Aengwirden

Voormalige gemeente
Heerenveen
Fryslân

Aengwirden..jpg

De vier dorpen worden nog steeds de Aengwirden genoemd.

De vier dorpen worden nog steeds de Aengwirden genoemd.

FR gemeente Aengwirden in ca. 1870 kaart B. Behrns [1024x768].gif

gemeente Aengwirden in ca. 1870 kaart B. Behrns

gemeente Aengwirden in ca. 1870 kaart B. Behrns

Aengwirden

Terug naar boven

Status

- Aengwirden is een voormalige gemeente in de provincie Fryslân. Het was, onder die naam, een zelfstandige gemeente aanvankelijk t/m 1811. In 1812 is de naam van de gemeente gewijzigd in de naam van de kennelijke toenmalige hoofdplaats; Tjalleberd. Per 1-10-1816 is de naam weer terug gewijzigd naar Aengwirden.

- Per 1-7-1934 is de gemeente Aengwirden opgeheven en opgegaan in de nieuwe gemeente Heerenveen.

- Wapen van de voormalige gemeente Aengwirden.

- In de praktijk staat het gebied met daarin de 4 dorpen van de voormalige gemeente Aengwirden (excl. het deel van de kern Heerenveen dat in die gemeente lag) nog steeds onder die naam bekend, en is het dus vandaag de dag als streek te beschouwen. De dorpen profileren hun gebied ook onder die naam.

Terug naar boven

Naam

Uitspraak
Engwirden.

Oudere vermeldingen
De gemeente is ook gespeld geweest als Engwirden, Ængwirden en Annewaerde.

Naamgeving huidige streek
De huidige streek wordt dus nog altijd Aengwirden genoemd, maar staat tevens bekend onder de naam De Streek.

Terug naar boven

Ligging

Aengwirden ligt N van Heerenveen. De bebouwing van de 4 dorpen bestaat grotendeels uit lintbebouwing aan de Aengwirderweg. Van ZW naar NO zijn de dorpen Terband, Luinjeberd, Tjalleberd en Gersloot als een ketting aan elkaar geregen. Het grondgebied van alle 4 de dorpen loopt langgerekt naar het noorden, tot aan natuurgebied De Deelen. Bijzonder is dat de 4 dorpen een gezamenlijk Plaatselijk Belang (Oud) Aengwirden hebben, terwijl de formeel (voor de postadressen e.d.) onder het dorp Gersloot vallende kern Gersloot-Polder een eigen Plaatselijk Belang heeft.

Het huidige Aengwirden grenst in het W aan de A32, in het Z aan de A7, in het O en N aan de gemeente Opsterland (resp. de kernen Luxwoude en Tijnje) en in het N aan het dorp Aldeboarn, dat voor 2014 onder de gemeente Boarnsterhim viel en sinds de opheffing van die gemeente in dat jaar onder de gemeente Heerenveen valt.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- Per de opheffingsdatum, 1-7-1934, had de gemeente Aengwirden 4.848 inwoners.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Deelen is een Natura 2000-gebied (nr. 14) in het N van de streek Aengwirden. Het 514 hectare grote gebied (ca. 3 bij 2 km) wordt in het Z en O begrensd door de Hooivaartsweg, die zo lang is (ca. 5 km) dat deze is verdeeld over de 4 dorpen die Z ervan liggen: Terband, Luinjeberd, Tjalleberd en Gersloot. De Deelen is een laagveengebied, van waaruit sinds 1920 turf werd gewonnen. De Deelen is een van laatst verveende gebieden in Friesland. Het gebied is hierna als laagveenmoerasgebied blijven bestaan. Er is nog steeds sprake van commerciële vervening. Het gebied wordt beheerd door Staatsbosbeheer en particulieren. In het gebied broeden veel zeldzame vogels.

Door de afgravingen is een gebied met petgaten en legakkers ontstaan. De legakkers worden door de wind afgekalfd. Staatsbosbeheer wil de legakkers om cultuurhistorische redenen behouden, maar wil het afkalfproces ook tegengaan vanwege de waterkwaliteit. Zonder legakkers krijgt de wind namelijk meer vat op het water waardoor het troebeler wordt. Dit hindert de aangroei van planten. Daarom is in 2014 beschoeiing aangelegd om de legakkers te behouden en 'slibopwerveling' tegen te gaan.

