Fryslân

Provincie
Fryslân

fryslan_plaatsnaambord_kopie.jpg

Sinds 1997 heet de provincie Friesland officieel Fryslân, óók in het Nederlands, wat ook blijkt uit dit bord. Helaas weten nog niet alle Hollanders dat. Maar ook Friezen spellen hun provincienaam en plaatsnamen zelf nog weleens verkeerd...

Sinds 1997 heet de provincie Friesland officieel Fryslân, óók in het Nederlands, wat ook blijkt uit dit bord. Helaas weten nog niet alle Hollanders dat. Maar ook Friezen spellen hun provincienaam en plaatsnamen zelf nog weleens verkeerd...

fryslan_collage_1.jpg

Fryslân, collage van typisch Friese waterrijke en weilandrijke dorpjes. (© Jan Dijkstra, Houten)

Fryslân, collage van typisch Friese waterrijke en weilandrijke dorpjes. (© Jan Dijkstra, Houten)

fryslan_collage_dorpjes.jpg

En nog een collage, met enkele van de honderden ieniemienie dorpjes die Fryslân rijk is. (© Jan Dijkstra, Houten)

En nog een collage, met enkele van de honderden ieniemienie dorpjes die Fryslân rijk is. (© Jan Dijkstra, Houten)

fryslan_collage_2.jpg

En nog maar een collage. Want Fryslân, daar krijg je nooit genoeg van: daar kun je járen achtereen op vakantie voor je alle 11 steden, 400 dorpjes en minstens zoveel buurtschappen allemaal gezien hebt... (© Jan Dijkstra, Houten)

En nog maar een collage. Want Fryslân, daar krijg je nooit genoeg van: daar kun je járen achtereen op vakantie voor je alle 11 steden, 400 dorpjes en minstens zoveel buurtschappen allemaal gezien hebt... (© Jan Dijkstra, Houten)

fryslan_collage_2.jpg

Ook klokkenstoelen en kerkjes met zadeldaktorens zijn een typisch overwegend Fries verschijnsel. (© Jan Dijkstra, Houten)

Ook klokkenstoelen en kerkjes met zadeldaktorens zijn een typisch overwegend Fries verschijnsel. (© Jan Dijkstra, Houten)

Fryslan Stg Alde Fryske Tsjerken JD [640x480.JPG

De Stg. Alde Fryske Tsjerken zet zich al 40 jaar in voor behoud en restauratie van de oude kerken in Fryslân.

De Stg. Alde Fryske Tsjerken zet zich al 40 jaar in voor behoud en restauratie van de oude kerken in Fryslân.

Burdaard._0.JPG

Burdaard aan de Dokkumer Ee.

Burdaard aan de Dokkumer Ee.

Jelsum.JPG

Jelsum

Jelsum

Ginnum terp.JPG

Veel kerken staan op een terp in Fryslân zoals hier bij Ginnum.

Veel kerken staan op een terp in Fryslân zoals hier bij Ginnum.

Terpen..jpg

Er zijn heel veel terpen in Fryslân en Groningen.

Er zijn heel veel terpen in Fryslân en Groningen.

fryslan_terpen.jpg

Fryslân is het land van de terpen. Helaas zijn er veel (deels) afgegraven vanwege de vruchtbare grond, maar gelukkig zijn er ook nog veel wél bewaard en herkenbaar in het landschap.

Fryslân is het land van de terpen. Helaas zijn er veel (deels) afgegraven vanwege de vruchtbare grond, maar gelukkig zijn er ook nog veel wél bewaard en herkenbaar in het landschap.

Holwerd_1.JPG

Hoog aan de Friese kust ligt Holwerd, bekend van de boot naar Ameland.

Hoog aan de Friese kust ligt Holwerd, bekend van de boot naar Ameland.

Warga.JPG

Fryslân één en al watersport, zoals hier in Warga.

Fryslân één en al watersport, zoals hier in Warga.

Warstiens_0.JPG

In het vlakke Friese land  zie je de dorpen al van ver, zoals hier Warstiens bij Leeuwarden.

In het vlakke Friese land zie je de dorpen al van ver, zoals hier Warstiens bij Leeuwarden.

fryslan_kievitseieren.jpg

Kievitseieren, in Fryslân noemen ze een compleet legsel een "broedsje".

Kievitseieren, in Fryslân noemen ze een compleet legsel een "broedsje".

fryslan_kievit_met_jong.jpg

Kievit met een pas uit het ei gekropen jong.

Kievit met een pas uit het ei gekropen jong.

fryslan_kievit_onder_nestbeschermer.jpg

De 'aaisikers' zoeken en rapen niet alleen eieren, maar doen ook veel aan nestbescherming om zo de weidevogels te beschermen tegen de landbouwmachines.

De 'aaisikers' zoeken en rapen niet alleen eieren, maar doen ook veel aan nestbescherming om zo de weidevogels te beschermen tegen de landbouwmachines.

fryslan_west_herindeling_2018_kaart.jpg

In het westen van Fryslân is per 1-1-2018 flink heringedeeld. Op deze kaart kun je mooi zien hoe de situatie v/a 2018 is geworden. Littenseradiel is over 3 buurgemeenten verdeeld. Waadhoeke is de enige nieuwe gemeente. (© herindeling2018.frl)

In het westen van Fryslân is per 1-1-2018 flink heringedeeld. Op deze kaart kun je mooi zien hoe de situatie v/a 2018 is geworden. Littenseradiel is over 3 buurgemeenten verdeeld. Waadhoeke is de enige nieuwe gemeente. (© herindeling2018.frl)

fr_provincie_fryslan_in_ca._1870_kaart_b._behrns.gif

provincie Fryslân in ca. 1870 kaart B. Behrns

provincie Fryslân in ca. 1870 kaart B. Behrns

fryslan_gemeenten_met_officiele_frietalige_plaatsnamen.jpg

Bij de 6 donkerblauw gekleurde gemeenten op de kaart zijn de plaatsnamen officieel Friestalig. In de gemeenten Dantumadiel, Ferwerderadiel en Littenseradiel staat er ook geen Nederlandstalige variant meer op de plaatsnaamborden, bij de overige 3 wel.

Bij de 6 donkerblauw gekleurde gemeenten op de kaart zijn de plaatsnamen officieel Friestalig. In de gemeenten Dantumadiel, Ferwerderadiel en Littenseradiel staat er ook geen Nederlandstalige variant meer op de plaatsnaamborden, bij de overige 3 wel.

Fryslân

Terug naar boven

Status

- Fryslân is een provincie. De hoofdstad van de provincie is Leeuwarden.

- Tot de grote gemeentelijke herindelingsronde van 1984 had de provincie Fryslân nog 44 gemeenten. Na recentere kleinere herindelingsrondes, waarbij in 2011 de gemeente Súdwest-Fryslân is ontstaan en in 2014 de gemeente De Fryske Marren, en de gemeente Boarnsterhim in dat jaar over 4 omliggende gemeenten is verdeeld, zijn er anno 2017 nog 24 gemeenten in deze provincie, zijnde Achtkarspelen, Ameland, Dantumadiel, De Fryske Marren, Dongeradeel, Ferwerderadiel, Franekeradeel, Harlingen, Heerenveen, Het Bildt, Kollumerland en Nieuwkruisland, Leeuwarden, Leeuwarderadeel, Littenseradiel, Menameradiel, Ooststellingwerf, Opsterland, Schiermonnikoog, Smallingerland, Súdwest-Fryslân, Terschelling, Tytsjerksteradiel, Vlieland en Weststellingwerf.

- In 2018 is er een volgende herindelingsronde geweest, waarbij de volgende 5 gemeenten zijn opgeheven: Franekeradeel, Het Bildt, Leeuwarderadeel, Littenseradiel en Menameradiel. En er is 1 nieuwe gemeente opgericht: Waadhoeke. Daardoor zijn er sinds 2018 in Fryslân nog 20 gemeenten. Voor nadere informatie zie ook de site Herindeling 2018.

- In 2019 fuseren de gemeenten Dongeradeel, Ferwerderadiel en 'Kollumerland en Nieuwkruisland' tot de nieuwe gemeente Noardeast-Fryslân.

- In 2011 is het rapport "Meer burger, minder bestuur / Advies over de toekomstige lokaal-bestuurlijke inrichting van de provincie Friesland" verschenen, waarin een onafhankelijke Commissie van Wijzen pleit voor 9 grote krachtige op de toekomstige taken ingerichte Friese gemeenten (exclusief de Waddeneilanden). Van een aantal gemeenten is nog niet zeker of, wanneer en met wie ze gaan herindelen. Het heeft in ieder geval al wel geleid tot de in de vorige alinea beschreven herindelingen in 2018.

- De oude historische, vaak op landschappelijke overeenkomsten gebaseerde, indeling van de provincie in regio's is in het dagelijks leven niet echt gangbaar meer. Sinds 2011 is er sprake van een pragmatischer indeling van de provincie (en ook dóór de Provincie) in 5 regio's, gebaseerd op politieke en anderszins samenwerkingsverbanden, namelijk Zuidwest, Noardwest, Noordoost, Zuidoost en het Waddengebied. De website Friesland Wonderland heeft de provincie veel verder in detail uitgesplitst en komt tot maar liefst 50 regio's.

- Specifiek voor Fryslân geldt dat de Fransen, die van 1795 tot 1813 in ons land de macht uitoefenden, in 1812 de dan bestaande plattelandsgemeenten (= alle gemeenten behalve de steden en de Waddeneilanden) hebben opgeheven en in 2 of meer nieuwe gemeenten hebben gesplitst. Kennelijk was dit geen succes, want nadat ons land eind 1813 de onafhankelijkheid had herkregen, zijn per 1-10-1816 de gemeenten van voor 1812 hersteld. Voorbeeld: de gemeente Achtkarspelen is in 1812 gesplitst in de gemeenten Augustinusga, Buitenpost en Surhuizum. Per 1-10-1816 is dit weer gemeente Achtkarspelen geworden. Aldus hebben in die bijna 5 jaar tijd ca. 80 gemeenten kortstondig bestaan.

