Heuvelland

Streek
Heuvelland
Limburg

heuvelland_fiets_4_daagse_kopie.jpg

Als je zo snel mogelijk zo veel mogelijk van het prachtige Heuvelland wilt zien, is de Heuvelland Fiets 4 Daagse natuurlijk ideaal: daar zijn de mooiste routes en plekken al op een presenteerblaadje voor je uitgestippeld!

Als je zo snel mogelijk zo veel mogelijk van het prachtige Heuvelland wilt zien, is de Heuvelland Fiets 4 Daagse natuurlijk ideaal: daar zijn de mooiste routes en plekken al op een presenteerblaadje voor je uitgestippeld!

heuvelland_kaart.jpg

Onder de streek Heuvelland wordt doorgaans verstaan het niet-verstedelijkte, landelijke deel van Zuid-Limburg. Dus wat u hier op de kaart ziet, exclusief de dichtbevolkte grotere kernen. (bron: NLR, ESA, AHN. Vervaardigd door Jan Willem van Aalst.)

Onder de streek Heuvelland wordt doorgaans verstaan het niet-verstedelijkte, landelijke deel van Zuid-Limburg. Dus wat u hier op de kaart ziet, exclusief de dichtbevolkte grotere kernen. (bron: NLR, ESA, AHN. Vervaardigd door Jan Willem van Aalst.)

Heuvelland

Terug naar boven

Status en ligging

- Heuvelland is een streek in de provincie Limburg. De streek omvat een groot deel van de regio Zuid-Limburg. Er is geen harde en eenduidige definitie van het gebied, maar doorgaans verstaat men onder deze streek geografisch gezien het landelijke, niet-verstedelijkte deel van Zuid-Limburg. Het omvat de (landelijke delen van) de gemeenten Beek, Eijsden-Margraten*, Gulpen-Wittem*, Meerssen*, Nuth, Onderbanken, Schinnen, Simpelveld, Sittard-Geleen, Vaals*, Valkenburg aan de Geul* en Voerendaal.
* Dit is de 'harde kern' van de 'echte' Heuvelland-gemeenten, d.w.z. die niet tevens onder een andere regio vallen. Zie daarvoor verder de alinea hierna.

- De gemeenten Nuth, Onderbanken, Simpelveld en Voerendaal vallen tevens onder het bestuurlijk samenwerkingsverband Parkstad, dat - in toenemende mate - in bestuurlijk, economisch en toeristisch opzicht ook als streek wordt geprofileerd. De gemeenten Beek, Schinnen en Sittard-Geleen liggen - ook - in de Westelijke Mijnstreek maar worden voor wat betreft het landelijk gebied van deze gemeenten tevens tot het Heuvelland gerekend.

- Het Z deel van het Heuvelland (Z van de A79) staat ook bekend als het Mergelland.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van het Heuvelland, kun je terecht bij de volgende instanties:

- Historische Kring Land van Valkenburg en Heuvelland, een afdeling van het Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap. De Kring organiseert lezingen, kleine excursies en plaatselijke activiteiten met het doel de lokale en regionale geschiedenis te leren kennen.

- Stichting Historische en Heemkundige studies in en rond het Geuldal heeft tot doel het regelmatig uitgeven van historische en heemkundige publikaties, voornamelijk betrekking hebbende op het Geuldal in Nederland en België en daaraan grenzende gemeenten in het stroomgebied van de Geul, en het bevorderen van het historisch onderzoek in dat gebied. Jaarlijks geeft de stichting een Jaarboek uit met interessante studies over het Geuldal.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In september 2018 is aan de gemeente Gulpen-Wittem het Cittaslow-keurmerk toegekend. In Zuid-Limburg dragen ook de gemeenten Vaals en Eijsden-Margraten dit keurmerk. Cittaslow - ‘langzame stad’ - is een internationaal keurmerk voor gemeenten die hoog scoren - en zich nadrukkelijk inzetten omdat zo te houden - op het gebied van leefomgeving, landschap, streekproducten, gastvrijheid, milieu, infrastructuur, cultuurhistorie en behoud van identiteit. Deze gemeenten mogen niet meer dan 50.000 inwoners hebben. De oorsprong van Cittaslow ligt in de Italiaanse plaats Orvieto en is geïnspireerd op de Slow Food beweging. Wereldwijd zijn er zo’n 200 gemeenten die het Cittaslow-keurmerk dragen. In Limburg zijn, naast de genoemder drie gemeenten in het Heuvelland, ook de gemeenten Peel en Maas en Echt-Susteren voorzien van het Cittaslow-predicaat.

