Voerendaal

Plaats
Dorp en gemeente
Voerendaal
Heuvelland Parkstad
Limburg

voerendaal_voorjaarsconcert_tutta_musica_en_tutta_mamma.jpg

Op een zondag begin april vieren popkoor Tutta Musica en vrouwenkoor Tutta Mamma het voorjaar met een concert in Voerendaal, vergezeld van diverse andere koren uit de regio.

Op een zondag begin april vieren popkoor Tutta Musica en vrouwenkoor Tutta Mamma het voorjaar met een concert in Voerendaal, vergezeld van diverse andere koren uit de regio.

voerendaal kunderberg 1978 [640x480].jpg

Voerendaal Kunderberg 1978

Voerendaal Kunderberg 1978

LB gemeente Voerendaal in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Voerendaal in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Voerendaal in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Voerendaal

Terug naar boven

Status

- Voerendaal is een dorp en gemeente in de provincie Limburg, in de regio's Heuvelland en Parkstad. Hoofdplaats van de gemeente is het gelijknamige dorp.

- De gemeente Voerendaal is in 1982 vergroot met de gemeente Klimmen.

- De gemeente Voerendaal omvat naast de gelijknamige hoofdplaats verder nog de dorpen Klimmen, Kunrade, Ransdaal en Ubachsberg en de buurtschappen Barrier, Colmont, Craubeek, Dolberg, Eyserheide (deels), Fromberg, Heek (deels), Koulen, Mingersborg, Retersbeek, Termaar, Termoors, Weustenrade en Winthagen. In totaal dus 5 dorpen en 14 buurtschappen.

- Voor de postadressen vallen de dorpen Kunrade en Ubachsberg en de buurtschappen Colmont, Eyserheide (deels), Fromberg, Mingersborg en Winthagen onder het dorp Voerendaal.

- Wapen van de gemeente Voerendaal.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Voerendaal. Sinds 2012 wordt op de plaatsnaamborden in deze gemeente ook de Limburgse spelling aangegeven.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Voelender.

Oudere vermeldingen
1065 kopie ca. 1330 Furentele.

Naamsverklaring
- Het eerste lid is taalkundig gezien in verband te brengen met de waternaam Voer. Dit zou dan de oude naam van de Hoensbeek moeten zijn. Voer is etymologisch verwant met varen ‘gaan’ en betekent ‘het bewegende water’. Het tweede lid is ontstaan uit dale (derde naamval enkelvoud) van dal ‘laagte tussen heuvels’.(1)

- Anderen stellen dat de naam zou zijn afgeleid van Furenthela, een dichtbevolkte Romeinse nederzetting waarvan nog vele overblijfselen behouden zijn, onder meer Villa Rusticam, de grootst bekende Romeinse ‘villa’ (boerderij) in Nederland.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Voerendaal ligt W en Z van de stad Heerlen, in de "oksel" van de A76 (in het O) en de A79 (in het Z) en ligt NW van Knooppunt Voerendaal (A76/A79), Z van het 'dorp in de stad' Hoensbroek, ZO van de dorpen Wijnandsrade en Nuth, OZO van het dorp Hulsberg, O van het dorp Klimmen, NO van de dorpen Ransdaal, Schin op Geul en Wijlre, direct N van het dorp Kunrade (en is daarmee aaneengegroeid; dit dorp ligt ook N van de A79) en NNW van het dorp Ubachsberg. Deze hoofdplaats van de gemeente ligt centraal tot O in de gemeente.

De gemeente Voerendaal grenst in het W aan aan de stad Valkenburg, de buurtschap (en formele woonplaats) Walem en het dorp Schin op Geul, in het Z aan de dorpen Wijlre, Eys en Huls (N van het dorp Simpelveld), in het O aan de A76, de stad Heerlen en het 'dorp in de stad' Hoensbroek en in het N aan het dorp Wijnandsrade (Z van het dorp Nuth), de A79 en het dorp Hulsberg.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Voerendaal 327 huizen met 1.697 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 70/421 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Ten Esschen 33/163, Kunraad 81/351, Op de Straat 16/94, Windhagen 30/156, Colmond 15/87, Mingartsborg 6/44 en Ubagsberg 76/381. De gemeente omvat(te) verder de buurtschap Vrouwenberg.

