Fryslân

Provincie
Fryslân

provincie_fryslan_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Provincie Fryslân anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Provincie Fryslân anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

fryslan_plaatsnaambord_kopie.jpg

Sinds 1997 heet de provincie Friesland officieel Fryslân, óók in het Nederlands, wat ook blijkt uit dit bord. Nog niet alle 'Hollanders' weten dat. Maar ook Friezen spellen hun provincienaam - en verfrieste plaatsnamen - zelf nog wel eens verkeerd...

Sinds 1997 heet de provincie Friesland officieel Fryslân, óók in het Nederlands, wat ook blijkt uit dit bord. Nog niet alle 'Hollanders' weten dat. Maar ook Friezen spellen hun provincienaam - en verfrieste plaatsnamen - zelf nog wel eens verkeerd...

fryslan_collage_1.jpg

Fryslân, collage van typisch Friese, waterrijke en weilandrijke dorpjes (© Jan Dijkstra, Houten)

Fryslân, collage van typisch Friese, waterrijke en weilandrijke dorpjes (© Jan Dijkstra, Houten)

fryslan_collage_dorpjes.jpg

Nog een collage, met enkele van de honderden ieniemienie dorpen die Fryslân rijk is (© Jan Dijkstra, Houten)

Nog een collage, met enkele van de honderden ieniemienie dorpen die Fryslân rijk is (© Jan Dijkstra, Houten)

fryslan_collage_2.jpg

En nog maar een collage. Want Fryslân, daar krijg je nooit genoeg van: daar kun je járen achtereen op vakantie voor je alle 11 steden, 400 dorpjes en 400 buurtschappen allemaal gezien hebt... (© Jan Dijkstra, Houten)

En nog maar een collage. Want Fryslân, daar krijg je nooit genoeg van: daar kun je járen achtereen op vakantie voor je alle 11 steden, 400 dorpjes en 400 buurtschappen allemaal gezien hebt... (© Jan Dijkstra, Houten)

fryslan_collage_2.jpg

Ook klokkenstoelen en kerkjes met zadeldaktorens zijn een typisch en overwegend Fries verschijnsel (© Jan Dijkstra, Houten)

Ook klokkenstoelen en kerkjes met zadeldaktorens zijn een typisch en overwegend Fries verschijnsel (© Jan Dijkstra, Houten)

fryslan_terpen.jpg

Fryslân is het land van de terpen. Helaas zijn er veel (deels) afgegraven wegens de vruchtbare grond, maar gelukkig zijn er ook nog veel wél bewaard en herkenbaar in het landschap.

Fryslân is het land van de terpen. Helaas zijn er veel (deels) afgegraven wegens de vruchtbare grond, maar gelukkig zijn er ook nog veel wél bewaard en herkenbaar in het landschap.

fryslan_kievit_onder_nestbeschermer.jpg

Een typisch Friese traditie is de uitdaging om in het voorjaar het eerste kievitsei te vinden. Tegelijkertijd doen de eizoekers (in het Fries: 'aaisikers') ook veel aan nestbescherming, om zo de weidevogels te beschermen tegen de landbouwmachines.

Een typisch Friese traditie is de uitdaging om in het voorjaar het eerste kievitsei te vinden. Tegelijkertijd doen de eizoekers (in het Fries: 'aaisikers') ook veel aan nestbescherming, om zo de weidevogels te beschermen tegen de landbouwmachines.

fryslan_west_herindeling_2018_kaart.jpg

In het westen van Fryslân is per 1-1-2018 flink heringedeeld. Op deze kaart kun je mooi zien hoe de situatie vanaf 2018 is geworden. Littenseradiel is over drie buurgemeenten verdeeld. Waadhoeke is de enige nieuwe gemeente. (© herindeling2018.frl)

In het westen van Fryslân is per 1-1-2018 flink heringedeeld. Op deze kaart kun je mooi zien hoe de situatie vanaf 2018 is geworden. Littenseradiel is over drie buurgemeenten verdeeld. Waadhoeke is de enige nieuwe gemeente. (© herindeling2018.frl)

fryslan_gemeenten_met_officiele_frietalige_plaatsnamen.jpg

Bij de zes donkerblauw gekleurde gemeenten op de kaart zijn de plaatsnamen officieel Friestalig. In de gemeenten Dantumadiel, Ferwerderadiel en Littenseradiel staat er ook geen Nederlandstalige variant meer op de plaatsnaamborden, bij de overige drie wel.

Bij de zes donkerblauw gekleurde gemeenten op de kaart zijn de plaatsnamen officieel Friestalig. In de gemeenten Dantumadiel, Ferwerderadiel en Littenseradiel staat er ook geen Nederlandstalige variant meer op de plaatsnaamborden, bij de overige drie wel.

Fryslân

Terug naar boven

Status

- Fryslân is een provincie. De hoofdstad van de provincie is Leeuwarden.

- Tot de grote gemeentelijke herindelingsronde van 1984 had de provincie nog 44 gemeenten. Na latere herindelingsrondes, waarbij in 2011 de gemeente Súdwest-Fryslân is ontstaan, in 2014 gemeente De Fryske Marren (en de gemeente Boarnsterhim in dat jaar over 4 omliggende gemeenten is verdeeld), in 2018 de gemeente Waadhoeke, en in 2019 de gemeente Noardeast-Fryslân, zijn er anno 2019 nog 18 gemeenten in deze provincie, zijnde Achtkarspelen, Ameland, Dantumadiel, De Fryske Marren, Harlingen, Heerenveen, Leeuwarden, Noardeast-Fryslân, Ooststellingwerf, Opsterland, Schiermonnikoog, Smallingerland, Súdwest-Fryslân, Terschelling, Tytsjerksteradiel, Vlieland, Waadhoeke en Weststellingwerf.

In de notitie Taakbewust toekomstbestendig (2009) van de provincie Fryslân schetst zij een beeld van mogelijk toekomstige herindelingen in de provincie. De Stichting voor Beleidsanalyse en Bestuursondersteuning pleit voor kleinschaliger samenwerkingsverbanden. In 2011 is het rapport "Meer burger, minder bestuur / Advies over de toekomstige lokaal-bestuurlijke inrichting van de provincie Friesland" verschenen, waarin een onafhankelijke Commissie van Wijzen pleit voor 9 grote krachtige op de toekomstige taken ingerichte Friese gemeenten (exclusief de Waddeneilanden).

- De oude historische, vaak op landschappelijke overeenkomsten gebaseerde, indeling van de provincie in regio's is in het dagelijks leven niet echt gangbaar meer. Sinds 2011 is er sprake van een pragmatischer indeling van de provincie (en ook dóór de Provincie) in 5 regio's, gebaseerd op politieke en anderszins samenwerkingsverbanden, namelijk Zuidwest, Noardwest, Noordoost, Zuidoost en het Waddengebied. De website Friesland Wonderland heeft de provincie veel verder in detail uitgesplitst en komt tot maar liefst 50 regio's.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
"De Friezen hebben hun naam aan het door hen bewoonde gebied gegeven. Aanvankelijk strekte dit zich langs de hele kust, van Zeeuws-Vlaanderen tot De Weser uit; de latere provincie is tot wat bescheidener proporties teruggebracht. Toch betekent dit wel, dat we de vroegmiddeleeuwse inwoners van de kuststreken van Groningen, Holland en Zeeland in feite als Friezen moeten aanduiden. Wat overigens de spelling van de provincienaam Friesland betreft is de vorm die met een F- begint lange tijd niet de enige geweest. Nog in de Grondwet van 1840 luidde de officiële schrijfwijze Vriesland. De spelling Friesland verscheen pas in die van 1848."(1)

Spelling
Sinds 1997 is Fryslân de officiële naam van de provincie. Sinds dat jaar is er formeel geen Nederlandstalige naam meer en hoort ook in het Nederlands de spelling Fryslân te worden gebruikt (op het provinciale bord elders op deze pagina wordt dat mooi gevisualiseerd). In de praktijk wordt in de Nederlandse spreek- en schrijftaal nog vaak de naam Friesland gebruikt (overigens, zo nemen wij waar, wordt er ook door Friese instanties pragmatisch mee omgegaan...).

Terug naar boven

Het Fries

- De Friese taal is als onderdeel van de regionale identiteit niet alleen een recht, maar ook een zaak die gewoon moet zijn. Dat staat in de in november 2018 verschenen Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer/Bestuursafspraak Friese Taal en Cultuur 2019-2023. Met de bestuursafspraak (de vijfde achtereenvolgende) geven het Rijk en de provincie Fryslân invulling aan de Wet gebruik Friese taal. De afspraken zijn gebaseerd op het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden. Doelstelling van de afspraken is een toename van het aantal mensen dat de Friese taal schrijft, leest en spreekt. Onderdeel van de bestuursafspraak is o.a. dat er een centraal meldpunt Fries bij de provincie komt, voor klachten over taalbeleid en taaldiscriminatie. Extra aandacht is er voor het Fries in het onderwijs. Alle scholen in het Friese taalgebied moeten in 2030 voldoen aan de kerndoelen van het Fries. De inspectie gaat toezicht houden op de kwaliteit van het vak Fries. Provincie en Rijk zetten zich ook in voor de zichtbaarheid van het Fries. Die moet groter worden, zoals in de openbare ruimte, op bebording en ook bij kunst- en cultuurprojecten. De bestuursafspraak vormt de basis van het taalbeleid in de rechtspraak, media, zorg en cultuur.

- In 2007 zijn de waternamen in de provincie opnieuw officieel vastgesteld. De meeste waternamen zijn sindsdien in het Fries. - Overzicht waternamen in Fryslân op de kaart. - Onderaan deze pagina vind je overzichten van de waternamen op alfabet en per gemeente op alfabet.

- Het Fries is naast het Nederlands de enige andere Rijkstaal. Verder is er nog een aantal streektalen in Fryslân. Welke dat zijn kun je lezen in de Streektalenatlas 2014.

