Jubbega

Plaats
Dorp
Heerenveen
Fryslân

jubbega_collage.jpg

Jubbega, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Jubbega, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

jubbega_in_jubbega_aangekomen.jpg

In Jubbega aangekomen

In Jubbega aangekomen

jubbega_centrum_schoterlandse_compagnonsvaart.jpg

In het centrum van Jubbega aan de Schoterlandse Compagnonsvaart

In het centrum van Jubbega aan de Schoterlandse Compagnonsvaart

jubbega_dorpsgezicht.jpg

Jubbega, dorpsgezicht

Jubbega, dorpsgezicht

jubbega_in_het_zonnetje.jpg

Jubbega in het zonnetje

Jubbega in het zonnetje

jubbega_protestantse_kerk.jpg

Jubbega, Protestantse kerk

Jubbega, Protestantse kerk

Jubbega

Terug naar boven

Status

- Jubbega is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Heerenveen. T/m 30-6-1934 gemeente Schoterland.

- Onder het dorp Jubbega valt ook de buurtschap Schurega en een deel van de buurtschap Welgelegen.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Jobbegea.

In het Stellingwerfs
Jubbege.

Oudere vermeldingen
1408 Jobbegae.

Oudere en alternatieve naamgevingen
- Jubbega is in de loop van de 19e en 20e eeuw samen met de Z hiervan gelegen kern Schurega soms als tweelingdorp Jubbega-Schurega betiteld geweest. Bijvoorbeeld in de Volkstelling van 1840. En ook het lokale postkantoor heeft heel kort zo geheten (1968-1973), in de poststempels en aantekenstrookjes. Daarvoor en daarna heette het 'gewoon' Jubbega. Tegenwoordig is Schurega een buurtschap van Jubbega en komt dat dus niet meer in de plaatsnaam tot uiting.

- Tegenwoordig worden Jubbega en buurdorp Hoornsterzwaag in de praktijk als een tweelingdorp gezien, omdat de dorpen historisch en geografisch met elkaar verbonden zijn, en Hoornsterzwaag voor de meeste voorzieningen op de grotere buur is aangewezen. Ook in diverse naamgevingen komt dit tot uitdrukking. Zo is er een vereniging Plaatselijk Belang Jubbega-Hoornsterzwaag. Overigens noemt dorpshuis It Pipegaeltsje te Hoornsterzwaag het tweelingdorp op haar site Hoornsterzwaag-Jubbega... Formeel zijn het nog wel aparte dorpen: ze hebben beide nog een eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek, en eigen plaatsnaamborden.

- De huidige dorpskern werd en wordt soms nog in de volksmond Jubbega Derde Sluis of kortweg Derde Sluis genoemd. Zie voor de verklaring daarvan bij Geschiedenis.

Naamsverklaring
De oudste vormen wijzen op de betekenis ga 'dorp, dorpsgebied' van de persoon Jobbe.(1)

Terug naar boven

Ligging

- De kern Jubbega ligt 15 km NO van Heerenveen, 3 km O van Gorredijk, langs de Schoterlandse Compagnonsvaart. Ten oosten van de dorpskern loopt langs de Bij de Leijwei de noordelijke lintbebouwing van het dorp Hoornsterzwaag, welke buurt vroeger Hoornsterzwaagstercompagnie heette. De kern van Hoornsterzwaag ligt naar het Z, rond de Schoterlandseweg.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft het dorp Jubbega-Schurega (zoals toen Jubbega (Derde Sluis) en Schurega samen worden genoemd) 87 huizen met 203 inwoners, met daarnaast nog de buurtschap 'De Compagnie van Jubbega-Schurega' met 126 huizen en 759 inwoners (opvallend dat in de buurtschap meer dan 2x zoveel mensen in een huis woonden dan in het dorp). Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.400 huizen met ca. 3.400 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Ontstaan huidige dorpskern
De huidige dorpskern is vanouds bekend als Jubbega Derde Sluis of in het Fries 'Jobbegea Tredde Slûs' of 'Op ‘e Slûs'. De sluis is er niet meer, alleen nog een stuw en een overkluizing van de vaart. Bovendien was de vroegere sluis niet de 3e, maar eigenlijk de 4e sluis in de Schoterlandse Compagnonsvaart. Bij het graven van de vaart vanuit Heerenveen had men te maken met een stijging van de bodem. Om het waterpeil in de vaart voor de scheepvaart voldoende hoog te kunnen houden, waren er dan ook schutsluizen nodig. De 1e kwam in Heerenveen. Deze wordt in de telling vaak niet meegenomen. De 2e, de 1e buiten de plaats Heerenveen, kwam bij het huidige Bontebok en de 3e werd gebouwd in Oudehorne. Deze buurtschap is nu bekend onder de naam de 2e sluis.

