Groene Hart

Streek
Groene Hart
UtrechtNoord-HollandZuid-Holland

groene_hart_kaart_kopie.gif

Het Groene Hart is het grote groene gebied tussen omringend stedelijk gebied in de Randstad. Globaal betreft het het gebied tussen Amsterdam, Hilversum, Utrecht, Culemborg, Gorinchem, Dordrecht, Rotterdam, Zoetermeer, Leiden en de Haarlemmermeer.

Het Groene Hart is het grote groene gebied tussen omringend stedelijk gebied in de Randstad. Globaal betreft het het gebied tussen Amsterdam, Hilversum, Utrecht, Culemborg, Gorinchem, Dordrecht, Rotterdam, Zoetermeer, Leiden en de Haarlemmermeer.

Gieltjesdorp (1).JPG

Groene Hart, buurtschap Gieltjesdorp bij Breukelen.

Groene Hart, buurtschap Gieltjesdorp bij Breukelen.

Meije (2).jpg

Groene Hart, het dorpje Meije bij Bodegraven is een lintdorp met een groot en weids buitengebied.

Groene Hart, het dorpje Meije bij Bodegraven is een lintdorp met een groot en weids buitengebied.

Minkeloos.JPG

Groene Hart, buurtschap Minkeloos in de Alblasserwaard.

Groene Hart, buurtschap Minkeloos in de Alblasserwaard.

Oud Bodegraven._0.JPG

Groene Hart, buurtschap Oud Bodegraven bij Bodegraven.

Groene Hart, buurtschap Oud Bodegraven bij Bodegraven.

Groene Hart

Terug naar boven

Status

- Het Groene Hart is een streek in grotendeels de provincie Zuid-Holland en deels de provincies Noord-Holland en Utrecht.

- Het Zuid-Hollandse deel van het Groene Hart omvat het buitengebied van de gemeenten Alblasserdam, Alphen aan den Rijn, Bodegraven-Reeuwijk, Giessenlanden, Gorinchem, Gouda, Hardinxveld-Giessendam, Kaag en Braassem, Krimpenerwaard, Leerdam, Leiderdorp, Leidschendam-Voorburg, Molenwaard, Nieuwkoop, Papendrecht, Sliedrecht, Teylingen, Waddinxveen, Zederik, Zoetermeer, Zoeterwoude en Zuidplas (anno 2017 zijn dat er 22).

- In de provincie Noord-Holland betreft het (delen van) de gemeenten Aalsmeer, Uithoorn, Ouder-Amstel, Amstelveen, Wijdemeren en Gooise Meren.

- In de provincie Utrecht betreft het de streek Lopikerwaard en (delen van) de gemeenten Vianen, Woerden, Stichtse Vecht, De Ronde Venen en De Bilt.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
Het Groene Hart wordt zo genoemd omdat het een groot overwegend groen gebied is met veel open ruimte, omsloten door dicht(er) bevolkt randstedelijk gebied.

Terug naar boven

Ligging

Het Groene Hart is het grote groene gebied tussen omringend stedelijk gebied in de Randstad. Globaal betreft het het gebied tussen (met de klok mee) Amsterdam, Hilversum, Utrecht, Culemborg, Gorinchem, Dordrecht, Rotterdam, Zoetermeer, Leiden en de Haarlemmermeer.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van het Groene Hart, kun je terecht bij:

- Streekarchief Rijnlands Midden (= gemeenten Alphen aan den Rijn, Kaag en Braassem, Nieuwkoop).

- Streekarchief Midden-Holland (= gemeenten Gouda, Krimpen aan den IJssel, Krimpenerwaard, Waddinxveen en Zuidplas).

- RHC (Regionaal Historisch Centrum) Rijnstreek en Lopikerwaard (= gemeenten Bodegraven-Reeuwijk, IJsselstein, Lopik, Montfoort, Oudewater en Woerden).