De gemeente Vaals ontving al in 2011 het Cittaslow-keurmerk, dat volgens burgemeester Reg van Loo veel meer is dan enkel een predikaat. “Het is een way of life. Een bepaalde manier van denken die jouw handelen bepaalt. Niet alleen van de gemeente, maar ook van inwoners en van ondernemers. Het is de manier hoe je met het landschap omgaat en hoe je tegen leefbaarheid aankijkt. Het gaat om het welbevinden van de mensen die hier wonen, in de breedste zin van het woord.” Dat betekent dat er gezocht moet worden naar een gezonde balans tussen leefbaarheid, economie, landschap en infrastructuur. Een cruciaal, maar vaak ook broos evenwicht, stelt burgemeester Ramaekers van Gulpen-Wittem: “We zetten in op een verschuiving van kwantiteit naar kwaliteit. Meer bezoekers is niet altijd goed voor de leefbaarheid, maar wél voor ondernemers. Behoud van ons landschap is essentieel voor de uitstraling van het Heuvelland, maar soms lastig als het gaat om de belangen van agrariërs. Cittaslow vergroot het bewustzijn dat het gezamenlijk zoeken en vinden van een goed evenwicht enorm belangrijk is.”

Voor Ramaekers is het Cittaslow-keurmerk daarom geen eindpunt, maar juist het begin van een nieuwe ontwikkeling. “Laten we het keurmerk gebruiken om onze toekomst vorm te geven”, stelt ze. “Samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, het verenigingsleven en onze buurgemeenten.” Burgemeester Dieudonné Akkermans van de Eijsden-Margraten - sinds 2017 Cittaslow-gemeente - is het daar roerend mee eens: “Cittaslow-gemeente worden is pas het halve werk. Nu gaat het erom: hoe kunnen we onze economische structuur blijvend versterken, rekening houdend met onze leefbaarheid, het toerisme en de vrijetijdssector en - zeker als ‘fruitgemeente’ - onze agrarische sector?”

Akkermans zoekt het antwoord in het complementaire karakter van de drie gemeenten. Naar elkaar, maar ook naar de rest van Zuid-Limburg. “Wij zijn het gebied tussen Aken en Maastricht, waar je rust en ruimte vindt, waar je fijn kunt wonen en leven. Een gebied met traditie en allure”, schetst hij. “In die authenticiteit schuilt onze kracht. Dit maakt het gebied aantrekkelijk, om te wonen én om te bezoeken. Maar het is ook het gebied waar mensen hun brood verdienen, onder andere op het land. Daar moeten we ons heel bewust van zijn.” Ook hij vindt dat de verdere ontwikkeling van het Heuvelland niet gericht moet zijn op kwantitatieve groei, maar juist op meer fijnschaligheid: “Small is beautiful.”

Dat zowel Vaals, als Gulpen-Wittem en Eijsden-Margraten het Cittaslow-keurmerk mogen voeren, versterkt volgens burgemeester Van Loo van Vaals de onderlinge band. Bovendien, zo zegt hij, benadrukt het de gezamenlijke verantwoordelijkheid en opgaven die er liggen. Bijvoorbeeld als het gaat om het landschap; toch wel hét uithangbord van de drie gemeenten op toeristisch gebied. “Hoe acteren we in dat landschap? Wat de ene gemeente doet, heeft immers ook zijn weerslag op de ander. We delen het landschap. Natuurlijk, iedereen legt zijn eigen accenten, maar uiteindelijk dragen we samen het Heuvelland uit.” (bron: Economische Samenwerking Zuid-Limburg (ESZL), 28-9-2018)

- De provincie Limburg, VVV Zuid-Limburg en de Heuvellandgemeenten werken anno 2018 aan een 'bidbook' waarmee men bij de Unesco gaat lobbyen voor de status van Werelderfgoed voor het Heuvelland. Volgens wethouder Jean-Paul Kompier van de gemeente Vaals is het gebied uniek met zijn combinatie van o.a. vakwerkhuizen, graften, holle wegen, hellingbossen en hoogstambomen. "Omdat wij elke dag in deze omgeving wonen en werken zien we dat niet meer, maar het is wel degelijk heel bijzonder. Als je het zo bekijkt is het bijna vreemd dat het Heuvelland nog niet op de Erfgoedlijst van Unesco staat", aldus Kompier bij de presentatie van de plannen.

Het heuvellandschap staat dan wel volop in de belangstelling van toeristen, maar het staat ook onder druk door allerlei ontwikkelingen. Daarom is het nodig dat het gebied beschermd wordt, met name dat de natuur nog zorgvuldiger wordt beschermd en dat verkeersoverlast wordt tegengegaan. Bovendien trekt de Werelderfgoed-status meer buitenlandse toeristen, en volgens de VVV is dat nodig om de terugloop van het aantal Nederlandse gasten in de komende jaren te compenseren. Anders dreigt er bij een aantal hotels e.d. leegstand en verloedering en dat moet je ook niet willen, aldus de VVV. Of de beoogde status van het Heuvelland als Werelderfgoed slaagt, vernemen we in 2025. Dan is namelijk de eerstvolgende 'tranche', waarbij de Unesco besluit welke objecten al dan niet aan de lijst worden toegevoegd.