In 1774 werd onder Jubbega een nieuwe vallaat of sluis aanbesteed. Rond deze sluis, de 4e in de vaart maar de 3e na Heerenveen, ontstond in de loop der jaren een kleine nederzetting die nu is uitgegroeid tot de huidige kern, die een centrumfunctie vervult voor de streek Jubbega / Schurega / Hoornsterzwaag. Deze streek heeft een forse oppervlakte (ca. 8 bij 4 km) en omvat naast de dorpskern slechts verspreide bebouwing en lintbebouwing ten westen en oosten van de kern Jubbega, en 2 km Z van Jubbega langs de Schoterlandseweg (= Schurega en het centrum van Hoornsterzwaag).

De Wiken / België / De Kompenije
Bij de veenafgravingen in vorige eeuwen werd er om de 200 meter haaks op de Schoterlandse Compagnonsvaart een wijk (dwarsvaart) gegraven. Vanaf de grens met Oudehorne (ZW van Jubbega) kregen deze wijken allemaal namen. Na de huidige kern Jubbega Derde Sluis werden de wijken ten zuiden daarvan aangeduid met nummers (1 t/m 24). Het gebied Z van Jubbega (Derde Sluis) tussen de Gorredijksterweg en de P.W. Janssenweg, ook wel bekend onder de naam België, met wijken als De Wolter Jagerswijk, de Belgische wijk en de Job Holkemawijk, vormt de kern van wat vroeger 'De Kompenije' werd genoemd.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Jubbega, kun je terecht bij het Historisch InformatiePunt (HIP), gevestigd in de bibliotheek in multifunctioneel centrum De Kompenije. Het HIP geeft een goed beeld van de geschiedenis van Jubbega, Schurega en Hoornsterzwaag. Doel van het HIP is vooral om ingebrachte privéverzamelingen over deze dorpen voor de toekomst veilig te stellen. Daarbij gaat het om foto’s, films, dia’s, knipsels en boeken. Ook wordt nieuw materiaal over deze dorpen verzameld. Zowel de historische als actuele zaken worden op een overzichtelijke manier toegankelijk gemaakt voor belangstellenden.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Dorpsvisie Jubbega - Hoornsterzwaag (2007).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Jubbega heeft 5 gemeentelijke monumenten.

- Gevelstenen in Jubbega.

- De kerk van de Protestantse Gemeente Jubbega / Schurega / Hoornsterzwaag staat aan de K. Molweg 19.

- Nadat de landelijke pers in 1927 begon te schrijven over de erbarmelijke toestanden in de streek rond Jubbega en nadat de ministers Kan en Slotemaker de Bruïne zich op de hoogte hadden gesteld, werd er actie ondernomen. Onder andere kreeg het dorp een eigen ambachtsschool voor met name verven en timmeren. In 1972 kwam er door schaalvergroting een einde aan de zelfstandige school. De voormalige ambachtsschool staat op de hoek van de Schoterlandseweg en de P.W. Janssenweg.

- Net als vele andere dorpen werd ook in Jubbega aan het begin van de 20e eeuw een zelfstandige zuivelfabriek opgericht, en wel in 1913, door de in dat jaar opgerichte 'Coöperatieve vereniging tot het drijven van een Stoomzuivelfabriek en tot aankoop en bewerking van landbouwbenodigdheden Ons Belang'. Door schaalvergroting in de landbouw en veeteelt ging de vereniging in 1962 op in de grotere Friese CAF en verloor het gebouw al snel haar bestemming. Tegenwoordig biedt het pand, gelegen aan de Gorredijksterweg 67, onderdak aan verschillende gebruikers.

- Het bronzen beeld van Paulus Jakje symboliseert de straatzangers uit de 'Kompenije' die rond 1900 met hun harmonica van deur tot deur gingen om op deze wijze te proberen wat geld te verdienen. De bekendste van deze volksmensen was Paulus Blaauw, die in de volksmond Paulus Jakje werd genoemd. Paulus leefde van 1878-1944.

- Het Kreidlermuseum is een museum aan huis, met alle Kreidlers die in Nederland op de openbare weg hebben gereden. Jelle Hofma, P.W. Janssenweg 20. Tel. 0516-461685. Het museum is alleen op afspraak te bezichtigen.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Uit een dorpsenquete kwamen opmerkingen dat men iets gezamenlijks miste in Jubbega. Daarom is er sinds oktober 2016 elke 1e woensdag van de maand, ook in de vakantiemaanden, onder de naam Doarpsiten een gezamenlijke maaltijd voor jong en ouder. Een driegangendiner kost maar 4 euro. Dat kan omdat het door vrijwilligers wordt gerund en inwoners en supermarkt Coop ook regelmatig iets sponsoren in natura. De maximum capaciteit is 70 deelnemers en vaak is het wel volledig bezet. (bron en voor nadere informatie zie: Sa!, 10-10-2017)