- De Fryske Taalatlas (verschijnt 1x in de 4 jaar, onder de link vind je editie 2015) geeft een visueel overzicht van het beheersingsniveau en het gebruik van het Fries door de inwoners van Fryslân. Hierbij is gekeken naar het beheersingsniveau van de Friese taal (verstaan, spreken, lezen en schrijven) van de inwoners per gemeente. Je vindt in de Friese taalatlas meestal een weergave van de gehele provincie en van elke gemeente, met uitzondering van de waddeneilanden. Daarnaast wordt aandacht geschonken aan onder andere de ontwikkelingen op het gebied van taaloverdracht, het taalbeleid van gemeenten en de keuze van de inwoners voor een Friestalige huwelijksvoltrekking. De taalatlas is speciaal voor gemeenten bedoeld. Hiermee kunnen zij een doordacht en passend taalbeleid ontwikkelen.

- Op de site Gemeenten en Frysk vind je informatie over hoe de Friese gemeenten met het Fries in hun gemeente om kunnen gaan en hoe ze daar 'taalbeleid' voor kunnen maken.

- In juli 2018 heeft de Provincie het boekje en de app 'Taal fan it hert' gepresenteerd, waarin je meer te weten komt over Fryslân, de Friezen en de Friese taal. Het Fries speelt een belangrijke rol in de provincie. Het is de moedertaal van meer dan de helft van alle inwoners en de taal wordt in het dagelijks leven volop gebruikt. Het is de taal van thuis, waarin je lacht of juist kwaad wordt. De taal die het dichtst bij je gevoel staat; het is de taal van je hart. Vandaar de titel. In 2004 is een eerdere editie van het boekje 'Taal van it hert' verschenen, dat via de link ook online is te lezen.

- Stifting Afûk stelt him as doel om de kennis en it brûken fan de Fryske taal en de belangstelling foar Fryslân te befoarderjen.

- De Ried fan de Fryske Beweging (RfdFB) is de belange-organisaasje foar minsken dy’t wiis binne mei Fryslân en har ynsette foar mear romte foar it Frysk en de Fryske kultuer. De Ried is in ûnôfhinklike frijwilligersorganisaasje. It is in stifting, dêr’t in tal organisaasjes by oansletten binne.

- Het laatste deel van het ‘Wurdboek van de Fryske taal’ is in 2012 gereed gekomen. Het woordenboek is ook online te raadplegen.

- It Frysk Boun om Utens is de lanlike oerkoepeling fan ca. 18 Fryske kriten bûten Fryslân. It Boun hat as doelstelling: 1) in bân te lizzen tusken de Friezen bûten de provinsje en by harren it Fryske folkskarakter yn al syn uterings, benammen yn de taal, te bewarjen en te befoarderjen; 2) by oaren as Friezen, niget oan en begryp te bringen foar de provinsje, de Fryske taal, kultuer en skiednis.

Terug naar boven

Ligging

De provincie Fryslân ligt in het noorden des lands, en grenst in het N en NW aan de Waddenzee en - N van de waddeneilanden Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog - aan de Noordzee, in het O aan de provincie Groningen, in het Z aan de provincies Overijssel en Flevoland, en in het ZW en W aan het IJsselmeer.

Terug naar boven

Statistische gegevens en andere data

- De provincie Fryslân heeft ca. 260.000 huizen met ca. 648.000 inwoners op een oppervlakte van ca. 3.342 km2 land. Verder is er nog ca. 2.407 km2 water.

- Met een gemiddeld aantal inwoners van 193 per km2 is Fryslân na Drenthe de dunstbevolkte provincie van Nederland.

- De provinciale website Fryslân in Cijfers biedt een schat aan statistische gegevens over met name demografie, cultuur / taal / onderwijs, economie / toerisme / recreatie, lokaal bestuur en veiligheid, milieu / duurzame energie, natuur en landschap, ruimte / wonen en erfgoed, sociaal beleid en zorg, verkeer en vervoer, en water.

- "De provincie Fryslân heeft te maken met veranderingen in de bevolkingssamenstelling. Er komen meer ouderen, minder jongeren en daarnaast krimpt de bevolking. Het inwonertal daalt tot 637.500 in 2030 en 619.000 in 2040. De urgentie om krimpmaatregelen te nemen wordt hiermee bevestigd. We willen de provincie vitaal en leefbaar houden. In de beleidsbrief Krimp en Leefbaarheid beschrijven we dat wij een rol zien voor onszelf in de samenwerking met overheden, maatschappelijke organisaties en marktpartijen. De komende periode zal de provincie als partner vooral faciliteren en stimuleren op het gebied van: goede spreiding en bereikbaarheid van (zorg)voorzieningen; digitalisering, de uitrol van breedband; onderzoeken van een transitiefonds voor een woningbestand en maatschappelijk vastgoed passend bij de veranderende bevolkingsopbouw; verbinden van agenda’s van stad en platteland; speciale aandacht voor het groeiend aantal ouderen. Bij het maken van (beleids)keuzes wordt rekening gehouden met krimp en leefbaarheid door: bij beleid en plannen rekening te houden met de demografische transitie; bij financiële ondersteuning van projecten de toekomstbestendigheid na te gaan (ruimtelijk en o.g.v. exploitatie); het maken van scherpe keuzes waar iets wel, maar wellicht ook niet kan (voorzieningenspreiding)." (bron: provincie Fryslân)

Terug naar boven

Friese plaatsnamen

- Overzicht van de 419 officiële plaatsnamen in Fryslân (d.w.z. de plaatsen waar in 1978, bij het ontstaan van het huidige postcodesysteem, een eigen postcode met bijbehorende postale plaatsnaam aan is toegekend. De ca. 400 buurtschappen die geen eigen postcode en bijbehorende plaatsnamen hebben ontbreken dus in dat overzicht).

- Voor wie overzicht van en inzicht in de complexe materie van de oneenduidigheid in de Friese plaatsnamen, straatnamen en bebording wil krijgen, bevelen wij het artikel Friese plaatsnamen als cultureel erfgoed aan (Ferjan Ormeling en Arjen Versloot, in It Beaken, 2008).

- Zie ook de (provinciale) folder 'Veelgestelde vragen over Friese plaatsnamen'.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Fryslân, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- De Kanon fan de Fryske skiednis is een lijst van 41 onderwerpen, zogeheten ´vensters´ (11 en 30, symbolisch voor de 11 steden en 30 overige gemeenten die er tot 1984 in deze provincie waren) met de belangrijke gebeurtenissen in de geschiedenis van de provncie. Deze canons zijn mede bedoeld als handvat voor het geschiedenisonderwijs. De Kanon van Fryslân (tekstversie) is ook te bekijken in een tv-serie van SkoalTV (SchoolTV). Dat zijn 21 afleveringen. Via de link kun je de meeste afleveringen terugvinden en bekijken.

- Tresoar is de naam van het Fries Historisch en Letterkundig Centrum. De website geeft toegang tot een groot aantal databases waarmee het mogelijk is om thuis (voor-)onderzoek te doen in de collectie van Tresoar.

Op de site van Tresoar vind je o.a. een beschrijving van alle Friese plaatsen rond 1840 door A.J. van der Aa, plus oude kaarten van de Friese gemeenten (met name Eekhoff 1849/1859 en Schotanus 1664 en 1718.

- Het nieuwe Fries Museum, sinds 2013 aan het Wilhelminaplein in Leeuwarden (voorheen aan de Turfmarkt) gaat over de Friezen en over Fryslân, een eigenzinnig stukje ‘buitenland in Nederland’. Over de 11 steden en het platteland, de haat-liefde verhouding met het water, de zoektocht naar het typisch Friese en de plek van deze provincie in de wereld. De schilderijen van Gerrit Benner, het zwaard van Grutte Pier, de film De Overval: samen vertellen ze het verhaal van Friesland. In 2015 heeft Bouwgroep Dijkstra Draisma het meest duurzame opslagdepot in Nederland gebouwd voor het Fries Museum, Tresoar en het Natuur- Scheepvaart- en Landbouwmuseum. Het gebouw is in vergelijking met traditionele depots bijzonder 'installatie-arm'. De basis voor het ontwerp zijn betonnen depotruimten met een luchtdichte schil met een buitengewoon hoge Rc-waarde van 10 m2K/W en een juist niet geïsoleerde betonnen vloer. Deze werkt als een accumulator van aardwarmte en -koude. Dit zorgt het hele jaar, zowel overdag als ’s nachts, voor een zeer gelijkmatige binnentemperatuur en luchtvochtigheid binnen de vastgestelde marges. In combinatie met een minimale installatietechniek en andere maatregelen dalen de exploitatiekosten met bijna 50% in vergelijking met een 'traditioneel' duurzaam depot.

- Op de site Wumkes.nl zijn vele werken over de geschiedenis van Fryslân digitaal beschikbaar gesteld.

- Het in 1827 opgerichte Koninklijk Fries Genootschap van Geschiedenis en Cultuur zet zich in om het onderzoek naar en de belangstelling voor de Friese geschiedenis en cultuur te bevorderen.

- Stichting Archief- en Documentatiecentrum voor RK Friesland.

- Stichting Freonen fan de argiven in Fryslân (Stichting FAF).

- Historisch Tijdschrift Fryslân.

- Voor veel mensen die in vrede zijn opgegroeid is het moeilijk voor te stellen wat de Tweede Wereldoorlog teweeg heeft gebracht. In het ergste geval waren dat verlies van een naaste, onderdrukking en honger. Bijna iedereen heeft momenten gekend van angst en wantrouwen en voor moeilijke - soms onmogelijke - keuzes gestaan. Niet alle mensen die de oorlog bewust hebben meegemaakt vertellen daar graag over. Maar wanneer ze dat wel doen, hangen we aan hun lippen en luisteren we aandachtig naar wat ze te vertellen hebben. De generatie die nog over de oorlog kan vertellen, wordt echter steeds kleiner. Met de historische documentaireserie 'Fryslan 4045 | Wat de oarloch mei ús die' willen Tresoar, Omrop Fryslân en het Fries Film Archief daarom verhalen uit die tijd vertellen, verhalen die niet of nauwelijks bij het grote publiek bekend zijn. Samen geven ze een beeld van de oorlogsjaren in Friesland.