Terug naar boven

Recente ontwikkeliingen

- Stuurgroep Nationaal Landschap Groene Hart geeft in de nota 'Perspectief Groene Hart' (2017) haar vergezicht op deze regio rond 2040. In het document staan 5 opgaven centraal: 1) versterking van het landschap en de identiteit, 2) vertraging van de bodemdaling, 3) ruimte voor energietransitie, 4) ontwikkeling en verduurzaming van het economisch profiel en 5) een betere benutting van het mobiliteitssysteem. Deze regio staat net als de rest van Nederland voor een aantal grote transities, die het beeld van 2040 beïnvloeden. Deze transities waren, samen met de komst van de Omgevingswet, voor de Stuurgroep aanleiding om te komen tot gedeelde ambities voor deze regio.

Via een groot participatieproces heeft de Stuurgroep de 5 belangrijkste opgaven benoemd. Samen met partijen uit en rondom de regio heeft zij de kwaliteiten van het gebied benoemd en aangegeven welke ambities er liggen voor de komende decennia. Deze ambities zijn vastgelegd in het Perspectief Groene Hart. De stuurgroep brengt het perspectief verder onder de aandacht bij de provincies, gemeenten, waterschappen en belangenorganisaties in de regio. Gevraagd wordt om het document te gebruiken als input voor het omgevingsbeleid. De Stuurgroep ziet dit als een kans om de verschillende beleids- en visiedocumenten in het Groene Hart beter op elkaar af te stemmen. Door gedeelde ambities voor het gebied vast te leggen in het omgevingsbeleid, zal het open gebied tussen de grote steden zijn waarden behouden of verbeteren.

- Het Groene Hart wordt bedreigd door o.a. economische stagnatie, leegstand en voortgaande bodemdaling. De Stuurgroep Groene hart (SGH) heeft daarom een nieuwe visie nodig. SGH-voorzitter Chris Kalden pleit voor meer samenwerking tussen bestuur, bedrijfsleven en instellingen; niet-samenwerking is geen optie. Kalden gaf in 2015 tijdens een lezing van de Provinciale Adviescommissie Leefomgevingskwaliteit (PAL) van Zuid-Holland in Fort Wierickerschans een top vijf van aan te pakken agendapunten: Kalden pleitte ervoor de gezamenlijke inspanningen te richten op leefbaarheid, beleefbaarheid en kwaliteit van natuur, milieu en ruimte. Verder stelt hij o.a.: "We vinden allemaal weidegang belangrijk. En voor weidegang is een grote huiskavel erg belangrijk. Die is lang niet altijd aanwezig. De provincies kunnen een programma van kavelruil e.d. starten, gericht op de melkveehouderij in het Groene Hart. Ik pleit voor een meerjarig programma, gericht op de ondersteuning en bevordering van de melkveehouderij in de regio, waarbij landschappelijke kwaliteit en biodiversiteit mede-doelstellingen zijn."

- Het Groene Hart is een gewaardeerd woon-, recreatie- en leefgebied in de Randstad met internationaal belangrijke cultuurhistorie en natuur. Het veengebied kampt echter met een aantal problemen. Bij ongewijzigd beleid nemen de beheerskosten toe omdat de veenbodem blijft dalen. Daarnaast  veroorzaakt veenoxidatie ruim 1% van de landelijke CO2 uitstoot. Bovendien is het unieke Hollandse veenlandschap kwetsbaar door verstedelijking en intensieve landbouw. Het PBL (Planbureau voor de Leefomgeving) heeft de opgaven en kansen voor de regio in beeld gebracht en komt met aanbevelingen in het rapport Het Groene Hart Verbeeld (2015).

- In de Groene Hart Monitor 2014 staan feiten en cijfers die een actueel inzicht geven in de opgaves en kansen voor dit Nationaal Landschap. Stichting Groene Hart ziet de bodemdaling als de grootste opgave in de regio. De bodem daalt gemiddeld met 0,4 cm per jaar. Uitgangspunt blijft het substantieel afremmen van de bodemdaling, zodanig dat het behoud van het landschap op lange termijn goed betaalbaar en beheersbaar is. De Stuurgroep wil graag kansen benutten om rond de randen van woonkernen recreatie, waterberging, aangepaste of verbrede landbouw te combineren en duurzaam te ontwikkelen.

