Zoetermeer

Plaats
Stad en gemeente
Zoetermeer
Haaglanden
Zuid-Holland

ZH gemeente Zoetermeer in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Zoetermeer in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Zoetermeer in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Zoetermeer

Terug naar boven

Status

- Zoetermeer is een stad en gemeente in de provincie Zuid-Holland, regio Haaglanden.

- De gemeente Zoetermeer is per 1-5-1935 vergroot met de gemeente Zegwaart.

- Wapen van de gemeente Zoetermeer.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Zoetermeer.

- Onder de stad Zoetermeer vallen ook de buurtschappen Roeleveen (deels) en Voorweg.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1269 Soetermere, 1280-1287 Zutermere, 1334 Soetermeer, 1351-1356 Zoetermere, 1883 Zoetermeer.

Naamsverklaring
Oude waternaam, vroeger ten onrechte geduid als 'zuidermeer', met bewaarde Germaanse klankstand (zogeheten oe relict), of verbonden met zwet 'grenssloot'. Het eerste deel bevat dezelfde waternaam Zoete als in Zoeterwoude, met het toponymisch suffix -er verbonden aan het grondwoord mere, dus 'meer, water' van of bij (de bewoners van) de rivier Zoete, waarschijnlijk zo genoemd naar zijn drinkbare zoete of aangenaam smakende water. Vergelijk ook Zwieten. Nadat de waternaam op de plaatsnaam was overgegaan, werd het water aangeduid als Zoetermeerse Meer (kort na 1574 Soermerse meer, 1615 Soetermeersse Meer), begin 17e eeuw drooggelegd, krachtens octrooi van 1613.(1)

Terug naar boven

Ligging

Zoetermeer ligt O van Den Haag en wordt doorsneden door de A12.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Zoetermeer 124 huizen met 892 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 38/270 (= huizen/inwoners), buurtschap De Voorweg 79/571 en polder de Meerpolder 7/51. Tegenwoordig heeft de stad ca. 55.000 huizen met ca. 125.000 inwoners. In 2019 heeft de gemeente wederom de 125.000 inwoner-grens doorbroken, nadat dat in 2017 ook al het geval was (nadien heeft een tijdelijke kleine daling van het inwonertal plaatsgevonden, vandaar). De gemeente wil er de komende jaren nog 10.000 tot 16.000 woningen bij hebben. 4500 daarvan staan gepland in de nieuwe stadswijk De Entree, rond de Afrikaweg. De verwachting is dat de gemeente door de nieuwbouw die nog 'op de rol staat', uiteindelijk zal uitgroeien tot ca. 150.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Slag
De Slag bij Zoetermeer vond plaats tijdens de Tachtigjarige Oorlog, op 17 september 1574. De Slag ging niet om het dorpje zelf, maar maakte onderdeel uit van het Tweede Beleg van Leiden, dat duurde van 18 mei 1574 tot 3 oktober 1574, de datum die nog altijd gevierd wordt als het Leidens Ontzet. De Spaanse generaal Francisco de Valdez (ca.1522-1580) wilde zich bij Leiden verdedigen tegen de geuzen en zette daarom ten zuiden van de stad een drietal verdedigingslinies op. De dorpen Zoetermeer en Zegwaart maakten onderdeel uit van een van deze linies. Sterker nog: de Spaanse linie liep precies door eerstgenoemd dorp, langs de nog altijd bestaande Voorweg en de Dorpsstraat. (bron en voor nadere informatie zie Historiek.net)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Zoetermeer, kun je terecht bij de volgende instanties:

- "De doelstelling van Historisch Genootschap Oud Soetermeer is het onderzoeken, uitdragen en behouden van de geschiedenis van de stad Zoetermeer en van het dorp Zegwaart, dat in 1935 in de gemeente is opgegaan. Oud Soetermeer bestaat sinds 1949 en telt zo’n 1.250 leden. Iedereen kan lid worden en hen zo steunen. Er zijn verschillende werkgroepen en commissies actief. De vereniging heeft een uitgebreide bibliotheek en een grote collectie foto’s, kaarten en films over de gemeente. Oud Soetermeer organiseert activiteiten voor leden, belangstellenden en scholen en verzorgt historische publicaties over de stad. Hier kun je lezen over hoe de vereniging is ontstaan en wat er sindsdien zoal is gebeurd.

Historisch Genootschap Oud Soetermeer beschikt over een uitgebreide bibliotheek met literatuur en informatie over de geschiedenis in het algemeen en die van Zoetermeer in het bijzonder. De boeken worden in principe niet uitgeleend, maar zijn tijdens openingstijden in te zien in ons pand op Dorpsstraat 132. Publicaties die Oud Soetermeer zelf heeft uitgegeven, zijn vaak nog te koop. De belangrijkste overzichtswerken geven een goed inzicht in de publicaties over Zoetermeerse geschiedenis. Daarnaast hebben wij tientallen oorspronkelijke archieven van Zoetermeerse verenigingen, personen en bedrijven, zoals bijvoorbeeld Zephyr Koel- en luchttechniek, de families Kentgens en Bos en de IJsvereniging. De documenten zijn door ons geordend en beschreven en opgeslagen in het Stadsarchief. Inzage kan door middel van een afspraak bij het Stadsarchief."

- "Stadsarchief Zoetermeer voert een aantal wettelijke taken uit op basis van de Archiefwet. De voornaamste taken zijn: het bewaren, beheren en beschikbaar stellen van archief(bescheiden) aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen (cultuur-historische taak). Hierbij richt het Stadsarchief zich zoveel mogelijk ook op het digitaal beschikbaarstellen van archieven en beeldmateriaal. Naast deze cultuur-historische taak houdt de gemeentearchivaris toezicht op het kwaliteit van de informatiehuishouding van de gemeente. Het Stadsarchief werkt waar mogelijk samen met historisch-culturele partnerinstellingen, vrijwilligers, en andere overheden. Educatie maakt ook onderdeel uit van het takenpakket. Met het Historisch Genootschap Oud Soetermeer (HGOS) zijn de afgelopen jaren diverse lesbrieven ontwikkeld en beschikbaar gesteld.