Gezien de zeer korte tijd dat dit van toepassing is geweest, in relatie tot het vele werk om dit bij alle honderden plaatsen waar dit aan de orde is geweest, te vermelden, vermelden wij dit niet expliciet bij de van toepassing zijnde plaatsen op onze site. Degenen die willen weten bij welke gemeenten dit heeft gespeeld en in welke gemeenten zij in de genoemde jaren verdeeld zijn geweest, kunnen dit vinden op Gemeentegeschiedenis.nl > Friesland. Klik op een plaatsnaam, bijv. Akkrum, klik vervolgens op de link onder het kaartje, en je ziet het grondgebied van die toenmalige gemeente, en welke plaatsen er onder hebben gevallen.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
"Als we met betrekking tot de vroege middeleeuwen over ‘stammen’ spreken, denken we tegenwoordig niet meer aan een raciaal begrip, maar meer aan een politiek-cultureel verbonden groep mensen onder leiding van een aanvoerder. Deze groepen konden zich onderling ook weer aaneensluiten tot grotere stammen. De klassieke schrijvers hebben ons wel de aanduidingen overgeleverd waaronder deze stammen bekend geweest zijn, maar meestal niet de namen van de gebieden waar zij zich ophielden. Dat komt omdat die namen toen veelal nog niet bestonden. De meeste stammen trokken rond en hadden geen permanente vestigingsplaats. Bovendien werd in deze vroege periode nog weinig territoriaal gedacht, zodat het niet altijd relevant geacht werd het woongebied van de stam afzonderlijk te benoemen. Het was alleen de aanduiding van de stam zelf die telde.

Pas in de loop van de volksverhuizingstijd begon er een echte regionale indeling te komen. In de Karolingische tijd blijken alle grotere en kleinere gewesten van het rijk een naam te hebben. Bij die naamgeving is soms gebruik gemaakt van de oude Germaanse of zelfs voorgermaanse stamaanduidingen. Die moeten uit een zeer vroege taalfase stammen, want hun oorspronkelijke betekenis is meestal niet of nauwelijks te achterhalen. Friesland is zo'n geval, waar de Friezen hun naam aan het door hen bewoonde gebied gegeven hebben. Aanvankelijk strekte dit zich langs de hele kust, van Zeeuws-Vlaanderen tot De Weser uit; de latere provincie is tot wat bescheidener proporties teruggebracht. Toch betekent dit wel, dat we de vroegmiddeleeuwse inwoners van de kuststreken van Groningen, Holland en Zeeland in feite als Friezen moeten aanduiden. Wat overigens de spelling van de provincienaam Friesland betreft is de vorm die met een F- begint lange tijd niet de enige geweest. Nog in de Grondwet van 1840 luidde de officiële schrijfwijze Vriesland. De spelling Friesland verscheen pas in die van 1848."(1)

Spelling
- Sinds 1997 is Fryslân de officiële naam van de provincie. Sinds dat jaar is er formeel geen Nederlandstalige naam meer en hoort óók in het Nederlands de spelling Fryslân te worden gebruikt (op het provinciale bord elders op deze pagina wordt dat mooi gevisualiseerd). In de praktijk wordt in de Nederlandse spreek- en schrijftaal nog vaak de naam Friesland gebruikt (overigens, zo nemen wij waar, wordt er ook door Friese instanties pragmatisch mee omgegaan...).

Terug naar boven

Het Fries

- Sinds 2007 zijn ook de meeste waternamen in de provincie officieel in het Fries. - Overzicht waternamen in Fryslân.

- Het Fries is naast het Nederlands de enige andere Rijkstaal. Verder is er nog een aantal streektalen in Fryslân. Welke dat zijn kun je lezen in de Streektalenatlas 2014.

- De Fryske Taalatlas (verschijnt 1x in de 4 jaar, onder de link vind je editie 2015) geeft een visueel overzicht van het beheersingsniveau en het gebruik van het Fries door de inwoners van Fryslân. Hierbij is gekeken naar het beheersingsniveau van de Friese taal (verstaan, spreken, lezen en schrijven) van de inwoners per gemeente. Je vindt in de Friese taalatlas meestal een weergave van de gehele provincie en van elke gemeente, met uitzondering van de waddeneilanden. Daarnaast wordt aandacht geschonken aan onder andere de ontwikkelingen op het gebied van taaloverdracht, het taalbeleid van gemeenten en de keuze van de inwoners voor een Friestalige huwelijksvoltrekking. De taalatlas is speciaal voor gemeenten bedoeld. Hiermee kunnen zij een doordacht en passend taalbeleid ontwikkelen.

- Op de site Gemeenten en Frysk vind je informatie over hoe de Friese gemeenten met het Fries in hun gemeente om kunnen gaan en hoe ze daar 'taalbeleid' voor kunnen maken.

Terug naar boven

Ligging

De provincie Fryslân ligt in het noorden des lands, en grenst in het N en NW aan de Waddenzee en - N van de waddeneilanden Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog - aan de Noordzee, in het O aan de provincie Groningen, in het Z aan de provincies Overijssel en Flevoland, en in het ZW en W aan het IJsselmeer.

Terug naar boven

Statistische gegevens en andere data

- De provincie Fryslân heeft ca. 295.000 huizen met ca. 650.000 inwoners op een oppervlakte van ca. 3.342 km2 land. Verder is er nog ca. 2.407 km2 water.

- Met een gemiddeld aantal inwoners van 193 per km2 is Fryslân na Drenthe de dunstbevolkte provincie van Nederland.

- De provinciale website Staat van Fryslân biedt een schat aan statistische gegevens over met name demografie, cultuur / taal / onderwijs, economie / toerisme / recreatie, lokaal bestuur en veiligheid, milieu / duurzame energie, natuur en landschap, ruimte / wonen en erfgoed, sociaal beleid en zorg, verkeer en vervoer, en water.

- "De provincie Fryslân heeft te maken met veranderingen in de bevolkingssamenstelling. Er komen meer ouderen, minder jongeren en daarnaast krimpt de bevolking. Deze veranderingen kunnen we niet keren en hebben effect op de leefbaarheid in delen van Fryslân. Het inwonertal daalt tot 637.500 in 2030 en 619.000 in 2040. De urgentie om krimpmaatregelen te nemen wordt hiermee bevestigd.

We willen Fryslân vitaal en leefbaar houden. In de beleidsbrief Krimp en Leefbaarheid beschrijven we dat wij een rol zien voor onszelf in de samenwerking met overheden, maatschappelijke organisaties en marktpartijen. De komende periode zal de provincie als partner vooral faciliteren en stimuleren op het gebied van: goede spreiding en bereikbaarheid van (zorg)voorzieningen; digitalisering, de uitrol van breedband; onderzoeken van een transitiefonds voor een woningbestand en maatschappelijk vastgoed passend bij de veranderende bevolkingsopbouw; verbinden van agenda’s van stad en platteland; speciale aandacht voor het groeiend aantal ouderen.

Bij het maken van (beleids)keuzes wordt rekening gehouden met krimp en leefbaarheid door: bij beleid en plannen rekening te houden met de demografische transitie; bij financiële ondersteuning van projecten de toekomstbestendigheid na te gaan (ruimtelijk en o.g.v. exploitatie); het maken van scherpe keuzes waar iets wel, maar wellicht ook niet kan (voorzieningenspreiding)." (bron en voor nadere informatie zie de pagina Krimp en Leefbaarheid op de site van de provincie Fryslân)

Terug naar boven

Friese plaatsnamen

- Overzicht van de 419 officiële plaatsnamen in Fryslân (dit zijn dus bepaald niet 'alle plaatsen' in deze provincie, zoals het document ten onrechte stelt, maar alleen de plaatsen waar in 1978, bij het ontstaan van het huidige postcodesysteem, een eigen postcode met bijbehorende postale plaatsnaam aan is toegekend. Het betreft in ieder geval alle steden en dorpen en daarnaast enkele tientallen buurtschappen. Waarmee dus nog de ca. 600 buurtschappen ontbreken waar in genoemd jaar de namen niet formeel van zijn vastgesteld en waar men lokaal dus zelf maar e.e.a. interpreteert op bebording e.d., met oneenduidigheden van dien).

Sommige gemeenten in Fryslân kennen alleen Nederlandstalige plaatsnamen, andere alleen Friestalige, en weer andere hebben op de plaatsnaamborden de Nederlandstalige bovenaan staan met de Friese eronder of andersom. Wij hebben in de naamgeving in de plaatsenlijst de officiële namen aangehouden zoals zij door de gemeenten zelf in 2009 in het kader van de in dat jaar in werking getreden gemeentelijke Basisregistraties Adressen en Gebouwen (BAG) zijn vastgesteld (vaak zijn die schrijfwijzen overigens ook al eerder vastgesteld geweest). Doorgaans zijn dat de namen zoals zij alleen, dan wel bovenaan, op de plaatsnaamborden staan vermeld.

Uitzondering: de voormalige gemeenten Wymbritseradiel, Nijefurd en Gaasterlân-Sleat hebben weliswaar op de plaatsnaamborden de Friestalige naam bovenaan staan, maar hebben in de BAG toch gekozen voor de Nederlandstalige naam als zijnde de officiële. Vandaar dat wij die ook hebben gehanteerd in de plaatsenlijst op Plaatsengids.nl. Uiteraard hebben wij voor de herkenbaarheid bij de Friestalige namen ook de Nederlandstalige variant erbij vermeld en andersom (onder het kopje Naam).

Officieel Friestalige plaatsnamen
De volgende gemeenten hebben voor hun plaatsnamen de Friestalige naam vastgesteld als zijnde de officiële naam (in het kader van de in 2009 in werking getreden Basisregistraties Adressen en Gebouwen BAG, of reeds eerder). Deze hebben wij dan ook met de Friestalige naam in de plaatsenlijst opgenomen (met in de tekst de Nederlandstalige naam erbij vermeld): Boarnsterhim, Dantumadiel (sinds 2009), Ferwerderadiel, Leeuwarderadeel (sinds 2010), Littenseradiel, Menameradiel (sinds 2010) en Tytsjerksteradiel. Bij de overige gemeenten hebben wij de Nederlandstalige naam gehanteerd (met in de tekst de Friestalige naam erbij vermeld).