- Het Groene Hart vormt voor de provincies Noord-Holland, Utrecht en Zuid-Holland een gecompliceerd beleidsterrein. Niet alleen vanwege de samenwerking met veel andere partijen, waaronder het Rijk en gemeenten, maar ook vanwege de soms lastige afwegingen tussen bijvoorbeeld het bouwen van woningen en aanleggen van bedrijventerreinen enerzijds en het openhouden van het gebied anderzijds. In het verleden zijn daarom al meerdere onderzoeken uitgevoerd naar het beleid in de regio. Zo heeft de Randstedelijke Rekenkamer in maart 2009 het rapport ‘Het Groene Hart – Een haalbare kaart?’ gepubliceerd. Het vervolgonderzoek 'Grip op het Groene Hart' (2013) onderzoekt wat er sinds de publicatie van het onderzoek uit 2009 is gebeurd en of het provinciaal bestuur op de onderzochte thema's is verbeterd. Korte samenvatting: er zijn nog wel wat verbeterpunten...

- Het in 2010 afgesloten Veenweidepact Gouwe Wiericke beoogt het gebied tussen globaal Gouda en Woerden de komende jaren integraal te ontwikkelen, d.w.z. rekening houdend met de belangen van wonen, werken, water, landschap, natuur en recreatie.

Kwaliteitsteam
Sinds 2009 is er het Kwaliteitsteam Groene Hart. Het team brengt gevraagd en ongevraagd advies uit op ruimtelijke plannen en projecten in de regio. De Stuurgroep, waarin de provincies Zuid-Holland, Utrecht en Noord-Holland vertegenwoordigd zijn, wil met dit team zorgdragen voor betere plannen en voor ruimtelijke oplossingen met kwaliteit. Het team bestaat uit vijf onafhankelijke adviseurs, ieder gespeciaiseerd in andere disciplines (met name stedebouwkundige, landschapsarchitect, bioloog, landbouweconoom). Het team presenteert zich als kritische, meedenkende bondgenoot. Zij stelt zich als doel om met haar adviezen ruimtelijke kwaliteit, samenhang en consistentie in plannen te brengen én om de voortgang te versnellen van planvorming met kwaliteit. Het team voorziet plannen in de regio op verschillende momenten in de planfase van een advies; bij de start, tijdens het kiezen van alternatieven en bij het eindontwerp. De adviezen zijn openbaar en te vinden op de site Kwaliteitsatlas Groene Hart.

Ontwerpers buigen zich over inpassen van woningen in de regio
Het Bouwfonds heeft een prijsvraag uitgeschreven voor jonge ontwerpers, zoals ruimtelijke ontwerpers, architecten, stedenbouwkundigen, planologen en kunstenaars voor verantwoord inpassen van woningen in het Groene Hart. Onder het motto 'Good Red Super Green' moeten deelnemers concepten bedenken waarin de bebouwing het 'groen' kan ondersteunen. De regio volledig met rust laten is geen optie, meent Fred Schoorl, directeur van het Nirov. Stedelingen willen de ruimte kunnen gebruiken om te wonen en te recreëren. Om te voorkomen dat er niks overblijft van het Groene Hart moet worden nagedacht op welke manier er met het gebied moet worden omgegaan.

