Drachten

Plaats
Dorp
Smallingerland
Fryslân

drachten_spelling_ook_dragten_in_poststempels_1903-1931.jpg

Drachten is door de eeuwen heen ook met g gespeld geweest. O.a. aan de poststempels is dat goed te zien. In 1903 wordt de spelling daar gewijzigd naar g, en sinds 1931 is het weer met ch. (© Cees Janssen/http://poststempels.nedacademievoorfilatelie.nl)

Drachten is door de eeuwen heen ook met g gespeld geweest. O.a. aan de poststempels is dat goed te zien. In 1903 wordt de spelling daar gewijzigd naar g, en sinds 1931 is het weer met ch. (© Cees Janssen/http://poststempels.nedacademievoorfilatelie.nl)

drachten_de_slinger_grutte_fryske_skieppekuier.jpg

De Slinger in Drachten is met 240 meter de langste fietsbrug van Noord-Nederland. Deze verbindt het oosten en westen van Drachten met elkaar. Wat die schapen hier doen, kun je lezen onder het kopje Natuur en recreatie. (© www.afanja.com)

De Slinger in Drachten is met 240 meter de langste fietsbrug van Noord-Nederland. Deze verbindt het oosten en westen van Drachten met elkaar. Wat die schapen hier doen, kun je lezen onder het kopje Natuur en recreatie. (© www.afanja.com)

Drachten

Terug naar boven

Status

- Drachten is een dorp* in de provincie Fryslân, gemeente Smallingerland.

* Specifiek in Fryslân houdt men aan de traditie vast om plaatsen die nooit stadsrechten hebben verkregen, geen stad te noemen, hoewel ze naar huidige maatstaven (zoals grootte, industrie, regionale verzorgingsfunctie voor vele faciliteiten) redelijkerwijs wel als stad zijn te beschouwen. Een vergeljkbare situatie geldt voor Heerenveen en Joure. Kennelijk houdt men in deze provincie om cultuurhistorische en toeristische redenen vast aan de klassieke 'elf steden'. Vroeger werden dergelijke grote-plaatsen-zonder-stadsrechten een 'vlek' genoemd, maar deze term is tegenwoordig niet gangbaar mee. Tegenwoordig hebben we nog drie soorten plaatsen: steden, dorpen en buurtschappen.

- Drachten is de hoofdplaats van de gemeente Smallingerland. Vooral buiten de provincie is de naam van deze hoofplaats bekender dan die van de gemeente. Daarom is in de loop der jaren al enkele malen aan de orde gesteld om de naam van de gemeente Smallingerland evt. te veranderen in Drachten. Vooralsnog is hier niet genoeg 'draagkracht' voor gevonden.

- Onder het dorp Drachten vallen ook de buurtschappen Buitenstvallaat, It Súd en Noarderein.

Een bijzonder grens- en naam-geval is bedrijventerrein Drachten-Azeven rond het klaverblad van A7/N31. Het is recentelijk en gezamenlijk ontwikkeld door de gemeenten Smallingerland en Opsterland. Het deel NO van dit klaverblad valt onder de gemeente Smallingerland, het deel ZW daarvan is gemeente Opsterland. Die gemeente heeft op haar deel van het terrein blauwe plaatsnaamborden (komborden) geplaatst met de 'plaatsnaam' Drachten-Azeven.

Terug naar boven

Naam

Als iets of iemand uit deze plaats komt...
wordt vrijwel altijd gesproken van Drachtster. In slechts enkele procenten van deze gevallen spreken kranten van Drachtense. Een artikel daarover kun je hier vinden.

Oudere vermeldingen
Drachten is ontstaan uit twee buurtschappen, die in de loop der eeuwen zijn geschreven als respectievelijk Nortdracht (1444), Noorderdrachten (16e eeuw), Noorder Drachten (1664), Noorderdragten en Suutdracht (1444), Zuiderdrachten (16e eeuw), Suyder Drachten (1664), Zuiderdragten. In de Volkstelling van 1840 (1) worden zij inmiddels als één plaats beschouwd, onder de benaming Zuid- en Noord-Dragten. Sinds de 2e helft van de 19e eeuw wordt Drachten in toenemende mate als één kern beschouwd, hoewel de gemeentelijke Kuijperkaart uit ca. 1870 de kernen weer apart vermeldt, als Noorder Dragten en Zuider Dragten. In 1883 wordt de spelling gewijzigd in Drachten, in 1901 in Dragten, en sinds 1931 is het weer Drachten.