Spelling van de plaatsnamen op de plaatsnaamborden
Qua schrijfwijzen van gemeentenamen, plaatsnamen en plaatsnaambord-opschriften, komen in Fryslân de volgende varianten voor:
1- Gemeentenaam en plaatsnamen officieel Nederlandstalig, op plaatsnaamborden Nederlandstalige namen bovenaan, Friestalige eronder: Achtkarspelen, voorm. gem. Bolsward (sinds 2011: gemeente Súdwest-Fryslân), Dongeradeel, Franekeradeel, Harlingen, Heerenveen (uitzondering: De Knijpe heet sinds 1970 De Knipe), Het Bildt, Kollumerland en Nieuwkruisland, Leeuwarden, Opsterland, Smallingerland, voorm. gem. Sneek (sinds 2011: gemeente Súdwest-Fryslân).
2- Gemeentenaam en plaatsnamen officieel Nederlandstalig, op plaatsnaamborden alleen de Nederlandstalige namen: Ameland, Lemsterland, Ooststellingwerf, Schiermonnikoog, Terschelling, Vlieland, Weststellingwerf.
3- Gemeentenaam en plaatsnamen officieel Friestalig, op plaatsnaamborden alleen de Friestalige namen: Boarnsterhim, Ferwerderadiel, Littenseradiel.
4- Gemeentenaam officieel Friestalig, plaatsnamen officieel (BAG) Nederlandstalig, op plaatsnaamborden Friestalige namen bovenaan, Nederlandstalige eronder: Gaasterlân-Sleat, voorm. gem. Nijefurd (sinds 2011: gemeente Súdwest-Fryslân), voorm. gem. Wymbritseradiel (sinds 2011: gemeente Súdwest-Fryslân).
5- Gemeentenaam officieel Friestalig, plaatsnamen officieel (BAG) Nederlandstalig, op plaatsnaamborden Nederlandstalige namen bovenaan, Friestalige eronder: Skarsterlân, voorm. gem. Wûnseradiel (sinds 2011: gemeente Súdwest-Fryslân).
6- Gemeentenaam en plaatsnamen officieel Friestalig, op plaatsnaamborden Friestalige namen bovenaan, Nederlandstalige eronder: Tytsjerksteradiel.
7- Gemeentenaam en plaatsnamen officieel Friestalig, op plaatsnaamborden Nederlandstalige namen bovenaan, Friestalige eronder (wordt naar wij aannemen nog aangepast): Dantumadiel (per 2009). Menameradiel: plaatsnamen Friestalig sinds 2010, gemeentenaam sinds 2011. De borden in Menameradiel worden pas vervangen als ze aan vervanging toe zijn.
8- Gemeentenaam officieel Nederlandstalig, plaatsnamen officieel Friestalig (sinds 2009), op plaatsnaamborden alleen de Nederlandstalige namen (wordt naar wij aannemen nog aangepast): Leeuwarderadeel.

Friestalige buurtschapsborden ook bij gemeenten waar de dorps- en stadsnamen formeel Nederlandstalig zijn
Wat het geheel nog gecompliceerder maakt, is dat veel buurtschappen (waar doorgaans de spelling niet formeel van is vastgesteld, omdat het vaak geen formele woonplaatsen zijn voor postcodeboek en BAG) alleen de Friestalige plaatsnaam op de plaatsnaamborden hebben, ook als de overige plaatsnamen in die gemeente (de dorpen en steden dus) formeel Nederlandstalig zijn (met name voor postcodeboek en BAG). Dat zie je bijvoorbeeld in de gemeente Dongeradeel, maar ook bij buurtschappen zoals Noarderein in de gemeente Smallingerland (waarbij de straatnaam dan weer wel Noorderend heet...). Omdat men dat lokaal kennelijk de voorkeursspelling vindt, hebben wij ons daar maar aan geconformeerd. Waardoor je dus de oneenduidige situatie krijgt dat dorpen en steden in een gemeente zoals Dongeradeel de Nederlandstalige naam hebben (omdat dat formeel zo is vastgesteld), en buurtschappen de Friestalige naam (omdat dat zo op de plaatsnaamborden staat en voor deze plaatsen formeel, in tegenstelling tot bij de dorpen en steden, geen spelling is vastgesteld). Bij buurtschappen zonder plaatsnaamborden, maar met straatnaam gelijk aan buurtschapsnaam, houden wij de straatnaam aan als kennelijke voorkeursspelling. In overige situaties bekijken wij per geval wat kennelijk de voorkeursspelling is.

Onlogische, oneenduidige en foute spellingen
Het valt ons op dat vooral veel buurtschappen onlogisch of oneenduidig en soms zelfs gewoon fout worden gespeld, bijvoorbeeld dat ter plekke verschillende spellingen waar te nemen zijn op plaatsnaamborden, straatnaamborden en/of richtingwijzers. Zoals het plaatsnaambord in het Fries en het gelijkluidende straatnaambord in het Nederlands (bijv. bij het reeds genoemde Noarderein) of andersom (bijv. bij Blauwverlaat), verschillende Friese varianten op kaarten en bebordingen, een spelling die zowel in het Fries als in het Nederlands niet correct is (zie bijv. de wegnamen in Gooium), Nederlandstalige richtingwijzers in een qua plaatsnamen Friestalige gemeente (Poppenhûzen en Warniahûzen gem. Boarnsterhim), Friestalige richtingwijzers naar Nederlandstalige plaatsnaamborden (Oude Schouw) en ga zo maar door. Daar komt bij dat de Regeling voor de officiële spelling van het Fries, die in 1970 is vastgesteld, in 1980 is gewijzigd, maar dat dat kennelijk nog niet tot alle gemeenten - in ieder geval niet tot sommige van hun plaatsnaamborden en straatnamen - is doorgedrongen. Een 'mooi' voorbeeld hiervan is Greate Wierrum. Dat maakt de reeds complexe materie er nog verwarrender op...

N.B.: Bij de vorige en deze alinea gaat dus het gezegde "Don't shoot the messenger" op, oftewel de oneenduidigheden e.d. liggen niet aan ons, maar aan de gemeenten in kwestie die hier oneenduidig mee omgaan. Als redacteuren constateren, compileren en duiden wij slechts.

- Voor wie overzicht van en inzicht in de complexe materie van de oneenduidigheid in de Friese plaatsnamen, straatnamen en bebording wil krijgen, bevelen wij het artikel Friese plaatsnamen als cultureel erfgoed aan (Ferjan Ormeling en Arjen Versloot, in It Beaken, 2008).

- Zie ook de (provinciale) folder 'Veelgestelde vragen over Friese plaatsnamen'.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Fryslân, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- De Kanon fan de Fryske skiednis is een lijst van 41 onderwerpen, zogeheten ´vensters´ (11 en 30, symbolisch voor de 11 steden en 30 overige gemeenten die er tot 1984 in deze provincie waren) met de belangrijke gebeurtenissen in de geschiedenis van de provncie. Deze canons zijn mede bedoeld als handvat voor het geschiedenisonderwijs. De Kanon van Fryslân (tekstversie) is ook te bekijken in een tv-serie van SkoalTV (SchoolTV). Dat zijn 21 afleveringen. Onder de link vind je aflevering 1. In de rechterkolom van die YouTube-pagina kun je de overige 20 afleveringen een voor een opzoeken en afspelen.

- Tresoar is de naam van het Fries Historisch en Letterkundig Centrum. De website geeft toegang tot een groot aantal databases waarmee het mogelijk is om thuis (voor-)onderzoek te doen in de collectie van Tresoar.

Op de site van Tresoar vind je o.a. een beschrijving van alle Friese plaatsen rond 1840 door A.J. van der Aa, plus oude kaarten van de Friese gemeenten (met name Eekhoff 1849/1859 en Schotanus 1664 en 1718.

- Het nieuwe Fries Museum, sinds 2013 aan het Wilhelminaplein in Leeuwarden (voorheen aan de Turfmarkt) gaat over de Friezen en over Fryslân, een eigenzinnig stukje ‘buitenland in Nederland’. Over de 11 steden en het platteland, de haat-liefde verhouding met het water, de zoektocht naar het typisch Friese en de plek van deze provincie in de wereld. De schilderijen van Gerrit Benner, het zwaard van Grutte Pier, de film De Overval: samen vertellen ze het verhaal van Friesland.

In opdracht van Stichting Kolleksjesintrum Fryslân heeft Bouwgroep Dijkstra Draisma in 2015 het meest duurzame opslagdepot in Nederland gebouwd voor het Fries Museum, Tresoar en het Natuur- Scheepvaart- en Landbouwmuseum. Het gebouw is in vergelijking met traditionele depots bijzonder 'installatie-arm'. De basis voor het ontwerp zijn betonnen depotruimten met een luchtdichte schil met een buitengewoon hoge Rc-waarde van 10 m2K/W en een juist niet geïsoleerde betonnen vloer. Deze werkt als een accumulator van aardwarmte en -koude. Dit zorgt het hele jaar, zowel overdag als ’s nachts, voor een zeer gelijkmatige binnentemperatuur en luchtvochtigheid binnen de vastgestelde marges. In combinatie met een minimale installatietechniek en andere maatregelen dalen de exploitatiekosten met bijna 50% in vergelijking met een 'traditioneel' duurzaam depot.

- Op de site Wumkes.nl zijn vele werken over de geschiedenis van Fryslân digitaal beschikbaar gesteld.

- Het in 1827 opgerichte Koninklijk Fries Genootschap van Geschiedenis en Cultuur zet zich in om het onderzoek naar en de belangstelling voor de Friese geschiedenis en cultuur te bevorderen.

- Stichting Archief- en Documentatiecentrum voor r.k. Friesland.

- Stichting Freonen fan de argiven in Fryslân (Stichting FAF).

- Historisch Tijdschrift Fryslân.

