Heerenveen

Plaats
Dorp en gemeente
Heerenveen
Fryslân

heerenveen_plaatsnaambord_kleine_it_kopie_kopie.jpg

Het lidwoord van de Friese spelling van Heerenveen hoort - zoals íeder lidwoord van plaatsnamen - met een hoofdletter, maar de gemeente is daar niet consequent in. Bijvoorbeeld de plaatsnaamborden zijn deels met hoofdletter I, deels met kleine i gespeld.

Het lidwoord van de Friese spelling van Heerenveen hoort - zoals íeder lidwoord van plaatsnamen - met een hoofdletter, maar de gemeente is daar niet consequent in. Bijvoorbeeld de plaatsnaamborden zijn deels met hoofdletter I, deels met kleine i gespeld.

FR arrondissement Heerenveen in ca. 1870 kaart B. Behrns [1024x768].gif

Arrondissement Heerenveen in ca. 1870, kaart B. Behrns

Arrondissement Heerenveen in ca. 1870, kaart B. Behrns

Heerenveen

Terug naar boven

Status

- Heerenveen is een dorp* en gemeente in de provincie Fryslân.

* Wat ons betreft heeft deze plaats inmiddels wel de uitstraling en kenmerken van een stad, qua omvang, verzorgingsgebied, voorzieningen, industrie e.d. Maar kennelijk wil men er in Fryslân niet aan om naast de klassieke 11 steden nieuwe steden te benoemen, dus staat deze plaats nog altijd als dorp te boek. Vergelijk Drachten, waar hetzelfde voor geldt. Vroeger had men de term 'vlek' voor een grote kern die geen stadsrechten had, maar die aanduiding is tegenwoordig niet meer in gebruik.

- De gemeente Heerenveen is per 1-7-1934 ontstaan uit samenvoeging van de gemeente Aengwirden, een groot deel van de gemeente Schoterland en een deel van de gemeente Haskerland.

- De oorspronkelijke gemeente Heerenveen omvat naast de gelijknamige hoofdplaats verder nog de dorpen Bontebok, De Knipe, Gersloot, Gersloot-Polder, Hoornsterzwaag, Jubbega, Katlijk, Luinjeberd, Mildam, Nieuwehorne, Nieuweschoot, Oranjewoud, Oudehorne, Oudeschoot, Terband en Tjalleberd, en de buurtschappen Anneburen, Brongergea, Het Meer, Kostverloren, Schurega, Spitsendijk en Welgelegen (deels).

- In 2014 is de gemeente Heerenveen uitgebreid met de dorpen Nieuwebrug en Haskerdijken van de in dat jaar opgeheven gemeente Skarsterlân, en met het zuidelijk deel van de in dat jaar opgeheven gemeente Boarnsterhim. Dat betreft de dorpen Akkrum (met de buurtschappen Jinshúzen, Meskenwier en Oude Schouw (deels)), Aldeboarn (met de buurtschappen Easterboarn, Poppenhúzen en Warniahúzen) en Nes (met de buurtschappen Burstum, Pean en Soarremoarre).

- Aldus omvat de gemeente Heerenveen sinds 2014 22 dorpen en 16 buurtschappen.

- Onder het dorp Heerenveen vallen de buurtschappen Het Meer en Kostverloren.

- Wapen van de gemeente Heerenveen.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Heerenveen.

- Sinds juni 2013 heeft Heerenveen een nieuw logo en nieuwe slogan: 'Heerenveen, 'n Gouden Plak'.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
It Hearrenfean. Ook in het Nederlands werd de naam heel lang - tot in de 20e eeuw - door het lidwoord het voorafgegaan. Taalkundig hoort het voorzetsel It met hoofletter te worden geschreven. De gemeente gaat hier echter niet eenduidig mee om en spelt de plaatsnaam bijv. op de plaatsnaamborden zowel met hoofdletter als met kleine letter i (zie foto).

Bijnaam
Met name in de 19e eeuw had Heerenveen - samen met het naastgelegen lommer- en landgoedrijke Oranjewoud - de bijnaam 'het Friese Haagje', wegens 'de aanzienlijke levenswijze en weelde'.