Naamgeving
De plaats is genoemd naar de ligging aan het riviertje de Drait, Drayt, Dreit of Dracht. Het meervoud komt omdat het riviertje twee armen had, waardoor men er vaak in meervoud over sprak. De voorvoegsels van de aanvankelijke buurtschappen Noorderdrachten en Zuiderdrachten verwijzen naar de ligging ten opzichte van deze Drait.

Naamsverklaring
De naam verwijst naar het karakter van de veenstroom de Drait. Een terrein dat langzaam natuurlijk afwatert, wordt in het Fries 'deldrachtich' genoemd.(2)

Terug naar boven

Ligging

Drachten ligt ZO van Leeuwarden, in het O van de provincie, aan de A7 en de N31.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Drachten onder de naam 'Zuid- en Noord-Dragten' 544 huizen met 3.560 inwoners. Tegenwoordig heeft Drachten ca. 18.000 huizen met ca. 45.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Zoals bij Naam reeds gesteld, is Drachten voortgekomen uit de buurtschappen Noorderdrachten en Zuiderdrachten. Tot 1641 waren dat slechts kleine buurtschappen, die onder de kerkelijke gemeente Boornbergum en Kortehemmen vielen. Door het graven van de Dragstervaart in genoemd jaar, en de aansluitend gestarte afgraving van de omliggende venen, nam de omvang en welvaart van deze buurtschappen zodanig toe, dat zij zich in 1667 van de genoemde kerkelijke gemeente afscheidden, en een eigen kerkelijke gemeente vormden, met in iedere buurtschap een kerk, die daardoor dus tot dorp 'promoveerden'. Sinds de 2e helft van de 19e eeuw zijn de beide dorpen aaneengegroeid tot de huidige kern Drachten.

In  de jaren zestig van de 20e eeuw is de Drachtstervaart gedempt om het dorp verder te kunnen laten groeien. Vanaf begin 21e eeuw wilde men, vooral uit toeristisch oogpunt, de vaart graag terug in het centrum. In 2016 is de Drachtstervaart heropend tot en met het carillon in het centrum.

Tot 1950 nog een dorp met 'slechts' 10.000 inwoners, is Drachten sinds dat jaar fors gegroeid tot de huidige 45.000 inwoners. De groei werd gestimuleerd door de vestiging van industrieën zoals de Philips scheerapparatenfabriek (in 1950 begonnen met 14 medewerkers, nu 2.000 medewerkers) en Dunlop met 300 medewerkers. Industrieterrein De Haven is inmiddels het grootste industrieterrein van Noord-Nederland.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Rapport over de mogelijke toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen in Drachten-West (2012).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Drachten heeft 25 rijksmonumenten.

- Drachten heeft 37 gemeentelijke monumenten.

- Gevelstenen in Drachten.

- Museum Dr8888 is gevestigd in een voormalig franciscaner klooster in het centrum van Drachten. De collectie van het museum geeft een boeiend overzicht van de beeldende kunst vanaf de twintigste eeuw tot nu. De nadruk ligt hierbij op kunstenaars en stromingen die op enigerlei wijze verbonden zijn met Friesland. De cultuurhistorische collectie toont onder meer een uniek middeleeuws graf. Dit graf  dat is opgebouwd uit kloostermoppen, afkomstig uit het klooster van Smalle Ee. Ook bezit het museum de grootste Trechterbeker die in een pre-historische grafheuvel is gevonden.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Poppodium Iduna organiseert op een zondag in juli (in 2019 voor de 6e keer) het gratis toegankelijke festival Popcity. Iduna's achtertuin, het Thalenpark, wordt dan van 15.00 tot 23.00 uur omgetoverd tot een waar festivalterrein: een fraaie opmaat naar een zwoele zomervakantie!

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Poppodium Iduna.