Op de website van Stadsarchief Zoetermeer vind je informatie over de collectie van het Stadsarchief. Een collectie die het verleden, heden en de toekomst van de stad met elkaar verbindt en waarin je een breed scala aan informatie vindt, variërend van oude archiefstukken tot recente foto's van de stad. Naast informatie over de collectie van het Stadsarchief vind je op de website informatie over de werkzaamheden van het Stadsarchief en de mogelijkheden om archiefstukken en beeldmateriaal te raadplegen, aan te bieden en te gebruiken."

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2005 hebben de corporaties De Goede Woning, Vestia en Vidomes samen met de gemeente Zoetermeer een samenwerkingsovereenkomst getekend voor de herstructurering van de wijk Palenstein, destijds de eerste grote uitbreidingswijk van de gemeente. Daarin zijn afspraken gemaakt over de renovatie en sloop van een groot aantal sociale huurwoningen, welzijnsvoorzieningen en de nieuwbouw van een mix van sociale huurwoningen en koopwoningen en nieuwe welzijnsvoorzieningen in de wijk. In 2012 is de Wijkvisie Palenstein vastgesteld, waarin de afspraken van 2005 zijn bijgesteld. In 2013 is het Bestemmingsplan Palenstein vastgesteld. Daarin zijn de plannen van de wijkvisie voor de herstructurering juridisch vastgelegd.

De Wijkvisie beschrijft een gezinsvriendelijke, groene en levendige stadswijk, waarin rekening is gehouden met de wensen van bewoners. Hoog- en laagbouw wisselen elkaar af in een prettige wijk met een parkachtig karakter. Vrijwel het hele openbare gebied wordt opnieuw ingericht, met veel groen en water, waaronder een nieuwe singel en een waterspeelplaats. Palenstein krijgt ook een betere aansluiting op de omliggende wijken (Oude Dorp, Stadshart, en Culturele As). Om de Wijkvisie te kunnen realiseren, worden vijf galerijflats gesloopt. Daar komt gevarieerde nieuwbouw voor terug. In totaal worden ruim 500 nieuwe woningen gebouwd, 3.500 m2 aan winkels, en 2.000 m2 aan maatschappelijk onroerend goed.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Zoetermeer heeft 16 rijksmonumenten.

- Zoetermeer heeft 107 gemeentelijke monumenten.

- De Hervormde (PKN) Oude Kerk in het oude dorpshart (Dorpsstraat 59) is in 1785-1787 gebouwd door de Italiaanse architect Jan Giudici. De kerk is van het type kruiskerk. Het is Zoetermeers oudste gebouw, met de toren uit 1642, en de bakstenen voet uit de 15e eeuw. Op de plek van de huidige kerk stond in 1296 waarschijnlijk ook al een kerk. De kerk is sinds de restauratie in 1970 door Piet van de Sterre uit Leiderdorp een rijksmonument. Het interieur. De preekstoel is vervaardigd door Franciscus van Ursel uit Antwerpen en uitgevoerd in Lodewijk XVI-stijl. Er zijn een regerings- of Schoutenbank en twee herenbanken. De laatste zijn van de familie Osy, ambachtsheren van Zegwaart, en van Gerardus van Aalst Schouten en zijn echtgenote Elisabeth van Revenhorst, ambachtsheer en -vrouwe van Zoetermeer. De kerk is in lichte kleuren uitgevoerd en heeft geen gebrandschilderde ramen. In de hele kerk is nagenoeg geen houtnerf zichtbaar, alle hout is roodbuin geschilderd. Naar verluidt was dit ten gevolge van een belastingmaatregel uit de napoleontische tijd. Het Lohman-orgel dateert uit 1838. Het koororgel is in 1996 gebouwd door Jacob Breetvelt.

Het torenuurwerk op de tweede verdieping van de toren is van 1664, gemaakt door Harmannus Brouckman, stadsuurwerkmaker te Leiden. Het is "een oirlogie van heel en halff uyrslach, gaende met een slinger" en een van de oudste slingeruurwerken van Nederland. Het is slechts enkele jaren na de uitvinding van het slingermechanisme door Christiaan Huygens in 1656 gemaakt. Het is na de Tweede Wereldoorlog, na de restauratie van de kerktoren, buiten werking gesteld. Sindsdien heeft het niet meer gefunctioneerd. In 1996 is het - om verdere achteruitgang van het monument te voorkomen - grondig gereinigd en opnieuw van een verfje voorzien. De grote torenklok dateert uit 1667, de kleinere uit 1571. Het carillon bestaat uit 47 klokken. Aan de zuidzijde van de kerk ligt nog een oud kerkhof, waar tot in de huidige tijd Zoetermeerders in grafkelders kunnen worden bijgezet. Er wordt niet meer begraven. De kerk valt onder de Protestantse Wijkgemeente Oude Kerk Zoetermeer.

- Molen De Hoop (Eerste Stationsstraat 37a) is een ronde stenen stellingmolen uit 1897. De molen is gebouwd ter vervanging van een eerdere wind- en stoomkorenmolen, tevens pelmolen op dezelfde plek, die op 16 januari 1897 is afgebrand. Vermoedelijk was dit een achtkantige houten molen. In 1936 is het gaande werk uit de molen gesloopt en sindsdien was De Hoop uitsluitend in gebruik als graansilo. Sinds een ingrijpende restauratie (1983-1986) is de molen weer maalvaardig, en wordt er wekelijks op ambachtelijke wijze graan gemalen. Op vrijdagen en zaterdagen is de molenwinkel geopend en worden er allerlei bakbenodigdheden verkocht. De meeste hiervan zijn in de molen geproduceerd. - Nieuws van Molen De Hoop op Facebook.

"Molen De Hoop, een van de weinige rijksmonumenten in Zoetermeer, is op zoek naar hulp voor de molenaars. Met name op de zaterdagen kunnen zij wel wat extra handen gebruiken. Daarbij gaat het om diverse voorkomende werkzaamheden, zoals het meel verpakken in zakken van 25 kilogram en takelwerk. Wat wij vragen: je bent regelmatig enkele uren beschikbaar op zaterdagochtend, als je het werk leuk vindt kunnen de werkzaamheden en het aantal uren worden uitgebreid; je bent in staat tot redelijk fysiek werk (zakken van 25 kg tillen); je wilt graag werken in een gezellig en enthousiast team dat zorgt voor het voortbestaan van onze molen. Affiniteit met ons mooie monument (anno 1897) zou prettig zijn. NB: zoals al het werk in en rond onze molen gaat het hier om een vrijwilligersfunctie. Herken je jezelf hierin? Neem dan contact op met onze vrijwilligerscoördinator Els Groenewegen, via els.groenewegen@ziggo.nl."

