Lopik

Plaats
Dorp en gemeente
Lopik
Lopikerwaard
Utrecht

lopik_collage.jpg

De kern Lopik is de afgelopen decennia flink gegroeid, maar gelukkig is om de kern heen ook nog veel landelijk gebied bewaard gebleven (© Jan Dijkstra, Houten)

De kern Lopik is de afgelopen decennia flink gegroeid, maar gelukkig is om de kern heen ook nog veel landelijk gebied bewaard gebleven (© Jan Dijkstra, Houten)

Lopik..jpg

Lopik bereikt.

Lopik bereikt.

Lopik.jpg

Donkere wolken boven Lopik

Donkere wolken boven Lopik

Lopik Lopikerweg richting Cabauw.JPG

Lopik, Lopikerweg richting Cabauw

Lopik, Lopikerweg richting Cabauw

lopik_fiets-_en_voetveer_kopie.jpg

Van april tot september kun je met fiets- en voetveer De Overkant van Lopik over de Lek naar Ameide v.v. (© Jan Dijkstra, Houten)

Van april tot september kun je met fiets- en voetveer De Overkant van Lopik over de Lek naar Ameide v.v. (© Jan Dijkstra, Houten)

lopik_voormalig_stoomgemaal_wiel_en_vogelzang_lekdijk_west_1_met_heul.jpg

Lopik, het voormalige stoomgemaal van de polders Vogelenzang en Wiel uit 1872 (Lekdijk West 1, op de grens met Jaarsveld) (met heul) is in 1947 verbouwd tot woonhuis. (© Jan Dijkstra, Houten)

Lopik, het voormalige stoomgemaal van de polders Vogelenzang en Wiel uit 1872 (Lekdijk West 1, op de grens met Jaarsveld) (met heul) is in 1947 verbouwd tot woonhuis. (© Jan Dijkstra, Houten)

UT gemeente Lopik in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Lopik in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Lopik in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Lopik

Terug naar boven

Status

- Lopik is een dorp en gemeente in de provincie Utrecht, in de streek Lopikerwaard.

- De gemeente Lopik is in 1943 vergroot met de gemeenten Jaarsveld en Willige Langerak, en in 1989 met de gemeenten Benschop en Polsbroek.

- Naast de in de vorige alinea genoemde kernen (waarvan Willige Langerak tegenwoordig een buurtschap is, de andere drie zijn dorpen) en het gelijknamige dorp Lopik, vallen onder de gemeente ook nog het dorp Lopikerkapel met de buurtschap Uitweg, het dorp Cabauw met de buurtschap Zevender (deels) en de buurtschappen Graaf en Polsbroekerdam. In totaal zijn er in de gemeente 6 dorpen en 5 buurtschappen.

- Onder het dorp Lopik vallen ook de buurtschappen Graaf en Willige Langerak, en, voor de postadressen, het dorp Cabauw en de buurtschap Zevender (deels).

- De gemeente Lopik heeft een stedenband (jumelage) met de gemeenten Lezoux (Frankrijk), Sarsina (Italië) en Grebenstein (Duitsland).

- Wapen van de gemeente Lopik.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Lopik.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Loopwijc, Locop, 1155 Lobeke (de Lobeke is de huidige Lopiker Wetering), 1169 Lopica.

Naamsverklaring
- Misschien gevormd bij de Latijnse persoonsnaam Lupius door middel van het in de Merovingische tijd nog productieve Gallo-Romeinse suffix -âcum, waarmee bezitsrecht werd uitgedrukt. Dus: ‘toebehorend aan de persoon Lupius’.(1)

- Anderen stellen dat de verklaring zou zijn: ‘waterloop in moerassig of bosachtig gebied’.

Terug naar boven

Ligging

- Het dorp Lopik ligt NO van Schoonhoven, ZW van IJsselstein.

- De gemeente Lopik grenst in het Z aan de Lek, in het W aan de rivier en gemeente Vlist en de gemeente Schoonhoven, in het N aan de gemeenten Oudewater en Montfoort en in het O aan de gemeente IJsselstein.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 had de gemeente Lopik 168 huizen met 1.250 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 129/1.176 en dorp Lopikerkapel en buurtschap Zevenhoven samen 39/74.