- De Slinger is met 240 meter de langste fietsbrug van Noord-Nederland. Het hoogste punt van het fietspad bedraagt vijf meter. De brug is ontworpen door architect Rein Hofstra (onder de link vind je meer informatie over ligging, ontwerp e.d. van de Slinger). ‘s Avonds is de gehele fietsbrug verlicht. Deze bijzondere fietsbrug wordt veel gebruikt door fietsers en voetgangers. Het verbindt oost en west Drachten met elkaar, zodat de inwoners zonder problemen de drukke weg over kunnen steken en o.a. makkelijk bij het sportpark kunnen komen. Fietsbrug de Slinger is altijd in beweging. Dat hoort bij het ontwerp en de materiaalkeuze. Bij reguliere controles in januari 2018 is echter gebleken dat de tuien van de brug waren opgerekt. Dit veroorzaakte een verschuiving en kanteling van het fietsdek. Een aannemer heeft daarop de tuien gereviseerd en ingekort.

Op de site van weblogger en inwoner Afanja vind je een mooie fotoreportage van fietsbrug de Slinger. Een unieke reportage zelfs die vermoedelijk nooit meer opnieuw kan worden gemaakt. Het was namelijk tijdens het eenmalige evenement de Grutte Fryske Skieppekuier op 29-9-2018, wat inhield dat een vijftal herders van Landschapsbeheer Wylde Weide met een kudde van 250 schapen een 'marathonkuier' van 100 km dwars door Fryslân heeft gemaakt. Landschapsbeheer Wylde Weide beheert natuurterreinen en stedelijk groen met schaapskuddes. Met de mars van het peloton grazers wilden de herders voorbijgangers bijbrengen dat de hedendaagse herder een moderne natuurbeheerder is, die organisaties en overheden dient.

Terug naar boven

Beeld

- Op de website Dragten.nl vind je vele oude foto's en ansichtkaarten van Drachten.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Drachten (online te bestellen).

- Douwe de Graaf, 'Folgeren. Mensen door de tijd'. Uitg. Elikser, 2010. De Folgeren was een buurtschap onder de rook van Drachten. Tegenwoordig is de Folgeren aan Drachten vastgegroeid. Douwe de Graaf laat je kennismaken met de bewoners van de woningen en boerderijen, tussen ruwweg 1920 en heden, aan Het Noord, de Folgeren, de Folgeralaan, de Kletsterlaan en de Fennereed. De informatie in het boek is gebaseerd op vele gesprekken die hij met huidige en vroegere inwoners van de Folgeren heeft gehad; dit gecombineerd met informatie uit archieven en kranten. Ook de historie van de Folgeren door de eeuwen heen wordt uitgebreid beschreven.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - "Drachten wil je meemaken".

- Lokale links: - Drachten linkspagina.

- Buurtverenigingen: - Buurtvereniging De Singels. - Frijsteat Folgeren.

- Muziek: - Op de site Dragten.nl vinden we een prachtig lied over Drachten, It alde doarp, in het Fries, gebaseerd op, en ook op de melodie van het lied Het Dorp van Wim Sonneveld (helaas vooralsnog alleen te beluisteren in Explorer).

- "De Hûnekop uit Drachten is de meest besproken Friestalige band, bestaande uit "Rûchhouwers" met boerenverstand en een ijverige doe-het-zelf houding. Om te begrijpen wat voor muziek de Hûnekop maakt, moet je gewoon de bandnaam even intoetsen op Youtube. De Hûnekop heeft sinds 2009 5 studio-albums uitgebracht, een e.p. met Strawelte in 2013, en een best-of album in 2014. Meerdere malen is De Hûnekop genomineerd voor allerlei prestigieuze awards, waarvan ze er ook een aantal in de wacht sleepten. Verder is De Hûnekop gewoon een van de vetste live bands van het moment." Aldus de band op hun site.

- "Dweilorkest de Wettertoerkapel is al sinds 1986 binnen en buiten Friesland actief en brengt tijdens feestelijke evenementen en partijen hun spetterende en brede repertoire ten gehore. De typische warme (luide) klanken zorgen direct voor een feestelijke gezelligheid, op wat voor locatie dan ook!"

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Drachten klooster, - idem Noorderbegraafplaats, - idem Slingehof en - idem Zuiderbegraafplaats.

Reacties

(10)

Ik kom in de genealogie steeds 2 plaatsnamen tegen, die thans tot Drachten behoren. Het betreft Noorderdragten en Zuiderdragten. Ook wordt het geschreven met een ch in plaats van de g. Kunt u mij de officiële en juiste naam geven?
Vriendelijk gegroet,
Jaap

Red.:
Nee, dat kan niet. De door u genoemde namen betreffen de voorgangers van het huidige Drachten, en die hebben inderdaad door de jaren heen - zoals de meeste plaatsnamen in ons land - verschillende spellingen gehad. Dus je kunt daarbij niet spreken van 1 officiële en juiste naam. Ook Drachten zelf is verschillende malen met een g gespeld geweest, getuige o.a. de afgebeelde poststempels. We hebben e.e.a. inmiddels uitgewerkt in de hoofdstukken Naam en Geschiedenis hierboven. Daar vindt u nu dus meer informatie over deze eind 19e eeuw in het huidige Drachten opgegane voormalige buurtschappen, later dorpen.

