Heerenveen

Plaats
Dorp en gemeente
Heerenveen
Fryslân

heerenveen dracht 1930 [640x480].jpg

Heerenveen Dracht 1930

Heerenveen Dracht 1930

Heerenveen plaatsnaambord kleine it (Kopie).jpg

Het voorzetsel van de Friese spelling van Heerenveen hoort met hoofdletter i, maar de gemeente is daar niet consequent in. Bijvoorbeeld de plaatsnaamborden zijn deels met hoofdletter i, deels met kleine i gespeld.

Het voorzetsel van de Friese spelling van Heerenveen hoort met hoofdletter i, maar de gemeente is daar niet consequent in. Bijvoorbeeld de plaatsnaamborden zijn deels met hoofdletter i, deels met kleine i gespeld.

FR arrondissement Heerenveen in ca. 1870 kaart B. Behrns [1024x768].gif

arrondissement Heerenveen in ca. 1870 kaart B. Behrns

arrondissement Heerenveen in ca. 1870 kaart B. Behrns

Heerenveen

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Heerenveen.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Heerenveen (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Heerenveen is een dorp* en gemeente in de provincie Fryslân.
* Wat ons betreft heeft deze plaats inmiddels wel de uitstraling van een stad, qua omvang, verzorgingsgebied, voorzieningen, industrie e.d. Maar kennelijk wil men er in Fryslân niet aan om naast de klassieke 11 steden nieuwe steden te benoemen, dus staat deze plaats nog altijd als dorp te boek. Vergelijk Drachten, waar hetzelfde voor geldt. Vroeger had men de term 'vlek' voor een grote kern die geen stadsrechten had, maar die aanduiding is tegenwoordig niet meer in gebruik.

- De gemeente Heerenveen is per 1-7-1934 ontstaan uit samenvoeging van de gemeente Aengwirden, een groot deel van de gemeente Schoterland en een deel van de gemeente Haskerland.

- De oorspronkelijke gemeente Heerenveen omvat naast de gelijknamige hoofdplaats verder nog de dorpen Bontebok, De Knipe, Gersloot, Gersloot-Polder, Hoornsterzwaag, Jubbega, Katlijk, Luinjeberd, Mildam, Nieuwehorne, Nieuweschoot, Oranjewoud, Oudehorne, Oudeschoot, Terband en Tjalleberd, en de buurtschappen Anneburen, Brongergea, Het Meer, Kostverloren, Schurega, Spitsendijk en Welgelegen (deels).

- In 2014 is de gemeente Heerenveen uitgebreid met de dorpen Nieuwebrug en Haskerdijken van de in dat jaar opgeheven gemeente Skarsterlân, en met het zuidelijk deel van de in dat jaar opgeheven gemeente Boarnsterhim. Dat betreft de dorpen Akkrum (met de buurtschappen Jinshúzen, Meskenwier en Oude Schouw (deels)), Aldeboarn (met de buurtschappen Easterboarn, Poppenhúzen en Warniahúzen) en Nes (met de buurtschappen Burstum, Pean en Soarremoarre).

- Aldus omvat de gemeente Heerenveen sinds 2014 22 dorpen en 16 buurtschappen.

- Onder het dorp Heerenveen vallen de buurtschappen Het Meer en Kostverloren.

- Wapen van de gemeente Heerenveen.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Heerenveen.

- Sinds juni 2013 heeft Heerenveen een nieuw logo en nieuwe slogan: 'Heerenveen, 'n Gouden Plak'.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
It Hearrenfean. Ook in het Nederlands werd de naam heel lang - tot in de 20e eeuw - door het lidwoord het voorafgegaan. Taalkundig hoort het voorzetsel It met hoofletter te worden geschreven. De gemeente gaat hier echter niet eenduidig mee om en spelt de plaatsnaam bijv. op de plaatsnaamborden zowel met hoofdletter als met kleine letter i (zie foto).

Bijnaam
Met name in de 19e eeuw had Heerenveen - samen met het naastgelegen lommer- en landgoedrijke Oranjewoud - de bijnaam 'het Friese Haagje', wegens 'de aanzienlijke levenswijze en weelde'.

Oudere vermeldingen
De naam had al vanaf het begin dezelfde vorm als vandaag, al waren er kleine spellingvariaties. De kaart van 1579 heeft s heerenfeen, die met Friese varianten (1595) t heerenfeen. Overigens werd met de naam Heerenveen aanvankelijk het veengebied van de drie heren initiatiefnemers bedoeld. Toen er huizen langs de Hearresleat en de Skoatterlânske Kompanjonsfeart ontstonden, nam de nederzetting in het dagelijks spraakgebruik die naam over.