Oudere vermeldingen
De naam had al vanaf het begin dezelfde vorm als vandaag, al waren er kleine spellingvariaties. De kaart van 1579 heeft s heerenfeen, die met Friese varianten (1595) t heerenfeen. Overigens werd met de naam Heerenveen aanvankelijk het veengebied van de drie heren initiatiefnemers bedoeld. Toen er huizen langs de Hearresleat en de Skoatterlânske Kompanjonsfeart ontstonden, nam de nederzetting in het dagelijks spraakgebruik die naam over.

Naamsverklaring
Het tweede element van de naam is veen 'veen', wat voor zich spreekt: Heerenveen is vanaf 1551 ontstaan als turfgraversnederzetting. Het eerste element is het meervoud van heer 'manspersoon'. Dat meervoud gaat terug op de drie ondernemers die hier rond 1550 begonnen met turfontginning ten behoeve van Utrecht en West-Nederland. Het waren de heren Van Dekema, Van Cuyck en Foeyts. Deze heren zijn verder vernoemd in de Hearresleat en de Hearresyl. Die 'Heerenzijl', Veenherenzijl (19e eeuw) of Feenheerenzijl (1622) lag in de Slachtedijk onder Terkaple.(1)

Terug naar boven

Ligging

Heerenveen ligt in het ZO van Fryslân, ZO van Leeuwarden, ZW van Drachten, O van Joure.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 had de kern Heerenveen 368 huizen met 2.244 inwoners, verdeeld in 280/1.828 (= huizen/inwoners) onder de gemeente Schoterland en 88/416 onder de gemeente Aengwirden.

- De gemeente Heerenveen is bij haar oprichting per 1-7-1934 als volgt samengesteld: van de gemeente Schoterland 15.159 inwoners, van de gemeente Aengwirden 4.848 inwoners en van de gemeente Haskerland 1.341 inwoners.

- Tegenwoordig omvat de gemeente Heerenveen ca. 17.500 huizen met ca. 43.500 inwoners (waarvan ca. 12.000 huizen met ca. 30.000 inwoners in de gelijknamige kern).

Terug naar boven

Geschiedenis

Zoals hierboven reeds beschreven, is halverwege de 16e eeuw begonnen met het ontginnen van het veen van het huidige Heerenveen. Gelijktijdig is er ook bebouwing ontstaan. Heerenveen is daarmee het oudste veenkanaaldorp van Nederland. Als zelfstandige gemeente - en plaats! - bestaat het echter nog maar sinds 1934. Voordien bestond Heerenveen juridisch namelijk uit een cluster buurtschappen van de dorpen Nijehaske, Oudeschoot en Terband, rond een driegemeentenpunt (van respectievelijk de gemeenten Haskerland, Schoterland en Aengwirden). Van der Aa (1840) spreekt van 'kruisbuurten' (vanwege de ligging rond de kruising van de de Hearresleat en de Skoatterlânske Kompanjonsfeart). Dat dat veel praktische problemen gaf, ligt voor de hand. En de herindeling van 1934 daarom evenzeer. Het deel onder Nijehaske heet op de kaart van Eekhoff Heerenwal. Daar werd in 1715 de nieuwe kerk van Nijehaske gebouwd. Het deel onder Terband werd al rond 1700 De Fok genoemd. Ook daar kwam een nieuwe - in de 20e eeuw weer afgebroken - kerk. Genoemde namen behoren nu tot het Heerenveense straatnamenbezit.

Door de uitbreidingen van Heerenveen in de loop van de 20e eeuw zijn de buurdorpen Oudeschoot, Nieuweschoot, Oranjewoud, Nijehaske, De Knipe en Terband aan de kern Heerenveen vastgegroeid, hoewel het formeel (d.w.z. voor het postcodeboek en voor de gemeentelijke basisregistraties BAG) nog wel zelfstandige dorpen zijn. Zij het met de volgende kanttekeningen (voor nadere toelichting zie de pagina's van de dorpen in kwestie):

- De dorpskern van Nijehaske is bij de herindeling van 1-7-1934 toegevoegd aan de gemeente en kern Heerenveen. Het huidige formele dorp Nijehaske omvat nog slechts een klein stukje buitengebied van het vroegere dorp.