De door de initiatiefnemers geraadpleegde deskundigen, waaronder de Landschapscommissie van het Limburgs Geschiedkundig en Oudheidkundig Genootschap (LGOG) (die bestaat uit geologen, historici, ecologen en stichting Het Limburgs Landschap), vinden (mei 2018) dat de ontwikkeling van het kalklandschap en alles wat met het krijtverleden te maken heeft hét thema zou moeten zijn voor de Werelderfgoedaanvraag - dan wel een aanvraag tot Unesco GeoPark - van het Heuvelland. "Het feit dat kalk (mergel) hier aan de oppervlakte ligt, heeft grote cultuurhistorische gevolgen gehad. Voorbeelden te over: juist het kalklandschap levert een grote biodiversiteit op. Mergel bepaalt ook de geschiedenis. Alleen in een kalkbodem komt vuursteen voor. en de vuursteenmijn van Rijckholt is misschien wel de oudste ter wereld. Sinds de middeleeuwen werd mergel gewonnen in gangen en groeves en het materiaal fungeerde als ‘ontzuurder’ van löss.

De vondst van de mosasaurus in 1778 vormde de aanzet tot Darwins evolutietheorie: dieren konden blijkbaar uitsterven. Een eeuw later startten Jacques P. Thijsse en Eli Heimans de discussie over de noodzaak het landschap te beschermen, wat uiteindelijk leidde tot de sluiting van de mergelgroeves ENCI en ’t Rooth. Bovendien is de profilering van Valkenburg als mergelstad uniek, met een station van mergel. Het Heuvellandschap had ook een aanzuigende kracht op toeristen. De VVV Zuid-Limburg is al in 1885 opgericht. Later kregen de Cannerberg (bescherming tegen een kernaanval) en Eben-Emael (fort) een militaire functie. Al met al een dynamisch verhaal, over een lange periode", zo luiden de overwegingen van genoemde commissie om voor het Heuvelland op dit thema te focussen. Overigens moeten de genoemde instanties nog een besluit nemen over het al dan niet indienen van de Werelderfgoedaanvraag. Dat volgt later in 2018. (bron: De Limburger, 24-5-2018)

- In juli 2017 heeft Jo van den Brand, hoogleraar Fysica aan de VU en onderzoeksinstituut Nikhef, samen met het Limburgse provinciebestuur een plan gepresenteerd om de nog te ontwikkelen zogeheten Einstein Telescoop in het Heuvelland onder te brengen. In zijn algemene relativiteitstheorie uit 1915 beschrijft Albert Einstein de zwaartekracht als een kromming van de ruimte. De aarde draait volgens hem niet om de zon doordat een onzichtbare kracht aan haar trekt, maar doordat de zon de ruimte om zich heen heeft vervormd, waardoor de aarde als een steilewandrijder om de zon heen draait. Het logische gevolg van die theorie is dat de ruimte zelf bij heftige gebeurtenissen, zoals de botsing van twee zwarte gaten, gaat trillen. In 2015 is voor het eerst zo'n ruimtetrilling waargenomen (hoe het zit met deze ruimtetrilling en hoe de Einstein Telescoop werkt, legt Jo van den Brand uit in dit interview in VU Magazine, juni 2017).

De Einstein Telescoop kan zo'n trilling met zeer grote precisie meten. Hij gaat uit 3 buizen bestaan, elk 10 km lang, waarin laserlicht met spiegels op en neer wordt weerkaatst. Komt zo'n ruimtetrilling voorbij, dan zien de lasers dat de buizen een fractie van een millimeter korter of langer worden. Van den Brand: "De ster die het dichtst bij de aarde staat, is 4 lichtjaren verwijderd (ongeveer 40 biljoen km). De bestaande installaties kunnen die afstand tot op de dikte van een haar nauwkeurig meten. De Einstein Telescoop wordt een factor 10.000 nauwkeuriger. Daarmee kunnen we allerlei processen in het heelal bestuderen. Tot aan de oerknal toe."