Naamsverklaring
Het tweede element van de naam is veen 'veen', wat voor zich spreekt: Heerenveen is vanaf 1551 ontstaan als turfgraversnederzetting. Het eerste element is het meervoud van heer 'manspersoon'. Dat meervoud gaat terug op de drie ondernemers die hier rond 1550 begonnen met turfontginning ten behoeve van Utrecht en West-Nederland. Het waren de heren Van Dekema, Van Cuyck en Foeyts. Deze heren zijn verder vernoemd in de Hearresleat en de Hearresyl. Die 'Heerenzijl', Veenherenzijl (19e eeuw) of Feenheerenzijl (1622) lag in de Slachtedijk onder Terkaple.(1)

Terug naar boven

Ligging

Heerenveen ligt in het ZO van Fryslân, ZO van Leeuwarden, ZW van Drachten, O van Joure.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 had de kern Heerenveen 368 huizen met 2.244 inwoners, verdeeld in 280/1.828 (= huizen/inwoners) onder de gemeente Schoterland en 88/416 onder de gemeente Aengwirden.

- De gemeente Heerenveen is bij haar oprichting per 1-7-1934 als volgt samengesteld: van de gemeente Schoterland 15.159 inwoners, van de gemeente Aengwirden 4.848 inwoners en van de gemeente Haskerland 1.341 inwoners.

- Tegenwoordig omvat de gemeente Heerenveen ca. 17.500 huizen met ca. 43.500 inwoners (waarvan ca. 12.000 huizen met ca. 30.000 inwoners in de gelijknamige kern).

Terug naar boven

Geschiedenis

Zoals hierboven reeds beschreven, is halverwege de 16e eeuw begonnen met het ontginnen van het veen van het huidige Heerenveen. Gelijktijdig is er ook bebouwing ontstaan. Heerenveen is daarmee het oudste veenkanaaldorp van Nederland. Als zelfstandige gemeente - en plaats! - bestaat het echter nog maar sinds 1934. Voordien bestond Heerenveen juridisch namelijk uit een cluster buurtschappen van de dorpen Nijehaske, Oudeschoot en Terband, rond een driegemeentenpunt (van respectievelijk de gemeenten Haskerland, Schoterland en Aengwirden). Van der Aa (1840) spreekt van 'kruisbuurten' (vanwege de ligging rond de kruising van de de Hearresleat en de Skoatterlânske Kompanjonsfeart). Dat dat veel praktische problemen gaf, ligt voor de hand. En de herindeling van 1934 daarom evenzeer. Het deel onder Nijehaske heet op de kaart van Eekhoff Heerenwal. Daar werd in 1715 de nieuwe kerk van Nijehaske gebouwd. Het deel onder Terband werd al rond 1700 De Fok genoemd. Ook daar kwam een nieuwe - in de 20e eeuw weer afgebroken - kerk. Genoemde namen behoren nu tot het Heerenveense straatnamenbezit.

Door de uitbreidingen van Heerenveen in de loop van de 20e eeuw zijn de buurdorpen Oudeschoot, Nieuweschoot, Oranjewoud, Nijehaske, De Knipe en Terband aan de kern Heerenveen vastgegroeid, hoewel het formeel (d.w.z. voor het postcodeboek en voor de gemeentelijke basisregistraties BAG) nog wel zelfstandige dorpen zijn. Zij het met de volgende kanttekeningen (voor nadere toelichting zie de pagina's van de dorpen in kwestie):

- De dorpskern van Nijehaske is bij de herindeling van 1-7-1934 toegevoegd aan de gemeente en kern Heerenveen. Het huidige formele dorp Nijehaske omvat nog slechts een klein stukje buitengebied van het vroegere dorp.

- De dorpskern van Oudeschoot, d.w.z. het deel van Oudeschoot W van de huidige A32, is in 1965 aanvankelijk aan de kern Heerenveen toegevoegd, maar heeft in 2003, na acties van de inwoners, haar plaatsnaam teruggekregen.

- Ook het deel van Oranjewoud W van de A32 is 'gemakshalve' aan de kern Heerenveen toegevoegd. De inwoners strijden er nog steeds voor om, net als in Oudeschoot, hun 'geamputeerde' dorpsdeel weer terug te krijgen.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen van de gemeente) Heerenveen, kun je terecht bij:

- Stichting Werkgroep Oud Heerenveen, op welker site je o.a. een pagina vindt over onstaan en eerste ontwikkeling van Heerenveen (1551-ca. 1600) en een pagina met tientallen oude ansichtkaarten en foto's van Heerenveen met uitvoerige toelichting.