- Voor veel mensen die in vrede zijn opgegroeid is het moeilijk voor te stellen wat de Tweede Wereldoorlog teweeg heeft gebracht. In het ergste geval waren dat verlies van een naaste, onderdrukking en honger. Bijna iedereen heeft momenten gekend van angst en wantrouwen en voor moeilijke - soms onmogelijke - keuzes gestaan. Niet alle mensen die de oorlog bewust hebben meegemaakt vertellen daar graag over. Maar wanneer ze dat wel doen, hangen we aan hun lippen en luisteren we aandachtig naar wat ze te vertellen hebben. De generatie die nog over de oorlog kan vertellen, wordt echter steeds kleiner. Met de historische documentaireserie 'Fryslan 4045 | Wat de oarloch mei ús die' willen Tresoar, Omrop Fryslân en het Fries Film Archief daarom verhalen uit die tijd vertellen, verhalen die niet of nauwelijks bij het grote publiek bekend zijn. Samen geven ze een beeld van de oorlogsjaren in Friesland.

- Van 13 miljoen Friezen zijn de geboorte-, trouw- en overlijdensgegevens sinds eind 2015 online beschikbaar. Het gaat hierbij om alle Friezen die geboren, getrouwd of overleden zijn in de provincie Friesland, van de 16e eeuw tot begin jaren zestig van de vorige eeuw. De gegevens zijn te vinden op het genealogisch platform AlleFriezen.

- Stichting Erfgoed Fundaasje duikt graag in bedrijfs- en familiegeschiedenissen. Zij houdt zich o.a. bezig met het verzamelen, beschrijven en digitaliseren van schriftelijk en materieel archiefmateriaal. Als een archief in kaart is gebracht, draagt de stichting haar kennis over aan Tresoar. Eventueel kunnen families (delen van) een archief alleen in bruikleen geven, zodat ze toch eigenaar blijven. En ze kunnen privacybepalingen opleggen, zodat stukken niet voor iedereen inzichtelijk zijn. Maar dan wordt het erfgoed in ieder geval goed bewaard. Want dat is het belangrijkste doel van de stichting. Voor nadere informatie zie ook het interview met de stichting in LC, 2-5-2017.

- In maart 2018 is het boek 'Een meelijwekkend volk' verschenen, een bloemlezing van teksten uit de oudheid en vroege middeleeuwen waarin ‘vreemden’ over Friezen schrijven. Voor het eerst zijn die teksten gezamenlijk in zowel Nederlandse als Friese vertaling gebundeld. De periode is ruim genomen: van de vroegste geschriften van de Romeinen waarin melding wordt gemaakt van de continentale kuststrook in Noordwest-Europa, tot de laatste vroegmiddeleeuwse auteurs die zich nog konden verwonderen over schokkende voorbeelden van Friese onaangepastheid.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In de jaarlijkse Rede van Fryslân houdt iemand van buiten de provincie met het oog op de toekomst de provincie een spiegel voor. In mei 2017 was dat oud-minister Pieter Winsemius, met als thema "de Friese vrijheid door de eeuwen heen".

- Notitie Taakbewust toekomstbestendig (2009) van de provincie Fryslân, waarin zij een beeld schetst van mogelijk toekomstige herindelingen in de provincie. De Stichting voor Beleidsanalyse en Bestuursondersteuning pleit voor kleinschaliger samenwerkingsverbanden.

- Opwaardering N381 Zuidoost-Fryslân.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De stad Leeuwarden staat als Culturele Hoofdstad van Europa in 2018 nationaal en internationaal in de etalage. Ook vele andere plaatsen in de provincie haken daar bij aan om zich 'op de kaart' te zetten. Naast alle culturele evenementen wil de Provincie de gasten uit binnen- en buitenland ertoe verleiden ook al het andere moois in onze provincie te ontdekken. Met de verkiezing 'It Moaiste fan Fryslân' hebben de Friese bevolking en een vakjury ieder voor de helft een top 100 samengesteld van de absolute topstukken uit de Friese schatkamer. Met deze top 100 worden voor 2018 routes gemaakt langs de mooiste huizen, kerken, dorpen en steden.

De 10 winnaars van de publieksverkiezing hebben in een eindronde gestreden om de titel It Moaiste fan Fryslân. Dat waren: de kliffen van Gaasterland, het stadhuis van Bolsward, de Centraal Apotheek in Leeuwarden, het Karmelklooster in Drachten, het Eise Eisinga Planetarium in Franeker, de Waterpoort in Sneek, de eilander huisjes op Schiermonnikoog, de Friese Waddendijk, de Noorderhaven in Harlingen en Park Vijversburg in Tytsjerk. In november 2017 is de winnaar bekend gemaakt. Dat is geworden het Eise Eisinga Planetarium in Franeker.

- Cultuurhistorische Kaart Fryslân.

- Stichting Alde Fryske Tsjerken zet zich in voor behoud en restauratie van de oude kerken in de provincie. Zij heeft ca. 40 kerken in beheer. Op de site kun je ze allemaal bekijken. Rapport Hergebruik Fryske Tsjerken (2012). Het Team Fryske Tsjerken denkt met de dorpen mee die een zinvolle herbestemming zoeken voor hun aan de eredienst onttrokken kerken. De middeleeuwse kerken vormen 'het grootste museum van Fryslân', aldus kerkendeskundige Justin Kroesen, docent aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Veel kerken zijn echter maar zelden voor publiek geopend. Daarom is er sinds 2004 Tsjerkepaad, de zomerse openkerkenroute, waarbij ca. 250 kerken hun interieur op bepaalde dagen en tijden openstellen voor bezinning, bezichtiging en evt. overige activiteiten zoals tentoonstellingen, lezingen en concerten.

- Op de site van de Stichting Restauratie Hulpfonds Klokkenstoelen (de meeste klokkenstoelen in ons land staan in de provincie Fryslân, vandaar dat wij de link hier plaatsen) vind je o.a. overzichten van klokkenstoelen in ons land en nieuwsbrieven met nieuws over o.a. restauratie van klokkenstoelen.

- Anderhalve eeuw geleden stonden in Fryslân maar liefst 2400 molens. Nu zijn het nog ca. 130 werkende molens, waarvan Stichting De Fryske Mole er 42 in bezit heeft. Samen met andere moleneigenaren zet zij zich in voor het behoud van deze molens. - Het Gild Fryske Mounders is het opleidingsorgaan voor vrijwillige molenaars in Fryslân. Sinds de oprichting van de vereniging zijn reeds vele molenaars geslaagd en bevoegd om zelfstandig een molen te mogen bedienen. Het Gild Fryske Mounders geeft samen met Stichting De Fryske Mole ieder kwartaal het blad 'De Utskoat' uit, met informatie over activiteiten en over het wel en wee van de Friese molens.

- Op de site van Stichting Windmotoren Friesland vind je een bestand met alle 257 windmotoren en windmotor-restanten die er momenteel in deze provincie nog zijn.

- Fryslân stond vroeger vol met oude windwatermolens die het water wegmaalden om het land droog te houden. Moderne gemalen, die niet meer afhankelijk zijn van de wind, hebben deze karakteristieke molens overbodig gemaakt. Veel van deze molens zijn voor het waterbeheer door de tand des tijds teloor gegaan. Gelukkig heeft Stichting Waterschapserfgoed een aantal windwatermolens weten te behouden. De stichting is ook eigenaar van enkele bijzondere oude gemalen en andere waterstaatkundige werken die gerestaureerd zijn. Daarnaast probeert de stichting sommige objecten een nieuwe bestemming te geven. Een goed voorbeeld is het gemaal Veenpolder in Echten, waarin tegenwoordig een kunstgalerij en een expositie is gevestigd.

De stichting is eind 2004 opgericht op initiatief van Wetterskip Fryslân, met het oog op het in stand houden van zijn niet meer functionele, maar cultuurhistorisch waardevolle onroerend goed. In 2008 zijn 23 objecten (molens, sluizen, windmotoren en gemalen) door het waterschap overgedragen aan de stichting, met de verplichting om deze in stand te houden. Daar richt de stichting zich in eerste instantie dan ook voornamelijk op. Daarnaast rekent de stichting het tot haar taken om actief ‘het verhaal van het water’ (de geschiedenis van de waterbeheersing) uit te dragen aan de hand van de waterschapserfgoed objecten. Op de website van de stichting vind je beschrijvingen in tekst en beeld van alle waterschapserfgoed objecten die de stichting in eigendom heeft.

- Boerderijenstichting Fryslân zet zich in voor het behoud en waar nodig herbestemming van de karakteristieke bouwkunst op het Friese platteland, in het bijzonder die van boerderijen, hun bijgebouwen en de boerenerven.

- De site Stinsen in Friesland, opgezet en onderhouden door Kees Braaksma, bevat beschrijvingen in tekst en beeld van bijna 600 stinsen en states die in de provincie voorkomen en voorkwamen. Want vele zijn in de loop der tijd afgebroken. Maar gelukkig zijn er ook nog veel over die je nog wél kunt bezichtigen. - In februari 2018 is het boek 'Staten, stinzen en buitenplaatsen in Friesland. Plaatsen van verdediginge als wel tot aangename en gemaklijke wooningen gebouwd' verschenen (auteur: kunsthistorica Rita Radetzky). Het boek omvat de grondig herziene teksten van de drie brochures van Stichting Staten en Stinzen (die het boek heeft uitgegeven), plus uitbreidingen en vooral veel fraaie illustraties. Voor het fotowerk is fotografe Marieke Balk langs alle monumenten gereisd en er zijn ook bijzondere bestaande opnames achterhaald en afgebeeld.

- Terpen zijn kenmerkende elementen in het Friese landschap. Vanaf ongeveer 500 v Chr. gingen mensen op terpen wonen op de kwelders langs de kusten van Groningen en Fryslân. Veeteelt en akkerbouw leverden veel op in dit vruchtbare kweldergebied. Terpen zijn woonheuvels die de mens opwierp in destijds nog onbedijkte gebieden. Tussen ongeveer 1850 en 1950 zijn veel terpen geheel of deels afgegraven om de vaak vruchtbare grond als meststof te kunnen verkopen. Talloze archeologische vondsten kwamen daarbij tevoorschijn, zoals potten en objecten van aardewerk, benen werktuigen, bronzen beeldjes en runenhoutjes. De terpen hebben sindsdien internationale bekendheid gekregen.

