Aldeboarn

Plaats
Dorp
Heerenveen
Fryslân

aldeboarn_collage.jpg

Aldeboarn, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Aldeboarn, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

aldeboarn_varkens_in_de_wei_ii.jpg

Aldeboarn, varkens mét hun biggen in de wei aan de Fjûrlânswei. Wat ons betreft mag dit een trend worden. Beter voor de dieren (de gebitten en staarten van deze varkens blijven ook intact) en aantrekkelijker voor ons om naar te kijken...

Aldeboarn, varkens mét hun biggen in de wei aan de Fjûrlânswei. Wat ons betreft mag dit een trend worden. Beter voor de dieren (de gebitten en staarten van deze varkens blijven ook intact) en aantrekkelijker voor ons om naar te kijken...

Aldeboarn (3).JPG

Beschermd dorpsgezicht van Aldeboarn

Beschermd dorpsgezicht van Aldeboarn

Aldeboarn.JPG

Rustig, op de Weaze in Aldeboarn

Rustig, op de Weaze in Aldeboarn

Aldeboarn (2).JPG

De Doelhofkerk/Doelhôftsjerke in Aldeboarn, met prachtige én scheve toren

De Doelhofkerk/Doelhôftsjerke in Aldeboarn, met prachtige én scheve toren

Aldboarn.JPG

We kijken nog even om naar het mooie Aldeboarn

We kijken nog even om naar het mooie Aldeboarn

Aldeboarn

Terug naar boven

Status

- Aldeboarn is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Heerenveen. T/m 1983 (hoofdplaats van de) gemeente Utingeradeel. In 1984 over naar gemeente Boarnsterhim, in 2014 over naar gemeente Heerenveen.

- Onder het dorp Aldeboarn vallen ook de buurtschappen Easterboarn, Poppenhúzen en Warniahúzen. Vroeger viel ook een deel van de buurtschap Soarremoarre onder dit dorp. Tegenwoordig valt die geheel onder het dorp Nes.

Terug naar boven

Naam

In het Nederlands
Oldeboorn. De spelling van de plaatsnaam is sinds 1989 officieel Friestalig.

Bijnaam
De inwoners van Aldeboarn worden tuorkemjitters (torenmeters) genoemd. De volgende anekdote doet daarover de ronde; De Boornsters wilden de hoogste toren van Fryslân hebben, en dat betekende dat hun toren hoger moest worden dan de toren van Tzum. Daarom reisden twee mannen naar Tzum om te bepalen hoe hoog die toren precies was. Ze beklommen de toren en maten de hoogte met een touw. Daarna bleven ze in de plaatselijke herberg overnachten. Terwijl ze sliepen sneed de waardin een flink stuk van het touw af. Het gevolg was dat de toren van Oldeboorn toch lager bleek te zijn dan de toren van Tzum.

Terug naar boven

Ligging

Aldeboarn ligt ZO van Grou, O van Akkrum.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Aldeboarn 247 huizen met 1.485 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp nog altijd ruim 1.400 inwoners, nu in ca. 600 huizen.

Terug naar boven

Geschiedenis

De geschiedenis van Aldeboarn gaat terug tot ver voor onze jaartelling. Bij opgravingen zijn daar bewijzen van gevonden. Fragmenten van klokbekers als ook ander aardewerk uit dezelfde tijd als de klokbekers, zijn bij opgravingen gevonden en uitgestald in de Aldheidskeamer. Permanente bewoning aan de Boorne zal zo rond 700 voor het eerst plaats vinden. Bonifatius heeft, voordat hij zijn noodlottige reis naar Dokkum maakte, geleerd en gedoopt aan de Boorne.

Hij moet uit een bron hebben gedoopt. Friese geschiedschrijvers als Winsemius en Schotanus verhalen hiervan. Boven de bron is een kerk gebouwd. Die kerk werd gewijd aan de heilige Pancratius. En ook dat is een verwijzing naar Bonifatius. Overal waar hij zelf een kerk heeft gesticht heeft hij die kerk gewijd aan Pancratius, waar hij een groot vereerder van was.