- In 1982 is de gemeente in het kader van de gemeentelijke herindelingen opgeheven en gelijk weer opgericht. De nieuwe gemeente is als volgt samengesteld:
van Voerendaal: 1.846 hectare met 8.461 inwoners;
van Klimmen: 719 hectare met 4.170 inwoners;
van Wijlre: 430 hectare met 275 inwoners (het gebied Z van de Ransdalerstraat tot aan de Karstraat, incl. Fromberg);
van Valkenburg-Houthem: 99 hectare met 117 inwoners (het gebied begrensd door ZO de Scheumerbeek, NO de Kampstraat, de Koulenbergsweg en Walemerweg en W de nieuwe grens die vóór het kruispunt Walem, bij de kapel afbuigt in Z richting achter de bebouwing - perceelsgrenzen - tot aan de spoorlijn Heerlen-Maastricht);
van Hoensbroek: 16 hectare met 18 inwoners;
van Hulsberg: 32 hectare met 4 inwoners.

- Tegenwoordig heeft de gemeente Voerendaal ca. 5.500 huizen met ca. 13.000 inwoners, waarvan ca. 1.300 huizen met ca. 3.200 inwoners in het gelijknamige dorp.

Terug naar boven

Geschiedenis

Ook deze plaats was - zoals meer plaatsen in de regio - in de Romeinse tijd al bewoond. Hiervan getuigt o.a. de Romeinse villa rustica (herenboerderij) die in Voerendaal in 1985-1987 is opgegraven. - Nog een pagina over de opgraving van de villa rustica. En bij graafwerkzaamheden in het dorp eind 2016 is een deel van de Romeinse weg Via Belgica blootgelegd. Bij de vervanging van het riool aan de Bergseweg is een grindpakket blootgelegd. Dit blijkt een deel van de Via Belgica te zijn, een weg van Boulogne-sur-Mer naar Keulen. "Voor de tweede keer is een stukje van deze Romeinse weg in het dorp blootgelegd. Mooi ook om te constateren dat de Romeinen gebruik maakten van de Kunradersteen, een product dat tot op de dag van vandaag wordt toegepast en beeldbepalend is voor onze gemeente", aldus wethouder Peter Thomas. De Romeinse hoofdweg is in Zuid-Limburg op enkele plaatsen daadwerkelijk blootgelegd: bij Maastricht, Voerendaal, Heerlen en Rimburg. (bron: 1Limburg)

- Voerendaal Vertelt is een site met heel veel verhalen over deze gemeente en haar kernen in vroeger tijden, zo te zien (gezien de domeinnaam) opgezet en onderhouden door Wim Reubsaet.

- In 2016 is Heemkundevereniging Voerendaal opgericht.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Een buurtje met karakteristieke mijnwerkerswoningen in Voerendaal uit de periode 1914-1918 dreigt anno 2013 te worden afgebroken.

- Het actuele Bestemmingsplan kernen Voerendaal en Kunrade is in 2015 vastgesteld.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Voerendaal heeft 26 rijksmonumenten.

- De machtige, massieve en rechthoekige toren van Voerendaals St. Laurentiuskerk is de overgebleven getuige van een kerkbouwcampagne die in 1049 met de wijding door paus Leo IX werd bekroond. Alleen Voerendaal kan zich erop beroepen een architectuur te bezitten waaraan een heuse paus hoogstpersoonlijk zijn zegen is komen geven. De kerk is gewijd aan de heilige die in het jaar 258 levend werd geroosterd door keizer Valerianus.