- Per 1 september 1970 afgestaan aan de gemeente Schoonhoven: 230 hectare met 454 inwoners. Het gebied betrof de dorpskern van Willige Langerak met directe omgeving. Reden: veel inwoners die in Schoonhoven niet meer konden of wilden wonen (te vol), trokken naar Willige Langerak dat al begon aan de andere kant van de weg. Maar zij bleven wél genieten van de lusten van Schoonhoven (arbeid, winkels, kerk, school).

In 1940 ging daarover al een brief van B en W van Schoonhoven naar Gedeputeerde Staten. Ook al omdat een aantal huizen en een melkfabriek zowel op grondgebied van de gemeente Schoonhoven als van de gemeente Willige Langerak stonden. Toen de school van Willige Langerak moest sluiten, was het nog maar de vraag of die kinderen in Schoonhoven naar school mochten… Andere redenen waren natuurlijk de aan te leggen rondweg naar onder meer het veer en de behoefte van Schoonhoven aan uitbreiding in verband met woningbouw en industrie. (1004)

- Per 1 januari 1989 is de gemeente Lopik opgeheven en gelijk weer opgericht in het kader van de gemeentelijke herindelingen. De nieuwe gemeente is toen als volgt samengesteld:
van de oude gemeente Lopik: 4.183 hectare met 2.458 huizen en 7.940 inwoners;
van de gemeente Benschop: 2.257 hectare met 1.014 huizen en 3.161 inwoners;
van de gemeente Polsbroek: 1.127 hectare met 382 huizen en 1.180 inwoners.

- Tegenwoordig omvat de gemeente Lopik ca. 5.100 huizen met ca. 14.000 inwoners. Het gelijknamige dorp heeft ca. 2.000 huizen met ca. 5.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De oudste ontginningen binnen de Lopikerwaard zijn Willeskop en Lopik. Lopik is een mooi voorbeeld van een cope-ontginning*1. De ontginning heeft hier plaatsgevonden vanuit de Lopikerwetering. De bochten in de wetering worden in noordelijke richting driemaal herhaald in het verkavelingspatroon. De Lopikerwetering is een natuurlijke veenstroom (kom-ontwateringsgeul), oorspronkelijk de Lobeke genaamd. Deze Lobeke is door een gegraven kanaal, de Graaf, verbonden met de Enge IJssel, die van oorsprong een crevassegeul*2 is. De verbonden wateren zijn samen de ontginningsbasis geweest voor Lopik, Lopikerkapel, Cabauw en Zevender. Benschop en Polsbroek sluiten later op deze ontginningen aan.

De Hoge Biezen zijn ontgonnen na Benschop en Lopikerkapel. Broek en Lage Biezen zijn na Benschop en Heeswijk ontgonnen. De polder Blokland tussen Benschop, Willeskop en Heeswijk is een restontginning, die het laatst aan de beurt is gekomen en daardoor zijn onregelmatige vorm heeft gekregen. Willige Langerak is vanuit de Lekdijk ontgonnen en Cabauw is eveneens een restontginning, die daar op aansluit. De oorspronkelijke hoeven zijn door boedelscheiding, erfopvolging of andere oorzaken gedeeld, maar veel oorspronkelijke scheidingen zijn nog in het landschap te herkennen. (225)

De eerste Nederlandse watermolen verscheen in 1454 in Lopik. Overigens is de molen geen Nederlandse vinding; de eerste molens deden rond 1300 hun intrede in de lage landen, maar toen waren er al molens in Arabië en Spanje. (900)

*1 Voor een nadere verklaring van de term cope zie bij Benschop.
*2 Een crevassegeul is een geul die bij hoog water ontstaat bij doorbraak van een oeverwal.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Lopik heeft als plaats 30 rijksmonumenten.

- Gevelstenen in Lopik.

- In de middeleeuwen was de huidige Hervormde (PKN) kerk gewijd aan Sint Salvator, dus Christus als Verlosser der mensheid, en later nog aan de Heilige Petronella. De eenbeukige kruiskerk stamt in hoofdlijnen uit de 15e en 16e eeuw, maar bepaalde muurdelen zijn aanzienlijk ouder. In het koor bevinden zich stukken muur die in de 13e eeuw werden gemetseld en waarop zelfs schilderingen uit die vroege tijd, met zowel menselijke figuren als abstracte patronen, zijn teruggevonden. Door ernstige verzakking moest de toren in 1818 worden afgebroken. De westmuur en de daktoren die vervolgens werden gebouwd, werden ten tijde van de restauratie in 1964-1967 alweer geheel vernieuwd.(124) De kerk valt onder de Hervormde Gemeente Lopik.