- Van de Molendriegang Zoetermeer resteren alleen nog de molenrompen: - Ondermolen. - Middenmolen. - Bovenmolen.

- De watertoren aan de Vierde Stationsstraat is ontworpen door architect C. Visser uit Delft en is in 1928 gebouwd voor Stichting Drinkwaterleiding De Tien Gemeenten. De watertoren heeft een hoogte van 48,65 meter en één waterreservoir van 500 m3. Rond het pleintje om de toren bevinden zich stenen met namen en afstanden tot de toenmalige 13 deelnemende gemeenten, rond de ingangdeur bevinden zich de wapenschilden van de gemeenten (uitgezonderd de wapens van Stompwijk en Veur), het bouwjaar en het provinciewapen van Zuid-Holland. Het betrof de gemeenten Wassenaar, Stompwijk, Zoetermeer, Zegwaart, Benthuizen, Moerkapelle, Zevenhuizen, Bleiswijk, Bergschenhoek, Berkel, Pijnacker, Nootdorp en Veur. Een schaalmodel van de Zoetermeerse watertoren is te zien in Madurodam. De watertoren is in 2008 afgebeeld op het postzegelvel van Zoetermeer in de Mooi Nederland serie. In 2014 is de watertoren gekocht door ondernemer Henk Willem van Dorp. Hij gaat de toren verbouwen tot B&B met 9 kamers. Het dak wordt vervangen door een glazen dak. De verbouwing beoogt medio 2019 gereed te komen.

- Erfgoedvereniging Heemschut en Stichting Het Cuypersgenootschap, twee landelijke monumentenorganisaties, hebben de gemeente Zoetermeer in april 2019 verzocht om de Olympushal (Voorweg 107) te benoemen tot gemeentelijk monument. De Olympushal is gebouwd in 1978 en is een voorbeeld van een geodetische koepel, gebouwd naar het ontwerp van Amerikaan R. Buckminster Fuller. Hij ontwikkelde in 1927 het Dymaxion (dynamic and maximum efficiency) huis, en werd daarmee een voorloper van een meer op ecologie gericht denken. Enkele jaren later vervaardigde hij de eerste zogeheten geodetische koepel. Deze koepel was het resultaat van Fuller's verkenning van de bouwprincipes van de natuur om ontwerpoplossingen te vinden. De koepels zijn redelijk snel te bouwen en vallen op door hun lichte en stabiele constructie.

Deze koepelconstructie voor gebouwen is door de Amerikaanse firma Temcor Inc. in productie genomen. In de jaren zeventig werden ze populair. In Nederland zijn onder andere het vroegere Aviodome op Schiphol, de Frans Hoebenshal te Deurne en het voormalige Nationaal Automuseum in Raamsdonksveer van een dergelijke koepel voorzien. Goed behouden geodetische koepels zijn zeer zeldzaam in Nederland. Slechts enkele exemplaren zijn weinig aangetast en staan nog op hun oorspronkelijke plek. Een aantal is gesloopt. De Olympushal is tot op heden vrij gaaf behouden. Voor Zoetermeer en Nederland heeft het gebouw vanwege de bouwmethode een duidelijke architectuur- en cultuurhistorische waarde. Tevens is het gebouw beeldbepalend voor de stad en van groot belang vanwege de genoemde zeldzaamheid van geodetische koepels. Wat Heemschut en het Cuypersgenootschap betreft genoeg redenen om de Olympushal te beschermen als gemeentelijk monument. (bron: Heemschut, april 2019)

- "Museum De Voorde laat op een verrassende en spraakmakende manier ervaren wie we zijn en waarom we de keuzes maken die we maken. Door dit inzichtelijk te maken, verbinden we mensen en dragen we bij aan meer begrip voor elkaar. Wij zijn er voor iedereen. We richten ons op een breed, sociaal en cultureel divers publiek, zowel binnen als buiten Zoetermeer. Visie. Mensen en hun identiteit zijn de leidraad bij het ontwikkelen van tentoonstellingen en activiteiten in Museum De Voorde. Het museum is een plek waar diversiteit wordt geduid. We willen inspireren, vermaken, prikkelen, luisteren en samenbrengen. We houden bezoekers een spiegel voor en dagen ze uit om te reflecteren en de dialoog aan te gaan met anderen. Dat leidt tot herkenning, erkenning en een meer begripvolle samenleving.

De thema’s die het museum rond het onderwerp identiteit kiest, zijn spannend en spreken tot de verbeelding. Ze gaan over dat wat ons onderscheidt en verbindt. De invulling kan alle kanten op: grappig of serieus, luchtig of zwaar, bijzonder of alledaags. We schuwen de controverse niet, zijn spraakmakend en verrassend. Door deze eigenzinnige opstelling krijgt Museum De Voorde nationale aantrekkingskracht. Museum De Voorde is gastvrij, ongedwongen en laagdrempelig. We willen dat iedereen zich er prettig en welkom voelt, we sluiten niemand uit. De medewerkers spelen hierin een actieve rol. We werken samen met vrijwilligers, ondernemers en instellingen en betrekken bewoners bij het ontwikkelen van tentoonstellingen en activiteiten.

Educatie biedt kansen om scholieren al op jonge leeftijd begrip bij te brengen voor de manier waarop mensen hun leven inrichten zoals ze doen en waarom. De lessen voor basisscholen en voortgezet onderwijs zijn interactief en prikkelend. We geven de lessen zowel op scholen als in het museum. Museum De Voorde in Zoetermeer heeft een unieke Collectie Populair Design vanaf de jaren 50 tot nu. De voorwerpen vertellen over de context waarin ze zijn ontstaan, over tijdsbesef, over Nederland in ontwikkeling, over de economische situatie en de prioriteiten van weleer en nu. De objecten vertegenwoordigen levensstijlen. We kunnen ons eraan vergapen, er om lachen en er samen over praten. Door bruiklenen levert het museum een bijdrage aan onderzoek en tentoonstellingen van andere instellingen. Museum De Voorde is een dynamisch museum. Het tentoonstellingsprogramma bestaat voor 75% uit wisseltentoonstellingen. Daarmee en ook door het gebouw waarin het gehuisvest is, krijgt het het karakter van een pop-up museum. De wisseltentoonstellingen staan gemiddeld negen maanden tot een jaar. Ook manifesteren we ons met ludieke acties op verrassende plekken. Met extra activiteiten die aansluiten op de tentoonstellingen stimuleren we de dialoog met bezoekers."