- Op eerste paasdag wordt in Jubbega rond 20.00 uur het jaarlijkse Paasvuur ontstoken aan de Oude Groningerweg op het land van de Familie Jelsma. Dit onder begeleiding van Muziekkorps Exelsior en met medewerking van de kinderen van de organiserende buurtverenigingen Skoaterstreek en De Takomst. Voorafgaand lopen de kinderen in optocht vanuit het Streekcentrum onder begeleiding van de muziek naar de paasbult. Inwoners kunnen op de 2 voorafgaande zaterdagen van 13.00-1600 uur snoeihout naar de paasbult brengen. Voor niet-leden van de organiserende buurtverenigingen bedragen de kosten 3 euro voor een auto met aanhangwagen en 5 euro voor een tractor met aanhangwagen.

- Op Hemelvaartsdag is er het Brommerevenement, met een sprint voor brommers en scooters, grasbaanraces en brommerrit.

- Straatfestival Roes / Rûs op 'e Slûs (op de vrijdag na hemelvaartsdag).

- Dorpsfeest samen met buurdorp Hoornsterzwaag (3e weekend in juni, alleen in de oneven jaren).

- 1x in de 5 jaar is het begin september 5 dagen lang feest in Jubbega, tijdens het Expansie Festival, met tal van evenementen en activiteiten. De laatste keer is net geweest (september 2017), dus voor de volgende keer moet je nog 'even' geduld hebben. Op de Facebookpagina van Expansie Festival 2017 kun je als al dan niet bezoeker geweest zijnde nog nagenieten van die editie, evt. als 'warming up' voor de volgende editie.

- Al sinds 1954 word er jaarlijks eind november een Sinterklaassprookje opgevoerd door eerst alleen leerkrachten maar nu ook met ouders van leerlingen van de 4 basisscholen in Jubbega en Hoornsterzwaag. Een sinterklaascommissie, regisseuse, plaatselijk kunstenaar, bouwploeg, leerkrachten, ouders en vele andere vrijwilligers maken dit mogelijk met bijdragen van de bevolking en het bedrijfsleven (en voorheen ook subsidie van de gemeente). Met veel succes wordt het Sinterklaassprookje nog altijd jaarlijks opgevoerd.

- Kompenije Rock (op een zaterdag eind november).

- Kompenijster Winterfair (weekend in december).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Openluchtzwembad Jubbega wordt sinds enkele jaren dankzij vrijwilligers in het dorp in stand gehouden.

- It Skoallebôskje is een bosje met een oppervlakte van 0,87 hectare. Het is ontstaan toen na het afgraven van het veen in de 19e eeuw, op de overgebleven heide eikenhakhoutbosjes zijn geplant. Het bosje is aanvankelijk gebruikt voor brandhout en paalhout voor afrasteringen. Het bosje, bestaande uit zomereiken en berken, is sinds 1970 in beheer van Staatsbosbeheer. De J.B. Kanschool heeft het bosje geadopteerd en er een educatief natuurproject van gemaakt. Met het project brengt men de jeugd gevoel en respect voor en inzicht in de natuurlijke omgeving bij.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Jubbega en Hoornsterzwaag.

- Nieuws: - De Oosthoek is een 4-wekelijkse krant voor Jubbega - Hoornsterzwaag en wijde omgeving, oftewel voor de hele Oosthoek van de gemeente Heerenveen. Via een eigen www-adres wás de krant ook online te lezen, maar dat werkt (hopelijk slechts tijdelijk) niet meer.

- Straatnamen: - Straatnamen in Jubbega verklaard.

- Belangenvereniging: - Plaatselijk Belang Jubbega en Hoornsterzwaag.

- MFG: - Het in 2010 gerealiseerde multifunctioneel gebouw (MFG) De Kompenije heeft maar liefst ca. 25 verschillende groepen gebruikers, waaronder de basisscholen, de BSO en woonzorgcentrum WenWearde.

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool De Feart. - Basisschool Fan 'e Wiken.* - BSO De Kompenije.
* Daarnaast is er in het ZW van het dorpsgebied, in de buurtschap Schurega, nog de Mr. J.B. Kanschool.

- Sport: - Volleybalvereniging Wordt Kwiek. - Korfbalvereniging Wordt Kwiek is opgericht in 1914. - v.v. Jubbega (voetbal) is opgericht in 1945. - Tennisvereniging. - Hengelsportvereniging De Roodvin is opgericht in 1937. - Bridgeclub.

- Zorg: - Woonzorgcentrum WenWearde. - Zorgboerderij DOKS (= Dagbesteding Op Kleine Schaal).

- Veiligheid: - WhatsApp Buurtpreventie Jubbega.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Jubbega.

Reactie toevoegen