- De vaste collectie van Museum Heerenveen toont het ontstaan van deze nederzetting in de volle breedte. Denk aan archeologische vondsten maar ook aan schilderkunst uit de 19e eeuw. Heerenveen is op 21 juli 1551 ontstaan uit de oprichting van de tweede Naamloze Vennootschap van ons land. Maak kennis met de steggelende grietenijen (gemeenten) en de humoristische gebeurtenissen rond de grietenijgrens. Echt Fries zo’n grietenij, want elders in Nederland wordt gesproken over gemeenten. Ontdek de opkomst van de plaats, de rijke heren grietmannen en de chique huizen die er gebouwd zijn. Heerenveen kreeg niet voor niets al snel de bijnaam 'het Friese Haagje'. Maar zie ook de andere kant; leer de (veen)arbeiders kennen en de barre arbeidsomstandigheden.

Onderdeel van Museum Heerenveen is ook het Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum. Een zeer sfeervol museum, waar je je in de leefwereld waant van een van de boeiendste personen uit de recente Nederlandse geschiedenis. Domela Nieuwenhuis (1846-1919), de vader van het Nederlandse socialisme, was de meest geliefde én gehate persoon van zijn tijd. De Friese veenarbeiders noemden hem 'us ferlosser'. Samen vormen de collecties een veelzijdig dubbelmuseum, toegankelijk voor een breed publiek.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Op Ecopark De Wierde bij Heerenveen is in december 2016 de grootste groengasinstallatie van de Benelux officieel in gebruik genomen. De installatie van Omrin is een van de meest geavanceerde installaties ter wereld. Door vergisting van organisch afval ontstaat biogas en dit wordt samen met het gas uit de stortplaats van Ecopark De Wierde zo aangepast, dat het als Groengas op het openbare net van Liander kan worden gezet. Hierna is het net zo te gebruiken als aardgas. De installatie levert ruim 14 miljoen m3 groengas per jaar. Daarvan wordt 13 miljoen m3 geschikt gemaakt voor tenminste 10.000 huishoudens. Daarnaast wordt 1 miljoen m3 groengas verwerkt tot brandstof voor de eigen voertuigen van Omrin.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De kern Heerenveen heeft 31 rijksmonumenten en 187 gemeentelijke monumenten.

- Molen Welgelegen.

- Museum Belvédère (moderne kunst).

- Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum.

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Heerenveen.

- Nieuws: - Nieuws uit Heerenveen.

- Onderwijs: - In maart 2017 is de nieuwe wijkschool De Akkers in de gelijknamige wijk gestart, met daarin Basisschool Route 0513. - Bijzonder aan deze school is dat er geen klaslokalen zijn, maar open werkruimtes. Kinderen beginnen 's ochtends in hun eigen groep, maar gaan daarna in hun eigen tempo in verschillende groepen aan de slag met taal en rekenen. De school greep de bouw van een nieuw schoolgebouw aan om een nieuwe onderwijskoers te kiezen: de TOM-methode, Team Onderwijs op Maat, waarbij de kinderen hun eigen persoonlijke leerroute door de basisschool volgen. Volgens de school is deze methode anno voorjaar 2017 'vrij uniek' voor ons land.

- Muziek: - Brassband Pro Rege. - De Glasblazers zijn opgericht in 1986 en bestaat uit 18 (semi)professionele muzikanten. "In de afgelopen 30 jaar hebben De Glasblazers hun eigen unieke sound en muziekstijl ontwikkeld. Dit muzikale concept maakt iets los bij het publiek en daar is het De Glasblazers om begonnen. Samen maken we het feest. De Glasblazers wordt vaak uitgenodigd voor onder andere feesten en partijen, bedrijfsfeesten, sportevenementen, theatershows en televisieoptredens. Naast optredens in Fryslân heeft het orkest ook een drukke nationale en internationale agenda. In Fryslân zijn De Glasblazers vooral bekend door het spelen van It Frysk folksliet bij SC Heerenveen en optredens bij schaatswedstrijden in IJsstadion Thialf. Ook zijn er regelmatig optredens met Fryske beroemdheden."

- Sport: - AV Heerenveen is een vereniging voor atletiek, hardlopen, triathlon en wandelen. - Duikteam Heerenveen (DTH) is opgericht in 1988 en heeft ca. 80 leden. De vereniging heeft als doelstelling mensen op te leiden, te trainen en te begeleiden bij het op een verantwoorde manier beoefenen van de duiksport. Hun standplaats is Sportstad Heerenveen. Iedere donderdagavond verzorgen ze hier van 21.00-22.00 de zwembadopleidingen. Naast de wekelijkse clubavond wordt er het hele jaar door gedoken in het buitenwater. Vaak zijn ze op zondagmorgen op een van deze locaties te vinden.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Heerenveen alg., - idem RK en - idem Schoterhof.

Reactie toevoegen