De Andringa State stond ongeveer op de plek van de pastorie en is in 1894 afgebroken.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Aldeboarn, kun je terecht bij Museum Aldheidskeamer Uldrik Bottema. dat is ondergebracht in de voormalige boter- en kaaswaag uit 1736. Nadat het gebouw zijn oorspronkelijke functie verloor, heeft het onder andere dienst gedaan als gemeentesecretarie en was er een arrestantenhok in ondergebracht. Sinds 1986 is het pand in functie als museum over het verleden van het dorp.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Jongerencentrum OJC Medium is eind 2016 gesloten. Men constateerde dat de belangstelling afnam, en gaat zich beraden op hoe het jongerenwerk in de toekomst kan worden vormgegeven. Onder de link kun je nog eens terugkijken wat er de afgelopen jaren allemaal gebeurd is.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Aldeboarn heeft 19 rijksmonumenten.

- De Pancratiuskerk of Doelhofkerk/ Doelhôftsjerke uit 1753 vervangt een middeleeuwse tufstenen voorganger. De toren dateert uit 1737. Aan deze toren hebben de Boornsters hun bijnaam te danken. Zie verder bij Naam. Bijzonder is dat de toren scheef staat. Dat komt niet veel voor in ons land. Andere scheve torens in ons land vind je hier. De kerktoren van Aldeboarn is in 2014 grondig gerenoveerd. - Filmpje kerktoren in de steigers. - Filmpje timmermannen aan het werk in de toren. Nog een bijzonderheid van de kerk is het Van Dam-orgel uit 1779. Door de jaren heen heeft het wel eens in beroerde conditie verkeerd, maar tegenwoordig verkeert het gelukkig weer in goede staat en wordt het goed onderhouden. Het zowel qua uiterlijk als qua klank prachtige orgel wordt regelmatig bespeeld. Onder de link houden ze je op de hoogte van wat er in dit opzicht binnenkort te doen is. De kerk valt onder de Protestantse Gemeente Aldeboarn.

- Gevelstenen in Aldeboarn.

- Memorial Museum 40-45 is een verzameling originele voorwerpen uit de Tweede Wereldoorlog. Het museum is op afspraak geopend. Een afspraak maken kan met de eigenaar Gerrit Haagsma (tel. 0566-652148) of webbeheerder Tom de Jong. De entree is gratis. Donatie van een voorwerp of een klein bedrag wordt wel op prijs gesteld.

- Een bezienswaarsdigheid wórdt als alles volgens plan verloopt de tot heden nog grauwe vaste brug over de Boarn aan de Súdkant in Aldeboarn. Er ligt anno 2018 namelijk een plan om van de betonnen kolos één groot graffiti-kunstwerk te maken. Alle onderdelen, ook die in het water, worden bespoten. Volgens initiatiefnemer Ingrid Riemersma is er in Nederland nog geen enkele brug in z’n geheel tot ‘piece’ gemaakt. Het wordt een 'grote jongen', van ca. 100 m2.
De bedoeling is dat kunstenaars van Stichting Graffiti Platform Leeuwarden het in mei of juni 2018 aan de slag kunnen. E.e.a. is nog wel onder voorbehoud dat de financiering rondkomt. Dorpelingen hebben meegedacht over het ontwerp. Met nieuwe verlichting, een initiatief van Enerzjy Koöperaasje Aldeboarn, moet de muurkunst ook in het donker zichtbaar zijn. (bron: LC, 10-1-2018)

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Activiteitenagenda Aldeboarn.

- Toneelvereniging Boarnster Krite Toaniel brengt - al meer dan 60 jaar - jaarlijks in januari een nieuw stuk op de planken.

- Tentfeest Oogstfeest Aldeboarn (op een zaterdag begin juli).

