Brunssum

Plaats
Stad en gemeente
Brunssum
Parkstad
Limburg

brunssum kerkstraat 1949 [640x480].jpg

Brunssum Kerkstraat 1949

Brunssum Kerkstraat 1949

DK_20120329_7927_Brunssum_wiel_van_een_mijn_lift_als_gedenkteken.jpg

Brunssum, wiel van een 'mijnlift', als gedenkteken

Brunssum, wiel van een 'mijnlift', als gedenkteken

Brunssum Treebeek Hoensbroek stempel (Kopie).jpg

Treebeek viel t/m 1981 onder 4 gemeenten. Vandaar dat gedurende een aantal jaren ook de gemeentenaam in de poststempels van Treebeek werd opgenomen, in dit geval Hoensbroek.

Treebeek viel t/m 1981 onder 4 gemeenten. Vandaar dat gedurende een aantal jaren ook de gemeentenaam in de poststempels van Treebeek werd opgenomen, in dit geval Hoensbroek.

LB gemeente Brunssum in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Brunssum in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Brunssum in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Brunssum

Terug naar boven

Status

- Brunssum is een stad en gemeente in de provincie Limburg, in de regio Parkstad.

- De gemeente Brunssum omvat naast de gelijknamige stad sinds een grenscorrectie van 1982 ook nog het grootste deel van buurtschap De Kling (voorheen viel deze buurtschap grotendeels onder gemeente en dorp Merkelbeek). Bouwberg is vanouds een buurtschap maar tegenwoordig grotendeels een bedrijventerrein. Vroeger werden ook Rumpen en Treebeek nog als aparte dorpen beschouwd.

- Deze gemeente is als een van de weinige gemeenten in de regio nooit gefuseerd met andere gemeenten. Wel hebben in 1982 en 1990 grenscorrecties plaatsgevonden. Door de grenscorrecties van 1982 kwam de wijk, voorheen mijnwerkerskolonie Treebeek, die voorheen deels onder de gemeenten Brunssum, Hoensbroek, Heerlen en Amstenrade viel, geheel onder de gemeente Brunssum te vallen.

- Wapen van de gemeente Brunssum.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Brunssum.

- Brunssum omvat de volgende wijken en buurten (met erachter de afgeronde inwonertallen): Amstenraderveld (350), Bexdelle (450), Centrum (600), Egge (2.000), Emma (500), Op den Haan (1.100), Haansberg (650), Hemelder (1.450), Heufke (750), Op gen Hoes (300), Hofpoel (900), Kerkeveld (650), De Kleikoelen (250), De Kling (ged. wijk, ged. buurtschap) (850), Klingbemden (600), Klingelsberg (650), Kruisberg (1.250), Langenberg (1.900), Lemmender (1.450), Merkelbeekerdal (500), Oeloven (1.300), Achter de Put (900), Rozengaard (1.650), Rumpener Beemden (700), Schuttersveld (1.250), De Streek (1.100), De Struiken (1.250), Treebeek (3.700), Op de Vaard (550) en Op de Vos (1.500).

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Volgens het plaatsnaambord Broenssem, volgens Veldeke Broensem.

Oudere vermeldingen
Bronzen, Brunsem, ca. 1170-1180 Brunsham, 13e eeuw Brunshamme, 1386 Bruijnshem.

Naamsverklaring
Samenstelling van ham ‘landtong uitspringende in inundatieterrein’ en de persoonsnaam Bruno.(1)