- Gevelstenen in Zoetermeer.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- "Zoetermeer kent een culturele basisinfrastructuur bestaand uit het Stadsmuseum, de Bibliotheek, Centrum voor de Kunsten (CKC&partners), het Stadstheater en en Poppodium de Boerderij. De basisvoorzieningen hebben een faciliterende rol voor de sociale en culturele ondernemers uit de stad en bieden mogelijkheden voor het uitbouwen van cultureel ondernemerschap. De kleinere instellingen in de stad betreffen onder andere Terra Arts, filmhuis Cameo, Historisch Genootschap, Videogamemuseum, Musicmakers, JJ Music House, Dutch Innovation Factory, Ebony Ensemble, Theaterhart, Schatbewakers, Storytellers, concerten Oude Kerk, vele amateurverenigingen zoals Greg en Baud en de ateliers.

In 2019 gaat Zoetermeer een nieuw museum open over identiteit en naoorlogse lifestyle. Het oorspronkelijke Stadsmuseum wordt tien keer zo groot. Het bij het CKC gevestigde Digital Artlab is smaak- en spraakmakend, evenals Theaterhart, een initiatief dat voorstellingen maakt over sociale onderwerpen voor het onderwijs dat ook in Den Haag veel scholen bedient. De Dutch Innovation Factory verbindt ICT-onderwijs, onderzoek en bedrijven in een broedplaats voor kennisdeling, innovaties en co-creaties. Cultuurfonds Zoetermeer, een samenwerkingsverband tussen gemeente en Fonds 1818, financiert met incidentele subsidies de ontwikkeling in de keten." (bron: Regioprofiel Haaglanden, 2018)

- Op een zondag in februari is er in Zoetermeer 'Gluren bij de Buren', hét woonkamerfestival, waarbij woonkamers in verschillende steden worden omgetoverd tot een tijdelijk podium met een wel zeer intiem karakter. Iedereen kan genieten van diverse optredens van lokale talenten, van singer-songwriters met een gouden keel tot theatermakers die je verrassen en koren die je omverblazen! Elke artiest speelt drie keer een optreden van 30 minuten. Door de speciale looproutes kun je hierdoor als bezoeker maximaal 7 optredens bijwonen. Gluren bij de Buren maakt de wijken gezelliger en geeft lokale acts een podium. Alle voorstellingen zijn gratis te bezoeken (een vrijwillige bijdrage is welkom, en draagt bij aan het budget om de volgende editie mogelijk te maken). Beleef het karakter van jouw stad, de gastvrijheid van de bewoners en ontmoet talentvolle lokale muzikanten als bezoeker van 'Gluren bij de Buren'. Wil je Gluren bij de Buren ook in jóuw stad organiseren? Wil je jouw huiskamer beschikbaar stellen voor een optreden? Of wil je zelf spelen in een van de huiskamers? Neem dan contact op met de organisatie.

- "De Oldtimerdag Zoetermeer (op een zaterdag in mei, in 2020 voor de 20e keer) in en rond de Dorpsstraat is klein begonnen maar inmiddels uitgegroeid tot een leuk dagje uit voor het hele gezin en speciaal voor de liefhebbers van cultureel erfgoed. Elk jaar is er een ander thema. Bijvoorbeeld hulpverlening in het verleden, boerenbedrijf, het dak eraf en verschillende landenthema’s. Voertuigen die onder het thema vallen krijgen speciale aandacht en worden centraal opgesteld in de straat, nadat zij mogelijk hebben deelgenomen aan de tourrit. Gezien het formaat van sommige voertuigen wordt een groot deel van de Pilatusdam ingericht als themaplein. De Oldtimerdag bestaat uit een concours d’élégance en een tourrit die elk jaar uitgezet wordt door het prachtige groene hart van onze provincie. Met leuke vragen en opdrachten voor onderweg. De route van rond de 100 kilometer zal de deelnemers aangenaam verassen."

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- "Stadshart Zoetermeer is in fasen tot stand gekomen. Het dorp is in de afgelopen decennia in hoog tempo omgebouwd tot stad door de bouw van nieuwe woonwijken, maar het centrum van de nieuwe stad bleef lang leeg. Pas in 1985 is gestart met de bouw van het Stadshart; het nieuwe winkelcentrum van de stad. Naast winkels, kantoren en woningen kwamen het nieuwe stadhuis en de bibliotheek naar het centrum. Ook zijn er een flink aantal restaurants, bioscopen en andere uitgaansgelegenheden geopend. Waar de ruimte dat toeliet zijn onderdeks grote parkeerplaatsen voor de bewoners en het winkelend publiek gebouwd. Het openbaar vervoer kreeg een eigen plaats met twee stations: Centrum West (met daarbij een busstation) en Stadhuis aan de andere kant van het Stadshart. De bouw van het stadscentrum heeft eigenlijk nooit stilgestaan. Een paar jaar geleden is Spazio gerealiseerd: een moderne uitbreiding aan de Westkant van het Stadshart met winkels, appartementen en kantoren. Bijzondere blikvanger van het project is de UFO. Ook voor de nabije toekomst zijn er verschillende plannen in de maak.

In Stadshart Zoetermeer is een ruime keuze aan winkels te vinden. Of je nu op zoek bent naar een nieuwe televisie, mooie kleding of een origineel cadeau: bij het Stadshart ben je aan het juiste adres. Daarbij varieert het winkelaanbod van kleine speciaalzaken tot grote warenhuizen. Het Stadshart biedt ook een ruime keuze aan diverse etens- en uitgaansgelegenheden. Heb je trek gekregen van het winkelen? Of wil je even pauzeren met een drankje? In het Stadshart kun je gegarandeerd een geschikt plekje vinden om neer te strijken. Ook voor een smakelijk diner, een uitgebreide lunch of een gezellige borrel met vrienden kun je hier uitstekend terecht. Daarbij valt te kiezen uit een grote variatie aan keukens en gerechten in iedere prijsklasse. Geniet van de gastvrijheid en laat je culinair verrassen in het Stadshart!