- De dorpskern van Oudeschoot, d.w.z. het deel van Oudeschoot W van de huidige A32, is in 1965 aanvankelijk aan de kern Heerenveen toegevoegd, maar heeft in 2003, na acties van de inwoners, haar plaatsnaam teruggekregen.

- Ook het deel van Oranjewoud W van de A32 is 'gemakshalve' aan de kern Heerenveen toegevoegd. De inwoners strijden er nog steeds voor om, net als in Oudeschoot, hun 'geamputeerde' dorpsdeel weer terug te krijgen.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen van de gemeente) Heerenveen, kun je terecht bij de volgende instanties:

- Op de site van Stichting Werkgroep Oud Heerenveen vind je onder meer een pagina over het ontstaan van Heerenveen en een pagina met meer dan 100 oude ansichtkaarten en foto's van Heerenveen met uitvoerige toelichting. De doelstellingen van de stichting zijn: het houden van bijeenkomsten, voordrachten, excursies; het uitgeven van een periodiek orgaan (de Veenbrief) met verslagen van lezingen en vermelding van wetenswaardigheden; het organiseren van cultuurhistorische wandelingen en fietstochten in de directe omgeving; het verlenen van assistentie aan Museum Heerenveen; het geven van adviezen en informatie aan instanties en personen; het zich inzetten voor het behoud en herstel van monumenten en beeldbepalende panden; het inventariseren van bouw- en kunstwerken en natuurlijke objecten door middel van beschrijvingen, opmetingen, tekeningen, foto's, dia's, films en andere informatiedragers, vooral wanneer het voortbestaan daarvan wordt bedreigd; het toekennen van onderscheidingen aan personen en instellingen, die een bijzondere prestatie hebben geleverd in overeenstemming met het doel van de stichting; het (ver)kopen, restaureren, verhuren of exploiteren van (beeldbepalende) onroerende zaken; te boek stellen van de geschiedenis van Heerenveen.

Naast de gebruikelijke historische informatie aan personen geeft de werkgroep advies en heeft zij overleg met o.a. historische verenigingen, bewonersgroepen, bibliotheek, verenigingen, gemeente Heerenveen, woningbouwverenigingen, projectontwikkelaars, Museum Heerenveen (voorheen Museum Willem van Haren). Uitgangspunt bij het geven van advies en informatie is het behouden en beschermen van monumenten en karakteristiek gegroeide bebouwingen en de onbebouwde omgeving in en rond het centrum.

- Het Historisch Informatiepunt Heerenveen (in de volksmond kortweg HIP) is sinds 2011 gevestigd op de eerste verdieping van Bibliotheek Mar en Fean (Burgemeester Kuperusplein 48). Op aantrekkelijke wijze wordt in het HIP de rijke geschiedenis van de gemeente gepresenteerd. Dat gebeurt via een aantal panelen, digitale fotolijsten, particuliere verzamelingen en enkele vitrines met oude voorwerpen en geschriften. Ook heeft de bibliotheek er haar collectie boeken over de gemeente en omstreken ondergebracht. Een computer geeft directe toegang tot diverse relevante sites. Je kunt je in het HIP oriënteren op de geschiedenis van eigen dorp of streek. Voor diepgaander onderzoek en het raadplegen van documenten, foto’s en dergelijke kun je terecht in Museum Heerenveen, het gemeentearchief en bij Tresoar in Leeuwarden. De boekencollectie in het HIP is opgenomen in de catalogus van de bibliotheek. Naast de historie vind je in het HIP ook informatie over het heden. De verenigingsbladen en de dorps- en wijkkranten liggen ter inzage. Je bent tijdens de openingsuren van de bibliotheek van harte welkom in het HIP.

- De vaste collectie van Museum Heerenveen toont het ontstaan van deze nederzetting in de volle breedte. Denk aan archeologische vondsten maar ook aan schilderkunst uit de 19e eeuw. Heerenveen is op 21 juli 1551 ontstaan uit de oprichting van de tweede Naamloze Vennootschap van ons land. Maak kennis met de steggelende grietenijen (gemeenten) en de humoristische gebeurtenissen rond de grietenijgrens. Echt Fries zo’n grietenij, want elders in Nederland wordt gesproken over gemeenten. Ontdek de opkomst van de plaats, de rijke heren grietmannen en de chique huizen die er gebouwd zijn. Heerenveen kreeg niet voor niets al snel de bijnaam 'het Friese Haagje'. Maar zie ook de andere kant; leer de (veen)arbeiders kennen en de barre arbeidsomstandigheden.