Volgens Friso de Zeeuw, directeur Nieuwe Markten van Bouwfonds Property Development schuilt er een gevaar in de vele bouwplannen van de Groene Hart-gemeenten. Als die allemaal worden uitgevoerd blijft er weinig ruimte over voor natuur of recreatie. De Zeeuw is tevens bestuurslid van de Vereniging Nederlandse Projectontwikkeling Maatschappijen Neprom. Die organisatie stelt voor om van de 30.000 woningen die volgens de bestemmingsplannen de komende jaren in de regio gebouwd mogen worden, er 13.000 te reserveren voor een 'rood-voor-groen' constructie. Dat betekent dat een deel van de winst uit de grondexploitatie of de verkoop van de woningen wordt geïnvesteerd in natuur. Het Nationaal Groenfonds en Bouwfonds hebben becijferd dat een hectare bebouwing voldoende geld op kan leveren voor de duurzame ontwikkeling en beheer van 11 hectare natuur in het Groene Hart. Woningbouw is te gebruiken om te investeren in natuurontwikkeling en -beheer. De andere functies van het gebied, zoals landbouw en waterberging, leveren te weinig geld op. Met een concreet, uitvoerbaar plan voor een zorgvuldig uitgekozen locatie willen de initiatiefnemers bewijzen dat woningbouw, natuurontwikkeling en landschapsbeheer best samen kunnen gaan. (bron: De Pers, 16-7-2008)

LTO maakt zich sterk voor behoud agrarisch Groene Hart    
De beste garantie om een uniek gebied als dit met een eeuwenoud landschap ook op de langere termijn in stand te houden is een sterke en renderende melkveehouderij. Dat zegt LTO-voorzitter Albert Jan Maat van LTO Nederland naar aanleiding van de Structuurvisie Randstad 2040. Ook de SER heeft onlangs gepleit voor perspectief voor de melkveehouderij als één van de belangrijkste dragers van dit gebied. Een toenemende diversiteit in delen van het Groene Hart, zoals in de Structuurvisie bepleit, en verder oprukkende woningbouw zullen er uiteindelijk toe leiden dat amper iets van dit gebied overblijft. Wel ziet LTO kansen voor meer dynamische functies van dit gebied, onder meer voor wateropvang en kleinschalige recreatie- en natuurprojecten, gekoppeld aan agrarische bedrijven.

LTO Nederland verzet zich tegen grootschalige projecten voor wateropvang en natuur. Maat is voorstander van kleinschaligheid om de tendens te doorbreken steeds meer landbouwgrond op te offeren ten behoeve van natuur. ,,Vergeet niet dat land- en tuinbouw óók uiteenlopende functies vervullen voor natuur, groen en recreatie. Daarom is het des te belangrijker ook met het oog op die functies op de langere termijn, dat het landelijk gebied nog beter toegankelijk wordt gemaakt.” De LTO-voorzitter noemt een betere ontsluiting van de Randstad essentieel voor de toekomstige economische ontwikkeling. Zo’n tweederde van de glastuinbouw is gevestigd in het westen van het land en die sector blijft, ook met het oog op toekomstige werkgelegenheid en energievoorziening, een heel belangrijke. ,,Er moeten ruimte blijven voor ontwikkeling van deze sector, die eveneens een bredere functie zal krijgen”, voorziet Maat. (bron: LTO Nederland, 5-9-2008)

Klimaatpark
Voor het Groene Hart kan de klimaatverandering niet alleen een bedreiging maar ook een kans zijn. Het gebied zou dan meer dan tot nu toe klimaatbestendig moeten worden ingericht. Dat staat in het rapport Klimaatpark Groene Hart, (juli 2010). Duurzaamheid is de basis voor de nieuwe inrichting. Het meest in het oogspringende voorstel is de transformatie van de diepe droogmakerijen. Deze bestaan nu vooral uit eindeloze akkers en rechte wegen, waar het grondwater steeds verder verzilt. In het nieuwe Klimaatpark worden delen van deze polders opgehoogd zodat er woningen kunnen worden gebouwd, terwijl andere delen onder water worden gezet waardoor er plassen ontstaan. In het concept van het Klimaatpark zal ook het waterpeil van veengebieden worden verhoogd. Op dit moment wordt in het Groene Hart woningbouw geweerd en landbouw bevorderd. Het landschap is echter niet duurzaam en het is niet toegankelijk voor Randstedelingen. Het polderlandschap zal altijd blijven bestaan. Maar het Klimaatpark zal ook spectaculaire waterlandschappen, een brede gordel van moerasgebieden, bijzondere woon- en werkgebieden aan het water of langs bosrijke rivierzomen bieden. Voor nadere informatie zie het rapport Klimaatpark Groene Hart.

