Maastricht

Plaats
Stad en gemeente
Maastricht
Limburg

maastricht_onze_lieve_vrouwekerk.jpg

Maastricht, Onze Lieve Vrouwekerk

Maastricht, Onze Lieve Vrouwekerk

maastricht_dominicanenkerk.jpg

Maastricht, Dominicanenkerk

Maastricht, Dominicanenkerk

maastricht_sint_janskerk_en_sint_servaasbasiliek.jpg

Maastricht, Sint Janskerk en Sint Servaasbasiliek

Maastricht, Sint Janskerk en Sint Servaasbasiliek

maastricht_sint_matthiaskerk.jpg

Maastricht, Sint Matthiaskerk

Maastricht, Sint Matthiaskerk

maastricht_synagoge_1.jpg

Maastricht, synagoge

Maastricht, synagoge

maastricht_synagoge_2.jpg

Maastricht, synagoge

Maastricht, synagoge

maastricht_bisschopsmolen.jpg

Maastricht, Bisschopsmolen

Maastricht, Bisschopsmolen

maastricht_watermolen_lombok_i.jpg

Maastricht, watermolen Lombok

Maastricht, watermolen Lombok

maastricht_sint_servaasbrug.jpg

Maastricht, Sint Servaasbrug

Maastricht, Sint Servaasbrug

maastricht_kasteel_neercanne.jpg

Maastricht, Chateau Neercanne

Maastricht, Chateau Neercanne

maastricht_de_jeker.jpg

Maastricht, de Jeker

Maastricht, de Jeker

maastricht_de_jeker_steenbreekvaren.jpg

Maastricht, de Jeker, Steenbreekvaren boven het water

Maastricht, de Jeker, Steenbreekvaren boven het water

maastricht_muurhagedis.jpg

Maastricht, de Muurhagedis die in Nederland alleen in Maastricht van nature voorkomt, was hier begin jaren tachtig bijna uitgestorven, gelukkig gaat men hier sindsdien zorgvuldiger mee om

Maastricht, de Muurhagedis die in Nederland alleen in Maastricht van nature voorkomt, was hier begin jaren tachtig bijna uitgestorven, gelukkig gaat men hier sindsdien zorgvuldiger mee om

maastricht_gele_helmbloem_in_oude_stadsmuur.jpg

Maastricht, Gele Helmbloem in oude stadsmuur

Maastricht, Gele Helmbloem in oude stadsmuur

maastricht_stengelomvattend_havikskruid_in_oude_stadsmuur.jpg

Maastricht, Stengelomvattend Havikskruid in oude stadsmuur

Maastricht, Stengelomvattend Havikskruid in oude stadsmuur

LB gemeente Maastricht in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Maastricht anno ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Maastricht anno ca. 1870 kaart J. Kuijper

Maastricht

Terug naar boven

Status

- Maastricht is een stad en gemeente in de provincie Limburg, in de regio Zuid-Limburg. Het is de hoofdstad van deze provincie.

- Wapen van de gemeente Maastricht.

- De gemeente Maastricht is in 1920 vergroot met de gemeenten Oud-Vroenhoven en Sint Pieter, en per 1-7-1970 met de gemeenten Amby, Borgharen, Heer en Itteren. Daarnaast zijn er in de loop der jaren nog vele grenscorrecties geweest met omliggende gemeenten. Verder omvat de gemeente Maastricht nog een deel van de buurtschap Weert (en voor dat deel vallend onder de stad Maastricht) en de buurtschappen Mariënwaard en Nekum (beide ook vallend onder de stad Maastricht).

- De stad Maastricht heeft diverse dorpen "opgeslokt" (zoals Amby, Caberg, Heer, Sint Pieter, Heugem, Limmel, Wolder). De enige 'echte' dorpen van de gemeente Maastricht, in de zin van buiten de stad gelegen, zijn tegenwoordig nog Borgharen en Itteren.

Binnen de gemeentegrenzen van Maastricht zijn enkele (voormalige) dorpen gelegen die nog altijd een duidelijk eigen gezicht hebben. Hiertoe worden de Maasdorpen (Itteren, Borgharen en Heugem), de agrarische dorpen van Maastricht-West (Oud-Caberg, Sint Pieter en Wolder) en de agrarische dorpen van Maastricht-Oost (Amby en Heer (met daarbinnen de voormalige buurtschap Scharn)) gerekend. Deze dorpen hebben veelal wat betreft architectuur, bebouwing en voorzieningenapparaat het dorpse karakter behouden. De historische dorpsgebieden zijn vaak ontstaan als agrarische nederzettingen, de bebouwingslinten zijn vaak ontstaan als bebouwingsconcentraties langs historische verbindingswegen. In en rondom de historische lintbebouwing en historische kernen heeft in de loop der tijd een verdichting van de bebouwing plaatsgevonden.

- Voor de postadressen vallen de dorpen Borgharen en Itteren onder de stad Maastricht.

- Maastricht heeft een stedenband met Rama (Nicaragua).

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Maastricht.

- Sinds juli 2015 is Annemarie Penn burgemeester van Maastricht. - Interview met mw. Penn over haar burgemeesterschap. - Hoewel burgemeester Penn haar burgemeesterschap uiteraard zeer serieus neemt, is er ook tijd voor een vrolijke noot op zijn tijd. Zo heeft ze bij de sleuteloverdracht t.g.v. het carnaval 2017 een buut over de Amerikaanse president Trump gedaan, getiteld: "America First, Maastricht Second".