- Stichting Erfgoed Fundaasje duikt graag in bedrijfs- en familiegeschiedenissen. Zij houdt zich o.a. bezig met het verzamelen, beschrijven en digitaliseren van schriftelijk en materieel archiefmateriaal. Als een archief in kaart is gebracht, draagt de stichting haar kennis over aan Tresoar. Eventueel kunnen families (delen van) een archief alleen in bruikleen geven, zodat ze toch eigenaar blijven. En ze kunnen privacybepalingen opleggen, zodat stukken niet voor iedereen inzichtelijk zijn. Maar dan wordt het erfgoed in ieder geval goed bewaard. Want dat is het belangrijkste doel van de stichting. Voor nadere informatie zie ook het interview met de stichting in LC, 2-5-2017.

- In maart 2018 is het boek 'Een meelijwekkend volk' verschenen, een bloemlezing van teksten uit de oudheid en vroege middeleeuwen waarin ‘vreemden’ over Friezen schrijven. Voor het eerst zijn die teksten gezamenlijk in zowel Nederlandse als Friese vertaling gebundeld. De periode is ruim genomen: van de vroegste geschriften van de Romeinen waarin melding wordt gemaakt van de continentale kuststrook in Noordwest-Europa, tot de laatste vroegmiddeleeuwse auteurs die zich nog konden verwonderen over schokkende voorbeelden van Friese onaangepastheid.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- "Op dit moment waarderen Friezen de leefbaarheid in hun omgeving afgerond met een 8. Dat is een hoog cijfer en onze ambitie is dan ook om dit cijfer met gezamenlijke inzet zo te houden. De rol die de provincie Fryslân heeft in de Friese samenleving verandert. Allerlei ontwikkelingen hebben hier invloed op. In de beleidsbrief Leefbaarheid leggen we uit welke ontwikkelingen invloed hebben op onze rol en hoe wij de samenwerking met gemeenten en andere partijen vormgeven. Hoe we ruimte kunnen geven aan de energie die aanwezig is in de Mienskip, waardoor burgers zelf invulling kunnen geven aan leefbaarheid. Je kunt daarbij denken aan hoe wij initiatiefnemers in wijken en dorpen willen ondersteunen om nieuwe ontwikkelingen met vertrouwen in hun eigen kracht en kunnen tegemoet te treden, zodat ze zich in kunnen zetten voor toekomstbestendige wijken en dorpen. Onze meerwaarde zien wij in de ‘helicopterview’: breed meekijken en partijen aan elkaar verbinden. Bijvoorbeeld door kennisdeling en soms ook door de regie te nemen op bepaalde dossiers." (bron: Provincie Fryslân)

- In de jaarlijkse Rede van Fryslân houdt iemand van buiten de provincie met het oog op de toekomst de provincie een spiegel voor. In mei 2017 was dat oud-minister Pieter Winsemius, met als thema "de Friese vrijheid door de eeuwen heen".

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Een Elfstedentocht over het ijs is een steeds grotere zeldzaamheid geworden: de schaatstocht van ca. 200 km over natuurijs is voor het laatst in 1997 verreden. Praktisch als de Friezen zijn, maken ze dan gewoon een reeks alternatieve Elfstedentochten. Je kunt hem tegenwoordig namelijk ook wandelen, varen, of rijden met een motor, auto, trike, Solex, step of fiets. En sinds 2018 zijn er in het kader van Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad van Europa 2018 ook de 11 fonteinen, gemaakt door internationale topkunstenaars uit 11 verschillende landen. De fonteinen zijn een succes, want toeristen, jong en ouder, gaan er graag - ín het water! - mee op de foto. En velen grijpen dit aan om alle 11 fonteinen en daarmee gelijk ook alle 11 steden te gaan bekijken. Een Elffonteinentocht dus. En dat was natuurlijk ook precies een beoogd gunstig neveneffect van het project. Bij de VVV's en TIP's kun je voor 2 euro een routekaartje ervan kopen.

Regisseur Roel van Dalen volgde het kunstproject 11Fountains en was getuige van humoristische en confronterende situaties tussen de bevlogen kunstcurator Anna Tilroe en de nuchtere Friese bewoners. Hij vroeg cabaretier Jan Jaap van der Wal, geboren in Leeuwarden, de ontwikkelingen te beschouwen door er een snedige voorstelling over te maken, die in losse delen in zijn documentaire is verwerkt. Hiermee wordt de rol van kunst in de openbare ruimte op verschillende manieren belicht. 2Doc heeft er een vierdelige serie van uitgezonden, die je onder de link kunt terugkijken.

- Cultuurhistorische Kaart Fryslân.

- Stichting Alde Fryske Tsjerken zet zich in voor behoud en restauratie van de oude kerken in de provincie. Zij heeft ca. 50 kerken in beheer. Op de site kun je ze allemaal bekijken. Bijna al deze kerken zijn op de site van de stichting nu ook van binnen en van buiten te bekijken middels 360-graden foto's. En die zijn mooi! Ideaal om even binnen te kijken als je bijvoorbeeld in een van de kerkjes wilt trouwen, vergaderen e.d. - Rapport Hergebruik Fryske Tsjerken (2012). - Het Team Fryske Tsjerken denkt met de dorpen mee die een zinvolle herbestemming zoeken voor hun aan de eredienst onttrokken kerken.

De middeleeuwse kerken vormen 'het grootste museum van Fryslân'. In 2004 is op initiatief van de Raad van Kerken Friesland gestart met het openstellen van een 25-tal kerken in de zomermaanden op de zaterdagmiddag. Deze openkerkenroute Tsjerkepaad is uitgegroeid tot de openstelling van inmiddels meer dan 250 kerken in de hele provincie (incl. de Friese Waddeneilanden), die in totaal gedurende de openstellingen wel ca. 40.000 bezoekers trekken. De meeste deelnemende kerken zijn in de zomermaanden wekelijks op de zaterdagmiddag geopend (van 13.30 tot 17.00 uur), andere minder vaak. Vrijwilligers staan klaar om als gastheer of gastvrouw iets over de geschiedenis van de kerk te vertellen en er is veelal zelfs koffie of thee. Als extra worden er vaak activiteiten georganiseerd zoals exposities, concerten of speciale fiets- en wandelroutes. Maar de kerken of kerkjes kunnen je ook uitnodigen tot rust en bezinning.

In april 2018 is het project 'Refugio in Friese kerken' feestelijk van start gegaan. 13 kerken bieden onderdak aan wandelaars en fietsers, die als pelgrim onderweg zijn. Stichting Alde Fryske Tsjerken (SAFT) heeft er zelfs een Friese naam voor bedsacht: 'tsjemping', een samentrekking van tsjerke (kerk) en camping. Pelgrims in het bezit van een pelgrimspas van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob, een stempelkaart van het Jabikspaad of de Camino der Lage Landen kunnen er gebruik van maken. Donateurs van Stichting Alde Fryske Tsjerken mogen er ook slapen, op vertoon van het magazine 'Alde Fryske Tsjerken'. De kerken hebben maximaal vier veldbedden en gasten moeten zelf een slaapzak meenemen. Van april tot oktober kun je in de refugio's terecht. Alle adressen zijn hier te vinden. De refugio's zijn een initiatief van Stichting Santiago aan het Wad. Stichting Alde Fryske Tsjerken is een van de oprichters van deze stichting.

- Op de site van de Stichting Restauratie Hulpfonds Klokkenstoelen (de meeste klokkenstoelen in ons land staan in de provincie Fryslân, vandaar dat wij de link hier plaatsen) vind je o.a. overzichten van klokkenstoelen in ons land en nieuwsbrieven met nieuws over o.a. restauratie van klokkenstoelen.

- Anderhalve eeuw geleden stonden in Fryslân maar liefst 2400 molens. Nu zijn het nog ca. 130 werkende molens, waarvan Stichting De Fryske Mole er 42 in bezit heeft. Samen met andere moleneigenaren zet zij zich in voor het behoud van deze molens. - Het Gild Fryske Mounders is het opleidingsorgaan voor vrijwillige molenaars in Fryslân. Sinds de oprichting van de vereniging zijn reeds vele molenaars geslaagd en bevoegd om zelfstandig een molen te mogen bedienen. Het Gild Fryske Mounders geeft samen met Stichting De Fryske Mole ieder kwartaal het blad 'De Utskoat' uit, met informatie over activiteiten en over het wel en wee van de Friese molens.

- Op de site van Stichting Windmotoren Friesland vind je een bestand met alle 257 windmotoren en windmotor-restanten die er momenteel in deze provincie nog zijn.

- Stichting Waterschapserfgoed is eigenaar van enkele bijzondere oude gemalen en andere waterstaatkundige werken die gerestaureerd zijn. Daarnaast probeert de stichting sommige objecten een nieuwe bestemming te geven. Een goed voorbeeld is het gemaal Veenpolder in Echten, waarin tegenwoordig een kunstgalerij en een expositie is gevestigd. In 2008 zijn door Wetterskip Fryslân 23 objecten (molens, sluizen, windmotoren en gemalen) overgedragen aan de stichting, met de verplichting om deze in stand te houden. Daarnaast rekent de stichting het tot haar taken om actief ‘het verhaal van het water’ (de geschiedenis van de waterbeheersing) uit te dragen aan de hand van de waterschapserfgoed objecten. Op de website van de stichting vind je beschrijvingen in tekst en beeld van alle waterschapserfgoed objecten die de stichting in eigendom heeft.

- Boerderijenstichting Fryslân zet zich in voor het behoud en waar nodig herbestemming van de karakteristieke bouwkunst op het Friese platteland, in het bijzonder die van boerderijen, hun bijgebouwen en de boerenerven.