Bij bioscoop Kinepolis in Stadshart Zoetermeer kun je terecht voor de nieuwste films op groot scherm. Met acht zalen en meer dan 1200 stoelen kun je hier gegarandeerd een lekker plekje vinden. Kwalitatief digitaal geluid en maximale beenruimte zorgen voor comfort tijdens de voorstelling. Er zijn voldoende parkeerplekken beschikbaar bij Utopolis en de bioscoop is tevens toegankelijk voor mindervaliden. Muziek, sport, straattheater, dans, kunst en meer. In het Stadshart valt voor jong en oud altijd wel iets te beleven. Bekijk de Evenementenkalender om te zien wat er de komende tijd te beleven is."

- "Stadstheater Zoetermeer opende de deuren in 1992. Na een grote verbouwing en ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan, vond op 28 september 2017 de heropening plaats. In het najaar van 2017 opende ook STAGE kitchen & café aan het nieuwe Cadenzaplein. Het Stadstheater heeft een groot en gevarieerd aanbod van voorstellingen, activiteiten en ontmoetingen. Voor jong en oud, individuen en groepen en bedrijven en particulieren. Professionele voorstellingen, amateurvoorstellingen en films wisselen elkaar af. Bezoekers komen in het Stadstheater om zich te laten inspireren of juist om zelf kunst te maken. Amateurs, nieuwe (lokale) talenten en professionals staan naast elkaar op de planken, werken samen en beïnvloeden elkaar. Het Stadstheater wil zoveel mogelijk mensen uit onze stad en omgeving kunst laten ervaren, beoefenen en waarderen. STAGE kitchen & café is het theaterrestaurant dat verbonden is aan het Stadstheater. STAGE kitchen & café is de plek waar het om beleving draait. Laat je verrassen door ons veelzijdige menu en proef de favoriete gerechten van artiesten. Naast diner, kun je ook voor een lunch, borrel, snelle koffie of inspirerende werksessie bij STAGE kitchen & café terecht."

- "De informatiebalie in het Forum van het Zoetermeerse stadhuis (“Plein Ontwikkeling en Educatie”) is de centrale ontmoetingsplek van Gilde Zoetermeer. Op maandag-, woensdag- en vrijdagmiddagen van 13:00-16:00 uur is een van de leden van ons “team infobalie” aanwezig om mondeling informatie te geven over taalmaatjes trajecten van SamenSpraak, hulp van de Klussendienst, wandel-, fiets-, koets- en/of boottochten van de Stadgidsen en/of cursussen van Gilde Power of SamenSterker. Ook kun je specifiek als aankomend taalbegeleider of anderstalige een afspraak maken voor een intake gesprek bij Gilde SamenSpraak. Voor contact met de infobalie: tel. 06-17469128, e-mail: infobalie@gildezoetermeer.nl. Op vrijdagmiddag is de infobalie uitgebreid voor algemene vrijwilligersondersteuning, waarbij hulp gegeven wordt bij het vinden van vrijwilligerswerk in de stad. Dit is niet specifiek beperkt tot het Gilde maar biedt hulp bij het vinden van een vrijwilligersplek bij een van de vele vrijwilligersorganisaties in de stad."

- Zoetermeer is door Nederland Zoemt in 2018 verkozen tot meest bijvriendelijke gemeente van Nederland. Het is daarmee de eerste gemeente die deze titel krijgt. Horst aan de Maas en Sint Anthonis eindigden respectievelijk op de tweede en derde plaats. De prijs bestaat uit 50 m2 biologische bloembollen en een groot bijenhotel. Anno 2018 zijn er ruim 40 bijvriendelijke gemeenten in Nederland. Een bijvriendelijke gemeente voldoet aan de criteria voor bijvriendelijk beheer, door onder andere te zorgen voor jaarrond bloeiende planten, bijvriendelijk beheer en nestgelegenheid voor wilde bijen.

In Zoetermeer is een groot deel van de vaste planten en heesters bijvriendelijk. Dat betekent dat ze voor bijen een goede bron voor nectar en stuifmeel zijn. Daarnaast heeft de stad de laatste 5 jaar ruim 3.200 bijvriendelijke bomen geplant en wordt het openbaar groen bijvriendelijk beheerd, door bijvoorbeeld minder te maaien. De gemeente doet verder veel richting bewoners, zoals maandelijks een stuk over de bij in het streekblad, bijenhotels maken in de dagopvang, lezingen en groenadoptie. Nederland Zoemt is een project van LandschappenNL, Naturalis, IVN en Natuur & Milieu en is mogelijk gemaakt dankzij een extra bijdrage van de Nationale Postcode Loterij. De organisaties willen het voedselaanbod en de nestgelegenheid voor wilde bijen in Nederland structureel vergroten. Het gaat namelijk niet goed met de wilde bij; de helft van alle 358 soorten is bedreigd. Van het groente en fruit dat wij eten is 80% afhankelijk van bestuiving door bijen en andere insecten. (bron: Natuur & Milieu, 22-11-2018)

- Vogelwerkgroep Zoetermeer is een gezellige vereniging voor jong en ouder. De vereniging houdt zich bezig met vogels in de vrije natuur en heeft ten doel: het behoud en de verbetering van de vogelstand in de gemeente en omstreken; het vergroten van de belangstelling voor en de kennis der natuur. De vereniging doet dit door: het organiseren van excursies en thema-avonden; het doen van vogeltellingen zoals broedvogelinventarisaties, monitoring en trekvogeltellingen; het adviseren van derden m.b.t. vogelbescherming en vogelstand; het verrichten van werkzaamheden zoals beheer en onderhoud van nestkasten, het jaarlijks prepareren van twee broedkolonies van de oeverzwaluw, onderhouden van een broedkolonie visdieven etc.; het ondersteunen van speciale projecten gericht op bescherming van vogels en behoud en ontwikkeling van leefgebieden; de verzorging van een vogelcursus.