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Mestreech. Wie het Mestreechs (nog beter) wil leren kan terecht op de website Mestreechtertaol.nl. "Neve deen dictionair bevat mestreechtertaol.nl ouch spreekwäörd, gezègkdes, diverse naoslaagwerke en e zier geavvenceerd rijmsysteem. Veer winse uuch väöl plezeer mèt dees nui website en hope tot g'r dèks gebruuk devaan zalt make!" Zie ook de recensie. In 2002 is Marina Kessels gepromoveerd op een onderzoek naar de wederzijdse beïnvloeding van het Maastrichts, Frans en Nederlands zoals dat in de 19e eeuw in de stad werd gesproken. Haar publicatie Maastricht, Maestricht, Mestreech kunt u onder de link deels inzien.

Oudere vermeldingen
De naam van de stad Maastricht is geëvolueerd uit de Romeinse benaming Traiectum, Trajectum ad Mosam of Mosae Traiectum, voor deze nederzetting bij een doorwaadbare plaats in de rivier de Maas. Als tussenvormen zijn onder meer bekend Trecta, Trectis, Treiiectum, Trega, Treit, Tricht, Triieto, Masetreit.

Terug naar boven

Ligging

Maastricht ligt in het uiterste ZW van Limburg. W grenzend aan België, Z en O aan de gemeente Eijsden-Margraten (Oost-Maarland, Rijckholt, Gronsveld, Cadier en Keer, Bemelen), O ook aan de gemeente Valkenburg aan de Geul (Berg en Terblijt) en N aan de gemeente Meerssen (Bunde, Rothem, Weert). Maastricht is de meest zuidelijk gelegen stad van Nederland. Er zijn diverse grensovergangen naar België. Het meest zuidelijk gelegen dorp is overigens Mesch, de meest zuidelijk gelegen buurtschap is (Klein) Kuttingen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 had de gemeente Maastricht 2.970 huizen met 22.344 inwoners, verdeeld in Linker-Maasoever 2.574/19.176 en Rechter-Maasoever (Wyck) 396/3.168.

- Er waren grenscorrecties met omliggende gemeenten in 1907, 1920, 1951, 1970 en 1999.

- In 1920 is de gemeente Maastricht vergroot met de gemeenten Oud-Vroenhoven (1.578 hectare met ca. 1.000 huizen en 4.512 inwoners) en Sint Pieter (567 hectare met ca. 550 huizen en 2.225 inwoners).

- Per 1 juli 1970 is de gemeente Maastricht vergroot met de gemeenten Amby (615 hectare met ca. 1.200 huizen en 3.780 inwoners), Borgharen (271 hectare met ca. 550 huizen en 1.664 inwoners), Heer (450 hectare met ca. 4.000 huizen en 11.928 inwoners) en Itteren (383 hectare met ca. 300 huizen en 943 inwoners).

- Tegenwoordig omvat de gemeente Maastricht ca. 56.000 huizen met ca. 123.000 inwoners (dit is, naast de aantallen voor de gelijknamige stad, inclusief die voor de dorpen Borgharen, met ca. 700 huizen en ca. 1.800 inwoners, en Itteren, met ca. 400 huizen en ca. 1.000 inwoners).

Terug naar boven

Geschiedenis

Maastricht is de oudste stad van Nederland, ofschoon ook Nijmegen aanspraak maakt op deze titel. Echter alleen in Maastricht is een continue bewoning vanaf de Romeinse tijd ook aantoonbaar middels archeologische vondsten. De eerste sporen van menselijke aanwezigheid in Maastricht zijn ontdekt in de Belvédèregroeve te Caberg. Daar zijn restanten van kampementen aangetroffen uit de periode 300.000 tot 50.000 voor Christus. Ofschoon er ook voor de opvolgende perioden (Midden- en Nieuwe Steentijd, Brons- en IJzertijd) sporen in Maastricht en directe omgeving zijn aangetroffen, gaat men ervan uit dat de plek aan de Maas, het latere Maastricht, pas vanaf de Romeinen een doorlopende bewoning heeft gekend.

Rond 50 v. Chr. bereiken de oprukkende Romeinse troepen een doorwaadbare plaats in de Maas. Naast het daar opgerichte versterkte legerkamp ontwikkelt zich in de tweede eeuw ook een nederzetting aan de inmiddels aangelegde heerbaan Tongeren-Keulen-Kanaalkust. Restanten van Romeinse gebouwen van 50 voor Christus tot 300 na Christus zijn ontdekt in de Havenstraat en onder het huidige hotel Derlon aan het Onze Lieve Vrouweplein. De nederzetting kent ook een brug over de Maas, waarvan de restanten nog op de rivierbodem aanwezig zijn. Tijdens de Romeinse periode vindt ook het Christendom zijn weg naar deze streken. Aan het einde van de vierde eeuw heeft Maastricht zijn eerste bisschop, Servatius, die in Maastricht is begraven.

Vanaf de zesde tot de negende eeuw vormt de nederzetting een belangrijke handelsplaats onder de Merovingische en Karolingische vorsten. In de negende eeuw is Maastricht een aantal keren aangevallen en verwoest door de Noormannen. Vanaf de tiende eeuw blijkt de bisschop van Luik de rechten op de stad te doen gelden. Dit brengt hem voortdurend in conflict met de keizer die ook rechten bezit. In 1204 krijgt de hertog van Brabant deze rechten van de keizer in leen. In 1284 wordt definitief een einde gemaakt aan de geschillen tussen Luik en Brabant met het opstellen van de zogeheten ‘Alde Caerte’, een overeenkomst die de basis zou vormen voor bestuur en rechtspraak in de stad tot aan de Franse Tijd (1794).