"We hebben wereldwijd 16 mogelijke vestigingslocaties bestudeerd, sommige tot anderhalve kilometer onder de grond. Maar toen we onze apparatuur in de Heimansgroeve in het Geuldal ijkten, bleek dat het stilste oord." Voor de Einstein Telescoop moet het uitermate stil zijn. Trillingsvrij, om precies te zijn. Anders kan de telescoop niet zien of de ruimte zelf trilt. Gunstig aan het Heuvelland is dat de oude rotsformaties, waarin de telescoop honderd à tweehonderd meter diep komt te liggen, trillingen buiten houden, en dat daar in deze streek bovendien een dikke, zachte laag bovenop ligt. "Wij hebben de meeste last van trillingen vanaf het oppervlak: fabrieken, windmolens, treinen. Die zachte laag geeft extra demping. Bovendien is het Heuvelland een stiltegebied", aldus Van den Brand. De bouw van de telescoop gaat ruim een miljard euro kosten en is goed voor 3000 banen. Ook Hongarije en Sardinië hebben zich als vestigingslocatie aangemeld bij het Europese investeringsfonds Esfri gemeld, dat naar verwachting in 2020 besluit waar de telescoop zal komen. (bron: Trouw, 4-7-2017)

- De colleges van Maastricht en de Heuvelland-gemeenten (Eijsden-Margraten, Gulpen-Wittem, Meerssen, Vaals en Valkenburg aan de Geul) hebben in 2014 een samenwerkingsdocument ondertekend, om de regiobrede samenwerking te formaliseren. De jaren ervóór was de samenwerking al actief opgezocht. De besturen spreken in het document o.a. uit dat de samenwerking een brede agenda betreft, die het totale gemeentelijke beleid raakt, en dat de partners zich tot elkaar bekennen en afspraken maken: samenwerking weliswaar op basis van vrijwilligheid, maar niet meer vrijblijvend. Onder het credo 'wat goed is voor de regio, is goed voor de gemeente' vindt een ommekeer in het bestuurlijk denken plaats. Daarmee komt een einde aan het voorop stellen van het eigenbelang van individuele gemeenten.

Toenmalig burgemeester O. Hoes, namens de 6 burgemeesters: "Vanuit het besef dat de tijd voorbij is dat de grote maatschappelijke opgaven tot één gebied of één bestuurslaag beperkt blijven, zijn de colleges gezamenlijk een nieuwe fase ingegaan. Maastricht - Heuvelland beschikt over een groot scala aan kwaliteiten, zoals een hoogwaardig woonklimaat, toptechnologische bedrijvigheid, en internationaal georiënteerde kennisinstellingen en bedrijven. Deze onderscheidende kwaliteiten vullen elkaar aan, versterken elkaar en stellen de regio in staat problemen het hoofd te bieden en een nieuw positief toekomstperspectief te ontwikkelen. Dat is mogelijk mits we als overheden zonder enige terughoudendheid op alle beleidsterreinen samenwerken.

Door de scherpe teruggang in de wereldeconomie is de regio zwaar getroffen. Deze situatie maakt eens temeer duidelijk dat het nu meer dan ooit noodzakelijk is om het verschil te maken. Dit zal het uiterste van ons vergen. Bestuurlijke slagkracht moet nu worden gebundeld: de tijd van vrijblijvendheid is voorbij. Het is dan ook dringend noodzakelijk een helder afsprakenkader tussen de gemeenten in het Heuvelland te maken ten behoeve van een bestuurlijke aanpak om de opgaven daadwerkelijk tot stand te brengen. Dat dringt temeer nu taken van zowel landelijke als provinciale overheid worden overgedragen aan de gemeente als eerste overheid."

Een van de concrete resultaten is dat er sinds 2016 sprake is van één gezamenlijke uitvoeringsorganisatie 'Sociale Zaken Maastricht Heuvelland'.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Het Heuvelland is als 'het groene hart van Zuid-Limburg' een toeristische trekpleister en een unieke woonomgeving. Dit hart wil een eigen geluid laten horen tussen zijn ‘grote broers’ Parkstad en Maastricht, en euregiosteden als Luik en Aachen, met doorgaans kleinschalige(r) maar daarom niet minder interessante evenementen en activiteiten. Stichting Cultuurzomer Heuvelland is in 2011 opgericht om vol enthousiasme en expertise de veerkracht van het culturele leven binnen dit gebied te versterken en de parels met elkaar te verbinden. De site van de stichting biedt de meest uitgebreide evenementenkalender voor kunst & cultuur in deze regio (zie daarvoor onder het menu Evenementen op hun site). - Nieuws van de stichting op Facebook.

- Bij de Heuvelland Fiets 4 Daagse (juni) kun je kiezen uit de afstanden 25, 40 en 60 km. Desgewenst kun je dagelijks van afstand wisselen, zelfs nog onderweg.

- Bij de Heuvelland4daagse (wandelen, augustus, ca. 6.000 deelnemers) kun je kiezen uit de afstanden 7, 14, 21, 28 en 42 km. Vanuit Vilt bij Valkenburg voeren de wandeltochten je iedere dag door een ander deel van het prachtige Heuvelland. - Reportage Heuvelland4daagse 2012 deel I, II, III en IV.