Terug naar boven

Ligging

Brunssum ligt N van Heerlen, in het O grenzend aan Duitsland, tegenover natuurreservaat Teverener Heide bij Grotenrath.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- Volkstelling Brunssum 1796. In 1840 heeft de gemeente 228 huizen met 1.025 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 154/713 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Rumpen 57/236, Kling 11/51 en Bouwberg 6/25. Tegenwoordig heeft de stad en gemeente ca. 13.000 huizen met ruim 29.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Lang voor onze jaartelling, tussen 10.000-4.000 v. Chr., woonden hier al mensen. De eerste bewoners - in het stenen tijdperk - waren waarschijnlijk afkomstig uit het gebied van het huidige Oostenrijk en Hongarije. Ze moeten gewoond hebben op de Brunssumerheide: open heide, omringd door moerassen, die een natuurlijke bescherming vormden. Er waren heldere bronnen die drinkwater leverden. Door de Romeinen, die ontdekten dat men van de klei van de Brunssumerhei keramische producten kon maken, is een keramische industrie in gang gezet die tot in de middeleeuwen heeft bestaan. De producten die hier werden gemaakt, vonden hun weg tot diep in Duitsland en Frankrijk. Brunssum kreeg in de 18e eeuw internationale bekendheid door de lokale smeedkunst, waarvan de producten in heel Europa werden afgezet.

Mijnbouw
Ook voor Brunssum is de mijnbouw belangrijk geweest. Het voert te ver om er hier in detail op in te gaan. Enkele bijzonderheden lichten wij eruit:
- De buurt Egge, een oude mijnwerkersbuurt uit de jaren dertig van de 20e eeuw, is genoemd naar het vrijgezellenhuis De Egge, dat zoals in enkele andere ‘mijnwerkerssteden’ (in Hoensbroek: De Dem, in Heerlen: Ons Huis) werd gebouwd om de ongetrouwde mijnwerkers te huisvesten. Indien zij als kostgangers in de gezinnen zouden worden opgenomen, zouden ze namelijk een te grote bedreiging vormen voor de zedelijkheid en de huwelijken: “Vrijgezellen hoorden thuis in gezellenhuizen en niet in de mijnwerkerswoningen, waar zij de vrouwen van de koempels in de verleiding konden brengen.” (1, 2)

- Treebeek is een voormalig mijnwerkersdorp zuidoostelijk van Amstenrade, thans verdeeld in de buurten Treebeek-Noord en Treebeek-Zuid (voorheen Treebeek 1 en 2). T/m 1981 gedeeltelijk (grootste delen) gemeenten Heerlen en Brunssum, gedeeltelijk (enkele straten) gemeenten Amstenrade en Hoensbroek. - Site van en over Treebeek.

- De wijk Emma is gebouwd op het terrein van de voormalige Staatsmijn Emma (1913-1973).

- In Rumpen lag staatsmijn Hendrik. Met de aanleg hiervan is begonnen in 1910. Op 1 januari 1918 is de mijn officieel in gebruik genomen, in 1967 is ze gesloten.

Allied Joint Force Command (JFC)
In onze tijd is Brunssum vooral bekend als vestigingsplaats van het Allied Joint Force Command (JFC) Brunssum (voorheen AFCENT = Allied Forces Central Europe), een van de drie NAVO-hoofdkwartieren. Het is sinds 1967 gevestigd in gebouwen van de voormalige steenkolenmijn Hendrik, als een van de compensatiemaatregelen voor het sluiten van de mijnen. Mede als gevolg hiervan wonen er circa 30 nationaliteiten in Brunssum (wat natuurlijk al begon met de komst van de mijnarbeiders uit heel Europa in de eerste helft van de vorige eeuw). De NAVO heeft overwogen dit hoofdkwartier te sluiten, maar heeft in juni 2011 besloten de vestiging te handhaven. Dit tot vreugde van heel Parkstad. Het hoofdkwartier biedt namelijk werkgelegenheid aan 650 personen en dat gaat door het recente besluit, waardoor het hoofdkwartier extra taken krijgt toebedeeld, waarschijnlijk nog met enkele honderden personen groeien. Dat betekent ook meer woningen voor extra personeel, investeringen in het gebouw en meer werk voor beveiligingsbedrijven. De jaarlijkse directe besteding rond het Joint Force Command bedraagt 150 miljoen euro.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze stad, kun je terecht bij Heemkundevereniging Brunssum.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Brunssum heeft 32 rijksmonumenten.