- Aldeboarn is in de regio o.a. bekend vanwege de jaarlijkse Gondelvaart (op een vrijdag eind augustus). Op dezelfde dag is er ook een braderie. "Met meer dan 8.000 bezoekers is de Gondelvaart Aldeboarn een van de grootste culturele evenementen te water in de provincie Fryslân. Dit jaarlijkse evenement bestaat al sinds 1945. Door de jaren heen heeft de Gondelvaart zich ontwikkeld van een optocht op het water tot een spektakel met rond de 15 drijvende objecten, die bijna volledige theaterproducties zijn. Elke voorstelling drijft aan het publiek voorbij en kan daarom slechts steeds 3 minuten bedragen, en er moet continu iets te zien zijn. De stoet vaart door de rivier de Boarn over een lengte van ongeveer 2 kilometer heen en terug. Dat er in het donker wordt gevaren maakt het geheel nog bijzonderder.

Aldeboarn is verdeeld in 25 buurtverenigingen. Van deze buurten doen in de regel 13 tot 15 buurten mee aan de Gondelvaart. Elke buurt besteedt gemiddeld, en sommigen elk jaar weer, 600 uur aan het bouwen van een Gondel. Het is dan ook niet voor niets dat de sterke dorpscultuur en saamhorigheid in het dorp gunstig afsteken bij het algemene afnemen van leefbaarheid op het platteland. Elke nieuwe buurtbewoner in het dorp is een potentiële gondelbouwer, koffiezetter, buurtversierder of bestuurslid van het organiserende comité. Zo niet dan zijn er altijd nog de andere 30 dorpsverenigingen waar men actief lid van kan worden. Een groter gevoel van welkom kun je niet krijgen!" En mooier kunnen wij van Plaatsengids.nl het zelf niet verwoorden. Vandaar dat wij dit van de site van het evenement geciteerd hebben.

- Tijdens Aldeboarn opent deuren (oktober) kun je bij inwoners thuis kijken die hun deuren openen om bijv. verzamelingen en exposities te tonen.

- Boarnster Biljart Toernooi (december, in 2018 voor de 26e keer).

- Als het in de winter hard genoeg vriest, kun je schaatsen op de ijsbaan van IIsclub Aldeboarn.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Onder de titel 'Aldeboarn speelt buiten' is in 2016 en 2017 een aantal speelgelegenheden in het dorp gecreëerd en gerenoveerd. Onder de link kun je teruglezen wat er in dit kader allemaal gerealiseerd is.

- Fûgelwacht Aldeboarn is - zij het onder een andere naam- opgericht in 1926. De kerntaken van de vereniging zijn: beschermen van nesten van weidevogels; plaatsen, controleren en onderhouden van nestkasten; Broedvogel Monitoring Projecten (BMP Tellingen); samenwerken met Agrarische Natuur Verenigingen.

- "De Ynbring ferkeapet goed brûkt guod en falt ûnder de kategory lúkse sirkelgong winkel. Yn disse winkel kinne jo noch wat foar jow guod barre. De winkel wurket mei in opbringstpersintaazje fan fifty/fifty. In part fan de opbringst wurdt skonken oan Stichting Thalente (waarvoor zie het kopje Links, red.). Disse Stichting is ek fêstige yn Aldeboarn en ûnderstype’t ûnder oaren in opfangtehûs foar mishannele, misbrûkte en alderlease bern yn Súd Afrika."

- Stichting Beekdallandschap Koningsdiep - de Nije Boarn en Gebiedscoöperatie It Lege Midden willen in het gebied rondom Aldeboarn - De Deelen samen werken aan een goed toekomstperspectief voor zowel de boeren als de samenleving. Gedeputeerde Sietske Poepjes steunt dit initiatief graag: “Zij zien in hun gebied mogelijkheden om tot breed gedragen integrale oplossingen voor realisatie van de Feangreidefisy te komen. De aanpak in dit gebied kan als voorbeeld dienen voor andere kansrijke gebieden in het Friese veenweidegebied.” Na een eerste verkenning gaan ze de komende jaren concreet aan de slag met innovatieve projecten en een gebiedsproces. De provincie ondersteunt hierbij met een jaarlijkse bijdrage van ca. € 150.000,-.