- De Mergelheuvelland 2-Daagse (weekend in september) is een (wielren-)toerfiets- en MTB-evenement door het Heuvelland, waarbij je kunt kiezen uit diverse afstanden. Start en finish zijn in de buurtschap Libeek bij Sint Geertruid. Het evenement trekt inmiddels ca. 10.000 deelnemers, wat door de organisatie als maximum is gesteld.

- De Maatschappelijke Beursvloer Maastricht & Heuvelland (op een donderdag in november, in 2017 voor de 7e keer) verbindt mensen en wensen met elkaar. Deelnemers zijn ondernemers en maatschappelijke organisaties als verenigingen, stichtingen, scholen en buurtinitiatieven. Het bruist van de goede ideeën en initiatieven, maar vaak ontbreekt het aan voldoende mensen, kennis en middelen om die initiatieven te realiseren. De Maatschappelijke Beursvloer brengt partijen met elkaar in contact met een gesloten beurs. Het ruilen van kennis, middelen, materialen en vrijwillige inzet vindt plaats zonder dat er een euro aan te pas komt. De Maatschappelijke Beursvloer Maastricht & Heuvelland is bewezen effectief. Trajekt organiseert met partners ZUIDonline.nl, Tempo-Team, ING Bank, Centre Céramique en Walnut.Marketing de beursvloer, en met goede resultaten. Zo waren er in 2016 63 bedrijven en 81 organisaties aanwezig op de beursvloer, waaruit 201 matches zijn voortgekomen. 70% daarvan is binnen een jaar gerealiseerd.

- Stichting Kribkeswandelingen Heuvelland organiseert sinds 2007 in de advent- en kersttijd (vanaf de eerste zondag van de advent = eind november, tot begin januari) de Kribkeswandelingen door 6 dorpen in het Limburgse Heuvelland en nog eens 6 dorpen in de aangrenzende Belgische Voerstreek. Er zijn 10 schitterende korte en langere wandelroutes uitgezet, waarlangs fraaie kribkes, wegkruisen en kapelletjes zijn te bewonderen. De Kribkeswandeltochten zijn letterlijk en figuurlijk grenzeloos mooi te noemen. Wie de drukte van de kerstmarkten in Maastricht, Valkenburg, Aken of Luik wil vermijden, kan hier de kerstgedachte bewonderen bij tal van kribkes.

De afzonderlijke tochten zijn door zogeheten knooppunten met elkaar verbonden, waardoor je de tochten zo lang kunt maken als je zelf wilt. Én je kunt ook starten waar je wilt. Je kunt wandelen op elke dag van de week, en per auto of openbaar vervoer van dorp naar dorp reizen. Er is voldoende parkeergelegenheid bij of in de buurt van de deelnemende bedrijven en op de aangegeven parkeerplaatsen. De meeste Kribkes worden 's avonds feeëriek verlicht. De wandelroutes zijn echter niet overal verlicht. Vertrek je in de late namiddag dan is het daarom aan te bevelen om verlichting mee te nemen. Je bent dan goed zichtbaar voor het verkeer. Naast wandelroutes zijn er ook autoroutes uitgezet. Alle routes zijn vanaf eind november vanaf de site te downloaden. Op diverse locaties langs de routes kun je pauzeren en onder het genot van een hapje en drankje even tot rust komen in deze toch al hectische tijd. Aandachtspunt voor gezinnen met kinderen: niet alle wandelroutes zijn kinderwagen-vriendelijk omdat sommige paden door weilanden met draaihekjes lopen.

Oproep aan inwoners: Geniet je ook elk jaar weer in de advents- en kersttijd van alle kerststallen die de ondernemers en particulieren tentoonstellen langs de routes van de Kribkeswandelingen Heuvelland? Doe mee en maak ook een mooie kribbe. Modern of klassiek, laat je fanatasie de vrije loop! Als je het ook leuk vindt een kerststal en/of kerstetalage te maken en tentoon te stellen bij/aan je huis, laat het hen dan weten. Zij kunnen je creatie dan in de diverse routes opnemen en via de website naar je kerststal verwijzen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In het Heuvelland liggen 9 bewegwijzerde mountainbikeroutes* met een totale lengte van ca. 250 km. De MTB-routes zijn door verbindingsstukken aan elkaar gekoppeld, zodat een netwerk ontstaat dat het hele Heuvelland bestrijkt. Het is dus mogelijk om deze hele streek per mountainbike te ontdekken! Deze netwerkstructuur is uniek in Nederland. De routes zijn aantrekkelijk voor zowel beginners als gevorderden en zijn aangelegd door de aantrekkelijkste gebieden van deze streek. De routes zijn vanwege de eenduidigheid en veiligheid naar één richting bewegwijzerd: rechtsom. Hellingen en verschillen in ondergrond zijn bijzonder interessant voor mountainbikers. Wat dat betreft kom je in deze streek goed aan je trekken. De routes zijn wel zo gesitueerd dat de meest kwetsbare ondergrond, bossen en natuurgebieden gespaard blijven. Het is belangrijk dat je als mountainbiker in het Heuvelland beseft dat het een voorrecht is om in zo'n bijzonder landschap te mogen fietsen. Wijk niet af van de routes en rij nooit door vegetaties!
* Genaamd Epen, Maastricht, Mechelen, Margraten, Meerssen, Nuth-Voerendaal, Sint Geertruid, Valkenburg, en Gulpen. De routes hebben alle een lengte van tussen de 25 en 35 km.