Met uitzondering van galmgaten en enkele lichtspleten bevat het muurwerk van mergelsteen geen openingen. Het kerkgebouw dat in dezelfde tijd ontstond, werd vanwege de slechte staat in 1840-1841 grotendeels vervangen door nieuwbouw in de stijl van de zogeheten Waterstaatskerken. Het eenvoudige en rechthoekige gebouw werd ontworpen door architect Dumoulin en uitgevoerd in baksteen.

Op grond van het materiaal zou de argeloze bezoeker de toren, met de grofste muren, het oudste noemen, en de oostelijke delen als niet lang daarna gebouwd beschouwen. Dát is echter onjuist: in 1916 werden pas het dwarsschip en het koor toegevoegd, naar ontwerp van Jan Stuyt. Zoals de koorsluiting hebben de transeptgevels een halfronde apsis. In de loop der tijd is de aanvankelijk ontoegankelijke toren vanuit het schip toegankelijk gemaakt. Onder het spitse tongewelf bevindt zich het doopvont dat een 13e eeuwse kuip heeft. Volgens de romaanse beeldtraditie zijn hierop in reliëf tamelijk ondefinieerbare dierfiguren (fabelwezens?) gehouwen. De voet is van jongere makelij.(2)

- In en rond Voerendaal liggen veel kastelen en imposante hoeven:

* Kasteel Cortenbach, gelegen nabij het NS-station, dateert uit de 13e eeuw en was eens het stamgoed van een adellijk riddergeslacht. Slechts twee ronde torens van Kunradersteen en enkele walmuren zijn overgebleven. Omstreeks 1650 is het tegenwoordige kasteel gebouwd en in 1776 gedeeltelijk herbouwd. Het is niet te bezichtigen.

* Het oorspronkelijke kasteel Puth, gelegen circa 1 km vanaf het NS station, dateert uit de 14e eeuw of mogelijk al eerder. Het huidige kasteel dateert uit de 17e eeuw. Het oorspronkelijke kasteel is gebouwd door de ridders van Puth. Later in bezit gekomen van de adellijke familie Van den Bongart. De 16e eeuwse achtergevel heeft een gotische boogfries, merkwaardige spitsbooggewelven en rondom schietgaten. Het kasteel is niet te bezichtigen. Het bij het kasteel gelegen geïntegreerd akkerbouwbedrijf Kasteelhoeve Puth is sinds beginjaren 2000 overgeschakeld naar biologische landbouw.

* Kasteel Haeren (een omgrachte gesloten hoeve uit 11e/12e eeuw, door brand vernield in 1742; herbouwd).

* De imposante ‘Limburgse’ gesloten hoeve Tenhove is waarschijnlijk een voortzetting van de oude Romeinse villa aan de overkant van de weg; het stamhuis van de graven van Hoensbroek. Er werd een Romeinse boerderij (‘villa rustica’) uit het begin van onze jaartelling opgegraven - en weer met aarde bedekt. Deze villa Ten Hove was rond 250 ha groot en vereiste 40 tot 60 mensen, zeker in de oogsttijd. De villa werd in het midden van de 4e eeuw verlaten en verviel geleidelijk tot ruïne. De binnengetrokken Franken gebruikten de ruïnes van de Romeinse gebouwen nog eeuwenlang. (3011, 3106).

* Hoeve Steenenis.

* Kunderheem gelegen op de Kunderberg.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Diverse lokale evenementen lijken van de agenda te zijn verdwenen, of dreigen langzaam te verdwijnen. Zoals de Sinterklaasintocht, de Jaarmarkt en de Zeskamp. Om deze evenementen nieuw leven in te blazen én nieuwe evenementen een kans te bieden, is in 2017 Stichting Voerendaal Promotie opgericht. De intocht van Sinterklaas was jaren geleden een goed bezochte middag/avond waar maanden naar uitgekeken werd. Een gezellig feestje met de Sint komt weer terug op de agenda. De Kermis kreeg eveneens jaarlijks minder aandacht en de normaal zo druk bezochte Jaarmarkt heeft in 2017, door gebrek aan initiatief, geen doorgang mogen vinden. Reden genoeg om de Kermis en de Jaarmarkt te combineren tot ‘d’r Voeldesje Kirmismaat’.