Vanaf 1284 wordt Maastricht door twee heren bestuurd: de prins-bisschop van Luik en de hertog van Brabant. Alle raads- en andere bestuurszetels worden vanaf dat jaar door twee personen bezet: één voor de bisschop en één voor de hertog. Ook krijgt de stad twee rechtbanken, namelijk het Luiks en Brabants hooggerecht. In de 14e eeuw komt daar een ongedeeld Luiks-Brabants laaggerecht bij dat recht spreekt in ‘kleinere’ zaken.

De 13e eeuw is ook de periode waarin Maastricht zich qua uiterlijk als stad gaat presenteren: tussen 1229 en ca. 1300 wordt de eerste stenen omwalling gebouwd, waarvan nu nog restanten zichtbaar zijn (onder meer Helpoort, Lang Grachtje).

In de middeleeuwen groeit de stad langzaam uit tot een belangrijke handelsplaats. Met name de ligging aan de Maas en het bezit van een vaste brug zorgen voor deze status. De stad is dan ook gedurende haar hele bestaan een gewild bezit en wordt regelmatig belegerd en veroverd. De 16e eeuw kenmerkt zich door de opkomst van volkse bewegingen die zich verzetten tegen de katholieke kerk. In hun ogen is de kerk van Rome en haar bedienaars (met name de paus en de bisschoppen) geheel vervreemd van de oorspronkelijke christelijke leer. Met name de wereldse leefwijze van de (hoge) geestelijkheid, die uit is op macht en rijkdom, doet deze ‘protestanten’ in opstand komen tegen de Roomse moederkerk. In 1566 ontaardt dit verzet in een grootschalige bestorming en verwoesting van kerken, de zogeheten Beeldenstorm, die ook niet aan Maastricht voorbij gaat. Om dergelijke revoltes in de toekomst te voorkomen wordt door de Spaanse koning Philips II, in zijn functie als hertog van Brabant mede-heer van Maastricht, in de stad een garnizoen gelegerd.

Een jaar later komt het Spaanse garnizoen in opstand en een groot aantal Maastrichtse burgers wordt afgeslacht. Weer een jaar later verlaten de Spanjaarden Maastricht en wordt hun plaats ingenomen door troepen van de Staten-Generaal, die in opstand waren gekomen tegen koning Philips II (Tachtigjarige Oorlog, 1568-1648). In 1579 wordt de stad belegerd en ingenomen door Spaanse troepen onder leiding van Alexander Farnese, de hertog van Parma, wiens mannen aan het plunderen slaan en een waar bloedbad aanrichten onder de Maastrichtse bevolking. Onder Parma wordt de katholieke godsdienst in ere hersteld.

Tussen 1579 en 1632 vestigen verschillende kloosters zich in Maastricht. Intussen gaat de Opstand in de Nederlanden in alle hevigheid verder. In 1632 verschijnt een Staats leger onder leiding van Frederik Hendrik voor de stad, die na een langdurige belegering capituleert. In het vredesverdrag wordt bepaald dat het calvinisme evenveel rechten verkrijgt als de dominante katholieke godsdienst. Deze ‘godsdienstvrede’ zou tot 1794 stand houden. Na de inname van de stad in 1632 worden de vestingwerken aanzienlijk uitgebreid. Na de Vrede van Munster, die in 1648 een einde maakt aan de Tachtigjarige Oorlog, blijft Maastricht onder tweeherig gezag, waarbij de Staten-Generaal de plaats van de hertog van Brabant innemen.

Uitgezonderd een tweetal Franse intermezzo’s (1673-1678, waarin een aanmerkelijke uitbreiding van de vestingwerken plaatsvindt, en 1748) blijft het betrekkelijk rustig rond de vesting Maastricht. Tot 1794. In dat jaar moet de stad capituleren voor de Franse revolutielegers om een jaar later, samen met een groot deel van het omliggende platteland als ‘Departement de la Meuse Inferieure’ (Nedermaas) op te gaan in de Franse Republiek. In 1814 verlaten de Fransen Maastricht en wordt de stad de hoofdstad van de nieuwe provincie Limburg in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden.

Tijdens de Belgische Opstand (1830-1839), waarbij geheel Limburg de kant van de opstandelingen kiest, blijven Maastricht en Sint Pieter trouw aan Koning Willem I. De burgers van Maastricht waren naar wordt aangenomen voor aansluiting bij Belgie maar baron Dibbets, militair gouverneur van de vesting, heeft zorggedragen voor behoud voor Nederland. Na het sluiten van de vrede en de daaruit voortvloeiende gebiedsdeling (onder meer splitsing in Belgisch en Nederlands Limburg) blijft Maastricht de hoofdstad van de aanmerkelijk verkleinde Nederlandse provincie Limburg.

De stad, die economisch flink te lijden heeft onder de scheiding van België, wordt in haar expansie belemmerd door de knellende gordel van vestingwerken die haar omringen. In 1867 wordt de vesting Maastricht door een Koninklijk Besluit opgeheven en begint men met de ontmanteling van de werken. Hierdoor verkrijgt de stad ruimte voor het vestigen van industrie, bouwen van woningen en aanleggen van wegen (singels) en spoorlijnen. Die ruimte is echter niet voldoende; de stad moet al vrijwel direct uitbreiden op grondgebied van de gemeente Sint Pieter (het Villapark).