- Het Heuvelland is vanwege het prachtige heuvelachtige landschap met zijn idyllische dorpjes, mooie (deels vakwerk-)huizen en boerderijen, kapelletjes, wegkruisen, kronkelende riviertjes etc. een toeristisch zeer populaire streek. De regio trekt jaarlijks ca. 24 miljoen bezoekers, voor een groot deel uit de aangrenzende regio's zoals Parkstad en Maastricht. Andere kant van de medaille is dat dat veel wegverkeer tot gevolg heeft, terwijl juist de rust en ruimte van het gebied sterke punten zijn. Directeur Anya Niewierra van VVV Zuid-Limburg pleit er in mei 2017 dan ook voor om het kwetsbare Heuvelland meer te ontzien door de toeristenstroom beter te spreiden, bijvoorbeeld richting Parkstad. "En zorg ervoor dat inwoners van Parkstad ook genoeg wandelmogelijkheden in die regio hebben, zodat ze in hun eigen buurt blijven en niet met de auto naar het Heuvelland komen om daar een paar kilometer te wandelen." (bron: 1Limburg.nl, 18-5-2017)

- Het Heuvelland wordt ook wel een krijt-lösslandschap genoemd. Het glooiende landschap met heuvels tot circa 300 m hoog wordt gekenmerkt door een afwisseling van bossen, akkers, weilanden en boomgaarden. Het is gevormd door heffing en plooiing van dikke kalksteenlagen en rivierafzettingen, als gevolg van spanningen in de aardkorst. De Maas en haar zijrivieren hebben dit landschap versneden en mede door verticale bodembeweging langs breuken zijn terrassen ontstaan. In de laatste ijstijden is hierover een pakket löss afgezet. In dezelfde periode zijn in de hellingen van de terrassen diepe dalen ingesneden door afstromend smeltwater. Het verspoelde materiaal, een mengsel van löss, terrasgrind en kalksteen, is als puinwaaiers op lagergelegen terrassen en in dalen afgezet. Het Heuvelland is een van Nederlands oudste landschappen en daardoor rijk aan sporen van menselijke bewoning en archeologische vindplaatsen onder andere uit de Romeinse periode. Dit komt ook tot uiting in de vele mergelgroeven, grindgroeven en zandgroeven in het gebied.

- De rivier de Geul ontspringt in de gemeente Raeren in België, bij de Cycloopstenen aan de Duitse grens, nabij de plaats Lichtenbusch. Bij de Vijlense buurtschap Cottessen komt de rivier Nederland binnen, kronkelt vervolgens door het Heuvelland o.a. langs Gulpen, Valkenburg en Meerssen, en komt bij de Bundese buurtschap Voulwames N van Itteren uit in de Maas. De gemiddelde afvoer van de Geul bedraagt ongeveer 4 m3/s. De Geul is 58 km lang en het totale verval bedraagt ongeveer 250 meter. Vroegere kanalisaties worden weer opgeheven, zodat de rivier weer in haar oude loop komt te liggen. De rivier meandert zo weer als vanouds door het Zuid-Limburgse landschap.

Sinds 2014 werkt ARK Natuurontwikkeling aan het project 'Geuldal, catwalk voor Europese topnatuur'. Dit project is mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage uit een extra trekking van de Nationale Postcode Loterij. Het Nederlandse Geuldal is goed beschermd, maar een deel van het bovenstroomse Belgische deel dreigt verloren te gaan. Kleine Waalse boeren stoppen namelijk met hun werk langs de Geul en zetten hun land te koop. Hoewel de agrariërs de voorkeur geven aan verkoop aan natuurorganisaties, hebben die organisaties in Wallonië te weinig kapitaal om de grond te kopen. De grond wordt dan noodgedwongen verkocht aan moderne landbouwbedrijven. Zodra dat gebeurt wordt er een gat geslagen in de cruciale verbinding van de Nederlandse natuur met de rijke natuur over de grens in Ardennen en Eifel. Om deze belangrijke verbinding te behouden en zelfs te verbeteren moet er binnen 1 tot 2 jaar gehandeld worden.