De provincie en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zijn in 2011 het Terpenproject Fryslân gestart, waarbij naar oplossingen wordt gezocht om verval van de terpen tegen te gaan. In het kader van het Terpenproject heeft de provincie in 2012 een terp bij Berltsum aangekocht. De Vereniging voor Terpenonderzoek heeft als doel het bevorderen van het archeologisch onderzoek naar de activiteiten van de bewoners van de kwelders langs de Waddenzee. Waar mogelijk draagt de vereniging bij aan de bescherming en het behoud van wierden en terpen en hun landschappelijke context. Sinds augustus 2014 wordt onderzoek gedaan naar de overblijfselen van de vroegere terp Stapert bij Wommels, een van de oudste terpen van ons land.

- In 1874, anderhalve eeuw nadat de provincies Groningen en Friesland hun grenzen hebben bepaald, wordt de scheidslijn tussen de beide provincies gemarkeerd met 25 ijzeren grenspalen. Inmiddels weer bijna anderhalve eeuw verder, zijn vandaag de dag 4 palen verdwenen, maar is de rest nog terug te vinden, in allerlei toestanden: van prachtig, historisch verantwoord, gerestaureerd of fantasievol opgeschilderd tot volkomen vervallen en onttakeld. Onder de link worden alle exemplaren beschreven.

- Monumentenwacht Fryslân reikt eigenaren van monumenten een helpende hand. Met (periodiek) inspecteren en rapporteren én met klein (nood)herstel.

- Steunpunt Monumentenzorg Fryslân ondersteunt overheden, erfgoedorganisaties, eigenaren en beheerders van monumenten, door actuele informatie te verstrekken over de monumentenzorg, archeologie en al het andere erfgoed in deze provincie.

- Bij Museumfederatie Fryslân zijn ruim 70 musea in de provincie aangesloten.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- De vrijwilligers van Stichting Friesland Beweegt verzamelen iedere week honderden leuke evenementen, uitjes en workshops in één overzichtelijke agenda. Organiseer je zelf iets dat er nog niet in staat, dan kun je dat gratis aanmelden. De stichting organiseert ook zelf spraakmakende belevenissen voor de actieve recreant. Zo is er de Eilandvijfdaagse met historische zeilschepen en iedere dag wandelen en fietsen op een ander eiland, diverse Elfstedentochten, de Boerderijenwandeltocht en de Afsluitdijk Tijdrit.

- Stichting Ach, Mea Culpa ("Ach, mijn schuld") brengt maatschappijkritisch theater, op rijm, gericht op plattelandsproblematiek en ontwikkelingen. Met humor en erotiek, literatuur en filosofie, actualiteit en historie, beoogt dit theatergezelschap cultuur daar te brengen waar het feest der herkenning tot verbondenheid leidt. In kroegen, kerken, dorpshuizen en theaters, door heel Fryslân.

- Een typisch Friese traditie is de uitdaging om in het voorjaar het eerste kievitsei te vinden. Die datum komt de laatste decennia overigens steeds vroeger in het voorjaar te liggen. Waarom dat zo is, kun je lezen in het Compendium voor de Leefomgeving. Het eerste kievitsei staat symbool voor het begin van het voorjaar. Het eizoeken is aan strenge regels onderworpen en de zoekers moeten een 'aaisikerspas' en een 'nazorgpas' hebben ten teken dat zij zich aan de regels (waaronder nestbescherming) conformeren. Het 'aaisykje', zoals het in het Fries heet, wordt door tegenstanders geregeld ter discussie gesteld. De Bond van Friese Vogelwachten legt uit hoe de aaisykje-vork in de steel zit. In 2016 heeft de rechter er geen ontheffing voor gegeven. - Anno 2017 wordt nagedacht over de opties voor het Aaisykjen in de toekomst. - In 2017 mochten er geen kievitseieren worden geraapt. De vinders van het eerste ei zijn wel door de (meeste) burgemeesters en door de Commissaris van de Koningin gehuldigd. - In 2017 was de vinder van het eerste Friese kievitsei Herman Mooi uit Wolvega, die het ei vond bij Slijkenburg.

- Jaarlijks op een dinsdagavond in april is er het Grut Frysk Diktee (Groot Fries Dictee) (in 2018 voor de 16e keer). De Statenzaal van het Provinciehuis in Leeuwarden is de arena waar de dicteeschrijvers tegen elkaar strijden.

- Tijdens de Friese Molendag (op een zaterdag eind april) zijn veel van de Friese molens geopend voor bezichtiging. De Friese Molendag is ontstaan in 1999 vanuit de publieke en verenigingsvraag (Gild Fryske Mounders) om een dag te organiseren voor Friese molens. Naast de Landelijke Molendag in mei heeft de werkgroep Friese Molendag besloten deze dag vanaf 2017 los van de landelijke Open Monumentendagen in september te organiseren (waar het voorheen mee gecombineerd werd), en wel op een zaterdag eind april, zodat deze dag niet meer in de schaduw staat van een ander landelijk evenement, én de molenaars op de landelijke Open Monumentendagen zelf ook eens ergens heen kunnen.

- Bevrijdingsfeastival Fryslân (5 mei).

- In de week van Hemelvaartsdag (in 2018 voor de 72e keer) is er de 11-Stedenwandeltocht. Een 207 kilometer lange tocht die de wandelaars in 5 dagen door de historische Friese 11 steden leidt. Tussen de steden wandel je door het uitgestrekte weidelandschap en pittoreske dorpjes. Tijdens de tocht kun je genieten van de weidse vergezichten, de prachtige velden met grazende koeien, Friese paarden en de rijke geschiedenis van het landschap. Je wandelt per dag een afstand van gemiddeld 45 km. Alleen de laatste etappe van Dokkum naar Leeuwarden is korter (28 km). Het is ook mogelijk om 1 of 3 dagen deel te nemen. Zo kan ieder op z’n eigen manier genieten van de onvergetelijke sfeer van de ‘Wandeltocht der Tochten’. Voor diegene die de gehele tocht volbrengt is er het felbegeerde 11-Stedenwandelkruisje, een van de drie officiële 11-Stedenkruisjes.

- Tijdens de pinksterdagen trekt men steppend, fietsend en met de motor / auto / trike / solex langs de Friese Elf Steden. Ook voor wie de ronde niet maakt of de deelnemers niet staat aan te moedigen, is er langs de route van alles te doen, bijvoorbeeld mooie voertuigen kijken, een braderie bezoeken, naar de kermis gaan of genieten van muziek.

Op zondag 26 mei 1985 zijn 13 personen vanuit Bolsward op een step met wielmaat 12,5" vertrokken om langs de elfsteden te gaan. Onder het motto “op kinderspeeltuig voor kinderspeeltuig” werd geld opgehaald voor KDC It Mearke, een kinderdagverblijf voor meervoudig gehandicapte kinderen in Bolsward. Met deze sponsortocht was een traditie geboren. De Bolswarder Step Vereniging (BSV) werd opgericht en sindsdien wordt op 1e Pinksterdag de Step Elfstedentocht georganiseerd.

De Fietselfstedentocht is er al sinds 1912. Deze 235 km lange tocht start en finisht in Bolsward. De ca. 15.000 deelnemers starten in 23 verschillende groepen, ’s morgens tussen 05.00 en 08.00 uur. Iedere 8 minuten start er een groep met ongeveer 650 deelnemers. Om de tocht te volbrengen moeten de deelnemers alle stempels bij de verschillende posten hebben gehaald en uiterlijk om 24.00 uur bij de laatste finishcontrole in Bolsward zijn.

Op tweede pinksterdag organiseert de Friesche Motorclub de Elfstedentocht voor motoren, trikes, auto’s en Solexen. Het is een toerrit van ca. 240 kilometer door het fraaie Friese land.

- Een bijzonder fenomeen in Fryslân zijn de jaarlijkse Iepenloftspullen (openluchtspelen) in de zomer. Ca. 15 dorpen doen aan deze jaarlijkse traditie. De bekendste is het Iepenloftspul van Jorwert. Jaarlijks worden Gouden Gurbes uitgereikt (een variant van de Oskar) voor de beste hoofdrol, de beste bijrol, de beste voorstelling en de beste vormgeving. Gurbe is een mannetje dat al sinds 1952 met zijn vrouw Loltsje dagelijks commentaar op het nieuws geeft op de voorpagina van de Leeuwarder Courant.

- De Kennedymars Fryslân (eind augustus) heeft een lengte van 80 km en voert je door het coulissenlandschap en het terpengebied van Noordoost-Fryslân. Je kunt ook kiezen voor 20, 40 of 60 km.

- De 11 Steden MTB Marathon (weekend eind augustus of begin september, start en finish te Dokkum) voerde je tijdens 3 dagen fietsen over voornamelijk onverharde wegen, langs de 11 historische binnensteden van Friesland en natuurlijk alle andere landschappen die je daarbij onderweg tegenkomt. Het evenement was er van 2012 t/m 2016 en is er in 2017 in ieder geval niet; dat jaar benut men om te inventariseren of men het evenement in de jaren daarna wel of niet weer wil organiseren.

- Begin september is er gedurende 5 dagen de Stand Up Paddle Elfstedentocht. De deelnemers peddelen in 5 dagen 220 km langs de 11 Friese steden.

- Stichting Wampex Nederland organiseert de jaarlijkse WAMPEX in of nabij Fryslân op 3 vrijdagavonden/nachten in het najaar. Een WAMPEX kan worden getypeerd als een nachtelijke wandel-/puzzeltocht met opdrachten onderweg. Het is geen survival-run! De totale juiste lengte van de tocht bedraagt ca. 25 km. WAMPEX = Weekend AMPhibious EXpedition. Avontuur! Teambuilding! Gezellig! Grenzen verleggen! Spannend! Doorzetten! Een ‘expeditie’ in het weekend met land- en waterelementen. De tocht wordt te voet afgelegd vanaf een startplaats waarvan je de gegevens een week voorafgaande aan de tocht ontvangt. Je moet zo’n 45 minuten voor de start aanwezig zijn. Nieuwe groepen adviseren ze een uur tot anderhalf uur van te voren aanwezig te zijn. Je wordt ontvangen met koffie en dan kun je je voorbereiden op de tocht. Bij de start hangen diverse voorbeelden van routes en ezelsbruggetjes die je onderweg nodig hebt. Ook wordt er vaak gebruik gemaakt van een video of een computerpresentatie.