AANKOMST IN DRACHTEN

Minzaam _ toch ingetogen
ziet de Burgemeester Wuiteweg me aan
waar verspreide meidoorn wenkend bloeit
_ zachtrood versnipperd roomijs _
en
lover van jonge bomen
statige oude beuken
tot mijn gemoed spreken
samen met
gevels van bezadigd wonen
of strevend ondernemen
een eeuwige boodschap brengen
vol aangename weemoed
die vredig gewekt wordt
door vooruitziende gedachten

bezing je verblijf alhier!

PLATANENTAAL

De boom van de kust
der Middellandse zee
verspreidt door Drachtens winkelbuurt
met zijn opwekkende bladerglans
bruisende lust tot zoekend
kiezen besluiten en kopen
geeft verkwikkende schaduw
aan hen die zich verpozen
genietend van drank en goede spijs
brengt uit Zuid-Europa
gezonde levensdrift
én
lome gemoedelijkheid
naar 't geweldige Friese dorp
ogend als een kleine wereldstad.

PAPEGAAIENBUURT

Fraaie, oude straten in Drachtens hart
zijn terecht trots op hun ramen en deuren,
omrand door vrolijk sprekende kleuren;
rood en geel stralen fel; blauw vertoont zich hard.

Ook bescheiden schemergrijs en diep zwart
mogen het aanzien der gevels opbeuren.
Wil de wandelaar het kunstminnend keuren?
Zijn denken zal deinen, aangenaam verward.

Lorres bonte veren verblijven hier
sinds voorstel van een speelse vernufteling,
zorgen voor levendig ogenvertier.

Dit vogelkleed heeft lichte versnippering:
soms zweven zijn pluizen naar een ver kwartier,
prijken bewust op een jongere woning.

DRACHTENS WONDERGESCHIEDENIS

Twee gehuchten met vrijwel dezelfde naam liggen een eindje van elkaar: Drachten-Noord en Drachten-Zuid.
In de omgeving graven stoere werklui heel wat veen af om turf te verkrijgen. Deze begeerde brandstof vindt heel wat aftrek. Het zal handig zijn om die geweldige hoeveelheid turf over het water te vervoeren!
Talloze handen laten de schop een lange geul tussen de beide gehuchten graven. Er ontstaat een vaart voor woonboten, die de brandstof zullen vervoeren.
De laagste hemelgeesten der nijverheid zweven vlak boven de grond, tussen de mensen door. Ze bemoedigen al die aanpakkers van turfwinning en -handel. Er komen steeds meer mensen hier wonen. Allerlei ambachtelijke werkplaatsen en winkels bloeien op.
Drachten-Noord en Drachten-Zuid breiden zich allebei uit tot aan de vaart: één groot dorp Drachten. Er verschijnen fabrieken, de ene na de andere. De boten in de vaart gaan en komen terug met allerlei waren.
Maar de lage hemelgeesten der romantiek spreken een woordje mee. Die heel wijde afgegraven turfvindplaats bij Rottevalle wordt een mooi, rond meer. Daaromheen groeien riet en moerasplanten tierig. Het meer de Leyen is een parel der vrije natuur en een paradijs voor watervogels.
Tussen Drachten en Beetsterzwaag worden duizenden bomen geplant. Het prachtige bos met geurige weiden is een lustoord voor wandelaar en ree.
Ja, de hemelgeesten van verschillende aard weten eensgezind te onderhandelen.