In 1920 vergroot Maastricht haar territorium door de annexatie van de gemeenten Sint Pieter en Oud-Vroenhoven en delen van Meerssen (Limmel), Heer en Gronsveld (Heugem). De Tweede Wereldoorlog is ook niet ongemerkt aan de stad voorbijgegaan. Het bombardement van 18 augustus 1944, waarbij meer dan honderd doden te betreuren zijn, dompelt de inwoners in diepe rouw. De naoorlogse periode wordt gekenmerkt door wederopbouw en de ambitie van de stad blijkt wederom belemmerd door een tekort aan ruimte. Vandaar dat in 1970 wederom een grote gebiedsuitbreiding plaatsvindt. Ondanks massale protesten van de betrokken inwoners worden de gemeenten Amby, Heer, Borgharen en Itteren door de grote buur opgeslokt. Vanaf de jaren zeventig is er sprake van een enorme bedrijvigheid op het gebied van bouwen. Grote woon- en kantoorwijken omgeven thans de oude stad, die door de vele uitbreidingen weer de grenzen van haar groei heeft bereikt. (3211)

- Een uitvoerige beschrijving van de geschiedenis van Maastricht, met veel beeld- en geluidfragmenten, vind je op de site Zicht op Maastricht.

- Op de site van Theo Bakker uit Haasdal vind je o.a. een online encyclopedie van Maastricht, getiteld '2000 jaar topografische geschiedenis van Maastricht'. In ruim 300 pagina's in tekst en beeld, verdeeld 12 thematische hoofdstukken, neemt Bakker je mee in de ontwikkeling van Maastricht van 'in den beginne' tot medio 20e eeuw.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De komende jaren gaat de A2 door Maastricht, die nu nog van stoplichten is voorzien, ondertunneld worden. Actuele informatie over dit vele jaren durende megaproject vindt u op de site A2 Maastricht. De aanleg van de A2-tunnel door Maastricht is in november 2011 onherroepelijk geworden. Als onderdeel van de herstructurering van de A2 bij Maastricht zijn in 2013 2 ecoducten aangelegd over de A2 ter hoogte van de Kruisberg. De ecoducten verbinden het Maasdal en het Geuldal met elkaar.

- Eveneens de komende jaren gaat het gebied tussen Maastricht en Lanaken ontwikkeld worden. Dit wordt de Albertknoop genoemd.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- In totaal heeft Maastricht 1677 rijksmonumenten.

- Vooral de binnenstad van Maastricht heeft door de meer dan 1.500 monumenten een enorme monumentale waarde (Maastricht is na Amsterdam de stad met de meeste monumenten in Nederland). Op Plaatsengids.nl kunnen wij slechts een zeer beperkte en dus arbitraire selectie vermelden. Wilt u zich verder verdiepen in de Maastrichtse monumenten, dan kunnen wij de serie Maastrichts Silhouet aanbevelen, uitgegeven door de Stichting Historische Reeks Maastricht.

- Familiegraf Roovers-Vollmer op de R.K.-begraafplaats Oostermaas.

- Kastelen in Maastricht en omgeving.

- Leeuwenmolen.

- Mariakapellen.

- Gevelstenen in Maastricht.

- De Onze Lieve Vrouwekerk staat met haar westelijke front aan het naar haar genoemde plein. Dit hoge blok met de twee ronde traptorens aan weerszijden is imponerend. Het moet ontstaan zijn omstreeks het jaar 1000 - alleen de bovenbouw, duidelijk herkenbaar aan de andere steen, is een eeuw of twee jonger. Het andere uiteinde is 12e eeuws en prachtig, met de halfronde koorsluiting met dwerggalerij en de flankerende op vierkante grondslag gebouwde torens. De apsis is ook binnen van grote schoonheid en het is een bijzondere ervaring om in de crypte onder de oostelijke delen te zitten. Het romaanse driebeukige schip met transept heeft net als de kloosterkerk van Rolduc twee pseudotransepten - een sterke getuige van de invloed van de Noord-Italiaanse bouwkunst. Uit de latere Middeleeuwen stammen onder andere de pandhof en de doopkapel, beide aan de noordkant tegen het gebouw gezet. (3324)

- De Cellebroederskapel (Cellebroedersstraat 4) is een mergelstenen kapelletje uit de 16e eeuw, met wandel-gang, vakwerk, gewelfschilderingen (van rond 1500) en een fraai antiek Binvignatorgel. Enkele decennia geleden is een verdieping uit het vier beuken tellende schip verwijderd, waardoor de ruimtelijkheid werd hersteld. (3324)

- De mergelstenen Dominicanerkerk (Dominicanerplein 1) uit de 13e eeuw heeft op de gewelven van de noordbeuk overblijfselen van schilderingen uit 1337. Ook zijn er schilderingen uit 1619 die zich goed laten onderscheiden van de oudere. De kloostergebouwen zijn voor het grootste gedeelte afgebroken. Links van de kerk staat nog de Portiersloge met zijn fraaie renaissance krulgevel van omstreeks 1663. (3324)

- De St. Janskerk (Henric van Veldekeplein / Vrijthof) is als vervangende parochiekerk naast de Servaas gebouwd in de 14e en 15e eeuw. Sinds 1632 fungeert het gebouw als huis van de Nederlands Hervormde kerk. De fraaie en fijn gedetailleerde, ca. 70 meter hoge toren heeft inderdaad veel te maken met de Utrechtse Domtoren. Inwendig is de kerk zeer homogeen. Er zijn verder mooie dingen als een Lodewijk XVI-preekstoel en veel oude zerken te bezichtigen. (3324) De toren van de Sint Janskerk is van Pasen t/m de herfstvakantie te beklimmen. Geopend 11-16 uur.