- Carnaval. - CV De Naate. - CV d'r Kromme Sjtek.

- De Rommelmarkt (op een zondag in april) wordt georganiseerd door Muziekvereniging St. David. De opbrengst komt ten goede aan het opleiden van de jeugd.

- "Voerendaal is het best bewaarde geheim van Limburg! Het is een gemeente waar je eindelijk weer eens lekker je zelf kan zijn, waar je kan onthaasten, waar je van de natuur mag genieten, waar je cultuur kunt snuiven, waar je heerlijk kunt genieten van lekker eten en drinken, waar de mensen nog vriendelijk zijn tegen elkaar, waar je nog gratis kan parkeren, waar de pareltjes nog voor het oprapen liggen in de 5 dorpskernen met elk hun eigen identiteit. Tijdens het Zomerfestival Voerendaal (gedurende 10 dagen in juni, sinds 2016) wordt dit geheim gedeeld met de rest van de wereld!" Aldus de organisatie op haar site.

De verrassende kwaliteit van onder andere het culturele verenigingsleven komt in de kijker te staan. In de week van het Zomerfestival wordt aansluiting gezocht bij wat er al is en gemotiveerd tot meer. Deze activiteiten samen worden onder de paraplu van het Zomerfestival Voerendaal onder de aandacht gebracht. De organisatie initieert een aantal (grotere) activiteiten (al dan niet met medewerking van verenigingen / ondernemers). Daarnaast stimuleren, motiveren en helpen ze verenigingen, ondernemers en individuen met goede ideeën uit de gemeente met co-creëren van activiteiten. De activiteiten spelen zich af op verschillende locaties dwars door de hele gemeente.

- Zomerstop Festival (op een zaterdag begin juli).

- Oogstdankfeest (op een zondag in augustus).

- Laurentius Jaarmarkt (op een zondag eind augustus).

- Pony Concours (weekend begin oktober) in manege Op Gen Hek. Nadere informatie bij W. Herbergs, tel. 045-5752433.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recratie

- "IVN afdeling Voerendaal is vanaf 1960 actief in de eigen leefomgeving. Ons gebied kent een prachtig gevarieerd landschap, natuurgebieden met zeldzame flora en fauna en heeft ook op cultuurhistorisch gebied het nodige te bieden. Wij zijn een vereniging met ongeveer 100 leden en donateurs en wij willen zoveel mogelijk mensen kennis laten maken met de natuur en hen de natuur laten beleven in al zijn facetten door middel van wandelingen, cursussen, lezingen en landschapsonderhoud. Kinderen zijn hierbij een belangrijke doelgroep, want zij zijn de natuurbeschermers van morgen. Onze scholenwerkgroep vormt dan ook een belangrijk onderdeel van onze activiteiten naast de plantenwerkgroep en de uilenwerkgroep. Nieuwe leden zijn altijd welkom. Onze activiteiten staan ook voor niet-leden open."

- Voerendaal is onder meer bekend om de orchidee- en natuurreservaten op de Kunderberg, Putberg en Vrouwenheide (slechts gedeeltelijk toegankelijk). De aanwezige zonnige krijthellingen zorgen ervoor dat de orchideeën goed gedijen.

- Wandelvereniging Voerendaal organiseert maandelijks wandeltochten door de fraaie buitengebieden van de gemeente. Deze wandelingen zijn ook voor niet-leden toegankelijk.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Voerendaal (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Voerendaal. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Lokale links: - Dorp Voerendaal linkspagina.

- Onderwijs en kinderopvang: - Brede School Cortemich is een van de weinige scholen in Zuid Limburg die alles in één hebben (basisschool en peuterspeelzaal en BSO). - Peuteropvang Voerendaal. - Kinderdagverblijf Zoet.

- Jeugd: - Scouting Voerendaal is een eigentijdse jeugdvereniging waar de jeugdleden elke week een andere uitdagende activiteit doen.