- De site Stinsen in Friesland, opgezet en onderhouden door Kees Braaksma, bevat beschrijvingen in tekst en beeld van bijna 600 stinsen en states die in de provincie voorkomen en voorkwamen. Want vele zijn in de loop der tijd afgebroken. Maar gelukkig zijn er ook nog veel over die je nog wél kunt bezichtigen. - In februari 2018 is het boek 'Staten, stinzen en buitenplaatsen in Friesland. Plaatsen van verdediginge als wel tot aangename en gemaklijke wooningen gebouwd' verschenen (auteur: kunsthistorica Rita Radetzky). Het boek omvat de grondig herziene teksten van de drie brochures van Stichting Staten en Stinzen (die het boek heeft uitgegeven), plus uitbreidingen en vooral veel fraaie illustraties. Voor het fotowerk is fotografe Marieke Balk langs alle monumenten gereisd en er zijn ook bijzondere bestaande opnames achterhaald en afgebeeld. Overigens is de correcte spelling stinzen, met een z. Waarom dat zo is, kun je lezen aan het eind van Nieuwsbrief 2019.2 van Stichting Staten en Stinzen.

- Terpen zijn kenmerkende elementen in het Friese landschap. Vanaf ongeveer 500 v Chr. gingen mensen op terpen wonen op de kwelders langs de kusten van Groningen en Fryslân. Veeteelt en akkerbouw leverden veel op in dit vruchtbare kweldergebied. Terpen zijn woonheuvels die de mens opwierp in destijds nog onbedijkte gebieden. Tussen ongeveer 1850 en 1950 zijn veel terpen geheel of deels afgegraven om de vaak vruchtbare grond als meststof te kunnen verkopen. Talloze archeologische vondsten kwamen daarbij tevoorschijn, zoals potten en objecten van aardewerk, benen werktuigen, bronzen beeldjes en runenhoutjes. De terpen hebben sindsdien internationale bekendheid gekregen.

De provincie en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zijn in 2011 het Terpenproject Fryslân gestart, waarbij naar oplossingen wordt gezocht om verval van de terpen tegen te gaan. In het kader van het Terpenproject heeft de provincie in 2012 een terp bij Berltsum aangekocht. De Vereniging voor Terpenonderzoek heeft als doel het bevorderen van het archeologisch onderzoek naar de activiteiten van de bewoners van de kwelders langs de Waddenzee. Waar mogelijk draagt de vereniging bij aan de bescherming en het behoud van wierden en terpen en hun landschappelijke context. Sinds augustus 2014 wordt onderzoek gedaan naar de overblijfselen van de vroegere terp Stapert bij Wommels, een van de oudste terpen van ons land. De provincie Fryslân heeft in 2010 24 ha aan onbebouwde terpen in de regio Noardwest Fryslân benoemd die zij wil aankopen omdat ze cultuurhistorisch van belang zijn. Het gaat om eeuwenoude terpen die in het boerenland liggen en kwetsbaar zijn. Beluister de reportage met gedeputeerde Johannes Kramer hierover (26-6-2018). Kramer wil de komende tijd 'wat meer druk zetten' op het aankopen van de terpen, door het te combineren met het grote verbeterplan voor Noardwest Fryslân.

- In 1874, anderhalve eeuw nadat de provincies Groningen en Friesland hun grenzen hebben bepaald, wordt de scheidslijn tussen de beide provincies gemarkeerd met 25 ijzeren grenspalen. Inmiddels weer bijna anderhalve eeuw verder, zijn vandaag de dag 4 palen verdwenen, maar is de rest nog terug te vinden, in allerlei toestanden: van prachtig, historisch verantwoord, gerestaureerd of fantasievol opgeschilderd tot volkomen vervallen en onttakeld. Onder de link worden alle exemplaren beschreven.

- Monumentenwacht Fryslân reikt eigenaren van monumenten een helpende hand. Met (periodiek) inspecteren en rapporteren én met klein (nood)herstel.

- Steunpunt Monumentenzorg Fryslân ondersteunt overheden, erfgoedorganisaties, eigenaren en beheerders van monumenten, door actuele informatie te verstrekken over de monumentenzorg, archeologie en al het andere erfgoed in deze provincie.

- Bij Museumfederatie Fryslân zijn ruim 70 musea in de provincie aangesloten.

- De Friese Waterlinie ontstond in de 16e eeuw en heeft tot het einde van de 17e eeuw een militaire functie gehad. Binnen het geheel van de noordelijke verdedigingslinies vormt de Friese Waterlinie samen met de Groningse Schansenkrijg de tweede linie die ten doel had om Noord-Nederland te beschermen tegen de vijand uit het zuiden en het oosten en tegen invallen vanuit zee. Omdat Friesland in die tijd aan drie zijden door de zee wordt omringd (Zuiderzee, Waddenzee en Lauwerszee) en aan de zuidoostzijde werd begrensd door de moerassen van het hoogveen, was het gebied van nature goed te verdedigen. Welke rol deze waterlinie in de geschiedenis heeft gespeeld, kun je lezen in allerlei artikelen op de site onder de link. Vele schansen van deze waterlinie zijn verdwenen, maar er zijn er ook nog een aantal gehandhaafd en/of hersteld. Welke dat zijn, kun je zien op de recreatieve fietskaart Friese Waterlinie.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- "Op Leeneenfries.nl kom je in contact met Friezen die jou een onbekende plek tonen, je iets nieuws leren of iets bijzonders vertellen. Leen een Fries draait om ontmoetingen. Persoonlijk, kleinschalig en laagdrempelig. Je kunt Friezen voor van alles lenen. Van een rondleiding door een historisch gebouw of een prachtige natuurwandeling tot een sportactiviteit of een heerlijk kopje koffie met een leuk gesprek. Leen een Fries is voor iedereen. Of je nu op bezoek bent in Fryslân en de provincie wilt leren kennen of in de provincie woont en lekker wilt urban sketchen. Het is bovendien nog gratis ook! Handig: de leen-Friezen spreken vaak meerdere talen. Op Leeneenfries.nl vind je een mooie ‘collectie’ van leen-Friezen en activiteiten. Ook je verhaal, passie of talent met anderen delen? Dan kun je natuurlijk ook zelf een leen-Fries worden! Want: wat voor jou gewoon is, is voor anderen vaak bijzonder. Bijvoorbeeld je passie voor een stad, dorp of gebied. 'Leen een Fries' is een initiatief van de Friese bibliotheken. Ze laten daarmee zien dat de bibliotheek zoveel meer is dan boeken alleen. De bibliotheek brengt mensen en kennis graag bijeen."

- De vrijwilligers van Stichting Friesland Beweegt verzamelen iedere week honderden leuke evenementen, uitjes en workshops in één overzichtelijke agenda. Organiseer je zelf iets dat er nog niet in staat, dan kun je dat gratis aanmelden. De stichting organiseert ook zelf spraakmakende belevenissen voor de actieve recreant. Zo is er de Eilandvijfdaagse met historische zeilschepen en iedere dag wandelen en fietsen op een ander eiland, diverse Elfstedentochten, de Boerderijenwandeltocht en de Afsluitdijk Tijdrit.

- Stichting Ach, Mea Culpa ("Ach, mijn schuld") brengt maatschappijkritisch theater, op rijm, gericht op plattelandsproblematiek en ontwikkelingen. Met humor en erotiek, literatuur en filosofie, actualiteit en historie, beoogt dit theatergezelschap cultuur daar te brengen waar het feest der herkenning tot verbondenheid leidt. In kroegen, kerken, dorpshuizen en theaters, door heel Fryslân.

- Een typisch Friese traditie is de uitdaging om in het voorjaar het eerste kievitsei te vinden. Die datum komt de laatste decennia steeds vroeger in het voorjaar te liggen. Waarom dat zo is, kun je lezen in het Compendium voor de Leefomgeving. Het eerste kievitsei staat symbool voor het begin van het voorjaar en voor de start van het weidevogelseizoen. Op 28 februari 2019 is in gemeente De Fryske Marren het eerste kievitsei van 2019 gevonden. Nog nooit is een eerste kievitsei zo vroeg gevonden.

- Tijdens de Friese Molenaarsdag (op een zaterdag eind maart) zijn veel van de Friese molens geopend voor bezichtiging. De Friese Molendag is ontstaan in 1999 vanuit de publieke en verenigingsvraag (Gild Fryske Mounders) om een dag te organiseren voor Friese molens. Naast de Landelijke Molendag in mei heeft de werkgroep Friese Molendag besloten deze dag vanaf 2017 los van de landelijke Open Monumentendagen in september te organiseren (waar het voorheen mee gecombineerd werd), en wel op een zaterdag eind maart, zodat deze dag niet meer in de schaduw staat van een ander landelijk evenement, én de molenaars op de landelijke Open Monumentendagen zelf ook eens ergens heen kunnen.

- Bevrijdingsfeastival Fryslân (5 mei).

- In de week van Hemelvaartsdag (in 2020 voor de 74e keer) is er de 11-Stedenwandeltocht. Een 207 kilometer lange tocht die de wandelaars in 5 dagen door de historische Friese 11 steden leidt. Tussen de steden wandel je door het uitgestrekte weidelandschap en pittoreske dorpjes. Tijdens de tocht kun je genieten van de weidse vergezichten, de prachtige velden met grazende koeien, Friese paarden en de rijke geschiedenis van het landschap. Je wandelt per dag een afstand van gemiddeld 45 km. Alleen de laatste etappe van Dokkum naar Leeuwarden is korter (28 km). Het is ook mogelijk om 1 of 3 dagen deel te nemen. Zo kan ieder op z’n eigen manier genieten van de onvergetelijke sfeer van de ‘Wandeltocht der Tochten’. Voor diegene die de gehele tocht volbrengt is er het felbegeerde 11-Stedenwandelkruisje, een van de drie officiële 11-Stedenkruisjes.

- Tijdens de pinksterdagen trekt men steppend, fietsend en met de motor / auto / trike / solex langs de Friese Elf Steden. Ook voor wie de ronde niet maakt of de deelnemers niet staat aan te moedigen, is er langs de route van alles te doen, bijvoorbeeld mooie voertuigen kijken, een braderie bezoeken, naar de kermis gaan of genieten van muziek.