- De Kruisherenkerk (Kruisherengang 21) dateert met het klooster uit de 15e eeuw. Tijdens het beleg door Parma in 1579 is het gebouwencomplex ernstig beschadigd. Van 1879 tot 1980 was het in gebruik als landbouwproefstation. Het koor lijkt op dat van de St. Jan. (3324)

- De bouw van de St. Matthiaskerk (of Matthijs, Boschstraat) had plaats in de 14e tot 16e eeuw en is voor een groot gedeelte uit bijdragen van de lakenwevers bekostigd. De westelijke delen zijn de oudste. De kerk is driebeukig en heeft geen transept. De toren werd nooit voltooid, aan welk feit het bouwdeel wellicht zijn stoerheid dankt. Tot de prachtige roerende voorwerpen behoren een vrouwelijke heilige die Jan van Steffesweert in de vroege 16e eeuw sneed, een mooie 15e eeuwse piëta en een fraai gesneden 18e eeuwse preekstoel. (3324)

- De Minderbroeder- of Franciscanenkerk (St. Pieterstraat 5) is een zuiver gotisch gebouw uit de 14e eeuw. Het heeft geen toren, maar wel sierlijke luchtbogen als steun voor de schipmuren. De orde van Minderbroeders heeft zich reeds in 1234 in de stad gevestigd en ca. 1300 werd met de bouw van deze kerk begonnen naar Frans voorbeeld. Tot tweemaal toe werd de orde uit de stad verdreven. Na lang in gebruik te zijn geweest als kazerne, doen klooster en kerk sinds 1880 dienst als Rijksarchief. (3324)

- De Tweede Minderbroederskerk (Minderbroedersberg 6) is een laat-17e eeuwse kerk, gebouwd toen de verdreven Franciscanen bij hun terugkeer in 1673 hun eerste kerk geannexeerd terugzagen. De voorgevel werd als gevolg van een grote verbouwing tot arrondissementsrechtbank ingrijpend gewijzigd: van 1825 tot 1994 was het Paleis van Justitie er gevestigd. (3324)

- De kapel van de Nieuwenhof (Zwingelput 4), gebouwd als begijnenkapel, dateert uit de 15e eeuw, maar het gebouwencomplex is in hoofdzaak 17e eeuws. Het is een aardige combinatie van twee stijlperioden. De ingang van het tegenwoordig als faculteit Rechten van de Rijksuniversiteit Maastricht gebruikte bouwwerk heeft een fraaie Lodewijk XV deuromlijsting. (3324)

- De 17e eeuwse voormalige Augustijnenkerk (Kesselskade 43) heeft in zijn voorgevel het wapen van Hendrik van Amstenrade en Geleen, door wiens milde giften de Augustijnen de kerk konden bouwen. De architectuur is geheel uit de sfeer van de Zuid-Nederlandse contrareformatie. Vooral de barokke voorgevel met zijn lijsten, pilasters en voluten is markant. Momenteel is de kerk in gebruik als repetitielokaal van de beroemde en Koninklijke Zangvereniging ‘Mastreechter Staar’. (3324)

- De Lutherse Kerk (Hondstraat) is een eenvoudig zaalkerkje, gesticht in 1684 door Gouverneur George Frederik van Waldeck. Het gebouw ligt teruggeweken ten opzichte van de rooilijn omdat het Lutheranisme in de bouwtijd officieel verboden was en slechts oogluikend kon worden toegestaan. Toegang werd ooit alleen verkregen door een koetspoort in de Hondstraat. De kerk biedt onderdak aan een prachtig orgel van H. Metzeler uit 1695. (3324)

- Bonnefantenkerk en -klooster (Bonnenfantenstraat 4) zijn gebouwd tussen 1672 en 1710. Het complex, bestaand uit een kerk - met barokke gevel - en drie om een pandhof gelegen vleugels, werd vroeger bewoond en gebruikt door de zusters van het Heilige Graf, die daarom Sepulchrijnen worden genoemd, maar in de volksmond ‘Bon Enfants’ heetten. Vroeger was het Bonnefantenmuseum hier gevestigd, momenteel is het in gebruik als bibliotheek van de universiteit. (3324)

- De Jezuïetenkerk (Achter de Comedie 1) is in de vroege 17e eeuw gebouwd door de bekende Jezuïetenpater en architect Petrus Huyssens. In 1773 werd de orde opgeheven, in 1786 werd de kerk ingericht als schouwburg met daaronder een spiegelzaal (redoute) en is daardoor bijna niet meer herkenbaar als kerk. Volgens sommigen is het kerkgebouw in de campagne die het volgens plannen van stadsbouwmeester Soiron tot comedie-huis moest veranderen onherkenbaar verminkt. Van het klooster bestaat onder meer de vierkante toren met zonnewijzer nog (Achter de Comedie 16). (3324)

- In 1732-1733 is de Waalse kerk (St. Pieterstraat) gebouwd door de Luikse bouwmeester Comhaire. Hier zien we een eenvoudige, in baksteen op een plint van Naamse steen opgetrokken kerk, die evenwel twaalfhoekig is. In de Franse Tijd werd de godin van de Rede hier vereerd. (3324)

- De Synagoge (Capucijnengang 2) is een gebouw uit 1839-1840 van stadsbouwmeester Matthijs Hermans. Het heeft een interessante centraliserende aanleg in neoclassicistische vormen. Aan de buitenzijde zijn twee wetstafelen aangebracht met de Tien Geboden in een halfrond venster en daaromheen de namen van de twaalf stammen van Israël. (3324) Nadere informatie over de Synagoge Maastricht. Site van de Joodse Gemeente Maastricht.