De route is cryptisch omschreven en er wordt veel met het kompas gewerkt. Onderweg zijn er leuke en spannende opdrachten! Vlotvaren, touwbruggen, tokkelen etc. Er is een gezellige ‘chocopost’ onderweg. De tocht wordt voor zover mogelijk gehouden door landerijen en mooie natuurgebieden in of nabij Fryslân. Aan de finish is er snert of koffie. Tevens ontvang je een vaantje als herinnering aan de WAMPEX. Om een indruk te krijgen van de enorme omvang van het evenement; iedere WAMPEX trekt ca. 600 deelnemers in ca. 100 teams, en is doorgaans snel 'uitverkocht'.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Natuurmuseum Fryslân is een museum voor kinderen, ouders en grootouders, natuurliefhebbers en iedereen die wel eens een potvis van nabij wil zien, een rondje boven de provincie wil vliegen of over de bodem van een sloot wil lopen. Zelf doen en beleven staat centraal in het museum. Drie verdiepingen vol informatie, bijzondere dieren en planten, opdrachten, proefjes, spelletjes en andere verrassingen nodigen uit om ontdekt te worden.

- Gedetailleerde informatie over ontstaan en ontwikkeling van de regionale landschappen in deze provincie, vind je in de - via de link online te lezen - studie Ontgonnen Verleden. Historisch-geografische regiobeschrijvingen betreffende de provincie Fryslân (159 pagina's, Ministerie van LNV, 2009).

- In het Natuurbeheerplan Fryslân 2018 staan de ambities en doelen die de provincie heeft op het gebied van agrarisch natuurbeheer. Een ambitie is bijvoorbeeld om weidevogels te behouden en te beschermen. Georganiseerde groepen boeren kunnen de richtlijnen uit het Natuurbeheerplan gebruiken bij het maken van hun gebiedsplannen.

- Het Veenweidegebied heeft te maken met bodemdaling door lage polderpeilen. De ontwikkelingen in het gebied verlopen langzaam, maar de effecten van bodemdaling zijn niet terug te draaien. Voorbeelden van deze effecten zijn toenemende kosten voor het waterbeheer en een toename van funderingsproblemen. Maar ook een verhoogde CO2-uitstoot. De provinciale Veenweidevisie heeft tot doel om deze problemen te verminderen en waar mogelijk op te lossen. Het veenweidegebied in Fryslân is, zonder de Friese meren, 73.000 hectare groot, aldus de Veenweidevisie. In dit gebied zijn ca. 1000 agrarische bedrijven actief, waarvan 90 procent melkveehouderij is. In de hele provincie zijn ongeveer 2700 melkveebedrijven.

De provinciale (oppositie-)fracties van PvdA, D66, ChristenUnie, GrienLinks, Partij voor de Dieren en 50PLUS willen het waterpeil in het veenweidegebied flink verhogen, vooral om de biodiversiteit in het gebied, die de afgelopen jaren achteruit is gehold, te versterken, en de CO2-uitstoot, die ook problematische vormen aanneemt, te verlagen. Ook voor woningeigenaren kan een hoger peil een uitkomst zijn. In het veenweidegebied ondervinden ongeveer 1400 huizen nadeel van de deels door lage peilen veroorzaakte maaivelddaling. Het peil ligt nu op 90 centimeter onder het maaiveld en ’s zomers in delen van het gebied op 60 centimeter. De partijen willen dat decimeters omhoog brengen, zodat de veenweide zoveel mogelijk nat is.

De fracties willen een nieuw natuurlijk evenwicht met - door andere vormen van landbouw - meer bodemleven, andere bemesting, variatie aan gras- en kruidensoorten, een toename van het aantal insecten en meer weidevogels. De landbouw zal door het hoge waterpeil moeten overschakelen op een andere bedrijfsvoering: extensiever en biologischer. En het schept meer, ook bedrijfsmatige, perspectieven voor recreatie. Dit alles staat in een initiatiefvoorstel dat de 6 genoemde partijen in voorjaar 2018 hebben gepresenteerd. In juni 2018 willen ze het ter bespreking op de agenda van Provinciale Staten hebben.

Boerenbelangenorganisaties reageren dat ze deze plannen voorbarig vinden, omdat de Provincie al besloten heeft tot peilverhoging in bepaalde gebieden, met behoud van een rendabele landbouw. In dat kader worden er anno 2018 al proeven gedaan om de haalbaarheid daarvan te onderzoeken, zoals onderwaterdrainage, nieuwe waterminnende grasrassen en nieuwe teelten. Zij vinden dat de resultaten daarvan eerst maar eens moeten worden afgewacht een meegewogen. Verder hebben ze ook nog andere bezwaren en tegenargumenten, waarvoor zie de link.

- Reportage over veerpontjes in Fryslân.

- Na ruim 200 jaar is de Provincie Fryslân sinds 2009 weer eigenaar van de Friese meren. Het Rijk heeft de meren, met een totale oppervlakte van 9300 'voetbalvelden', in dat jaar overgedragen. Sindsdien rees geregeld de vraag of en in welke mate baggerwerk nodig is om de meren op diepte te houden. Vergelijkend onderzoek naar metingen in 2009 en 2017 wijst uit dat ze in die periode nauwelijks ondieper zijn geworden. Baggeren is dus niet nodig. De Provincie houdt de belangrijke vaargeulen wél op diepte. Vanaf 2018 wil de Provincie in 4 jaar tijd de diepte van de recreatieve wateren gedetailleerd vastleggen en aan de watersporters communiceren. De vaargasten weten dan precies waar ze met hun boten terecht kunnen. De Provincie start in 2018 tevens een onderzoek om te kijken of het Friese watersportgebied klaar is voor de toekomst.

- Mogelijk krijgt de provincie er ook een belangrijke vaarweg bij: Provinciale Staten buigen zich in 2018 opnieuw over nut en noodzaak van een eventuele nieuwe verbinding tussen het Prinses Margrietkanaal en het Drachtster industriegebied De Haven (waarover al meer dan 30 jaar gedacht en gesproken wordt), als sneller alternatief voor de huidige langere route langs Earnewâld. Vracht- en pleziervaart worden daarmee ontvlochten en De Haven wordt bereikbaar voor Grote Rijnschepen (klasse Va). Daarvoor liggen 3 varianten op tafel. (bron en voor nadere informatie zie: LC, 21-2-2018)

Volgens een in opdracht van de Provincie door Ingenieursbureau Procap opgesteld rapport komt een heel nieuw kanaal veel te duur uit, en zou de beste oplossing zijn om de vaarweg te verbeteren door de polder de Hege Warren (ZW van Oudega, WNW van De Veenhoop) onder water te zetten, met W daarvan een 'doorsteek' door het eiland De Burd. Alleen al in de De Hege Warren zouden hierdoor 6 boerderijen en bijna 400 hectare landbouwgrond verloren gaan. Op eiland De Burd zou de vaargeul een woonhuis treffen, recente investeringen in weidevogelgebied en twee poldermolens, waaronder de Haensmole die nog in 2008 is herbouwd.

De Hege Warren waren tot 1964 boezemland. Sinds de bedijking begin jaren zestig wordt de polder diep ontwaterd, waardoor het veen in fors tempo oxideert. In de afgelopen decennia zijn de kaden al 4 keer opgehoogd, voor het laatst tussen 2009 en 2013. De melkveehouders willen er liever niet weg, zijn not amused over de plannen en vinden dat kapitaalvernietiging, vanwege de investeringen die zij in het gebied hebben gedaan, en omdat het een ganzenopvang- en weidevogelgebied is. Verder vragen zij zich af of nut en noodzaak wel groot genoeg is van een beoogd betere vaarverbinding voor vrachtschepen naar Drachten: "Het gaat maar om twee bedrijven die hier baat bij hebben: Kielstra Beton en Agrifirm*. Die zouden toch ook kunnen verhuizen? Waarom moet hier landbouwgrond worden opgeofferd aan de industrie?", zo stelt agrariër De Groot. (bron en voor nadere informatie: zie de laatste link in deze alinea)
* Deze 2 bedrijven veroorzaken samen meer dan driekwart van de vaarbewegingen tussen het Prinses Margrietkanaal en Drachten, red.

In het rapport is ook gekeken naar het eventueel verbeteren van de route naar Heerenveen. Procap schrijft in het rapport dat het opwaarderen van die route zo duur is dat het niet uit kan. Het zou het beste zijn om in plaats daarvan aan het Prinses Margrietkanaal een overslagterminal te bouwen. Eern beslissing over het ja of nee en hoe dan van deze eventuele herstructureringen valt op zijn vroegst in juni 2018.

- De in 2015 opgerichte Koöperaasje DoarpenLân ontwikkelt, bundelt en faciliteert initiatieven die zorgen voor gevarieerde landschappen, beleefbare natuur en cultuur, duurzame landbouw en energiehuishouding, betekenisvol cultureel en historisch erfgoed.

- Eeuwenlang schuift de Friese waddenkust door landaanwinning geleidelijk op naar het noorden. Kustbewoners, later de overheid, leggen in de slikken rijsdammen aan waartussen slib kan bezinken. Via greppels en sloten wordt het nieuwe land ontwaterd. Op den duur volgt bedijking. Maar in de tweede helft van de 20e eeuw besluit de overheid te stoppen met de landaanwinningswerken. In de jaren zeventig en tachtig woedt er een nationale discussie over de toekomst van 4000 hectare buitendijkse gronden ten noorden van de gemeenten Het Bildt en Ferwerderadiel. Want de Friese zeedijk moest op deltahoogte worden gebracht, en waar leg je die dijk dan precies? De boeren, die de buitendijkse grond in gebruik en deels in eigendom hadden, wilden dat de zeewering een paar kilometer naar zee toe werd verlegd, terwijl natuurbeschermers wilden dat de Waddenzee er vrij spel had. Uiteindelijk wonnen de laatsten. Tegenwoordig is het grootste deel van het gebied in handen van It Fryske Gea.