In De Deelen staat een heel zeldzaam stuk erfgoed: een veenmachine. Daar zijn er in ons land nog maar twee van over. Een bevindt zich in Vinkeveen en die werkt nog. En er is dit schitterend geroest relict in De Deelen. Dit laagveen komt pas heel laat aan snee, zoals het heet wanneer in een gebied de turfwinning begint (en waarin ook iets doorklinkt van een wond toebrengen aan het landschap). In 1920 worden hier de eerste petgaten gegraven, machinale vervening begint in 1936. Een veenmachine, ook wel veensteek- of baggelmachine genoemd, werkte volgens een eenvoudig principe: op een schuit staat een turfsteker; een kooi waarin messen zijn bevestigd. Die kooi wordt eerst opgetakeld en vervolgens losgelaten. De messen boren zich diep in het veen. Als je de turfsteker weer ophijst sluiten zich vanzelf twee kleppen onder het gestoken pakket veen. De machine, op stoom aangedreven, voer zo door het laagveen en vrat zich letterlijk een weg door het landschap. Eén machine deed het werk van 60 veenarbeiders. Voor nadere informatie zie de link.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over het huidige Aengwirden.

- Nieuws: - Actualiteiten m.b.t. Aengwirden op Facebook. - Dorpskrant Aengwirden Aktief. Nijsgjirrich nijs út de Streek is via de link ook online te lezen.

- Sport: - v.v. Aengwirden (voetbal) is opgericht in 1986. - Roeivereniging Aengwirden is opgericht in 1999. Ze hebben een terrein met o.a. een botenloods aan het Greebepad, W van de A32, aan de overkant van de Hearresleat, op de punt van het schiereiland tussen het Nieuwe Heerenveense Kanaal en de industriehaven.

- Overige verenigingen: - De Streek was rond 1960 een strook met woningen waar eigenlijk weinig gebeurde. Vier dorpen met veel tegenstellingen - zoals die overigens in die tijd ook elders veel voorkwamen - tussen bijv. arm en rijk, kerks en onkerks. Er waren nogal wat mensen die tussen het spreekwoordelijke 'wal en het schip' vielen voor wat betreft het normaal kunnen functioneren bij ziekte of gebrek. Verhoudingsgewijs waren er veel zieken, o.a. veroorzaakt doordat arbeiders ziek terug gekomen waren na geholpen te hebben bij de wederopbouw in Zeeland na de Watersnoodramp van 1953. De sociale en overige voorzieningen waren destijds veel slechter dan wat wij nu gewend zijn. De jeugd van de Streek was van mening dat er wat gedaan moest worden voor andere mensen en ze gingen samen aan de slag.

GFTO Aengwirden werd opgericht, waarbij GFTO staat voor GeiteFok Tjalleberd en Omstreken, in de volksmond ook wel kortweg de Geitefok. Men heeft bij het kiezen van de naam stieken gekeken naar de naam van de gelijknamige oudejaasploeg in Oldeberkoop. Kennelijk vond men dit gewoon een mooie naam, want het heeft dus niets met geitenfokken te maken. Omdat de inwoners in de Streek niet zoveel op hebben met grote woorden, maar liever kiezen voor de daden, is gekozen voor een opzet dat behalve veel plezier maken het bezig zijn met allerlei facetten van sociaal werk nog steeds belangrijke doelstellingen vormen van de huidige GFTO.

Er moest natuurlijk wel geld zijn om de doelstellingen te kunnen realiseren. Als het even kon werd er niet om geld gebedeld, wel werden er verkoopakties opgezet om de kas te spekken. Voorbeelden hiervan zijn o.a. verkoop van balpennen, bloemen, kip / kalkoen en kroketten tijdens de Kerst en uiteraard oliebollen tijdens de jaarwisselling. Vaak waren het de Geitefokkers zelf die allerlei acties en evenementen bedachten. Acties die niet zelden later door andere verenigingen en zelfs in den lande werden overgenomen en voortgezet. Meestal was dat het signaal om weer met het evenement te stoppen en op zoek te gaan naar een nieuw idee.

Reactie toevoegen