- De St. Pieterskerk is van de hand van Frits Peutz. Hij nam enige delen van de oude kerk in zijn ontwerp van 1937 op. Van de inventaris zijn veel stukken afkomstig uit diverse andere Maastrichtse kerken, zoals twee gepolychromeerde 15e eeuwse engelen. (3324)

- De Heilig Hart van Jezuskerk, ook wel Koepelkerk (Heerderweg 3, bij tunnel / spoorwegovergang) is in 1921-1922 gebouwd door architecten Alfons Boosten en Jos Ritzen. Met zijn betonnen Heilig Hartkerk betoont de Maastrichtse architect Boosten zich een pionier op het terrein van de toepassing van (in de eigenlijke zin van het woord) moderne materialen en vormen bij het bouwen van kerken in het hierin nogal conservatieve Zuid-Limburg. Zoals ook de architecten Peutz en Wielders betoogden, vond Boosten dat de functionaliteit van het gebouw - de combinatie van factoren als beschikbare ruimte en beoogd gebruik - moest prevaleren boven een door de opdrachtgever vooraf bepaalde vorm. In weerwil van wat behoudender kerkbouwers wilden, werd door de moderne generatie niet langer vastgehouden aan de gedachte dat de middeleeuwse bouwwijzen en -vormen de meest geëigende voor religieuze architectuur waren. Met bijvoorbeeld Wielders en Peutz was Boosten het eens: wélke middeleeuwse bouwtrant? Zoals de gotiek voortborduurt op het romaans, maar tegelijkertijd nieuwe wensen, theorieën, materialen en technieken een plaats biedt, zo zouden wij als nieuwe architecten ook niet blind moeten zijn voor nieuwe mogelijkheden. Veel van de gebouwen die door deze generatie architecten zijn gebouwd, zijn nog altijd als revolutionair en tegenwoordig desondanks ook als bedreigd te beschouwen. Een vraag die de materie zelf opdringt: betekent hun primaire taak om in het heden te bestaan en te functioneren ook dat na gedane arbeid (cq. de leegloop der kerken en de tanende behoefte aan de gebouwen) de bouwwerken moeten verdwijnen om ruimte te maken voor wat dán nodig is? (3324) Nog een beschrijving van de Heilig Hart van Jezuskerk / Koepelkerk te Maastricht.

- De Lambertuskerk (Emmaplein) uit 1916, die ook wel de Sacre Coeur van Maastricht wordt genoemd, staat al sinds 1985 leeg. Een recente restaurartie is in 2012 gereed gekomen. Er wordt gestudeerd op een "zinvolle herbestemming". De voorkeur van alle betrokken partijen gaat uit naar het plan van woningbouwcorporatie Servatius, wat neerkomt op kantoorfuncties met daarnaast ruimte voor culturele activiteiten en exposities en een kapel. Overigens is tot heden (2015) geen van de herbestemmingsplannen realiseerbaar gebleken.

- De Bisschopsmolen aan de Stenenbrugstraat is een eeuwenoude watermolen. Aan de achterkant, aan de Oude Minderbroederstraat, kunt u in alle rust genieten van het mooie waterrad en het snelstromende donkerbruine water van de Jeker, die hier op diverse plaatsen onder oude huizen doorgaat. De molen wordt al genoemd in 1092. Eigenaar Godfried van Bouillon verpachtte in dat jaar zijn eigendom aan het kapittel van Onze Lieve Vrouw. Het maalwerk in het Jekerkwartier fungeert sinds 1875 als graanmolen. Aan het begin van de 20e eeuw wordt de molen hersteld en ondergaat ook het hele Jekerkwartier een metamorfose.

- Rond het begin van onze jaartelling bouwden de Romeinen bij Maastricht een houten brug over de Maas. Later is deze onder de druk van een processie bezweken en tussen 1280 en 1298 vervangen door de huidige stenen Sint Servaasbrug, de oudste brug van Nederland.

- Tussen het dorpje Neerkanne in België en Maastricht ligt Château Neercanne met erachter hellingbos en op het plateau het Millenniumbos, en ervoor graslanden langs de meanderende Jeker. De oppervlakte van het gebied bedraagt 39 ha. Het huidige kasteel Neercanne stamt grotendeels uit 1698, het jaar waarin het oorspronkelijke kasteel Agimont door baron Van Dopff werd verbouwd. Het is gebouwd van mergelbrokken die in groeven in de Cannerberg werden uitgezaagd en is het enige terrassenkasteel in Nederland. Het staatkundig bijzondere van dit kasteel is dat de nabijgelegen dorpen Kanne en Neerkanne op Belgisch grondgebied liggen, maar dat kasteelheer baron Ignace de Thier in 1843 wist te bewerkstellingen dat zijn bezit bij Nederland werd getrokken. Het ingewikkelde verloop van de kasteelgronden maakte het gebruik van een groot aantal grenspalen noodzakelijk (21 ijzeren en 7 stenen).