De eerste verkenningen, neergelegd in 'Romsicht, een ruimere kijk op veenweide' krijgen daarmee een vervolg. De initiatiefnemers gaan de ideeën die daarin zijn neergelegd een stap verder brengen. Zo gaan ze, samen met de boeren en het waterschap, aan de gang met een proef met grondwatergestuurd peilbeheer in een groot peilvak grenzend aan de Deelen. En starten ze een proef met maatregelen die én de bodemvruchtbaarheid verbeteren én de veenoxidatie
vertragen. Met de gemeente Heerenveen zijn ze in gesprek over ecologisch bermbeheer door boeren. Streven is om aan het eind van de rit een door de streek gedragen ontwikkelingskoers neer te leggen, een koers die voor alle partijen winst oplevert. Zij gaan daarvoor ook in gesprek met andere belanghebbenden in het gebied. Denk daarbij aan bewoners, R&T ondernemers, Enerzjy Koöperaasje Aldeboarn etc.

Het gebied Aldeboarn - De Deelen is door de provincie aangemerkt als een zogeheten kansrijk gebied. Dit is een gebied met dik veen waar kansen liggen om door koppeling van verschillende opgaven en verschillende  geldstromen, extra ambities voor veenweide te realiseren. Deze extra ambities zijn bijvoorbeeld een verhoging van slootpeilen die verder gaat dan de generieke peilverhogingen voor veenweide. De omgeving rond Aldeboarn is bovendien een belangrijk
weidevogelgebied met o.a. Natura 2000 gebied De Deelen. Voor de kansrijke gebieden wil de provincie samen met de streek plannen maken. (bron: Provincie Fryslân, 19-12-2017)

- In 2017 heeft de Provincie Fryslân de omvang van predatie door steenmarters op weidevogels laten onderzoeken. Nesten werden gefilmd en opgegeten eieren en vogelresten werden in een laboratorium onderzocht op DNA. Rondom Aldeboarn blijkt de steenmarter veruit de grootste predator te zijn. In drie andere onderzoeksgebieden in Fryslân (Smalle Ee, Idzega en Workum) kwam dit resultaat niet naar voren. Nestverlies werd daar door meerdere soorten roofdieren veroorzaakt. Omdat de steenmarter in het gebied rondom Aldeboarn veruit de grootste rover van weidevogelnesten is en daarmee een bedreiging voor de gruttopopulatie aldaar vormt, mogen in dit gebied steenmarters beperkt worden gevangen en gedood. Het broedsucces wordt vervolgens gemonitord. (bron: Provincie Fryslân, 9-3-2018)

Terug naar boven

Eten en drinken

- Superrr Aldeboarn is een kleine buurtsuper. Deze keten heet bewust zo, met die 3 r'en. Die staan namelijk voor waar deze winkels voor staan: retail, reïntegratie, en relatie met het dorp. Hun assortiment bestaan uit: - Brood van de warme bakker Teije de Boer uit Warga. - Verse groenten en fruit van Greydanus en Smeding. - Vers vlees, vleeswaren, en zuivel. En natuurlijk alle kruidenierswaren. Ook hebben ze een postNL service point, en een bezorgservice, zodat ze mensen uit het dorp die minder mobiel zijn of weinig tijd hebben, toch van hun behoeftes qua boodschappen kunnen voorzien. De winkel is onderdeel van een stichting genaamd Support en CO. Ze werken voornamelijk met mensen die een reïntegratieproject volgen en mensen met een beperking. Ze beogen deze mensen zodanig te begeleiden dat ze in de toekomst (weer) zelfstandig kunnen werken.