Onderdeel van Museum Heerenveen is ook het Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum. Een zeer sfeervol museum, waar je je in de leefwereld waant van een van de boeiendste personen uit de recente Nederlandse geschiedenis. Domela Nieuwenhuis (1846-1919), de vader van het Nederlandse socialisme, was de meest geliefde én gehate persoon van zijn tijd. De Friese veenarbeiders noemden hem 'us ferlosser'. Samen vormen de collecties een veelzijdig dubbelmuseum, toegankelijk voor een breed publiek.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Heerenveen heeft 31 rijksmonumenten.

- Heerenveen heeft 187 gemeentelijke monumenten.

- Molen Welgelegen.

- Museum Belvédère (moderne kunst).

- Huize Woudoord (Koningin Wilhelminaweg 11) is in 1908 gebouwd voor mr. T.C. Van Eijk Bijleveld (1859-1928), naar een ontwerp van architect K.P.C. de Bazel uit Bussum. Het huis is een voorbeeld van de typisch Hollandse baksteen-architectuur zoals die door architecten als De Bazel en Berlage in deze periode is ontwikkeld. Het vertoont de voor De Bazel karakteristieke meanderende baksteenversiering in de daklijst. In de tuin staat een - eveneens rijksmonumentaal - draaibaar prieel uit dezelfde tijd.

Erfgoedvereniging Bond Heemschut, het Cuypersgenootschap en Werkgroep Oud-Heerenveen strijden samen voor het behoud van het unieke koetshuis van Huize Woudoord. De eigenaar wil het koetshuis uit 1908 slopen om plaats te maken voor een parkeerplaats. De erfgoedorganisaties hebben gezamenlijk bezwaar aangetekend tegen het besluit van de gemeente Heerenveen om de geplande gemeentelijke monumentenstatus op verzoek van de eigenaar niet te verlenen. Daarmee komt de weg vrij voor sloop. Doodzonde, zeggen de erfgoedbeschermers. “De villa Woudoord en het koetshuis zijn in 1908 als een geheel ontworpen door de beroemde architect K.P.C. de Bazel. Het slopen van het koetshuis zou dit monumentale complex verminken en dat is heel jammer”, stelt voorzitter Paula Voorthuijsen van de Fryske commissie van Heemschut. Volgens de eigenaar verkeert het koetshuis in slechte staat en moet het daarom worden afgebroken. De erfgoedorganisaties bestrijden dat echter: volgens hen is de technische staat prima en is er alleen sprake van ernstig achterstallig onderhoud. Een onafhankelijke commissie gaat de bezwaren beoordelen. De erfgoedorganisaties denken dat ze een goede kans maken om de monumentenstatus alsnog verleend te krijgen, want de onderbouwing van het college van B en W om de monumentenstatus niet te verlenen rammelt volgens hen "aan alle kanten". (bron: Heemschut, februari 2019)

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- WK IJsspeedway (weekend in maart, in 2020 voor de 4e keer in IJsstadion Thialf in Heerenveen, voorheen was het in Assen). Op vrijdagavond wordt gestreden om de Roelof Thijs Bokaal, op zaterdag en zondag nemen de internationale topcoureurs bezit van het ijs om de prijzen te verdelen tijdens de WK Finale. IJsspeedway is een nogal bijzondere, maar vooral een spectaculaire sport. Een sport die daarom met recht tot de extreme sporten gerekend mag worden. Het idee is heel simpel, maar spectaculair: motorcoureurs - voornamelijk uit Europa en Rusland - racen keihard tegen elkaar op een 400 meter ijsbaan. Dit is dezelfde baan waar anders de schaatswedstrijden op verreden worden. Met alleen tijdens het kampioenschap met een hek rondom en een beschermende laag strobalen.