- De Jezuïetenberg, vlak boven chateau Neercanne, was oorspronkelijk een kalksteengroeve in de Cannerberg. Tussen 1704 en 1880 werd er mergel gewonnen. Al sinds begin 19e eeuw is het een toeristische attractie. Van die tijd tot ca. 1960 hebben velen in de mergelwanden tekeningen aangebracht. Vooral de jezuïeten hakten een groot aantal reliëfs en beelden in de mergelwanden. In totaal gaat het om ca. 450 objecten. Bijzonder is dat er van de ca. 100.000 groeven op de wereld er maar een paar beschilderd zijn, waarvan de Jezuïetenberg er dus één is, bovendien is het de groeve met de meeste kunstwerken van allemaal. De Unesco overweegt er een Wereldcultuurmonument van te maken. Rondleidingen voor groepen van minimaal 15 personen op afspraak bij de secretaris van de Stichting Jezuïetenberg: Peter Houben, tel. 043-3213488. De Jezuïetenberg is geen druipsteengrot. Toch bevindt zich hier één stalagtiet, de enige in Nederland. Op één plek druppelt namelijk water in de groeve en daar heeft de stalagtiet, een kalkstenen afzetting aan het plafond, zich gevormd. Het is een trage groeier: zij heeft er driehonderd jaar over gedaan om een lengte van 10 centimeter te bereiken…

- Het Bonnefantenmuseum is gebouwd in 1990 naar een ontwerp van de Italiaanse architect Aldo Rossi (1931-1997). In 2000 heeft de redactie van het tijdschrift Heemschut uit 16 genomineerde objecten het Bonnefantenmuseum gekozen als Monument van de Toekomst. Het Bonnefantenmuseum is een prachtig gebouw, gelegen op het historische Céramiqueterrein.

- In Maastricht is er nog maar één stadsbrouwerij bewaard gebleven: Stoombierbrouwerij De Keyzer van de familie Bosch aan de Wycker Grachtstraat 26. Hier kan men ervaren hoe vroeger het brouwproces verliep. Bijna alle installaties en attributen van de 19e-eeuwse brouwerij bleven hier bewaard. Brouwerij De Keyzer is in Nederland de laatste nog compleet ingerichte ambachtelijke brouwerij uit die periode.

- In het Natuurhistorisch Museum Maastricht kunt u zich laten voorlichten over de biologie, geologie en paleontologie van Zuid-Limburg en omgeving. Met bijzondere aandacht voor de Mosasaurus Ber (Prognathodon saturator), die hier zo’n 66 miljoen jaar geleden leefde. Ontdekt in 1998 bij de ENCI. Dit prehistorische zeedier heeft een speciale glazen zaal in de museumtuin. Dit 12 meter lange zeereptiel met zijn kaken van bijna anderhalve meter lang, is het grootste tot nu toe bekende dier uit Nederland.

- Drukkunstmuseum.

- Museum aan het Vrijthof.

- Het Nederlands ArchitectuurInstituut (NAi) Maastricht is een internationaal geörienteerde presentatie-instelling voor moderne architectuur, stedenbouw en vormgeving.

- Stichting Maquette Maastricht 1867.

- Het rijksmonumentale Eiffelgebouw (Boschstraat), onderdeel van de voormalige Sphinxfabriek, is na 10 jaar leegstand in 2016 gerenoveerd, verbouwd en herbestemd. Het wordt een locatie van The Student Hotel (met 378 kamers), met verder nog loftwoningen, kantoorruimten en andere publiekstoegankelijke functies. Van een gesloten industrieel complex verandert De Eiffel in een open en gastvrij hart van het nieuwe Sphinxkwartier.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen.

- Op de site Carnaval in Maastricht vindt u honderden links naar lokale carnavalssites.

- De internationale Kunst- en Antiekbeurs Tefaf (in het MECC, gedurende een week in maart) is de grootste kunst- en antiekbeurs van Europa.

- Het Groet Mestreechs Diktee (april) staat onder toezicht van Veldeke, kring Maastricht.

- Het Preuvenemint (gedurende vier dagen eind augustus) is het grootste eetfestijn van Nederland. Circa veertig restaurateurs laten 100.000 mensen op het Vrijthof vier dagen lang ‘preuven’ van uiteenlopende hapjes, variërend van Limburgse streekspecialiteiten tot delicatessen uit de internationale keuken. Dit alles begeleid door streekbieren en wijnen van goede komaf.

- Het Vrijthof is jaarlijks in augustus gedurende drie dagen ‘een grote grindbak’. Er wordt dan zeven ton grind over het plein uitgespreid en honderden meters houten balken, waarmee honderdzestig jeu de boulesbanen worden ingericht. Het Internationaal Vrijthof Jeu de Boules-toernooi is inmiddels uitgegroeid tot het grootste petanque-markttoernooi in Nederland.

- De Maatschappelijke Beursvloer Maastricht & Heuvelland (op een donderdag in november, in 2017 voor de 7e keer) verbindt mensen en wensen met elkaar. Deelnemers zijn ondernemers en maatschappelijke organisaties als verenigingen, stichtingen, scholen en buurtinitiatieven. Het bruist van de goede ideeën en initiatieven, maar vaak ontbreekt het aan voldoende mensen, kennis en middelen om die initiatieven te realiseren. De Maatschappelijke Beursvloer brengt partijen met elkaar in contact met een gesloten beurs. Het ruilen van kennis, middelen, materialen en vrijwillige inzet vindt plaats zonder dat er een euro aan te pas komt.

De Maatschappelijke Beursvloer Maastricht & Heuvelland is bewezen effectief. Trajekt organiseert met partners ZUIDonline.nl, Tempo-Team, ING Bank, Centre Céramique en Walnut.Marketing de beursvloer, en met goede resultaten. Zo waren er in 2016 63 bedrijven en 81 organisaties aanwezig op de beursvloer, waaruit 201 matches zijn voortgekomen. 70% daarvan is binnen een jaar gerealiseerd.