- In 1923 werd architect Peutz verzocht een nieuwe kerk met klooster te bouwen in Rumpen. Hiermee zouden twee houten noodkerken in de nabijheid van de mijnen Emma en Hendrik worden vervangen. De stijl waarin de bouwmeester wenste te werken was door hem zelf te bepalen. Het programma van eisen voor de St. Vincentius à Paulo - zoals de architect hem zelf op zijn tekeningen betitelde - (Prins Hendriklaan 378) was echter wel strikt gegeven door de opdrachtverlenende pater Vester. Deze verlangde een kerk met tenminste 500 zitplaatsen, een verhoogd, niet te klein priesterkoor, twee zijkapellen, een ruim zangkoor, royale toe- en ingangen met tochtpuien, aangebouwde sacristie en bijsacristie. Van het klooster waren de te bouwen vertrekken gespecificeerd.

Dat het gebouw volgens het Program solide moest zijn, lijkt een gemeenplaats, maar het heeft Peutz erg beziggehouden: beducht voor en op de hoogte van de werking van de aardkorst door mijnbouw hield hij er in zijn ontwerp veel rekening mee (zoals we ook kunnen lezen in zijn bewaard gebleven aantekeningen). De constructie van gewapend beton, de wijze van funderen en het gegeven dat zowel de toren als het koor als de structuur los staan van schip en zijbeuken, zijn hiervan onder andere de resultaten.

In eerste instantie is de van baksteen en beton gebouwde kerk van Rumpen vooral een functioneel gebouw, dat voldoet aan de uiteenlopende gestelde gebruikseisen. Het complex heeft daarbij ook nog esthetische kwaliteiten. Zo werden de kapellen als een laag transept geplaatst tegen de meest westelijke travee van het schip - dus nabij de toren en niet zoals meer gebruikelijk aan de oostzijde. Dit geeft de plattegrond een beetje een vreemd ‘gevoel’ mee, maar ter plekke blijkt dit slim gedaan, omdat het kloosterblok ten zuiden van het koor ermee in balans wordt gebracht. Binnen is het vooral de ruimtewerking van het met een tongewelf gedekte schip en de opmerkelijke arcade die de zijbeuken met dat schip verbindt, waardoor Peutz lof verdient. (2)

- De geschiedenis van de Rozenkransparochie (Treebeek) begint in de vroege jaren vijftig van de 20e eeuw. Het idee voor deze kerkgemeenschap, zo wil het verhaal, is geboren uit standsverschillen. Dat de mijnbeambten en mijnwerkers samen kerkten, ging wel, maar liever hadden de beambten hun eigen stek. Daarom bedacht men dat er als aanvulling op de bestaande Barbarakerk een nieuwe kerk moest komen. Het bisdom stemde toe en de Rozenkransparochie startte in 1953 in een houten noodgebouw - overgekocht van de Staatsmijnen voor 250 gulden.

Zo snel mogelijk wilde men gaan bouwen en Frits Peutz werd gevraagd met ontwerpen te komen. Het werd een echte ‘Peutz-kerk’, aansluitend bij de stijl van de mijnbouw met typische kerk-trekjes in de detaillering. Veel mocht dat allemaal alleen niet kosten. De bouwmaterialen zijn nogal experimenteel; steenbergafval vermengd met zaagmeel en klei. Qua warmteisolatie doen die materialen prima hun werk, maar effectief vochtwerend zijn ze niet. Gevolg is, dat de Rozenkranskerk al vijftig jaar met vochtproblemen kampt. (3)

- Het gemeentehuis heet in Brunssum Bestuurscentrum (Lindeplein). Het is een markant gebouw uit 1974 met daarop een carillon. Het Bestuurscentrum biedt onderdak aan het gemeentebestuur en een groot deel van het ambtelijk apparaat.

- Heilige Familiekerk.

- Fatimakerk.

- Kapel Sterre der Zee (Dorpstraat).

- British War Cemetery (oorlogskerkhof).

- Brunssumer Molen.

- Mariakapel te Treebeek.

- Sinds 2017 is er in Brunssum het Limburgs Bus Museum.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De Parelloop (zondag begin april) is een van de 7 Top (sport) Events in Limburg.

- Muziekevenement Brunssum Parkstad Festival (weekend begin mei).