Daarom wil ARK, ondersteund door collega-organisaties in Nederland, België en Duitsland, via dit extra project een doorbraak forceren en het tij ten goede keren. Met aankoop van de Waalse 'sleutelhectares' kan de omgekeerde weg worden ingeslagen: de ontwikkeling van een aaneengesloten grensoverschrijdend natuur- en landschapspark. Een gebied dat weer ruimte geeft aan dieren zoals wilde kat, zwarte ooievaar, otter en in de nabije toekomst zelfs de geheimzinnige lynx om zich vrij te bewegen. Met zulke spectaculaire natuur, ingebed in een duizenden jaren oud cultuurlandschap, ontwikkelt het Geuldal zich tot een attractie voor de 4 miljoen mensen die er omheen wonen. En met steun van de Nationale Postcode Loterij kan het uitgroeien tot een Europees voorbeeld van natuur en landschap als basis onder een nieuwe plattelandseconomie. Voor nadere informatie zie de link.

Sinds voorjaar 2017 zwemmen er weer zalmen in de Geul. Het is een experiment van Waterschap Limburg, Rijkswaterstaat en Stichting Visstandbeheercommissie Geul en Zijbeken (VBC). Centraal bij de herintroductie staat de vraag: slaat de uitzetting aan? Het experiment is een vervolg op de succesvolle herintroductie van de beekforel die zich weer voortplant in de Geul. In mei 2017 zijn jonge zalmpjes met de juiste genetische eigenschappen uitgezet, speciaal voor dit doel gekweekt in Erezée (Wallonië). Eind september wordt duidelijk hoeveel van de uitgezette zalmpjes nog in leven zijn. Blijkt de overleving van jonge zalm voldoende, dan worden de uitzettingen de komende jaren voortgezet. De onderzoeksresultaten worden in november 2017 verwacht en op basis hiervan worden vervolgstappen bepaald.

Op de site van de Visstandbeheercommissie Geul en Zijbeken vind je informatie over visstandbeheer, vissen en de 12 hengelsportverenigingen in het Nederlandse deel van het stroomgebied van de Geul.

In 2010 is de Gedichtenroute langs de Geul gereed gekomen: tientallen zuilen met gedichten langs de hele loop van de Geul door het Heuvelland, van Cottessen bij Vaals tot Voulwames bij Meerssen. De gedichten zijn zo gekozen dat er een zekere relatie is tussen gedicht en de plaats waar het staat. Op deze manier worden veel facetten van het landschap langs de Geul, en de ervaringen van mensen met betrekking tot landschap en natuur belicht. Er zijn gedichten van bekende namen zoals Herman Gorter, Simon Vinkenoog, Rutger Kopland en even interessante minder bekende schrijvers. Allemaal zullen ze hopelijk lezers en wandelaars boeien en ontroeren door een rake beschrijving, een mooi beeld, een interessante gedachte, herkenbare emotie, of juist een nieuw inzicht of een verrassend verband dat tot nadenken stemt. Het traject, dat in totaal 35 km lang is, is in 3 routes verdeeld.

- IVN Heuvelland zet zich in voor meer natuur voor de mensen, maar ook meer mensen voor de natuur. Via de site maakt men melding van activiteiten zoals natuurtochten, wandelingen, lezingen, onderhoud, film, jeugd. Zo werkt het IVN aan een groter begrip en respect voor de natuur in deze streek en/in al haar facetten.

- De 2-daagse NS-wandeling Heuvelland (2 x 18 km) is weliswaar formeel door de NS uit haar collectie wandelingen verwijderd, maar middels de beschrijvingen onder de link is hij nog prima te lopen. Frank van der Meer doet onder de link verslag van de wandeling en vindt het de mooiste wandeling van Nederland (nog mooier dan de NS-wandeling Veluwezoom, die hij tot dan de mooiste van het land vond), met een rating van 'AAA+ met een griffel'.