Op zondag 26 mei 1985 zijn 13 personen vanuit Bolsward op een step met wielmaat 12,5" vertrokken om langs de elfsteden te gaan. Onder het motto “op kinderspeeltuig voor kinderspeeltuig” werd geld opgehaald voor KDC It Mearke, een kinderdagverblijf voor meervoudig gehandicapte kinderen in Bolsward. Met deze sponsortocht was een traditie geboren. De Bolswarder Step Vereniging (BSV) werd opgericht en sindsdien wordt op 1e Pinksterdag de Step Elfstedentocht georganiseerd.

De Fietselfstedentocht is er al sinds 1912. Deze 235 km lange tocht start en finisht in Bolsward. De ca. 15.000 deelnemers starten in 23 verschillende groepen, ’s morgens tussen 05.00 en 08.00 uur. Iedere 8 minuten start er een groep met ongeveer 650 deelnemers. Om de tocht te volbrengen moeten de deelnemers alle stempels bij de verschillende posten hebben gehaald en uiterlijk om 24.00 uur bij de laatste finishcontrole in Bolsward zijn.

Op tweede pinksterdag organiseert de Friesche Motorclub de Elfstedentocht voor motoren, trikes, auto’s en Solexen. Het is een toerrit van ca. 240 kilometer door het fraaie Friese land.

En dan kun je in september de Elfstedentocht ook nog SUPpend afleggen, waarvoor zie enkele alinea's hieronder.

- In principe jaarlijks is er het Grut Frysk Diktee (Groot Fries Dictee) (in juni 2018 was het voor de 16e keer). We hebben niets over een editie 2019 kunnen vinden, dus het lijkt er op dat men in dat jaar een keer heett overgeslagen.

- Een bijzonder fenomeen in Fryslân zijn de jaarlijkse Iepenloftspullen (openluchtspelen) in de zomer. Ca. 15 dorpen doen aan deze jaarlijkse traditie. De bekendste is het Iepenloftspul van Jorwert. Jaarlijks worden Gouden Gurbes uitgereikt (een variant van de Oskar) voor de beste hoofdrol, de beste bijrol, de beste voorstelling en de beste vormgeving. Gurbe is een mannetje dat al sinds 1952 met zijn vrouw Loltsje dagelijks commentaar op het nieuws geeft op de voorpagina van de Leeuwarder Courant.

- De Kennedymars Fryslân (eind augustus, in 2019 voor de 12e keer) heeft een lengte van 80 km en voert je door het coulisselandschap en het terpengebied van Noordoost-Fryslân. Je kunt ook kiezen voor 20, 40 of 60 km.

- Naast alle 'alternatieve Elfstedentochten' met Hemelvaart en Pinksteren (waarvoor zie enkele alinea's hierboven), is er in september (in 2019 voor de 11e keer) ook nog de SUP 11 City Tour; de Elfstedentocht op een sup-board, in 5 dagen tijd.

- Stichting Wampex Nederland organiseert de jaarlijkse WAMPEX in of nabij Fryslân op 3 vrijdagavonden/nachten in het najaar. Een WAMPEX kan worden getypeerd als een nachtelijke wandel-/puzzeltocht met opdrachten onderweg. Het is geen survival-run! De totale juiste lengte van de tocht bedraagt ca. 25 km. WAMPEX = Weekend AMPhibious EXpedition. Een ‘expeditie’ in het weekend met land- en waterelementen. De route is cryptisch omschreven en er wordt veel met het kompas gewerkt. Onderweg zijn er leuke en spannende opdrachten! Vlotvaren, touwbruggen, tokkelen etc. Er is een gezellige ‘chocopost’ onderweg. De tocht wordt voor zover mogelijk gehouden door landerijen en mooie natuurgebieden in of nabij Fryslân. Aan de finish is er snert of koffie. Om een indruk te krijgen van de enorme omvang van het evenement; iedere WAMPEX trekt ca. 600 deelnemers in ca. 100 teams, en is doorgaans snel 'uitverkocht'.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Friesland bestond ooit uit zeven 'zeelanden'. Dat gegeven inspireerde routemakers tot het uitstippelen van het Groot-Frieslandpad: van de Noordzeekust tot over de Duitse grens. Het Groot-Frieslandpad (LAW14) doorkruist Noord-Holland, Friesland, Drenthe en Groningen tot aan OstFriesland. De 362 km lange route loopt van Bergen aan Zee naar Leer door een weids landschap met statige boerderijen, langgerekte dorpen en slingerende dijken.

- Natuurmuseum Fryslân is een museum voor kinderen, ouders en grootouders, natuurliefhebbers en iedereen die wel eens een potvis van nabij wil zien, een rondje boven de provincie wil vliegen of over de bodem van een sloot wil lopen. Zelf doen en beleven staat centraal in het museum. Drie verdiepingen vol informatie, bijzondere dieren en planten, opdrachten, proefjes, spelletjes en andere verrassingen nodigen uit om ontdekt te worden.

- Gedetailleerde informatie over ontstaan en ontwikkeling van de regionale landschappen in deze provincie, vind je in de - via de link online te lezen - studie Ontgonnen Verleden. Historisch-geografische regiobeschrijvingen betreffende de provincie Fryslân (159 pagina's, Ministerie van LNV, 2009).

- In het Natuurbeheerplan Fryslân 2020 geeft de provincie aan voor welke gebieden in de provincie subsidie kan worden aangevraagd voor het beheer van natuur, agrarische natuur en landschapselementen. In het plan staan ook de voorwaarden die aan de subsidie verbonden zijn. Voor de aangewezen gebieden is aangegeven wat de natuurambitie is en welk beheertype daarbij hoort.

- "Gebruik makend van de Right to Challenge heeft It Fryske Gea samen met acht andere organisaties* in 2018 de handen ineengeslagen om in de periode tot 2027 meer natuur in Fryslân te realiseren, met hetzelfde budget en met grotere betrokkenheid van de mienskip. In het koersdocument ‘Natuer mei de Mienskip’ (mei 2019) staat hoe ‘Natuer mei de Mienskip’ de natuuropgave in de provincie gestalte wil geven, namelijk in partnerschap met de provincie. Een nauwe samenwerking dus, waarbij alle partijen gezamenlijk verantwoordelijk zijn bij de uitvoering van het natuurbeleid.
* Het gaat om de volgende organisaties: It Fryske Gea, LTO-Noord, Staatsbosbeheer, Het Friesch Grondbezit, Natuurmonumenten, Kollektivenberied, Friese Milieu Federatie, Feriening Biologyske Boeren en het Wetterskip.

Kenmerkend voor de voorgestelde aanpak is een nieuwe vorm van governance: een bestuursmodel met een centrale rol van de partijen die het natuurnetwerk in Fryslân gaan inrichten en beheren. Deze eindbeheerders nemen het initiatief tot natuurontwikkeling en behouden de regie. Eindbeheerders kunnen alle inwoners van de provincie zijn: agrariërs, particulieren en natuurorganisaties. Inderdaad: natuurontwikkeling en -beheer met inzet van de voltallige mienskip. De nieuwe aanpak maakt het mogelijk dat de eindbeheerders met elkaar bepalen hoe de natuurrealisatie tot stand komt en wie de natuur gaat beheren. Zo ontstaat er synergie tussen de partijen en begrip voor elkaar. Hierdoor kan beter worden ingespeeld op de behoeften die er zijn in een gebied, en kan er meer natuur worden gerealiseerd voor hetzelfde geld. Natuur vormt daarbij tevens een aanjager voor andere opgaven die er liggen, onder meer op het gebied van agrarisch natuurbeheer, weidevogelbeheer en veenweide. Op 10 juli 2019 besluiten Provinciale Staten of ‘Natuer mei de Mienskip in partnerschap’ écht van start kan gaan." (bron: It Fryske Gea, mei 2019)

- Het veenweidegebied heeft te maken met bodemdaling door lage polderpeilen. De ontwikkelingen in het gebied verlopen langzaam, maar de effecten van bodemdaling zijn niet terug te draaien. Voorbeelden van deze effecten zijn toenemende kosten voor het waterbeheer en een toename van funderingsproblemen. Maar ook een verhoogde CO2-uitstoot. De provinciale Veenweidevisie heeft tot doel om deze problemen te verminderen en waar mogelijk op te lossen. Het veenweidegebied in Fryslân is, zonder de Friese meren, 73.000 hectare groot, aldus de Veenweidevisie. In dit gebied zijn ca. 1000 agrarische bedrijven actief, waarvan 90 procent melkveehouderij is. In de hele provincie zijn ongeveer 2700 melkveebedrijven. De in juli 2019 gelanceerde site Veenweide Fryslân maakt informatie over de Friese Veenweidevisie toegankelijk voor direct betrokkenen en andere belangstellenden. Op de website is te lezen welke projecten en onderzoeken er worden uitgevoerd en in welke gebieden dat gebeurt.

- 2019 geldt als een goed weidevogeljaar voor de provincie. Vooral het broedsucces van de grutto was goed, zo blijkt uit het Jaarbericht 2019 'Weidevogels in Fryslân' dat in november 2019 is gepresenteerd. Het jaarbericht is tot stand gekomen in een samenwerking tussen agrarische collectieven, Sovon Vogelonderzoek Nederland, It Fryske Gea, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de Bond Friese Vogelwachten BFVW. De organisaties hebben samen hebben 145.650 hectare meegenomen voor hun tellingen. Van de grutto zijn 7.089 nesten dan wel broedparen geteld. Bij de kievit ging het om 15.227 broedparen, bij de scholekster om 8.624 en bij de tureluur om 5.150. In het jaarbericht geven de organisaties ook de trends weer in het aantal broedparen van weidevogels vanaf 1996. Daar bij is er voor de 4 belangrijkste soorten allemaal een jaarlijks afname te zien. Voor de scholekster is deze het hoogst met een gemiddelde afname van 4,5%. Daarna volgt de grutto met 4,0%. De kievit nam in ruim 20 jaar gemiddeld 2,2% per jaar in aantallen af en de tureluur met 1,7%. In 2019 lijken de grutto’s in grote delen van Friesland voldoende broedsucces te hebben gehad. Dat is voor het eerst in een flink aantal jaren. (bron: BFVW, 5-11-2019)

- Kening fan 'e Greide is een community-project dat aandacht vraagt voor de toekomst van het weide- en cultuurlandschap. En al het leven en werken daarin en omheen. De bedreigde grutto, 'Koning van het weiland', staat er symbool voor.

