Welgelegen

Plaats
Buurtschap
Heerenveen Opsterland
Fryslân

Welgelegen

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Welgelegen.

Terug naar boven

Status

- Welgelegen is een buurtschap in de provincie Fryslân, in grotendeels gemeente Opsterland, deels gemeente Heerenveen.

- De buurtschap Welgelegen valt, ook voor de postadressen, deels onder het dorp Jubbega, voor een klein deel onder het dorp Hemrik en grotendeels onder het dorp Lippenhuizen. Verder valt een onbebouwd gedeelte van de buurtschap onder het dorp Hoornsterzwaag.

- De buurtschap staat niet (meer) vermeld in recente atlassen, en heeft ook geen plaatsnaamborden, zodat je slechts aan de gelijknamige straatnaambordjes kunt zien dat je in de buurtschap bent aangekomen.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
De naam Welgelegen komt het eerst voor op een kaart uit 1848.

Naamsverklaring
Waar de plaatsnaam vandaan komt is onbekend. Er zou vroeger een café hebben gestaan met die naam. Het is echter onduidelijk of het café genoemd is naar het streekje of andersom.

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Welgelegen ligt rond de gelijknamige weg, direct N van de dorpskern van Jubbega, op de grens van de dorpen Lippenhuizen (huisnrs. 1/19), Hemrik (huisnr. 21, voorheen was hier ook nog een nr. 23) (beide gem. Opsterland), Jubbega (huisnrs. 1a en 2/6) en Hoornsterzwaag (volgens het postcodeboek vallen er geen huizen onder Hoornsterzwaag. Dit deel betreft met name het recreatiebos) (beide gem. Heerenveen). Dit nietige buurtschapje van ca. 1 km lengte en met slechts een handvol huizen valt dus onder 2 gemeenten en 4 dorpen! De gemeentegrens tussen de gemeenten Opsterland en Heerenveen loopt hier midden door de weg (ten N is gem. Opsterland, ten Z is gem. Heerenveen).

Terug naar boven

Statistische gegevens

De buurtschap Welgelegen omvat 16 huizen (waarvan 10 onder Lippenhuizen, 5 onder Jubbega en 1 onder Hemrik) met ca. 40 inwoners. In de tijd dat de buurtschap nog niet goed ontsloten was (zie bij Geschiedenis) hebben er wel ca. 50 gezinnen gewoond (in huisjes, hutten en boten).

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne
De nederzetting Welgelegen is ontstaan door de turfwinning, als aan het eind van de wijken (= zijkanalen) dwars op de Opsterlandse Compagnonsvaart richting zuiden, schamele onderkomens worden gebouwd. Vervoer over de weg is lange tijd niet mogelijk. Mensen, dieren en spullen worden daarom met een bootje naar de genoemde vaart vervoerd, van waaruit men dan verder kan naar bijv. Lippenhuizen of Gorredijk. De slechte bereikbaarheid maakt van de buurtschap een gesloten, eigen gemeenschap. Meerdere generaties met dezelfde namen (en bijnamen) blijven er wonen. Het zijn vooral land- en veenarbeiders, melkvaarders en keuterboertjes.

1948: afsluiting van de buitenwereld
In 1948 legt de gemeente Opsterland een weg aan Z langs de Opsterlandse Compagnonsvaart, de huidige Tjalling Harkeswei. Daardoor kunnen de inwoners van Welgelegen niet meer met bootjes op de Opsterlandse Compagnonsvaart komen en worden ze praktisch van de buitenwereld afgesneden. Want de paden in de omgeving zijn in die tijd eigenlijk alleen te voet toegankelijk: voor paard en wagen en auto's zijn de paden te smal en fietsen is gevaarlijk omdat er onderweg een 'barte' ligt (zo te zien wordt hier gedoeld op een eenvoudige en kennelijke gammele houten plank-'brug' over een van de 'wijken').

De inwoners regelen het zelf wel...
Een goede ontsluiting naar het Z nabijgelegen Jubbega is er dan nog niet. Over weg noch water. Want vanuit de Z gelegen Schoterlandse Compagnonsvaart zijn geen wijken naar het N gegraven. De inwoners pikken hun opgelegde isolement niet en beginnen zelf het pad naar Jubbega te verbreden en te verharden. En de barte wordt een dam. Waardoor de buurtschap per auto bereikbaar wordt.

Wel een bos aanleggen, maar geen weg...
In 1961 legt de gemeente Heerenveen in het Hoornsterzwaagse deel van Welgelegen een wandelbos aan. Maar de inwoners zien liever dat er iets gebeurt aan de paden, die inmiddels weer in verval zijn geraakt. Niet alleen om zelf de 'buitenwereld' te kunnen bereiken, ook om de buitenwereld hén te laten bereiken. Zo laten bijv. de kruidenier en huisarts nog maar zelden hun gezicht zien vanwege de beroerde bereikbaarheid. En boer Jan Haijes moet iedere dag op de fiets met drie volle melkbussen naar de weg in Jubbega, omdat ze op de kar omvallen... De impasse duurt nog jaren voort, omdat de gemeentegrens midden door de toen nog Bossingel geheten weg loopt (die nu Welgelegen heet), en de gemeente Heerenveen wel budget heeft gereserveerd voor verbetering van de weg, maar bij de gemeente Opsterland komt dat er maar niet van...

1967: eindelijk verlost uit het isolement
In 1967 weet een opgericht comité 'Weg naar Welgelegen' de landelijke pers te halen, met krantenkoppen als "Als zij er niet was, waren we nu al dood", over een dochter die haar hoogbejaarde ouders in de buurtschap af en toe eten komt brengen. Het comité bestookt ook de gemeenten met verzoeken om een fatsoenlijke weg aan te leggen, zamelt 5.000 gulden in van aanwonenden en andere belanghebbenden, en brengt 20 mensen bijeen die willen helpen met de aanleg. Later in 1967 wordt Welgelegen dan eindelijk met een verharde weg uit haar isolement verlost.

Boek
Aaltsje Eijer uit Jubbega raakt zo geInteresseerd door de verhalen van haar in Welgelegen opgegroeide beppe, dat ze in 2006 een boek over de geschiedenis van de buurtschap publiceert. Daarbij kan ze gebruik maken van bronnenmateriaal van amateurhistoricus Gosse van den Bos uit Hemrik, die mappen vol verhalen en foto's van de (oud-)bewoners van Welgelegen heeft. (bron: Sa!)

Reactie toevoegen