- Muziek: - Harmonie Sint Joseph. - Harmonie St. David. - Tutta Musica is in 1959 opgericht als kerkelijk jongenskoor voor de buurdorpen Voerendaal en Kunrade. Inmiddels is het een gemengd koor, geen kerkkoor meer, en zijn ze uitgegroeid tot een groot koor met ca. 60 leden in de leeftijd van 6 t/m 24 jaar, verdeeld in een Basiskoor voor basisschoolleerlingen en een Popkoor voor middelbare scholieren en studenten. Deze groep zingt meestal drie- en vierstemmig, maar vindt het zeker een uitdaging om af en toe ook vijf- of zesstemmige muziekwerken te zingen. De leden komen uit de hele regio: van Voerendaal tot Hulsberg en van Simpelveld tot Heerlen. Het koor zingt veel pop- en musicalliedjes, maar ook andere muzikale uitdagingen gaan ze met plezier aan. Het jeugdkoor heeft de laatste jaren een mooie reputatie opgebouwd en is een veelgevraagd koor in Voerendaal en omgeving. Bijzonder om te noemen is dat het koor in 2014 de landelijke korenwedstrijd van de Efteling won, waar Tutta Musica als enige van de 27 finalekoren het verplichte werk driestemmig zong. Sinds 2016 is er binnen Tutta Musica ook een koor voor volwassenen; Tutta Mamma. Een schot in de roos, want het koor telt inmiddels ca. 25 leden.

- Koor The Young Voices bestaat uit een 20-tal enthousiaste zangers en zangeressen. Ze zingen meerstemmige lichte muziek. Naast de missen die regelmatig worden opgeluisterd in Voerendaal en Kunrade hebben de leden en de dirigent zich de laatste jaren ook op andere manieren laten zien: de halve finale van het Nederlands Koorfestival in 2010, samenwerkingen met andere koren tijdens Rondje Limburg en de MMM-concerten en, als onderdeel van het Kuno-project, een heel eigen vertolking van de locale legende van Ridder Kuno en Aldegonde.

- Sport: - RKVV Voerendaal (voetbal) is opgericht in 1929. De club heeft ca. 28 teams in alle leeftijdsklassen. - RKVV Voerendaal Dames 1. - Volleybalclub. - Schaakvereniging. - Tennisvereniging - Schutterij St. Sebastianus is al in de 16e eeuw opgericht.

- Overige verenigingen: - Het doel van Fotoclub Voerendaal is een podium te bieden aan amateurfotografen, waarbij zij elkaars werken op een constructieve wijze bespreken. - De in 1934 opgerichte Toneelvereniging Sint Laurentius heeft ca. 30 leden, waarvan ca. 20 spelende leden. De niet-spelende leden houden zich achter de coulissen bezig met andere zaken die van belang zijn voor het welslagen van de uitvoeringen, in de commissies Public Relations, Sponsoring, Grime, Decors / Bühne / Bühnemeester, Geluid / Belichting, Leescommissie, Souffleur / Regisseur, Website en Attentiefonds. Ze spelen meestal één productie per jaar (4 uitvoeringen) in Cultureel Centrum De Borenburg, Furenthela 16 te Voerendaal.

- Zorg: - Zorgcentrum 't Brook, onderdeel van Cicero Zorggroep, is recentelijk gerenoveerd en ligt op een mooie locatie naast het centrale park met vijvers. De sfeer is gemoedelijk, en de bewoners maken zoveel mogelijk hun eigen dagindeling. Het zorgcentrum biedt psychogeriatrische verpleeghuiszorg in een gloednieuwe verpleegunit, verpleeghuiszorg somatiek en verzorgingshuiszorgzorg. 't Brook biedt daarnaast revalidatiezorg op een speciaal daarvoor ingerichte revalidatie-afdeling. Verder heeft ’t Brook een wijkfunctie: buurtbewoners kunnen er terecht voor maaltijdvoorziening of deelname aan activiteiten.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Voerendaal alg. en - idem RK.

Reactie toevoegen