- De Wereldfestival Parade Brunssum (week in juli) zet eens in de vier jaar de stad op zijn kop (de eerstvolgende keer is in 2020). Het is het grootste folklorefestival van Europa en behoort zelfs tot de wereldtop. Uit de hele wereld komen folkloregroepen hier naartoe om zich van hun beste kant te laten zien.

- Zomerfeesten SV Langeberg (weekend in augustus).

- De Parelmarkt (op een zaterdag eind augustus) is een grote braderie in Winkelcentrum Brunssum.

- Braderie Treebeek (op een zondag eind september) in het winkelcentrum aan de Wijenweg / Schildstraat.

- Najaarskermis (vijf dagen begin oktober) in het centrum / Koutenveld.

- Muziekfestival Brunssumse Oktoberfeesten (laatste weekend van oktober).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Brunssummerheide is een sterk heuvelachtig heide- en bosgebied. Het gebied is met 200 hectare aan heide het belangrijkste leefgebied van heidevogels in de wijde omgeving. Bezoekerscentrum Brunssummerheide ligt op de top van een heuvel waarvandaan een deel van het natuurgebied Brunssummerheide (2.000 ha) goed is te overzien. De glooiende heide is in augustus en september knalpaars. In de herfst trekken Amerikaanse eiken een vurig kleed aan en in de winter is de Brunssummerheide als het meezit wit van de sneeuw. Naast de open heide is er de geslotenheid van het bos. Er is zelfs een zandvlakte, ontstaan door zandwinning. De Brunssummerheide ligt gedeeltelijk op grondgebied van de gemeente Brunssum, gedeeltelijk op Heerlens grondgebied. Het Heerlense gedeelte heet de Schrieversheide.

- In 2015 is overeengekomen dat de firma Sibelco nog tot uiterlijk 2035 zand mag blijven winnen in de zilverzandgroeve direct O van de Brunssummerheide, op grondgebied van de gemeente Landgraaf. Gedurende de afbouw van de zandwinning wordt het terrein in fasen overgedragen aan Natuurmonumenten ter uitbreiding van de Brunssummerheide. Het gebied wordt dan getransformeerd tot natuur- en recreatiegebied met o.a. plassen, bossen, hellingen, zwemplas, wandel- en fietspaden.

- IVN Brunssum & Onderbanken beheert onder meer heemtuin In de Struyken (Nic. Maesstraat 2), gelegen in het brongebied van de Venbeek.

- In Brunssum-Oost is de Rode Beek, die begin 20e eeuw in een tunnel werd ´weggemoffeld´, weer opengelegd. Daarmee is een groene corridor hersteld. Het gaat om het gedeelte dat onder mijnsteenberg Hendrik heeft gelopen. Het project, dat in 2015 is afgerond, zorgt voor een natuurlijke corridor in het landschap die de natuurgebieden Brunssummerheide, Schutterspark, Schinveldse Bossen en Teverenerheide met elkaar verbindt.

- Zwembad De Bronspot.

- Blotevoetenpark.

- In de wijk Schuttersveld ligt het Schutterspark met uitzichttoren. Tijdens het Ommetje Schutterspark (wandeling van ca. 1,5 uur, op verzoek voor groepen van 5-8 personen) laat landschapsgids Fon Habets je kennismaken met diverse cultuurhistorische aspecten van het park: de parkgeschiedenis met zijn dubbelfunctie, het landschap en de archeologie.

- Op het Lindeplein (bij het gemeentehuis) wordt elke zaterdag de weekmarkt gehouden, die vanuit de verre omtrek vele bezoekers trekt.

Terug naar boven

Beeld

- Bekijk Brunssum van boven met deze drone-film van L1.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Brunssum (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Brunssum. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Lokale links: - Brunssum linkspagina.

- Nieuws: - Nieuws uit Brunssum op Facebook.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Brunssum Schildstraat en - idem Tolenhof.

Reacties

(1)

Ik zoek oude foto's van het Schuttersveld (wijk van Brunssum).
Wie kan mij helpen. Mail graag via https://www.facebook.com/ger.brugel

Reactie toevoegen