- De Nieuwe Driemanspolder ligt W van het Buytenpark, N van het Westerpark, O van Leidschenveen, Z van de buurtschap Wilsveen. Het N deel van de polder ligt in de gemeente Leidschendam-Voorburg, het Z deel ligt in de gemeente Zoetermeer. De gemeentegrens loopt door de Limietsloot. De Nieuwe Driemanspolder heeft de afgelopen jaren een metamorfose ondergaan. Intensieve veehouderij en akkerbouw, met een beperkte biodiversieteit, hebben plaatsgemaakt voor natuur, recreatie en waterberging. In tijden van langdurige en heftige regenval kan het gebied vollopen en zodoende het tijdelijke overschot aan regenwater uit de bewoonde omgeving opvangen. Door de herinrichting is de natuurkwaliteit van het gebied veranderd en is een gevarieerder natuurgebied ontstaan met plek voor veel verschillende soorten. Voor de weidevogels zal het gebied minder geschikt worden als broedlocatie, terwijl de functie als foerageergebied zal verbeteren. De al aanwezige beschermde soorten hebben ook in de nieuwe situatie een plek in het gebied gevonden.

De Nieuwe Driemanspolder tussen buurtschap Wilsveen en de stad Zoetermeer is een wandel- en fietsgebied geworden en een landschapspark, met plassen, ruiterpaden, moeras, planten en dieren. De herinrichting van de Nieuwe Driemanspolder is in juni 2020 gereedgekomen. Bezoekers kunnen er nu volop genieten van water, natuur en recreatiemogelijkheden als fietsen, skaten, wandelen, paardrijden, paarden mennen, varen met kano’s of roeiboten, vogels kijken, kamperen en horecabezoek. De aangelegde paden sluiten aan op bestaande paden in de omgeving. Zo kun je ook grotere fiets- of wandeltochten maken. De Nieuwe Driemanspolder is een samenwerking tussen de gemeente Zoetermeer, de gemeenten Den Haag en Leidschendam-Voorburg, de provincie Zuid-Holland en het Hoogheemraadschap van Rijnland. Ook de MRDH en de Landschapstafel werkten mee. Alle partijen zijn super trots op het eindresultaat. Daarom hebben de bestuurders een vlog opgenomen om iedereen welkom te heten in het gebied. Naast de bestuurders heten ook het projectteam en de medewerkers van de aannemer je van harte welkom in het gebied. Op de dag van de opening, 1 juli 2020, onthulden zij daarom een spandoek om iedereen welkom te heten in het gebied waar zij drie jaar aan hebben gewerkt.

Je kunt natuurlijk zelf op ontdekkingstocht gaan, maar nog leuker is het om dat te doen onder de begeleiding van een ware kenner. Als cadeau t.g.v. de feestelijke opening van het gebied in juni 2020 heeft boswachter Arjan Postma een digitale rondleiding opgenomen, in de vorm van een podcast. Hierin neemt hij je al wandelend mee door een deel van de polder. Naast de geluidsbestanden vind je hier een route van de wandeling en een aantal korte video’s die Arjan heeft in het gebied heeft opgenomen. Je kunt deze podcast afspelen wanneer je zelf in het gebied bent, met behulp van de aangegeven wandelroute, of thuis vanaf de bank volgen. Zo wordt een wandeling door het gebied nog leuker en leerzamer! - Hier vind je de belangrijkste informatie over het project Nieuwe Driemanspolder in één oogopslag.

- De Benthuizerplas is de natuurontwikkelingsplas in het NO van de gemeente, tussen Benthuizen en de woonwijk Noordhove. De plas is in overleg met Vogelwerkgroep Zoetermeer ingericht. Het beheer dat met de vogelwerkgroep is afgesproken zorgt ervoor dat de eilanden niet dichtgroeien. Hierdoor is een van de grootste broedkolonies van de kokmeeuw ontstaan, maar ook broeden er nog steeds enkele paren van de visdief. Ook is de grauwe gans hier een succesvolle broedvogel. In de winter verblijft de roerdomp in het riet, en ook honderden kuifeenden overwinteren er.

- Het Prielenbos is het natuurbos in het uiterste noorden van de gemeente Zoetermeer. Dit is tevens een van de vogelrijkste gebieden in de gemeente. In het bos kan de natuur zijn gang gaan. Schaarse broedvogels als bruine kiekendief, bosuil, ransuil, boomvalk, sperwer, buizerd, dodaars, groene specht en snor zijn in het gebied als broedvogel aangetroffen. In de nazomer wordt regelmatig de ijsvogel vanuit de observatiehut waargenomen.

- "De egelpopulatie in Nederland kent een dalende trend. De hoofdoorzaak hiervoor is nog onbekend. Eerder onderzoek leerde ons al dat egels het platteland verruilen voor de stad. Maar er is nog maar weinig bekend over hoe egels zich redden in steden en hoe wij daar een steentje aan kunnen bijdragen. Daarom is Egelwerkgroep Nederland samen met Silvavir ecologisch advies in juni 2020 een zenderonderzoek gestart om uit te vinden wat de stadse egel eigenlijk allemaal uitspookt; welke routes leggen ze af, waar en hoe hebben ze hun nesten etc. Het onderzoek vindt plaats in Steenwijk en in Zoetermeer. In eerstgenoemde stad gaan de egelonderzoekers in het holst van de nacht op zoek naar zes gezonde, volwassen egels in het wild. In laatstgenoemde stad worden zes gezonde volwassen egels uit de lokale Egelopvang gezenderd en losgelaten. Deze steden zijn erg geschikt als onderzoekslocatie, onder andere door de groene dooradering in de stad. En beide gemeenten willen de biodiversiteit versterken, waar de egel natuurlijk een belangrijk onderdeel van is. In het najaar van 2020 hopen we de eerste resultaten te kunnen presenteren." (bron en voor nadere informatie zie Egelwerkgroep Nederland)

Het onderzoek is dus vooral gericht op hoe steden geschikter kunnen worden gemaakt voor de egel. Daar kun je zelf alvast mee beginnen, aldus een tip van de Egelwerkgroep, door een ‘egelsnelweg’ in je tuin aan te leggen. Dat klinkt ingewikkelder dan het is: gewoon een doorgang in je schutting maken, waar het beest doorheen past. 13x13cm is al groot genoeg. En houd het lekker groen. “Voor de egel doe je het dan al hartstikke goed”, aldus de Egelwerkgroep. In juli 2020 zijn de eerste resultaten van dit unieke onderzoek verzameld en gepresenteerd in een Storymap. Dit biedt een interessant inkijkje in de nachtelijke zwerftochten van de egels.