- It Fryske Gea en de Friese Milieu Federatie hebben samen met de Leeuwarder Courant in voorjaar 2017 de Friese Natuur Enquête 2017 georganiseerd. 3250 mensen hebben die ingevuld. De deelnemers uiten hun zorg over de ontwikkelingen in vooral het landelijk gebied van Fryslân. Gedeputeerde Johannes Kramer herkent het wel: "Het is te stil in het boerenland." De provincie stuurt aan op natuurinclusieve landbouw. De boer zou met meer oog voor de natuur moeten produceren. Het spreekt veel boeren aan, maar het moet natuurlijk "wel uit kunnen". Kramer roept de burgers dan ook op vooral 'weidevogelvriendelijke melk' te kopen. Boeren krijgen dan van de fabrikant een paar cent per liter extra om bijv. de koeien in de wei te houden en weidevogelvriendelijk te produceren.

De deelnemers geven ook aan dat ze in het natuurbeheer een grote rol zien weggelegd voor de overheid. Kramer beaamt dat, maar geeft ook aan dat omzetten van landbouwgrond naar natuur door de huidige regelingen een kostbare zaak is. Hij pleit ervoor agrariërs meer dan nu in te zetten voor natuurbeheer, zodat de grond een landbouwbestemming kan houden. "Wij kunnen wel wat met de uitkomsten van deze Natuurenquête. En het komt op het goede moment." Er zit namelijk een provinciale Landbouwvisie en een Omgevingsvisie aan te komen. De uitkomsten van de enquête worden meegenomen in de debatten die voorafgaan aan de totstandkoming van genoemde visies. (bron en zie verder: LC, 6-5-2017)

- Veel boeren en particulieren in deze provincie doen vol overgave aan agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Zij zijn aangesloten bij een van de 7 professionele agrarische collectieven in de provincie. Deze collectieven coördineren de beheeractiviteiten van ruim 2000 Friese boeren. Het Kollektivenberied Fryslân (KBF) is het samenwerkingsverband van deze 7 collectieven en de regionale LTO. Deelname aan agrarisch natuurbeheer is vrijwillig. De beheerders ontvangen een vergoeding ter compensatie van de inkomstenderving. Het KBF is het gezicht en de belangenbehartiger van agrarisch natuur- en landschapsbeheer in de provincie.

- Landschapsbeheer Friesland (LBF) is een non-profit organisatie op het gebied van natuur- en landschapsbeheer in het cultuurlandschap van Fryslân. Daarbij richten ze zich op de verbinding tussen mens en landschap. En de beleving van deze mooie provincie door bewoners en bezoekers. Dat gebeurt door stimulering van burgerparticipatie, projectontwikkeling, beleidsondersteuning, deelname in gebiedscommissies en het opstellen en uitvoeren van landschapsvisies en onderhoud- en beheerplannen.

LBF adviseert, subsidieert en biedt praktische ondersteuning aan eigenaren van waardevolle landschapselementen. Ook zorgen ze waar mogelijk voor financiering van projecten, inventarisaties, monitoren, communicatie en voorlichting. En waar mogelijk helpen ze ook letterlijk een handje door "de schop in de grond te steken". LBF telt ca. 20 vaste medewerkers. Daarnaast kunnen zij rekenen op de enthousiaste medewerking van rond de 500 vrijwilligers. Zij werken altijd samen met anderen aan een actieve zorg voor het landschap. Bijvoorbeeld met agrariërs, erfbezitters, recreatiebedrijven en beheerders van het landschap. Maar ook met overheden, scholen, bedrijven en organisaties.

- De Friese Milieu Federatie streeft een duurzaam Fryslân na, waarin een vitale natuur, een gezond milieu en een robuust landschap centraal staan.

- In het project Fryslân Zoemt! werken de Friese Milieu Federatie en de Nederlandse Bijenvereniging samen met gemeenten, lokale organisaties en bewoners aan de aanleg van een netwerk van bijen- en vlinderweides. Onbenutte gronden zoals braakliggende bedrijventerreinen en woningbouwlocaties zijn bijzonder geschikt om, in ieder geval tijdelijk, omgetoverd te worden tot bloemrijke weides. Zo helpen ze de bijen en vlinders een handje en brengen ze de natuur dichter bij de mensen. Tot heden zijn er al meer dan 20 locaties in Fryslân die worden bewerkt en zich straks ontwikkelen tot een bijenweide. Ook veel 'bijvriendelijke mensen' helpen mee door het aanleggen van bijvriendelijke tuinen.

- Stel je voor. je loopt door Sneek met je smartphone en wanneer je in de buurt komt van de Waterpoort duikt poortwachter Symen Douwes op die je mee terugneemt in de tijd. In Dokkum wordt je verrast door Bonifatius en in Harlingen komt de ‘stenen man’ tot leven. Met Augmented Reality (AR) kunnen gebruikers van de in april 2018 gelanceerde MeAR Fryslân app verschillende routes lopen en informatie krijgen over de plaats die ze bezoeken. De MeAR Fryslân app start met 14 verschillende routes, waaronder de 11 Friese steden.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Stichting Fruit in Fryslân zet zich in om de vele fruitsoorten en rassen die de provincie ooit rijk was, weer in het landschap te laten terugkeren. Te veel smakelijke appels, peren, pruimen en andere vruchten zijn niet of nauwelijks meer te vinden. De stichting spoort oude rassen op en bevordert dat deze weer worden aangeplant. Na de oogst kun je bij de stichting pakken versgeperst sap van 5 liter verkrijgen.

Terug naar boven

Beeld

- Tresoar bewaart in zijn depots 30.000 meter aan boeken en documenten over Fryslân. Een belangrijk onderdeel van al dat materiaal is de grote kaartencollectie. Die kaarten verbeelden het landschap door de eeuwen heen en zijn een belangrijke bron voor lokale en regionale geschiedenis. Via de website Friesland op de kaart wordt een deel van die kaartencollectie op een unieke manier breed beschikbaar gesteld, ontsloten en op innovatieve wijze gepresenteerd.

- Kaarten Schotanus 1718 met een kaart per gemeente in kleur.

- Fotoreportage met 145 foto's van dorpen en buurtschappen in Fryslân, door Jan Dijkstra uit Houten.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Fryslân I (online te bestellen). - Nieuwe en/of tweedehands boeken over Fryslân II (online te bestellen). - Sinds 2009 is er een speiale Bosatlas van Fryslân (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Provincie: - Officiële site van de Provincie Fryslân.

- Algemeen: - In 2013 heeft Ivan Pakan uit Sexbierum in opdracht van Friesland.nl een promotiefilm voor Friesland gemaakt voor buitenlandse ondernemingen, waarom zij in Fryslân zouden moeten willen ondernemen. De film van 8 minuten, met voice over van Greg Shapiro, is humoristisch met serieuze ondertoon en is ook voor 'Hollanders' die de kwaliteiten van de provincie willen leren kennen de moeite van het bekijken waard.

- Media / nieuws: - Omrop Fryslân. - Fryslân DOK is een serie wekelijkse documentaires over actuele kwesties in de provincie. Een nieuwe kijk op diverse zaken van grote diversiteit; van geschiedenis tot literatuur en van sport tot architectuur. - Leeuwarder Courant. - Friesch Dagblad. - Finster op Fryslân: cultuur in beeld.

- Friese taal en cultuur: - Stifting Afûk stelt him as doel om de kennis en it brûken fan de Fryske taal en de belangstelling foar Fryslân te befoarderjen. - De Ried fan de Fryske Beweging (RfdFB) is de belange-organisaasje foar minsken dy’t wiis binne mei Fryslân en har ynsette foar mear romte foar it Frysk en de Fryske kultuer. De Ried is in ûnôfhinklike frijwilligersorganisaasje. It is in stifting, dêr’t in tal organisaasjes by oansletten binne. - Het laatste deel van het ‘Wurdboek van de Fryske taal’ is in 2012 gereed gekomen. Het woordenboek is ook online te raadplegen. - It Frysk Boun om Utens is de lanlike oerkoepeling fan ca. 18 Fryske kriten bûten Fryslân. It Boun hat as doelstelling: 1) in bân te lizzen tusken de Friezen bûten de provinsje en by harren it Fryske folkskarakter yn al syn uterings, benammen yn de taal, te bewarjen en te befoarderjen; 2) by oaren as Friezen, niget oan en begryp te bringen foar de provinsje, de Fryske taal, kultuer en skiednis.

- "De Hûnekop uit Drachten is de meest besproken Friestalige band, bestaande uit "Rûchhouwers" met boerenverstand en een ijverige doe-het-zelf houding. Om te begrijpen wat voor muziek de Hûnekop maakt, moet je gewoon de bandnaam even intoetsen op Youtube. De Hûnekop heeft sinds 2009 5 studio-albums uitgebracht, een e.p. met Strawelte in 2013, en een best-of album in 2014. Meerdere malen is De Hûnekop genomineerd voor allerlei prestigieuze awards, waarvan ze er ook een aantal in de wacht sleepten. Verder is De Hûnekop gewoon een van de vetste live bands van het moment." Aldus de band op hun site.

- Kleine kernen / platteland: - Stg. Doarpswurk is een onafhankelijke organisatie die zich richt op het instandhouden en stimuleren van de sociale samenhang en de leefbaarheid van het Friese platteland. Dorpsbelangen en dorpshuizen spelen daarin de hoofdrol.

- De in 2015 opgerichte Koöperaasje DoarpenLân zet zich in voor behoud en herstel van het Friese platteland in al haar facetten. Veel organisaties en partijen zetten zich in voor het platteland. Die werken nu nog te veel op zichzelf waardoor plannen en projecten te versnipperd worden aangepakt. Er leven allerlei plannen en ideeën die vaak stranden door te weinig slagkracht en geld. DoarpenLân (een initiatief van It Fryske Gea en Landschapsbeheer Friesland) wil die groepen met hun wensen en verlangens bij elkaar brengen waardoor projecten wel te realiseren zijn.

- Water: - Wetterskip Fryslân zorgt voor schoon water én droge voeten in deze provincie en in het O aangrenzende Groninger Westerkwartier.

- Jeugd: - Scouting Fryslân is met bijna 2300 scouts een springlevend onderdeel van Scouting Nederland. Zo'n 70 regiomedewerkers verzorgen beleid, trainingen en gezamenlijke activiteiten voor scouts, leid(st)ers en bestuursleden. Op hun site vind je o.a. welke Scoutinggroepen er in de provincie zijn.