- De expo Groeten uit Maastricht (1e editie: 11 november 2017 t/m 7 januari 2018) geeft een inkijk in innovatief ondernemerschap in deze stad. Gekozen is voor presentaties aan de hand van 4 clusters; Customer Service Valley, Brightlands Maastricht Health Campus, Steelport en de creatieve sector. Daarnaast presenteren innovatieve bedrijven zich. De stad telt enkele honderden maakbedrijven waar ruim 7.000 mensen werken, zo’n 10% van de beroepsbevolking. “Als je alle toeleveranciers meetelt, misschien wel het dubbele”, aldus wethouder John Aarts. “Een sector dus om te koesteren. Nadat er jarenlang op de maakindustrie werd neergekeken, wordt het belang ervan tegenwoordig gelukkig weer breed ingezien. De maakindustrie is weer sexy! Hoe sexy, dat laten we zien op de expo Groeten uit Maastricht. De expo toont de transformatie van industriestad naar innovatief ondernemerschap. We hopen met expo én randprogramma veel mensen te bereiken. Jong en ouder, inwoners uit de stad en regio, startups en gevestigde ondernemers. Wat we willen is inspireren, reuring creëren en laten zien wat de maakindustrie onze stad en zijn inwoners te bieden heeft.” De toegang is gratis.

- Magisch Maastricht: in de maand december staat de gehele stad in het teken van de sfeervolle feestdagen. Adembenemend verlichte straten vormen de verbinding tussen de diverse pleinen waar kerstsfeer en schaatspret hand in hand gaan met hartverwarmende gezelligheid op speciale kerstmarkten en -terrassen. Verder kunt u genieten van prachtige kerstconcerten, winters theater en bijzondere tentoonstellingen in de diverse Maastrichtse musea.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- De Sint Pietersberg wordt beschreven op de pagina Sint Pieter.

- Centrum voor Natuur en Milieu Educatie Maastricht en regio.

- IVN afdeling Maastricht.

- Waterschap Roer en Overmaas heeft in 2003 een project uitgevoerd om de wateroverlast van het riviertje de Jeker te beperken en de waterloop natuurlijker te maken. Door de bedding te verbreden wordt het risico op overstromingen verkleind. Het gebied is ingericht als een parkachtige groenzone waar bijzondere dieren en planten een plek kunnen vinden. De Jeker stroomt ook tussen de bebouwing en daar is op veel plekken een bijzondere muurflora te vinden, specifiek voor vochtige plekken zoals diverse varens waaronder de Steenbreekvaren. De Jeker stroomt door Maastricht en komt uit in de Maas.

- Natuurmonumentenboswachter Bert Kruyntjens is dé muurhagedissenspecialist van Nederland. De podarcis muralis muralis, zoals het dier officieel heet, is zijn passie. De muurhagedis komt in Nederland alleen in Maastricht van nature voor. Het is de meest noordelijke woonplaats van deze dieren in Europa. In Zuid-Europa zie je ze op huizen en tuinmuren, want muurhagedissen blijven het liefst in de buurt van mensen. Ook op de oude vestingmuren van Maastricht liepen ze gewoon heen en weer. In de jaren zeventig begon Maastricht met het renoveren van de stadsmuren. De hagedissen werden doodgemaakt of levend ingemetseld. Kruyntjens heeft de betrokkenen nog net op tijd kunnen overtuigen van het belang van behoud van de muurhagedis op deze plaats. Begin jaren tachtig zaten er nog maar 34 hagedissen, nu zijn het er alweer enkele honderden.

Diverse recente stedelijke ontwikkelingsplannen doorkruisen en bedreigen wederom de leefgebieden van de muurhagedis. Daarom is in 2011 door RAVON een integrale aanpak geïnitieerd voor de compensatie van het verlies van leefgebied door al deze plannen. In 2015 is een belangrijk onderdeel daarvan opgeleverd: de Belvédèreberg, een voormalige vuilstort, is ingericht als een voor Nederland uniek nieuw kernleefgebied voor de muurhagedis.

- De oude stadsomwalling en restanten van muren in en om de binnenstad en de kades van de maas herbergen een voor Nederland bijzondere flora. Stengelomvattend havikskruid, muurbloem en gele helmbloem zijn massaal aanwezig, maar ook diverse varens groeien op de gerestaureerde restanten.

- Kinderboerderij De Wieringenberg, Maastrichterweg 2B. Tel. 043-3671156. - Boerderij Daalhoeve is een kinder- én zorgboerderij in het hart van Daalhof. Op de boerderij werken vrijwilligers en cliënten van diverse maatschappelijke instellingen voor onder meer verstandelijk gehandicapten, ex-gedetineerden en moeilijk lerende kinderen.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Maastricht (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Maastricht. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter. - Onder de kop ‘Thuis in Maastricht’ publiceert de gemeente wekelijks het gemeentelijke nieuws. Onder de link zijn de wekelijkse publicaties van het gemeentelijk nieuws in het lokale huis-aan-huisblad ook online te lezen (ook oudere nummers).

- Algemeen: - Mestreechter Steerke is de veelzijdige site van John Kerkhofs, met veel verhalen over Maastricht in verleden en heden, in tekst en beeld, in het Nederlands en in het Mestreechs. Ook veel oude ansichtkaarten.

- Media / nieuws: - Omroep RTV Maastricht.

- Jeugd: - Scouting Maastricht-West. - Scouting Fons Olterdissen is gevestigd in De Heeg.

- Muziek: - Mosa Trio (piano).

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Maastricht De Beente, - idem Papyrussingel, - idem St. Jan Baptistplein, - idem St. Pietersberg, - idem Tongerseweg en - idem Vranckenplein.

Reactie toevoegen