- "De Balij en het Bieslandse Bos vormen samen met de Delftse Hout, de Dobbeplas, het Westerpark en het Buytenpark een groene bufferzone tussen de woonwijken van de gemeenten Delft, Zoetermeer en Pijnacker-Nootdorp. Het gebied als geheel wordt ook wel “Buytenhout” genoemd. Het oostelijke deel van het Buytenhout is de Balij, een gebied van 380 ha. Dit is nog een jong bos. De kern van het gebied is een natuurbos van circa 80 hectare. De andere 300 hectaren hebben een drieledige functie: houtproductie, natuur en recreatie. Het oudste deel is aangelegd t.b.v. de Floriade in 1992. Het natuur- en recreatiegebied is in de loop der jaren verder uitgebreid met bos, open polder en moeras. De huidige eigenaar en beheerder is Staatsbosbeheer. De naam Balij is terug te voeren tot het woord ’Balije’; een onderafdeling van de Ridders van Sint Jan. Zij leefden hier in de 11e en 12e eeuw.

Gebied in ontwikkeling. Het gebied is nog steeds in ontwikkeling. Zo wordt het voormalige Floriadebos omgevormd tot een bos met een veel natuurlijker uitstraling. De populieren, die aanvankelijk zijn aangeplant als productiebos, zullen op den duur verdwijnen en plaats maken voor onder andere beuken en eiken. In 2018 zijn in het gebied veel essen gekapt omdat die verzwakt zijn door de essentaksterfte, een agressieve schimmelziekte waarvan de bomen niet herstellen. Op de lege plekken zijn nieuwe, en meer gevarieerde biotopen gecreëerd met verschillende soorten bomen en struiken. Uiteindelijk zullen er zo’n 15 bostypen ontwikkeld worden.

Balij: flora en fauna. Elke ontwikkeling in de Balij, gelegen direct W van de kern Zoetermeer, Z van de A12, heeft effect op de flora en fauna. In het oudste gedeelte van de Balij vind je de tongvaren. Een plant die wel 1,20 meter hoog kan worden. De aanwezigheid van deze plant duidt op een bodem die langzaam aan rijker wordt en daarmee geschikter voor andere bosplanten. In de bosrand aan de westzijde zijn verscheidene soorten struiken aangeplant. Deze struiken kleuren in het najaar verschillend en geven een prachtige kleurschakering van rood tot groen en geel. Ook zijn in het najaar een aantal prachtige besdragende struiken te vinden zoals de meidoorn, sneeuwbal en lijsterbes. De beplanting van struiken en bloemen biedt ook verschillende vlindersoorten voedsel en veiligheid. In de bossen van De Balij komen daarnaast diverse vogelsoorten voor. Zo wordt de boomklever regelmatig gesignaleerd. Deze vogel broedt graag in natuurlijke boomholtes en zal in de toekomst een vaste bewoner van het gebied worden wanneer het bos veroudert en er meer dode bomen staan. In de herfst zijn in het gebied volop paddenstoelen aanwezig. Een recente telling leverde 38 soorten op.

De Scheg. De Scheg is een hoek in De Balij achter de Langelandseweg in Nootdorp. Het gebied heeft een moerassig karakter en een grote plas. Samen met de plas bij de ‘blauwe brug’ aan het Kwakelpad biedt deze ruimte aan veel vogels. Mooie uitkijkpunten zijn de blauwe brug, de brug over De Scheg en het uitkijkpunt achter het vogelkijkscherm. Op het water zie je de watervogels, de meer algemene soorten als ganzen, eenden en waterhoentjes, en soms de soorten die minder algemeen voorkomen zoals dodaars en lepelaars. Daarnaast komen er vogels voor die meer in het bos, riet en struweel leven, zoals karekieten, rietgorzen en fazanten. Ook worden er diverse roofvogels gezien, zoals buizerds, boomvalken en sperwers.

Laarzenroute. Nabij De Scheg ervaar je de natuur op zijn best, bijvoorbeeld op de zestig meter lange loopbrug. De brug ligt vlak boven het water en biedt fantastisch zicht op vele soorten vogels. In de zomer zoeken hier soms wel tientallen lepelaars naar voedsel. Ook vanuit het vogelkijkscherm, wat dichter tegen de snelweg gelegen, kun je de vogels bewonderen. Een leuk alternatief voor de gebruikelijke wandel- en fietspaden is de Laarzenroute over onverharde en kronkelende paden. Zes kilometer struinen door bos en natte weilanden. Onderweg kun je grazende Gallowayrunderen en IJslandse paarden tegenkomen. Beheer. Zowel de Balij in Zoetermeer als de Scheg in Nootdorp worden beheerd door Staatsbosbeheer en deels uitgevoerd door vrijwilligers. Ook jij bent van harte welkom als vrijwilliger. Aanmelden kan via de NMP. Beleven. Door het bos lopen mooie wandel- en fietspaden." (bron: Vereniging voor Natuur- en Milieubescherming Pijnacker (NMP))

"We sluiten de week af met nog wat mooi beeldmateriaal van onze nieuwe 'collega'. Sinds 2020 hebben wij een (tijdelijke) nieuwe bewoner in natuurgebied de Balij W van Zoetermeer. Het grootste knaagdier van Europa lijkt zich prima te vertoeven in het gebied. In de Balij is een moerasgebied te vinden met brede rietkragen, ideaal voor vele rietvogels. Door de groei van wilg, die zich graag vestigt op wat vochtigere plaatsen, nemen de rietkragen af. Twee keer raden wie er helemaal verzot is op wilgen... Precies: de bever. De bever helpt ons bij het afzetten van de wilgen, waardoor het riet weer toe kan nemen. Dit resulteert in rietkragen met bijzondere vogels, zoals de kleine karekiet, rietzanger en snor. De bever kan eigenlijk worden gezien als een hulpje van de boswachter.