Terug naar boven

Beeld

- Film (40 min.) over Aldeboarn anno 1953.

- Film (45 min.) over Aldeboarn anno 1967.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Aldeboarn (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Aldeboarn.

- Nieuws: - Nieuws uit Aldeboarn op Facebook.

- Belangenvereniging: - Plaatselijk Belang (PB) Aldeboarn behartigt de belangen van het dorp, o.a. door een schakel te vormen tussen inwoners en overheden. Ze zetten zich in voor behoud en waar mogelijk verbetering van de leefbaarheid van het dorp. "Een leefbaar dorp is een dorp met een school, een kerk, een café en niet te vergeten een supermarkt. Hier kunnen we als inwoners ook zelf veel aan doen", aldus PB. Wat er momenteel allemaal speelt aan acuele ontwikkelingen en aandachtspunten, kun je lezen onder de link.

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool De Finne. - Basisschool De Boarne. - Gastouderopvang ’t Doerakje biedt opvang aan kinderen van 0 t/m 12 jaar. - Agrarisch kinderdagverblijf it Keallekampke biedt kinderopvang op een melkveehouderij aan kinderen van 0 t/m 12 jaar.

- Jeugd: - DynDei organiseert door het jaar heen diverse verrassende activiteiten voor kinderen van 4-12 jaar.

- MuzIek: - Muziekvereniging Concordia.

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Oldeboorn is opgericht in 1923. - Tennisclub Oldeboorn. - Bij de in 1913 opgerichte Gymvereniging GV Hercules, met locaties in Aldeboarn en Akkrum, kun je terecht voor Turnen, Streetdance, Senioren Gym en Senioren Jazz. - Sloeproeivereniging Tréwes is ontstaan in 1992. Op hun site vinden we een prachtig verhaal over hoe het allemaal zo gekomen is. Dat willen we je dan ook niet onthouden: Daarom vatten we het hier voor je samen. Tréwes is een oud Fries woord, dat staat voor schik en gezelligheid. Een begrip, synoniem aan de ideeën en opvattingen van de mannen uit Aldeboarn. Reden waarom ze vonden dat die naam hun (touwtrek)vereniging alle eer aandeed. We spreken dan over de jaren tachtig, waarin bijna iedere zichzelf respecterende dorpsgemeenschap over een touwtrekploeg beschikte. Goede gewoonte bij de onderlinge krachtmetingen was dat het decor van het strijdperk na afloop werd verwisseld met dat van de dichtstbijzijnde horecagelegenheid. Ofschoon men daar het broederlijk het glas hief, bleef de (gezonde) rivaliteit niettemin de boventoon voeren.

En zo ging het - tot ieders tevredenheid - jarenlang door. Tot begin jaren negentig, toen er duidelijk sprake was van een kentering. De inspiratie en bevlogenheid liepen terug. Zodanig zelfs dat soms de moeite niet eens werd genomen de touwen uit te pakken. Men ging linea recta naar het café. Dat was echter nooit de opzet van het ontstaan van Tréwes geweest. Bij Tréwes vond men dat er wel eerst een prestatie geleverd moest zijn alvorens er een feestje kon worden gebouwd. Er werd gestopt met touwtrekken, maar men bleef broeden op een nieuwe uitdaging.

Gerrit Hofstra koopt in 1991 voor 100 gulden een voormalig koopvaardijscheepje, weliswaar in vervallen toestand. Onder het motto: "Misschien kunnen we daar in het dorp iets mee." In Aldeboarn weet men echter nauwelijks raad met de nieuwe aanwinst. Een poging de boot als minigondel te gebruiken, mislukt falikant. Nadat de avond ervoor de opbouw zo goed als in gereedheid is gebracht, blijkt het scheepje de volgende ochtend in zijn geheel naar de bodem te zijn verdwenen. Men gooit het bootje op de kant, waar het rottingsproces een aanvang neemt. Na een half jaar wordt er van gemeentzijde op aangedrongen het karkas z.s.m. te laten verdwijnen. Tjerk van der Bij en Gerrit Hofstra zien er wel iets in om er een roeiboot voor Tréwes van te maken. Anderen opperen dat het wrak hooguit geschikt is voor de barbeque...