- Reportage over veerpontjes in Fryslân.

- Na ruim 200 jaar is de Provincie Fryslân sinds 2009 weer eigenaar van de Friese meren. Het Rijk heeft de meren, met een totale oppervlakte van 9300 'voetbalvelden', in dat jaar overgedragen. Sindsdien rees geregeld de vraag of en in welke mate baggerwerk nodig is om de meren op diepte te houden. Vergelijkend onderzoek naar metingen in 2009 en 2017 wijst uit dat ze in die periode nauwelijks ondieper zijn geworden. Baggeren is dus niet nodig. De Provincie houdt de belangrijke vaargeulen wél op diepte. Vanaf 2018 wil de Provincie in 4 jaar tijd de diepte van de recreatieve wateren gedetailleerd vastleggen en aan de watersporters communiceren. De vaargasten weten dan precies waar ze met hun boten terecht kunnen.

- Eeuwenlang schuift de Friese waddenkust door landaanwinning geleidelijk op naar het noorden. Kustbewoners, later de overheid, leggen in de slikken rijsdammen aan waartussen slib kan bezinken. Via greppels en sloten wordt het nieuwe land ontwaterd. Op den duur volgt bedijking. Maar in de tweede helft van de 20e eeuw besluit de overheid te stoppen met de landaanwinningswerken. In de jaren zeventig en tachtig woedt er een nationale discussie over de toekomst van 4000 hectare buitendijkse gronden ten noorden van de gemeenten Het Bildt en Ferwerderadiel. Want de Friese zeedijk moest op deltahoogte worden gebracht, en waar leg je die dijk dan precies? De boeren, die de buitendijkse grond in gebruik en deels in eigendom hadden, wilden dat de zeewering een paar kilometer naar zee toe werd verlegd, terwijl natuurbeschermers wilden dat de Waddenzee er vrij spel had. Uiteindelijk wonnen de laatsten. Tegenwoordig is het grootste deel van het gebied in handen van It Fryske Gea.

- Veel boeren en particulieren in deze provincie doen vol overgave aan agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Zij zijn aangesloten bij een van de 7 professionele agrarische collectieven in de provincie. Deze collectieven coördineren de beheeractiviteiten van ruim 2000 Friese boeren. Het Kollektivenberied Fryslân (KBF) is het samenwerkingsverband van deze 7 collectieven en de regionale LTO. Deelname aan agrarisch natuurbeheer is vrijwillig. De beheerders ontvangen een vergoeding ter compensatie van de inkomstenderving. Het KBF is het gezicht en de belangenbehartiger van agrarisch natuur- en landschapsbeheer in de provincie.

- Stichting Kollektivenberied Fryslân (KBF) en de Bond van Friese VogelWachten (BFVW) hebben in augustus 2018 een vierjarig contract met elkaar afgesloten voor agrarisch natuurbeheer in de provincie. Vrijwillige nazorgers van de BFVW brengen al jaren de nesten op boerenland in beeld. Tegenwoordig gebeurt dat hoofdzakelijk met het gebruik van een digitale monitorings-app. Naast het in kaart brengen van nesten organiseren de nazorgers dagen waarin ze controleren hoeveel gruttokuikens het broedseizoen heeft opgeleverd en hoeveel van die kuikens ook daadwerkelijk overleven. De KBF wil de bescherming van weidevogels door boeren uitvoeren op plekken waar die het meest effectief is. "Met de gegevens van de BFVW hebben wij goed zicht op de effecten van onze beheermaatregelen", stelt voorzitter Wilco de Jong. De overeenkomst tussen KBV en BFVW zorgt ervoor dat er een goed beeld ontstaat van de situatie van de weidevogels in heel Fryslân, waardoor het beheer optimaal kan worden toegepast. Bovendien kunnen boeren hierover nu, onafhankelijk door de BFVW onderbouwd, verantwoording afleggen.

De BFVW heeft in mei 2019 van LTO Noord een drone ontvangen waarmee nesten van weidevogels vanuit de lucht kunnen worden opgespoord. De drone kan per uur 20 tot 30 hectare grasland monitoren en werkt met een warmtebeeldcamera. De camera scant de percelen op temperatuurverschillen en kan daarmee een broedende vogel of warme eieren detecteren. Klassieke nazorgers zouden voor een zelfde klus vele uren zoet zijn met het zoeken naar nesten in het hoge gras. En dan nog is er een gerede kans dat ze de goed verscholen legsels van grutto’s en tureluurs over het hoofd zien. Bij detectie van een warmtepunt wordt gecontroleerd of er werkelijk een nest aanwezig is en bevestigt de vogelwachter de locatie in het gps-systeem. De plekken kunnen op een kaart worden weergegeven of worden ingevoerd in de gps-apparatuur in de trekker waardoor de grasmaaiende boer op tijd weet wanneer hij rekening met een nest moet houden. Het is de intentie dat er meer drones voor dit werk ingezet gaan worden. (bron en voor nadere informatie zie LC, 4-5-2019)

- Landschapsbeheer Friesland (LBF) is een organisatie op het gebied van natuur- en landschapsbeheer in het cultuurlandschap van Fryslân. Daarbij richten ze zich op de verbinding tussen mens en landschap. En de beleving van deze mooie provincie door bewoners en bezoekers. Dat gebeurt door stimulering van burgerparticipatie, projectontwikkeling, beleidsondersteuning, deelname in gebiedscommissies en het opstellen en uitvoeren van landschapsvisies en onderhoud- en beheerplannen. LBF adviseert, subsidieert en biedt praktische ondersteuning aan eigenaren van waardevolle landschapselementen. En waar mogelijk helpen ze ook letterlijk een handje door "de schop in de grond te steken". LBF telt ca. 20 vaste medewerkers. Daarnaast kunnen zij rekenen op de enthousiaste medewerking van rond de 500 vrijwilligers. Zij werken altijd samen met anderen aan een actieve zorg voor het landschap. Bijvoorbeeld met agrariërs, erfbezitters, recreatiebedrijven en beheerders van het landschap. Maar ook met overheden, scholen, bedrijven en organisaties.

- De Friese Milieu Federatie streeft een duurzaam Fryslân na, waarin een vitale natuur, een gezond milieu en een robuust landschap centraal staan.

- In het project Fryslân Zoemt! werken de Friese Milieu Federatie en de Nederlandse Bijenvereniging samen met gemeenten, lokale organisaties en bewoners aan de aanleg van een netwerk van bijen- en vlinderweides. Onbenutte gronden zoals braakliggende bedrijventerreinen en woningbouwlocaties zijn bijzonder geschikt om, in ieder geval tijdelijk, omgetoverd te worden tot bloemrijke weides. Zo helpen ze de bijen en vlinders een handje en brengen ze de natuur dichter bij de mensen. Tot heden zijn er al meer dan 20 locaties in Fryslân die worden bewerkt en zich straks ontwikkelen tot een bijenweide. Ook veel 'bijvriendelijke mensen' helpen mee door het aanleggen van bijvriendelijke tuinen.

- Stel je voor. je loopt door Sneek met je smartphone en wanneer je in de buurt komt van de Waterpoort duikt poortwachter Symen Douwes op die je mee terugneemt in de tijd. In Dokkum wordt je verrast door Bonifatius en in Harlingen komt de ‘stenen man’ tot leven. Met Augmented Reality (AR) kunnen gebruikers van de in april 2018 gelanceerde MeAR Fryslân app verschillende routes lopen en informatie krijgen over de plaats die ze bezoeken. De MeAR Fryslân app start met 14 verschillende routes, waaronder de 11 Friese steden.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Oranjekoek (Fries: Oranjekoeke) is een typisch Friese lekkernij. De oranjekoek dankt zijn naam aan de gekonfijte dunne snippers sinaasappelschil die in de koek zijn meegebakken. De oranjekoek bestaat traditioneel uit een plaatvormige koek, met daarop roze glazuur en een crèmeversiering. Op de crèmeversiering zijn gekonfijte vruchten of andere garneringen aangebracht. Scheltema schrijft in 1830 dat het een typisch Fries gebak was dat vooral werd gebakken door bakkers rondom Leeuwarden en Heerenveen. Beide plaatsen waren residentie van de Oranje Nassaus, zodat de naam oranjekoek ook werd gelieerd aan deze familie. Het oudst bekende recept voor oranjekoek stamt uit 1753. Onderzoeker Gerard Mast heeft in december 2018 echter een rekening uit 1703 ontdekt, van de adellijke Tjallinga Edonia van Eysinga-Vegilin, die een oranjekoek had besteld.

- Stichting Fruit in Fryslân zet zich in om de vele fruitsoorten en rassen die de provincie ooit rijk was, weer in het landschap te laten terugkeren. Te veel smakelijke appels, peren, pruimen en andere vruchten zijn niet of nauwelijks meer te vinden. De stichting spoort oude rassen op en bevordert dat deze weer worden aangeplant. Na de oogst kun je bij de stichting pakken versgeperst sap van 5 liter verkrijgen.

Terug naar boven

Beeld

- Tresoar bewaart in zijn depots 30.000 meter aan boeken en documenten over Fryslân. Een belangrijk onderdeel van al dat materiaal is de grote kaartencollectie. Die kaarten verbeelden het landschap door de eeuwen heen en zijn een belangrijke bron voor lokale en regionale geschiedenis. Via de website Friesland op de kaart wordt een deel van die kaartencollectie op een unieke manier breed beschikbaar gesteld, ontsloten en op innovatieve wijze gepresenteerd.

- Kaarten Schotanus 1718 met een kaart per gemeente in kleur.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Fryslân I (online te bestellen). - Nieuwe en/of tweedehands boeken over deze provincie II (online te bestellen). - Sinds 2009 is er een speiale Bosatlas van Fryslân (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Provincie: - Officiële site van de Provincie Fryslân.