- Muziek: - De in 2010 opgerichte Stichting Fryske Blaasakademy richt zich in het bijzonder op het verzorgen van muziekonderwijs voor leerlingen van blaasorkesten. Hiermee beogen ze meer jonge mensen te enthousiasmeren voor de rijke blaascultuur in Fryslân door het geven van lessen, het organiseren van projecten en het verzorgen van educatieve workshops op scholen. Inmiddels is de stichting actief in o.a. Wolvega, Noordwolde, Steggerda, Balk, Bakhuizen, Sloten en Oldemarkt. Ben je op zoek naar een goede invulling van de lessen voor de leerlingen van je vereniging? Of wil je een project of een workshop op een basisschool? Stichting Fryske Blaasakademy wil daar graag iets in betekenen!

- Fluitkwartet Four Flutes+ biedt een afwisselend muzikaal programma voor bijvoorbeeld een huiskamerconcert, een optreden bij een zorgcentrum, of opluistering bij een feestelijke opening of tentoonstelling.

- Podium FrysKlassiek stimuleert en initieert concerten met klassieke muziek op verschillende locaties, voornamelijk in de provincie Fryslân.

- In 1992 is de kopergroep Fryslân Brass opgericht door enkele bekende spelers uit de Friese brassbandtop. De doelstelling van de leden is het publiek in een ontspannen sfeer te laten genieten van muziek op hoog niveau. Vanaf het eerste concert is er opgetreden zonder dirigent en wordt de presentatie door de eigen leden gedaan, waardoor een beter contact gecreëerd wordt met het publiek. De meeste leden van het ensemble hebben een professionele muziekopleiding genoten en zijn werkzaam als dirigent, muziekleraar of jurylid. Fryslân Brass heeft inmiddels een zeer veelzijdig repertoire opgebouwd van klassieke tot moderne amusementsmuziek. Ook humor ontbreekt niet op het programma.

- Sport: - Een van de typisch Friese sporten, naast het kaatsen en het fierljeppen, is het skûtsjesilen. Dit zijn zeilwedstrijden met skûtsjes. Reeds in de 19e eeuw worden wedstrijden met skûtsjes georganiseerd, zoals in 1820 in Sneek. Toentertijd wordt met name gezeild als de boeren even geen vracht hebben en de schippers op die manier een geldprijs kunnen verdienen. Vaak zijn het kasteleins die een wedstrijd uitschrijven, bijvoorbeeld tijdens de lokale kermis, zodat na afloop de prijsuitreiking in het café kan worden gehouden, wat extra bezoekers aantrekt.

In de 2e helft van de 19e eeuw raakt het skûtsjesilen ook als amateursport in zwang, en krijgen de beroepsschippers er ook steeds minder tijd voor. In 1945 wordt de Sintrale Kommisje Skûtsjesilen (SKS) opgericht. In de huidige SKS-kampioenschappen komen 14 skûtsjes uit voor hun stad of dorp (enige uitzondering hierop is d' Halve Maen, oorspronkelijk het skûtsje van Philips Drachten. Bij de SKS moeten de schippers voortkomen uit een schippersfamilie. Degenen die hier niet aan voldeden, hebben een eigen organisatie opgezet, die sinds 1981 de Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen (IFKS) organiseert. Daardoor zijn er nu in Fryslân twee kampioenschappen Skûtsjesilen. Sinds 2017 heeft het Skûtsjesilen een eigen 'volkslied', van de band The Bounty Hunters ft. Johannes Rypma (2e bij The Voice of Holland 2012).

- Beweeg de hele dag door. Het kan al simpel: neem de trap in plaats van de lift, laat kinderen hardlopend naar de gymzaal gaan, stel als werkgever tijd beschikbaar om te gaan bewegen. Wist je dat je daar energiekere medewerkers voor terug krijgt? Er zijn geen redenen om niet te gaan sporten en bewegen. De tinkwize moet veranderd worden; sporten en bewegen moet een gewoonte worden. Sport Fryslân werkt daar aan, samen met de provincie, gemeenten, verenigingen, commerciële en maatschappelijke partners, vrijwilligers e.a. inwoners. Gezamenlijk aan de slag voor een vitaal Fryslân.

Zo is er een gezamenlijke lobby ontstaan met Zorgbelang Fryslân, ROS Friesland, De Friesland Zorgverzekeraar en de provinciale GGD, bij elkaar de vitaliteitsalliantie genaamd. Ze hebben een eigen 'laboratorium'; Sportlab.frl, waarin ze samen met de partners experimenteren en nieuwe initiatieven als The Daily Mile op de Friese scholen introduceren. Dit betekent dat ze gaan testen wat de effecten zijn als kinderen elke schooldag een halve kilometer gaan rennen. Elke dag weer bedenken ze samen hoe ze Friezen in beweging krijgen, in het bijzonder de 200.000 Friezen die onvoldoende bewegen. Waarom? Zij vinden dat iedereen het recht heeft om te kunnen sporten of bewegen, om het plezier en de gezondheidsvoordelen te ervaren die daarbij horen.

- Welzijn: - Vrijwilligers Academie Fryslân faciliteert ca. 90 trainingen, workshops en opleidingen voor vrijwilligers, mantelzorgers en professionals. - Support Fryslân is een professionele vrijwilligersorganisatie voor maatjesprojecten. Zij ondersteunt Friese jongeren tussen de 12 en 27 jaar die moeite hebben met hun sociale ontwikkeling. Dat doet zij door deze groep jongeren te koppelen aan maatjes (vrijwilligers) die regelmatig met hen afspreken. Voornaamste doel is het vergroten van hun sociale (zelf)redzaamheid en deelname aan de samenleving.

- Veiligheid: - Binnen Veiligheidsregio Fryslân werken de Friese gemeenten, de provinciale Brandweer, de provinciale GGD en andere partners samen aan brandweerzorg, publieke gezondheidszorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing. Zij werken alert en slagvaardig aan de veiligheid en gezondheid van alle inwoners van Fryslân.

- Bedrijfsleven / ondernemen: - Met Ondernemersimpuls Fryslân wil de Provincie bijdragen aan een sterke en toekomstbestendige economie. Hier kunnen ondernemers terecht voor een lening, die door omstandigheden niet bij een commerciële bank terecht kunnen, maar wel geld nodig hebben om hun concrete groeiplannen te kunnen verwezenlijken.

- Het Innovatiepact Fryslân is het samenwerkingsverband tussen het Friese hoger onderwijs, het beroepsonderwijs, het bedrijfsleven, de Provincie en de F4 (Leeuwarden, Heerenveen, Smallingerland en Sudwest-Fryslân). Als strategisch platform zet het Innovatiepact zich in om de innovatiekracht en het ondernemerschap van de provincie te versterken. Dit wordt gerealiseerd door in te zetten op vier programmalijnen: Sterk Fries Ondernemerschap, Ynbusiness, Fries Innovatie Ecosysteem en New Government Policy.

- De Provincie zet in op versterking van de economische structuur en uitbouw van de werkgelegenheid in de provincie door stimulering van innovatie bij het MKB. De financiering van innovatieve ondernemers, starters of bestaande bedrijven met nieuwe ideeën is noodzakelijk om deze doelstelling te bereiken. Om dit te realiseren is de Provincie gestart met Doefonds Fryslân. Het Doefonds verstrekt risicodragende financiering in de vorm van (achtergestelde) leningen en/of aandelenkapitaal (in combinatie met andere financiers zoals banken). Belangrijke voorwaarde is dat het gaat om innovatieve investeringen binnen het MKB.

Terug naar boven

Trivia

- Op zijn elfendertigst - ook wel gespeld als ‘op z’n elfendertigst’ of ‘op zijn elf-en-dertigst’ - betekende aanvankelijk zoiets als keurig of netjes. Later heeft op zijn elfendertigst ook een andere betekenis gekregen, namelijk langzaam, omslachtig of traag. Een persoon die op zijn elfendertigst werkt, doet het lekker rustig aan en maakt zich totaal niet druk. Het gezegde komt in elk geval sinds 1620 in de Nederlandse taal voor, aldus Pieter van Veen en Nicoline van der Sijs in hun Etymologisch woordenboek (2e druk, 1997).

Volgens de verklaring van taalkundige F.A. Stoett in diens werk 'Nederlandse spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden' (1923-1925) had het gezegde 'op zijn elfendertigst' te maken met de trage wijze waarop de Staten van Friesland, bestaande uit de afgevaardigden van 11 steden en 30 grietenijen, overlegden. Dit is een verklaring die nog altijd op veel plekken als dé vermeende verklaring van dit gezegde te lezen valt. Het Groot Uitdrukkingenwoordenboek van Van Dale uit 2006 meldt echter dat de term eerst ‘keurig’ betekende. Deze betekenis veranderde later in ‘langzaam’. Juist vanwege deze betekenisverandering is een andere uitleg dan het Friese gereis veel aannemelijker.

Op z’n elfendertigst is volgens Van Dale namelijk een weefterm. De elf-en-dertig was de term voor een weefkam die gebruikt werd om zeer fijn textiel mee te weven. Er gingen 41 gangen door de kwam heen (oftewel 11 en 30; vandaar elf-en-dertig), waar in totaal maar liefst 4100 draden doorheen gelegd konden worden. Een fijnere weefkam bestond er niet. De wever die met deze geavanceerde weefkam in de weer was, moest heel secuur en precies werken. Vandaar de oude betekenis van ‘keurig’ of ‘netjes’: het weefsel dat van deze kam afkomstig was, was van topkwaliteit. Tegelijk was de arbeider die met de elf-en-dertig werkte, veel tijd kwijt aan deze klus. Dit type verfijnd weven was tijdrovend. En hierdoor veranderde de betekenis van op zijn elfendertigst later in langzaam of sloom. (bron en voor nadere informatie zie: Historiek.net)

Reacties

(2)

De Friese Molendag was dit jaar op 22 april, zodat de molenaars zelf ook eens ergens anders heen kunnen.
zie: http://www.friesemolendagen.nl/

Dank voor de tip! We hebben het aangepast.

Reactie toevoegen