- Een commissie van de Groene Hart-organisatie ontwikkelt sinds 2012 plannen om het inklinken van het veen in de regio te beperken.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Sinds 2011 is er het Nationaal Regenboog Zeilevenement op de 'Hollands-Utrechtse Plassen' (gedurende 5 dagen eind juni / begin juli). Het evenement vindt plaats op de Kagerplassen, het Braassemermeer, de Westeinderplassen, de Vinkeveense Plassen en de Nieuwkoopse Plassen. In deze periode worden er, naast de zeilcompetitie, door en in de gemeenten ook veel andere activiteiten georganiseerd. Het evenement beoogt bij te dragen aan de bekendheid van het Groene Hart als recreatief en toeristisch watersportgebied, waarvan het wateroppervlak groter is dan dat van Friesland (want naast de genoemde plassen zijn er ook nog de Reeuwijkse Plassen en de Loosdrechtse Plassen).

- Groene Hart Zomerfair (weekend eind augustus te Benschop).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Met de Wandelplanner Groene Hart kun je aan de hand van knooppunten zelf je wandelroutes uitstippelen.

- Stichting Groene Hart wil het karakter van de regio behouden, met al zijn cultuur-, natuur- landschaps- en natuurwaarden.

- De komende jaren dreigen in het Groene Hart meer dan 60 polders te verdwijnen of ernstig te worden aangetast door o.a. woningbouw, bedrijventerreinen en nieuwe wegen. Onder de link vind je welke polders het betreft, met per polder de specifieke redenen van bedreiging.

- Een Toeristisch Overstappunt (TOP) is een startpunt waar u de auto kunt achterlaten om vandaar heerlijk te fietsen of te wandelen in een landelijke omgeving. Vanaf elke TOP kunt u bewegwijzerde of beschreven routes volgen, die je laten kennismaken met de mooiste plekjes van de streekt. - Overzicht van de TOP's in het Groene Hart.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Het Groene Hart (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Bestuurlijk: - De Stuurgroep Nationaal Landschap Groene Hart zet zich, samen met ondernemers, maatschappelijke organisaties en overheden in voor een mooie en economisch vitale regio. Een gebied dat haar rol als groen hart van de Randstad met verve blijft spelen, aldus de Stuurgroep.

- Media / nieuws: - Nieuws uit het Groene Hart van het Algemeen Dagblad (AD). - Nieuws uit de regio van het AD op Facebook.

- Techniek / innovatie: - FabLab Het Groene Hart heeft de ambitie om een technisch en creatief knooppunt te worden voor technici, kunstenaars en ieder ander die in deze regio met techniek en materiaalbewerking bezig wil zijn. In hun super moderne werkplaats voorzien van o.a. 3D printers, lasersnij tafels, werkbanken en presentatieruimte kun je van jouw idee een echt product maken. Bijzonder aan een FabLab is dat alle kennis - ook de kennis die je er zelf met je projecten opdoet - er wordt gedeeld.

- Duurzaamheid: - De totale energievraag van het Groene Hart kan volledig worden ingevuld met lokaal opgewekte schone energie. Ook kunnen ondernemers bijdragen aan een energieneutrale regio door meer samen te werken, duurzaam te (ver)bouwen en producten meerdere gebruikscycli te geven. Dat zijn belangrijke conclusies uit het in 2016 verschenen rapport 'Het Groene Hart Circulair: circulaire kansen voor een veerkrachtig Groene Hart' (dit is het volledige rapport. Hier kun je ook een brochure met de samenvatting online lezen). Het onderzoek van duurzaamheidsbureau Metabolic is uitgevoerd in opdracht van de Rabobank, de Provincie Zuid-Holland en Heineken Nederland.