- Algemeen: - In 2013 heeft Ivan Pakan uit Sexbierum in opdracht van Friesland.nl een promotiefilm voor Friesland gemaakt voor buitenlandse ondernemingen, waarom zij in Fryslân zouden moeten willen ondernemen. De film van 8 minuten, met voice over van Greg Shapiro, is humoristisch met serieuze ondertoon en is ook voor 'Hollanders' die de kwaliteiten van de provincie willen leren kennen de moeite van het bekijken waard.

- Media / nieuws: - Omrop Fryslân. - Fryslân DOK is een serie wekelijkse documentaires over actuele kwesties in de provincie. Een nieuwe kijk op diverse zaken van grote diversiteit; van geschiedenis tot literatuur en van sport tot architectuur. - Leeuwarder Courant. - Friesch Dagblad. - Finster op Fryslân: cultuur in beeld.

- Kleine kernen / platteland: - Stg. Doarpswurk is een onafhankelijke organisatie die zich richt op het instandhouden en stimuleren van de sociale samenhang en de leefbaarheid van het Friese platteland. Dorpsbelangen en dorpshuizen spelen daarin de hoofdrol.

- Water: - Wetterskip Fryslân zorgt voor schoon water én droge voeten in deze provincie en in het O aangrenzende Groninger Westerkwartier.

- Jeugd: - Scouting Fryslân is met bijna 2300 scouts een springlevend onderdeel van Scouting Nederland. Zo'n 70 regiomedewerkers verzorgen beleid, trainingen en gezamenlijke activiteiten voor scouts, leid(st)ers en bestuursleden. Op hun site vind je o.a. welke Scoutinggroepen er in de provincie zijn.

- Muziek: - De in 2010 opgerichte Stichting Fryske Blaasakademy richt zich in het bijzonder op het verzorgen van muziekonderwijs voor leerlingen van blaasorkesten. Hiermee beogen ze meer jonge mensen te enthousiasmeren voor de rijke blaascultuur in Fryslân door het geven van lessen, het organiseren van projecten en het verzorgen van educatieve workshops op scholen. Inmiddels is de stichting actief in o.a. Wolvega, Noordwolde, Steggerda, Balk, Bakhuizen, Sloten en Oldemarkt. Ben je op zoek naar een goede invulling van de lessen voor de leerlingen van je vereniging? Of wil je een project of een workshop op een basisschool? Stichting Fryske Blaasakademy wil daar graag iets in betekenen!

- Podium FrysKlassiek stimuleert en initieert concerten met klassieke muziek op verschillende locaties, voornamelijk in de provincie Fryslân.

- Frysk Folksliet.

- Sport: - Polsstokverspringen, beter bekend onder de Friese naam fierljeppen, is een sport waarbij een atleet probeert met behulp van een polsstok een zo groot mogelijke afstand over een sloot te overbruggen. Het is een traditionele Friese sport. Het maken van een polsstokversprong bestaat uit verschillende onderdelen, die gezamenlijk moeten leiden tot een zo groot mogelijke afstand. De sprong begint met het maken van een korte felle sprint van circa 30 meter naar de polsstok, gevolgd door een goede sprong richting de stok, de insprong, het klimmen naar de top van de polsstok (wat bij polsstokhoogspringen niet mag) om uiteindelijk met een uitsprong in een zandbed te landen. In oktober 2018 is het fierljeppen toegevoegd aan de Nationale Inventaris Immaterieel Erfgoed.

- Een andere typisch Friese sport, naast het kaatsen en het fierljeppen, is het skûtsjesilen. Dit zijn zeilwedstrijden met skûtsjes. Reeds in de 19e eeuw worden wedstrijden met skûtsjes georganiseerd, zoals in 1820 in Sneek. Toentertijd wordt met name gezeild als de boeren even geen vracht hebben en de schippers op die manier een geldprijs kunnen verdienen. Vaak zijn het kasteleins die een wedstrijd uitschrijven, bijvoorbeeld tijdens de lokale kermis, zodat na afloop de prijsuitreiking in het café kan worden gehouden, wat extra bezoekers aantrekt.

In de 2e helft van de 19e eeuw raakt het skûtsjesilen ook als amateursport in zwang, en krijgen de beroepsschippers er ook steeds minder tijd voor. In 1945 wordt de Sintrale Kommisje Skûtsjesilen (SKS) opgericht. In de huidige SKS-kampioenschappen komen 14 skûtsjes uit voor hun stad of dorp (enige uitzondering hierop is d' Halve Maen, oorspronkelijk het skûtsje van Philips Drachten). Bij de SKS moeten de schippers voortkomen uit een schippersfamilie. Degenen die hier niet aan voldeden, hebben een eigen organisatie opgezet, die sinds 1981 de Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen (IFKS) organiseert. Daardoor zijn er nu in Fryslân twee kampioenschappen Skûtsjesilen. Sinds 2017 heeft het Skûtsjesilen een eigen 'volkslied', van de band The Bounty Hunters ft. Johannes Rypma (2e bij The Voice of Holland 2012).

- "Beweeg de hele dag door. Het kan al simpel: neem de trap in plaats van de lift, laat kinderen hardlopend naar de gymzaal gaan, stel als werkgever tijd beschikbaar om te gaan bewegen. Wist je dat je daar energiekere medewerkers voor terug krijgt? Er zijn geen redenen om niet te gaan sporten en bewegen. De tinkwize moet veranderd worden; sporten en bewegen moet een gewoonte worden. Sport Fryslân werkt daar aan, samen met de provincie, gemeenten, verenigingen, commerciële en maatschappelijke partners, vrijwilligers e.a. inwoners. Zo is er een gezamenlijke lobby ontstaan met Zorgbelang Fryslân, ROS Friesland, De Friesland Zorgverzekeraar en de provinciale GGD, bij elkaar de vitaliteitsalliantie genaamd. Ze hebben een eigen 'laboratorium'; Sportlab.frl, waarin ze bijvoorbeeld testen wat de effecten zijn als kinderen elke schooldag een halve kilometer gaan rennen. Elke dag weer bedenken ze samen hoe ze Friezen in beweging krijgen, in het bijzonder de 200.000 Friezen die onvoldoende bewegen. Waarom? Zij vinden dat iedereen het recht heeft om te kunnen sporten of bewegen, om het plezier en de gezondheidsvoordelen te ervaren die daarbij horen."

- Welzijn: - Vrijwilligers Academie Fryslân faciliteert ca. 90 trainingen, workshops en opleidingen voor vrijwilligers, mantelzorgers en professionals. - Support Fryslân is een professionele vrijwilligersorganisatie voor maatjesprojecten. Zij ondersteunt Friese jongeren tussen de 12 en 27 jaar die moeite hebben met hun sociale ontwikkeling. Dat doet zij door deze groep jongeren te koppelen aan maatjes (vrijwilligers) die regelmatig met hen afspreken. Voornaamste doel is het vergroten van hun sociale (zelf)redzaamheid en deelname aan de samenleving.

- Duurzaamheid: - "We moeten grote stappen zetten om van de fossiele brandstoffen af te komen en in 2050 energieneutraal te worden. Daarom hebben we in Fryslân in 2017 een Friese Energiestrategie opgesteld. Ons klimaat verandert met als gevolg zeespiegelstijging, overstromingen en schade aan ecosystemen. Daarnaast moeten we af van fossiele brandstoffen: er rest ons nu nog een gasvoorraad voor maximaal dertig jaar. We hebben dus geen keuze. Het is hoog tijd om te denken in termen van zonnepanelen, warmtepompen, geothermie, windenergie, waterstof en andere innovaties.

De energiestrategie gaat zowel over de korte, de middellange als de lange termijn. Onderdeel van de strategie zijn deals tussen organisaties, projecten en plannen voor de komende jaren, procesafspraken en een visie tot 2050. Het komen tot de Friese Energiestrategie is een open proces, waarbij alle partijen mogen aansluiten. Onder meer de Friese gemeenten, de Provincie, het Wetterskip, Alliander, Omrin, de Friese Milieufederatie, Dijkstra Draisma en Us Kooperasje en Elkien staan samen voor de ambitie om de provincie in 2050 energieneutraal te krijgen. Inmiddels zijn er nog veel meer bedrijven, organisaties en initiatieven aangesloten. Zij staan samen voor de Friese Energiestrategie. We geloven erin dat we Fryslân energieneutraal kunnen maken als iedereen meewerkt. Maar er moet nog veel gebeuren! Wil je meedoen of meedenken? Laat het ons weten!"

- "Ús Koöperaasje is een coöperatie met passie voor een duurzame toekomst. Wij komen op voor de energiebelangen van alle inwoners van Fryslân. Hoe geweldig zou het zijn als we het zelf gaan doen? Echt zelf? Als we eigen duurzame projecten kunnen kiezen? Eigen energie opwekken? Samen kunnen sparen én samen investeren? Én de werkgelegenheid in de provincie kunnen bevorderen? Wij helpen graag plaatselijke initiatieven om een energiecoöperatie op te richten en zich bij ons te laten aansluiten. Door de coöperatiestructuur heeft elk lid inspraak in zowel Ús Koöperaasje als ons eigen energiebedrijf Noordelijk Lokaal Duurzaam.

Noordelijk Lokaal Duurzaam is de eigen coöperatieve energieleverancier van en voor het Noorden. Het energiebedrijf is opgericht vanuit het idee dat om echt een verschil te kunnen maken, we de productie en levering van lokale duurzame energie in eigen hand moeten nemen. Zodat we de opbrengsten uit energie via onze lokale energie-initiatieven kunnen inzetten ter verduurzaming van de eigen leefomgeving. Noordelijk Lokaal Duurzaam gelooft dat de toekomst van onze energievoorziening voor een belangrijk deel op lokale schaal ligt: lokaal opgewekt en lokaal afgenomen. Dichtbij de mensen en vanuit eigen betrokkenheid. Op die manier maakt Noordelijk Lokaal Duurzaam de transitie naar een duurzame samenleving mogelijk voor alle inwoners van het Noorden.