Wist je dat de tanden van de bever hun hele leven lang doorgroeien? De tanden worden kort gehouden door het knagen aan bomen. Dankzij het harde oranje laagje glazuur kan de bever vrijwel alle houtige gewassen doorknagen. Bij dezen willen wij nogmaals de boodschap geven dat het nog niet bekend is of ons hulpje al definitef gevestigd is in de Balij. Daarom vragen wij je om hem/haar* met rust te laten. Heb je het geluk om de bever tegen te komen, geniet dan van het moment, maak eventueel een foto, maar bewaar vooral afstand. Wil je je waarneming met anderen delen? Houd dan de exacte locatie achterwege." Aldus boswachter Lisa op haar Instagram-account in februari 2021, waar je een filmpje van de bever in kwestie kunt bekijken.
* "We vermoeden dat het een mannetje is, dat hierheen is gekomen vanuit de Biesbosch. Als een vrouwtje uit een andere populatie bedenkt om ook de tocht naar Zoetermeer af te leggen, dan zouden ze een stel kunnen vormen. Ik hoop uiteraard dat deze bever blijft in het Balij. Het gebied is er uitermate geschikt voor, waar hij genoeg ruimte heeft. We wachten het af."

Terug naar boven

Beeld

- Oude ansichtkaarten van Zoetermeer en Zegwaart.

- Oude foto's en ansichten van Zoetermeer.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Zoetermeer (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Zoetermeer. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter. - Nieuws van de Gemeenteraad op Facebook.

- Nieuws: - Zoetermeers Dagblad.

- Wijken: - Site over de wijk Oosterheem, de laatste grote nieuwbouwwijk van Zoetermeer.

- MFC: - "Forum Zoetermeer is de hoofdvestiging van de lokale Bibliotheek, samen met meer dan 45 andere lokale organisaties. Je komt in het Forum om te lezen en te leren. Voor informatie en advies over opvoeding, gezondheid, geld, mantelzorg, taal, vrijwilligerswerk, vrije tijd en nog veel meer. Of om even bij te praten bij een kop koffie met wat lekkers. In het Forum kom je elkaar tegen! Het Forum is dagelijks geopend van 11.00-17.00 uur. Dan zijn de medewerkers van de bibliotheek aanwezig en kun je terecht voor alle diensten."

- Zorg en welzijn: - "Wij zijn Bert en Adrienne Hoogenboom en wonen sinds 2011 op een heerlijke plek in de Meerpolder, in het landelijke noordwestelijke buitengebied van Zoetermeer. Inmiddels werken we met een heel team van geschoolde en ervaren krachten en hebben we een 2e locatie in Hazerswoude-Dorp. Wij hebben al vele jaren een kleinschalige fokkerij van IJslandse paarden en gaven tientallen jaren kinderfeestjes op de boerderij. In 2011 zijn we gestart met het aanbieden van zorg aan kinderen en jongeren met een beperking. Zorgboerderij Swaenensteyn is een heerlijke plek, waar kinderen en jongeren zich heel goed blijken te voelen. De combinatie van rust en ruimte en de vele dieren blijkt een prima combinatie te zijn. Kinderen met ADHD, ASS, angststoornissen en andere problematiek hebben de weg naar de zorgboerderij gevonden. Ook als het op school niet zo lekker gaat of (tijdelijk) niet lukt, kunnen ze op de zorgboerderij terecht. Wij willen een plek zijn waar kinderen en jongeren zich zich thuis en veilig voelen en werken op een ongedwongen manier aan het vergroten van sociale vaardigheden en andere leerdoelen."

- "De Zoetermeerwijzer is er voor al je vragen over zorg, welzijn, wonen, opvoeden, werk en geldzaken en wijst je de weg naar organisaties die hulp, zorg en advies bieden in jouw buurt. De website bestaat uit 2 onderdelen: informatieve teksten en een sociale kaart. De sociale kaart bestaat uit de gegevens van organisaties. Deze gegevens worden door de organisaties zelf ingevoerd en gecontroleerd. De inhoud van de teksten is gebaseerd op informatie van professionele instanties en andere betrouwbare bronnen, zoals de Rijksoverheid, gemeenten, het UWV, brancheverenigingen en kennis- en thema-instituten. Elkander beheert de teksten doorlopend. Wijzigingen slaan we meteen op. We streven continu naar het up-to-date houden van de teksten en er worden eventueel nieuwe onderwerpen toegevoegd. Heeft u een opmerking over een van de teksten, dan kunt u dit doorgeven door op de knop 'Feedback' te klikken en het formulier in te vullen.

- Openbaar vervoer: - In mei 2019 heeft staatssecretaris Stientje Van Veldhoven Station Lansingerland-Zoetermeer officieel geopend, samen met de burgemeesters van de beide gemeenten. Het station ligt precies op de grens van de beide gemeenten. Op het station komen NS-Sprinters, RandstadRail-voertuigen, regionale buslijnen, auto en fiets samen. Vanuit het station kan makkelijker en sneller in de driehoek Rotterdam-Gouda-Den Haag worden gereisd. Het station is voorbereid op verdere groei van de vervoersbewegingen in de regio: RandstadRail kan zonder al te grote ingrepen worden doorgetrokken richting Rotterdam, het is mogelijk om het spoor op het traject Den Haag - Gouda uit te breiden van twee naar vier sporen, en er is rekening gehouden met een eventuele verbreding van de A12. Daarbij is dit station een aanjager voor passende hoogwaardige gebiedsontwikkeling. In de komende jaren worden bij deze 'vervoersknoop' dagelijks 2.500 reizigers verwacht.

- Dierenopvang: - "Stichting Egelopvang Zoetermeer e.o. is opgericht in 1994. De stichting heeft als doel beschermde inheemse dieren die door ziekte, verwonding of verwezing, door direct of indirect menselijk handelen of nalaten tijdelijk of niet zelfstandig in de vrije natuur kunnen overleven, tijdelijk op te vangen, te verzorgen en te revalideren. De opvang is gericht op een zo spoedig mogelijke terugkeer van de dieren naar de natuur. Daarbij wordt zoveel mogelijk voorkomen dat dieren onnodige stress ervaren of letsel oplopen. De opvang is zodanig dat een dier zoveel mogelijk zijn soorteigen gedrag kan blijven vertonen na terugkeer naar de natuur. De stichting geeft waar mogelijk voorlichting over de wilde flora en fauna en draagt actief uit, in het bijzonder aan personen die een dier ter opvang aanbrengen, dat de wilde inheemse flora en fauna en de natuurlijke processen die daarbij horen, niet verstoord mogen worden."

Reactie toevoegen