Toch slaan de mannen vol goede moed aan het restaureren. In augustus 1992 wordt de "Trewes 1" feestelijk met champagne te water gelaten en is een - zo blijkt al snel - succesvolle sloeproeivereniging geboren. In het kleine dorp Aldeboarn is men er trots op om 3 roeisloepen te kunnen vullen. Al deze sloepen hebben als doel om mee te roeien in de top van het Nederlandse sloeproeien. De vereniging heeft enkele grote successen op haar naam staan, zoals het winnen van de HT-race door Tréwes 1 in 2004 en 2007. Daarnaast is zowel het damesteam (Tréwes 3) als het herenteam (Tréwes 1) meerdere malen Nederlands Kampioen geworden. En dan zijn er nog de jongeren met de Tréwes 2.

- Overige verenigingen: - Uitvaartvereniging De Laatste Eer (DLE) Aldeboarn is opgericht in 1906. De vereniging streeft er naar de uitvaart volledig naar wens van de overledene en nabestaanden te verzorgen. De praktische zorg, zoals aangifte bij de burgerlijke stand en voorbereiden van de begrafenis of crematie, kan eventueel door hun bode uit handen van de nabestaanden worden genomen. Zodat zij de tijd hebben voor rouw en de eigen voorbereiding op het afscheid. De Laatste Eer biedt haar diensten aan zonder winstoogmerk, zodat alle mogelijke voordelen ten goede komen aan de leden.

- Zorg: - Boarnsterhim State biedt sinds 2012 aan zorgbehoevende ouderen een comfortabele, veilige en gezellige woonomgeving, waarin zij van deskundige en vriendelijke medewerkers kwalitatief hoogwaardige zorg en aandacht ontvangen. Naast de mogelijkheid voor vaste bewoning zijn er bij Boarnsterhim State ook mogelijkheden voor tijdelijk verblijf (Zorghotel). Gasten kunnen terecht voor een korte of langere logeerperiode. Het kan gaan om overbruggingszorg of zorg in aansluiting op een ziekenhuisopname om aan te sterken of te herstellen. Tevens is het mogelijk om in Boarnsterhim State te revalideren onder professionele begeleiding. Verder bieden zij palliatieve terminale zorg onder behoedzaam toezicht en zonder restrictie in verblijfsduur.

- Veiligheid: - EHBO Aldeboarn is opgericht in 1964 en heeft ca. 35 leden, die regelmatig als hulpverlener te vinden zijn op manifestaties binnen en buiten het dorp, zoals bij de Gondelvaart, een eventuele Elfstedentocht, sportevenementen en schoolfeesten.

- Ontwikkelingshulp: - Stichting Thalente is geboren uit de wens van Geke en Bouke Haspels uit Aldeboarn om op maatschappelijk gebied iets te betekenen. Thalente steunt locale projecten in Zuid-Afrika. Geven alleen is niet genoeg. Ondersteuning is minstens zo belangrijk. Net als het overbrengen van kennis. De randvoorwaarden ontwikkelen zodat mensen zich kunnen ontplooien. Jong en ouder. Fondsen werven ze o.a. middels het organiseren van evenementen en activiteiten in Aldeboarn.

- Duurzaamheid: - De doelstellingen van Enerzjy Koöperaasje Aldeboarn (EKA) zijn: het stimuleren, faciliteren en adviseren van energiebesparing en van lokale duurzame energieproductie. Dit moet uiteindelijk een energie-onafhankelijk dorp opleveren. Dit komt de leefbaarheid voor inwoners, bedrijven en organisaties in het dorp en directe omgeving ten goede, nu en in de toekomst.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Aldeboarn en - idem kerkhof.

Reactie toevoegen