Inwoners kunnen via hun lokale energiecoöperatie klant worden van Noordelijk Lokaal Duurzaam. Per klant die een lokale energiecoöperatie aanlevert, keert Noordelijk Lokaal Duurzaam jaarlijks een bedrag uit aan de lokale energiecoöperatie; zij mogen zelf beslissen waar ze dat weer in investeren. Op deze manier kun je geld verdienen in je eigen dorp en samen werken aan een duurzaam dorp! Wat zijn de voordelen voor jouw regio?: 100% groene lokale energie afnemen tegen een scherpe prijs. Per klant die via jouw coöperatie bij Noordelijk Lokaal Duurzaam klant is krijg je 75 euro per jaar. Zelf lokaal energie produceren en afnemen? Noordelijk Lokaal Duurzaam regelt het! Niet meer afhankelijk van grote energiemaatschappijen. Een duidelijke rekening op 1 A4'tje. Met een energiecoöperatie houden we het geld binnen Fryslân."

- "Netbeheerder Liander investeert in Fryslân in 2019 circa € 85 miljoen in de energienetten. Met name de forse toename van het aantal zonneweiden in de provincie vraagt om zwaardere kabels en bijbehorende installaties. Daarnaast werkt de netbeheerder aan slimme oplossingen om de groeiende vraag naar capaciteit te kunnen faciliteren. In deze provincie is de afgelopen jaren een hausse aan plannen ontstaan voor nieuwe zonneweides. Dit komt onder meer door de relatief lage grondprijs, de prijsdaling van zonnepanelen en het gunstige subsidieklimaat. Volgens prognoses van netbeheerder Liander zal de productie van zonnestroom in deze provincie tot 2050 vertwintigvoudigen.

Het terugleveren van energie is een goede ontwikkeling, maar dit vraagt wél extra capaciteit van het elektriciteitsnet. Dit net is honderd jaar geleden ontworpen om stroom van gas- en kolencentrales naar de verbruikers te transporteren. En niet op grootschalige levering én teruglevering van energie in landelijke gebieden waar de kabel doorgaans 'dun' is, zoals in een groot deel van Fryslân. Zonneweiden kunnen in minder dan een jaar worden aangelegd. Maar het kan door alle procedures jaren duren voordat Liander zijn net heeft versterkt en een nieuw elektriciteitsverdeelstation in gebruik kan worden genomen. Liander roept alle betrokken partijen daarom op om plannen voor zonneweiden in een zo vroeg mogelijk stadium te delen. Door tijdig delen van vestigingslocaties van zonneweides kan de netbeheerder planmatig werken en zijn netten tijdig versterken om de duurzaam geproduceerde stroom van zonneweides af te voeren.

Ook het inrichten van een flexibiliteitsmarkt, de afstemming van vraag en aanbod van elektriciteit om onnodige verzwaringen van het net te voorkomen, en cable pooling, windparken en zonneweiden die gebruik maken van één kabel, zijn slimmigheden die de netbeheerder inzet om de nieuwe uitdagingen het hoofd te bieden. Ook benadrukt de netbeheerder dat wanneer afnemers van vermogen zich dicht bij afnemers vestigen de maatschappelijke kosten zo laag mogelijk blijven. Deze aanpak voorkomt het leggen van extra kabels en de bouw van de achterliggende installaties." (bron: Alliander) Voor nadere informatie zie ook het Jaarplan 2019 Alliander, pag. 9/10 m.b.t. de provincie Fryslân.

- "In april 2018 is vanuit de Europese Unie, via Wilde Ganzen een subsidieregeling - Frame, Voice, Report - gelanceerd voor acties gericht op het onder de aandacht brengen van de Global Goals/Sustainable Development Goals. Deze regeling sloot prima aan bij de intenties van Fossyl Frij Fryslân, Circulair Fryslân, Friese Milieufederatie, Fair Fryslân, Duurzaamheidsplatform Heerenveen en Stichting Studenten- en Musaharproject Nepal. De partijen zien hierbij kansen in de promotie van de diverse duurzame activiteiten in de provincie en een betere afstemming en samenwerking. Tijdens de uitwerking van het Frame Voice Report project zijn in het najaar van 2018 nieuwe partners toegetreden: het Friesland College, dat in 2018 de Global Goals als integraal beleidsuitgangspunt heeft gekozen, en Kening fan ‘e Greide; Klaas Sietse Spoelstra heeft bij de Legacy van LF2018 een rol gespeeld, daarbij zijn de Global Goals ook vertrekpunt geweest. Voor hem staat in Fryslân doel 16, rurale ontwikkeling centraal. Met de keuze van de naam SDG Netwurk Fryslân - foar in duorsume wrâld beogen we aan te sluiten bij recente nationale ontwikkelingen zoals de vorming van SDG Houses, waarin vele partijen samenwerken voor het realiseren van de SDG’s."

- "Word Freon fan Fossylfrij Fryslân en zet samen met ons de schouders onder een schone toekomst. Om de activiteiten te ondersteunen vragen we jaarlijks een kleine bijdrage voor de continuïteit van ons netwerk. Een win-win voor particulier, bedrijf en samenleving. Ben je al Freon? Laat het de wereld weten met onze toolkit!"

- Klimaat: - "Waarom een Friese Klimaatatlas? De impact van klimaatverandering is enorm. Daar zijn we ons nog steeds veel te weinig van bewust. Extreem weer, natuurrampen en het falen van klimaatmaatregelen worden wereldwijd aangemerkt als de grootste risico’s (World Economic Forum, 2017). Ook in Nederland heeft klimaatverandering grote gevolgen voor hoe we in de toekomst wonen en werken. We moeten ons met z’n allen voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering. De overheid kan niet alles voor ons oplossen. Daarvoor zijn de gevolgen te groot. Extreme droogte zoals in de zomer van 2018 gaat vaker voorkomen. Op zo'n moment is er gewoonweg niet voldoende zoet water beschikbaar voor bijvoorbeeld de landbouw. Ook natuurgebieden kampen met verdroging. En wateroverlast door extreme neerslag, zoals op diverse plekken in Fryslân in het voorjaar van 2018, kan niet worden voorkomen door de inzet van grotere pompen. Aan de hand van de informatie die je in de atlas vindt, willen we als overheden met de inwoners in gesprek gaan over hoe we in Fryslân willen omgaan met klimaatverandering. En wat we daar samen aan kunnen doen.

In het landelijke Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is als doel gesteld dat Nederland in 2050 zo goed mogelijk 'klimaatbestendig' is ingericht voor wateroverlast, droogte, hitte en overstromingen. In Fryslân hebben overheden met elkaar afgesproken om volgens de methodiek van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie in drie stappen aan de slag te gaan met klimaatadaptatie (aanpassen aan klimaatverandering): ‘weten, willen, werken’. Stap 1 (weten): we brengen in beeld brengen wat de kwetsbaarheden zijn. Stap 2 (willen): we gaan in gesprek met alle betrokkenen om gezamenlijk ambities te formuleren voor een klimaatbestendig Fryslân. Stap 3 (werken): we gaan samen aan de slag om onze leefomgeving klimaatbestendig te maken."

- Veiligheid: - Binnen Veiligheidsregio Fryslân werken de Friese gemeenten, de provinciale Brandweer, de provinciale GGD en andere partners samen aan brandweerzorg, publieke gezondheidszorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing. Zij werken alert en slagvaardig aan de veiligheid en gezondheid van alle inwoners van Fryslân.

- Bedrijfsleven/ondernemen: - Decennialang hebben overheden zich ingezet om fabrieken weg te halen uit dorps- en stadscentra, maar wat gedeputeerde Sander de Rouwe betreft komt daar verandering in. Door veranderd koopgedrag, krimp en de toenemende populariteit van internetwinkels is er op veel plaatsen leegstand ontstaan en functioneren winkelgebieden minder goed dan voorheen. Het Koopstromenonderzoek in Fryslân (Broekhuis-Rijs, 2017) toonde dit al aan. Gemeenten, provincie en ondernemersorganisaties besloten toen de handen ineen te slaan. De Rouwe ziet het terughalen van lichtere industrie naar de centra als een van de mogelijkheden om leegstand van winkelpanden tegen te gaan.

In november 2018 hebben hebben de provincie, alle Friese gemeenten en VNO-NCW MKB-Noord in dit kader de Friese Retailaanpak 2018-2020 ondertekend. De partijen gaan samen aan de slag voor een goed functionerend, aantrekkelijke en toekomstbestendige winkelgebieden in Fryslân. De aanpak richt zich op: een gezonde retailmarkt met een passend aantal winkelmeters; versterking ondernemerschap; versterken van de uitstraling, beleving en aantrekkelijkheid van winkelgebieden; profilering en duidelijke positionering van winkelgebieden. (bron: Provincie Fryslân, 22-11-2018)

- Het Innovatiepact Fryslân is het samenwerkingsverband tussen het Friese hoger onderwijs, het beroepsonderwijs, het bedrijfsleven, de Provincie en de F4 (Leeuwarden, Heerenveen, Smallingerland en Sudwest-Fryslân). Als strategisch platform zet het Innovatiepact zich in om de innovatiekracht en het ondernemerschap van de provincie te versterken. Dit wordt gerealiseerd door in te zetten op vier programmalijnen: Sterk Fries Ondernemerschap, Ynbusiness, Fries Innovatie Ecosysteem en New Government Policy.

- De provincie Fryslân vindt het belangrijk dat Friese bedrijven starten, groeien, innoveren en export bevorderen. Daarom zijn er fondsen van de Friese Ontwikkelingsmaatschappij. Hieruit kan het midden- en kleinbedrijf met leningen en/of aandelenkapitaal een steun in de rug krijgen voor investeringen. Met leningen van 25.000 tot 1,5 miljoen euro maken ondernemers de sprong naar de toekomst.

- Genealogie: - Van 13 miljoen Friezen zijn de geboorte-, trouw- en overlijdensgegevens sinds eind 2015 online beschikbaar. Het gaat hierbij om alle Friezen die geboren, getrouwd of overleden zijn in de provincie Friesland, van de 16e eeuw tot begin jaren zestig van de vorige eeuw. De gegevens zijn te vinden op het genealogisch platform AlleFriezen.

Reactie toevoegen