De hemelgeesten der nijverheid zorgen voor iets geweldigs... Ze kennen de fabrieken van Philips in Eindhoven. Die geheimzinnige wezens spreken tot de Brabantse stad:
"Stuur wat naar het Noorden." Zo klinkt het voortdurend in stilte.
In Drachten laat Philips een reusachtig bedrijf verrijzen. Vooral elektrische scheerapparaten worden hier gemaakt om de wijde wereld in te gaan.
Drachten groeit enorm in omvang en zakelijke kracht. Wegens de nieuwe voertuigen van de tijd worden de schepen voor vrachtvervoer overbodig. Al die drijvende woningen verdwijnen uit het dorp. De mooie vaart wordt gedempt om plaats te maken voor een brede straatweg. Het dorp, dat zich wat grootte en levendigheid betreft, wel een stad kan noemen is vol streefzin naar meer.
Niettemin laten de bescheiden hemelgeesten der nostalgie zich ook eens gelden. Na vele jaren komt het water in Drachten terug. Tot aan het grote carillon in Drachtens hart verschijnt een herboren vaart. Een beeld van de dorpsmuzikant Peije (1879 - 1941) staat daar op de kade. Die man, spelend op zijn trekharmonica, kijkt voldaan over het nieuwe water. Luisteraars, die klanken der stilte verstaan, vatten het zwijgende spel, dat langs huizen en motorjachten heen gaat

Drachten is de diamant van het Noorden; een schitterende edelsteen, die trotse stralen naar alle kanten zendt. Dit sieraad haalt ook stralen vanuit de wereld naar zich toe om genot en bewondering te oogsten.

HOSTEL DE STIJL

Dit gastengebouw staat fier, maar bescheiden
aan Drachtens levendige, boomrijke rand.
Zijn eetzaal heeft met elke stemming band.
Gesprekken mogen samengaan of strijden,

hier zal men steeds fijne spijs bereiden
voor vreugde, door sprookjesluister omrand,
én geldvragen van nuchter koel verstand.
Schappelijke geest wil alles leiden.

Binnen knusse struiken en hoge hagen
geeft de tuin keuvelende drinkgroepen,
ook de stille eenling vredig behagen.

Kruimels op tafels, bij het gras, roepen
vogels uit stad en wei, die zich gedragen
als gevederde speurende smultroepen.

VERGAAN VERHAAL

In de lege, nachtelijke schoolgang
staat een ronde bloembak vol lelies;
over hen strijkt een zachte, nietige bries,
baart stille, maar vlammende verteldrang!

Stemmen en voetstappen heersten een dag lang;
bezadigd duister berust in dit verlies,
maakt de luide toon, die bij zonlicht wies,
tot zwijgende, schimmige, warende zang.

De geschiedenis der geheime eenvoud
wordt begeleid door muizentrippelklucht,
wat de bloemengeur met spanning benauwt.

Wie vorst het fijne, versnipperde gerucht,
dat morgenlicht en deurgekraak wantrouwt,
ras naar het rijk der onwetendheid vlucht?

Dit gedicht is van toepassing op het nachtelijke gebeuren binnen de muren van Openbare Basisschool "De Swetten" te Drachten.

ATHINA

Drachtens spijshuis van uitnemend Grieks gerecht
toont elke gast, die al genietend schouwt
hoe wijsheid en sagen zijn gebeeldhouwd,
bescheiden sierend, komend tot hun recht.

Godenleven, sport en heldengevecht
prijkt op schone vaten, verjongd _ tóch zeer oud.
Vaag blauwe schemer schenkt vrede, is getrouwd
met ruwe wanden: rotsen door kunst geknecht.

De ramen hebben zacht vlammende ogen,
waarin de dagenraad der beschaving
glanzend fluistert, fier en opgetogen:

"Hier binnen viert mijn geest zijn opleving,
om daarbij fijn versnipperd te mogen
waren door sterk Friesland vol verrassing."

KLANKSPEL

Een vrouwelijk dier
dat een jong in haar buik draagt
geeft levensgezel
boer baas of verzorger
blijde spanning en hoop

aan het woord DRACHTIG
hangt een zwaaiende waaier
waar een wolk vol
levenservaring mee zweeft
ook
de naam van een Friese stad
die rijke nijverheid
gezonde sport
bij prettig wonen
met spoed baarde
nóg zwangere toekomst heeft
het drachtige DRACHTEN.

BLAZEND DRIETAL

Wijde luchtige adem
uit het Friese Westen
vol uitgestrekte weiden
ruime vreugdemeren
en
geurige ritselzuchten
van Oostelijke zandgrond
met dichte bossen verrijkt
waar
zilt gesnuffel der Wadden
zich door mengt
treffen elkaar broederlijk
boven Smallingerland
geven het woelige Drachten
veelzijdige kracht
voor doen denken en vermaak.

Reactie toevoegen