- Op kalkhellingen in het Heuvelland liggen verspreid nog graslanden met hoge natuurwaarde. Zowel door het beëindigen van oorspronkelijke beweiding met kleine schaapskuddes als door verrijking van de bodem door stikstof uit de lucht is de biodiversiteit van deze graslanden sterk achteruit gegaan. Er wordt volop gewerkt aan herstel, maar vooral voor de insectenfauna vergt dat maatwerk. Al lang worden kalkgraslanden gemaaid en begraasd om zo de open en schrale situatie terug te krijgen of in stand te houden. Vaak is de begrazing in nazomer en herfst, zodat de vegetatie kort de winter uit komt en de orchideeën ongestoord kunnen bloeien. Voor insecten kan dat minder goed uitpakken: overwinterende rupsen kunnen daardoor worden weggegraasd, terwijl voor warmteminnende mieren de hoge vegetatie in de zomer teveel schaduw geeft. Maar beweiding in de zomer zou de bloei en zaadzetting kunnen schaden en het aanbod van nectar en stuifmeel voor bloembezoekende insecten verminderen. Vooral in de vaak kleine reservaten is het een hele uitdaging om maatwerk te leveren.

Recent is een onderzoek afgerond naar gefaseerde begrazing van kalkgraslanden in het Heuvelland. Die fasering houdt in dat delen in het voorjaar, andere in de zomer en nog andere in de herfst worden begraasd. Dit geeft hoopgevende resultaten en hier wordt de komende tijd dan ook verder op ingezet. Zie verder het artikel 'Kunnen vlinders tegen gefaseerd begrazen kalkgraslanden?' en het rapport 'Beheeroptimalisatie Zuid-Limburgse hellingschraallanden. Effecten van gefaseerde begrazing op bodem, vegetatie en fauna' (184 pag., 2016). De onderzochte gebieden zijn de Laamhei in het Gerendal, de Winkelberg bij de Bemelerberg, de Wrakelberg W van Colmont, en het Popelmondedal bij de Sint Pietersberg.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage met 187 foto's van wandelingen door de dorpen en buurtschappen van het Heuvelland, door Jan Dijkstra uit Houten. Wellicht ter inspiratie om deze streek ook zelf eens 'in het echt' te gaan bekijken. Zo kun je thuis alvast bekijken wat je onderweg voor moois kunt tegenkomen.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over het Heuvelland (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Media / nieuws: - Nieuws uit Heuvelland van dagblad De Limburger. - Nieuws uit Heuvelland van dagblad De Limburger op Twitter.

- Onderwijs: - In zuidelijk Zuid-Limburg zijn alleen Vrije Scholen in Maastricht en Heerlen. Beide zijn vanuit het Heuvelland niet eenvoudig bereikbaar. Niet alleen geografisch gezien, maar ook in figuurlijke zin, vanwege de lange wachtlijsten. Daarom is Ouderinitiatief Vrije Streekschool Heuvelland opgericht, om te streven naar een eigen Vrije School in die regio. Anno 2017 ziet het er naar uit dat die school in Schin op Geul kan worden gerealiseerd. De actuele ontwikkelingen hieromtrent vind je onder de 1e link van deze alinea.

- Overige verenigingen: - Aquariumvereniging Terra Collinaria is een vereniging met het Heuvelland als werkgebied. De vereniging heeft ca. 30 leden en komt maandelijks bij elkaar in Gulpen.

- Zorg en welzijn: - Heuvelland Zorggroep is opgericht in 2010. Het primaire doel van de organisatie is het aanbieden van kleinschalige woonprojecten voor mensen met een autistisch spectrum stoornis of aanverwante stoornissen. Daarnaast bieden zij ook dagbesteding en ambulante begeleiding aan.

- "Gemeenten staan dicht bij hun inwoners. Daardoor kunnen zij de zorg en ondersteuning dichter bij huis regelen in overleg met cliënten, ouders, familie, vrijwilligers en professionals. Zorg wordt steeds duurder en moet door minder mensen worden opgebracht. Gemeenten streven ernaar dat mensen zo veel mogelijk op eigen kracht kunnen meedoen in de samenleving. Zij regelen zo veel mogelijk hun eigen zorg en ondersteuning, eventueel met hulp van hun directe omgeving. School, buurt, verenigingen en maatschappelijke organisaties spelen hierbij een steeds belangrijkere rol.

We willen voorkomen dat te veel instanties bij een cliënt of gezin betrokken raken, dat zij langs elkaar heen werken en dat er onnodig (dure) specialistische hulp wordt ingeschakeld. Uitgangspunt is dan ook: een plan per gezin en een aanspreekpunt. De gemeente Maastricht en de Heuvelland-gemeenten - Eijsden-Margraten, Gulpen-Wittem, Meerssen, Vaals en Valkenburg aan de Geul - werken daarom samen aan de transformatie van het sociaal domein. Op onderdelen gaat deze samenwerking zelfs nog verder. Voor beschermd wonen wordt samengewerkt met de gemeenten uit de Westelijke Mijnstreek. Voor Jeugdzorg geldt de samenwerking zelfs voor alle 18 Zuid-Limburgse gemeenten."

- Veiligheid: - Politie Heuvelland.

Reactie toevoegen