalen: - In 2009 was er de verkiezing voor Limburgs Dierbaaroord, opgezet door de Provincie Limburg en Dagblad De Limburger / Limburgs Dagblad. Mensen konden verhalen insturen met bijzondere herinneringen aan een gebouw of ander object, of een dorp of buurtschap. Er waren honderden inzendingen. Onder de link zijn de 5 winnende verhalen online te lezen.

- Onderwijs: - Stichting Cultuurpad werkt in opdracht van het basisonderwijs in Limburg en wil kinderen in de leeftijd van 0 tot 16 jaar brede ontwikkelingskansen bieden. Zij geloven dat cultuureducatie en talentontwikkeling broodnodig zijn om kinderen een stevige basis voor de toekomst mee te geven; het durven verder kijken dan wat je ziet, het bewustmaken van eigen voorkeuren, het leren kritisch te denken, creatief te zijn, openheid, leergierigheid, doorzettingsvermogen, experimenteerdrang, respect, durf, nieuwsgierigheid, verwondering. Cultuur ‘empowered’ kinderen, maakt hen sterker. Daarom is Cultuurpad: Primair anders! De website is de thuisbasis van Cultuurpad en de plek waar scholen, maar ook ouders en aanbieders, alle informatie kunnen vinden om aan de slag te kunnen met de gezamenlijke missie 'het bieden van brede ontwikkelingskansen voor kinderen van 0 tot 16 jaar'.

- Bedrijfsleven / ondernemen: - Brightlands Innovation Factory is een mooi voorbeeld van hoe bestuur, onderwijs het bedrijfsleven en ondernemers samen optrekken en elkaar versterken. Brightlands Innovation Factory is ontstaan vanuit de behoefte om in Limburg een aantrekkelijke omgeving voor start-ups uit de hele wereld neer te zetten. Hoofdactiviteit is het begeleiden van start-ups tot succesvolle bedrijven en ze verankeren binnen de regio. Brightlands Innovation Factory helpt veelbelovende start-ups in de vier gebieden waar de Limburgse Brightlands-campussen actief zijn: materiaalontwikkeling (Sittard-Geleen), gezondheid (Maastricht), smart services (Heerlen) en voeding (Venlo).

In juni 2018 zijn Brigthlands Innovation Factory en de vier Rabobanken in Zuid-Limburg een bijzonder partnership aangegaan. Door nieuwe bedrijvigheid aan te trekken en bestaande bedrijven de kans te bieden te groeien, ontstaat een innovatief, dynamisch en inspirerend ondernemersklimaat. Dat maakt het voor andere bedrijven ook aantrekkelijk om zich hier te vestigen. "Als partner van Brightlands Innovation Factory vindt Rabobank het belangrijk om haar nek uit te steken. Door niet in risico’s, maar in mogelijkheden te denken. Start-ups vragen om een maatwerkaanpak. Het gaat vaak om bedrijven die een baanbrekend idee hebben, maar bijvoorbeeld geen idee hebben hoe ze de technologie in de markt kunnen zetten en waarde kunnen creëren. Of hoe ze de financiering kunnen regelen", aldus de samenwerkende partijen in een persbericht. "In het unieke ecosysteem van Brightlands Innovation Factory zijn alle krachten gebundeld om deze bedrijven in alle fasen van ontwikkeling optimaal te faciliteren. Hier worden ze begeleid om van innovatieve ideeën kansrijke producten te maken, die bijdragen aan een betere, duurzame wereld."

Reactie toevoegen