De races worden verreden in zogeheten heats van 4 ronden. In elke heat starten 4 coureurs. De eerste krijgt 3 punten, de tweede 2, de derde 1 en de vierde krijgt geen punten. Er worden meerdere heats verreden middels een speciaal systeem. Degene die aan het einde van dat systeem de meeste punten heeft verzameld is de winnaar. Om niet weg te glijden zitten er spikes van 28 millimeter lang in de motorbanden. Zo’n 160 in de voorband en zo’n 200 in de achterband. Dit zorgt ervoor dat de coureurs, anders dan bij ‘gewone’ speedway, enorm plat door de bocht kunnen gaan. Zó plat dat het stuur zelfs het ijs raakt. Logisch dat ze daarom speciale knie- en voetbeschermers gebruiken. De coureurs bereiken op hun spectaculaire motoren, overigens zonder rem(!), snelheden van maar liefst 120 km/u!

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Gedeputeerde Klaas Kielstra pleit in januari 2019 voor een vaarverbinding tussen Heerenveen en de Tsjûkemar.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Heerenveen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Heerenveen. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Nieuws: - Nieuws uit Heerenveen.

- Onderwijs: - In 2017 is de nieuwe wijkschool De Akkers in de gelijknamige wijk gestart, met daarin Basisschool Route 0513. - Bijzonder aan deze school is dat er geen klaslokalen zijn, maar open werkruimtes. Kinderen beginnen 's ochtends in hun eigen groep, maar gaan daarna in hun eigen tempo in verschillende groepen aan de slag met taal en rekenen. De school greep de bouw van een nieuw schoolgebouw aan om een nieuwe onderwijskoers te kiezen: de TOM-methode, Team Onderwijs op Maat, waarbij de kinderen hun eigen persoonlijke leerroute door de basisschool volgen. Volgens de school is deze methode anno voorjaar 2017 'vrij uniek' voor ons land.

- Muziek: - Brassband Pro Rege.

- De Glasblazers zijn opgericht in 1986 en bestaat uit 18 (semi)professionele muzikanten. "In de afgelopen 30 jaar hebben De Glasblazers hun eigen unieke sound en muziekstijl ontwikkeld. Dit muzikale concept maakt iets los bij het publiek en daar is het De Glasblazers om begonnen. Samen maken we het feest. De Glasblazers wordt vaak uitgenodigd voor onder andere feesten en partijen, bedrijfsfeesten, sportevenementen, theatershows en televisieoptredens. Naast optredens in Fryslân heeft het orkest ook een drukke nationale en internationale agenda. In Fryslân zijn De Glasblazers vooral bekend door het spelen van It Frysk folksliet bij SC Heerenveen en optredens bij schaatswedstrijden in IJsstadion Thialf. Ook zijn er regelmatig optredens met Fryske beroemdheden."

- Het FlowerPowerkoor is een koor voor mannen en vrouwen van alle leeftijden met een hart voor de Flowerpowersongs uit de jaren zestig.

- Sport: - AV Heerenveen is een vereniging voor atletiek, hardlopen, triathlon en wandelen.

- Duikteam Heerenveen (DTH) is opgericht in 1988 en heeft ca. 80 leden. De vereniging heeft als doelstelling mensen op te leiden, te trainen en te begeleiden bij het op een verantwoorde manier beoefenen van de duiksport. Hun standplaats is Sportstad Heerenveen. Iedere donderdagavond verzorgen ze hier van 21.00-22.00 de zwembadopleidingen. Naast de wekelijkse clubavond wordt er het hele jaar door gedoken in het buitenwater. Vaak zijn ze op zondagmorgen op een van deze locaties te vinden.

- Duurzaamheid: - Op Ecopark De Wierde bij Heerenveen is in december 2016 de grootste groengasinstallatie van de Benelux officieel in gebruik genomen. De installatie van Omrin is een van de meest geavanceerde installaties ter wereld. Door vergisting van organisch afval ontstaat biogas en dit wordt samen met het gas uit de stortplaats van Ecopark De Wierde zo aangepast, dat het als Groengas op het openbare net van Liander kan worden gezet. Hierna is het net zo te gebruiken als aardgas. De installatie levert ruim 14 miljoen m3 groengas per jaar. Daarvan wordt 13 miljoen m3 geschikt gemaakt voor tenminste 10.000 huishoudens. Daarnaast wordt 1 miljoen m3 groengas verwerkt tot brandstof voor de eigen voertuigen van Omrin.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Heerenveen alg., - idem RK en - idem Schoterhof.

Reactie toevoegen