Op basis van een uitgebreide studie naar het Groene Hart concludeert Metabolic dat ‘de regio zich in de unieke positie bevindt om een voortrekkersrol te pakken op weg naar een circulaire economie’. Het rapport specificeert de krachten en de uitdagingen van de streek, die samen leiden tot 6 kansen op het gebied van circulair wonen, leven en werken. De sterke punten van het Groene Hart zijn het open weidelandschap, de centrale ligging en de goed ontwikkelde land- en tuinbouwsector. Tegenover deze sterke punten staan diverse uitdagingen. Zo is de regio in zijn energiebehoefte bijna volledig afhankelijk van fossiele brandstoffen en worden reststromen niet optimaal benut. Zouden alle reststromen in vrachtwagens worden verzameld, dan mogen er 8.000 voorrijden; een aaneengesloten file van Gouda tot Brussel. Ook bodemdaling door ontwatering vormt een probleem.

Het rapport moedigt overheden, ondernemers en inwoners aan de krachten van het Groene Hart optimaal te benutten – niet alleen om de uitdagingen het hoofd te bieden, maar ook om verder door te pakken. Met innovatie kunnen ondernemers vooruitgang boeken in circulair (ver)bouwen, produceren en handelen, en daarmee zowel de regio als hun bedrijf versterken. De onderzoekers adviseren ondernemers uit de tuinbouwsector met combinatieteelt en gewasrotatie diversiteit te creëren zoals in natuurlijke ecosystemen. Bedrijven uit de bouwsector zouden moeten inzetten op circulaire en klimaatbestendige woningbouw. En in de landbouw zal het gebruik van natte veenweidegronden moeten worden verbeterd om bodemdaling te voorkomen. Daarnaast leent het landschap van het Groene Hart zich uitstekend voor de opwekking van zonne- en windenergie, waarmee de gehele regio van duurzame en lokaal opgewerkte energie kan worden voorzien. Tenslotte kunnen ondernemers slagen maken door het verduurzamen en recyclen van verpakkingsmateriaal, en het overstappen op schoon vervoer.

- Fauna: - Hoewel het volgens diverse onderzoeken slecht gaat met de bijen in Nederland, heeft de in 1942 opgerichte Imkersvereniging Groene Hart weinig last van bijensterfte. De imkers in de regio Boskoop wijten dit aan de goede aanpak van bijenziekten zoals de varroamijtbestrijding en de goede biodiversiteit. Naast alle bomen en planten hebben boomkwekers dikwijls bloeiende groenbemesters op hun percelen staan om de bodemkwaliteit te verbeteren. Deze groenbemesters zijn ook goed voor de bijen. Zo levert Tagetes volop stuifmeel. Daarnaast zijn er imkers die het idee hebben dat bijenvolken die bij Tagetes hebben gestaan minder last van varroamijt hebben. Hierover is nog weinig kennis beschikbaar. Daarom wordt - anno 2017 - samen met imkers en kwekers meer informatie verzameld die kan dienen als basis voor een groot onderzoek. Als blijkt dat dit werkelijk zo is, heeft Greenport Boskoop naast het brede sortiment nog een extra reden om zich te profileren als The place to Bee.

- Kunst: - Stichting Kunstpromotie Groene H/Art is opgericht in 1998 en heeft uiteraard als doel het promoten van kunstactiviteiten in deze regio. De stichting doet dit o.a. door het organiseren van exposities met een regionaal thema, zoals een expositie Schilders uit het Nieuwkoopse Plassen-gebied. Tevens heeft de stichting een kunstcompetie ingesteld, waarbij zij elke 2 jaar (in de oneven jaren) de Groene Hart Kunstprijs toekent aan zowel professionele als amateurkunstenaars. Er is ook een Rabo Publieksprijs, en als onderdeel hiervan een Online Publieksprijs, waarbij kunstliefhebbers online hun stem kunnen uitbrengen op hun favoriete kunstwerk. En sinds 2017 is er ook de Groene Hart Kunstprijs voor de Jeugd.

Reactie toevoegen