- De Gereformeerde kerk aan de Lopikerweg-Oost, tegenover de Graafdijk, met gebrandschilderde ramen en historisch Engels orgel, dateert uit 1960 en vervangt haar voorganger uit eind 19e eeuw. - De kerkdiensten zijn via deze link terug te luisteren.

- Noordelijk van Lopik en Cabauw en zuidelijk van Polsbroekerdam, aan de kruising van de Damweg en de Achterkade, ligt middenin de polder Polsbroek de watertoren uit 1936. De toren is 47 meter hoog, heeft een betonnen draagconstructie en een betonnen vlakbodemreservoir van 400 kubieke meter. De door MABEG / J. Gerber ontworpen toren is nog altijd in gebruik.

- Als onderdeel van de Ruilverkaveling Lopikerwaard, die in 1979 is vastgesteld, zijn de toenmalige 16 gemalen vervangen door 4 nieuwe gemalen. Eén van de oude gemalen is het voormalige stoomgemaal van Vogelenzang en Wiel uit 1872 (in 1947 verbouwd tot woonhuis) op Lekdijk West 1 (vanouds viel het onder Jaarsveld, tegenwoordig loopt de grens tussen beide dorpsgebieden hier, door de Rolafweg). Het verzorgde de afwatering van de polders Vogelenzang (oostelijk van de Rolafweg) en Wiel (westelijk van de Rolafweg). Hoewel het gemaal geen architectonische betekenis meer heeft, is het door zijn historische typologie wél van waarde. Het onderscheidt zich van andere gemalen door de uitkijkpostfunctie in combinatie met wonen op de verdieping. Er valt een vergelijking te trekken met het Waterschapshuis in Jaarsveld: zicht op de bedreigende rivier.

Verder geeft de totale assemblage - door duidelijk herkenbare elementen als heul, boezem en machinevliet - een goed inzicht in de waterstaatkundige functie van de uitwatering van Wiel en Vogelzang. Vooral de - in slechte staat verkerende - heul (restant uitwatering Wiel en Vogelenzang in de Lekdijk) is daarbij - door zijn afmetingen en detaillering, de verbondenheid met de Lekdijk en de relatie met binnendijks gemaal en buitendijkse boezem - van grote betekenis. Ook het buitendijkse gedeelte, met de ruïne van de Voormolen, een van de voorgangers van het gemaal, is landschappelijk waardevol. Tenslotte is dit het enige waterstaatkundige complex dat ‘tegen de bocht op’ afwatert.(214)

- Eén van de nieuwe gemalen is De Koekoek, zuidwestelijk van Lopik gelegen aan de Lekdijk, tussen de Tiendweg en de Zijdeweg. Het is in 1986 in gebruik genomen en vernoemd naar huis De Koekoek en het Koekoeksveer (dit was vroeger een veer naar Tienhoven aan de overzijde van de Lek). Vanouds werd het huizengroepje rond het huidige gemaal ook als buurtschap de Koekoek beschouwd. Gemaal De Koekoek is het grootste van de 4 nieuwe gemalen. Het gemaal doet dienst voor de waterbeheersing in bijna de helft van de Lopikerwaard. Het gaat om een oppervlakte van circa 6.000 hectare. (214) In 2009 is gemaal De Koekoek vernieuwd.

Terug naar boven

Evenementen

- Kermis gedurende 4 dagen in februari.

- Op een zaterdag begin april organiseert de Hervormde Gemeente de jaarlijkse Rommelmarkt in en rondom De Schaapskooi bij de kerk. Op de markt vind je diverse kramen met mooie spullen, raadspellen, rad van avontuur, voor de kinderen zijn er diverse leuke activiteiten en voor liefhebbers van bloemen en planten is er een uitgebreid assortiment. Veel mooie boeken op de Boekenmarkt in De Schaapskooi. Voor de inwendige mens is er veel keus; pak een bakkie koffie/drinken met een taartje, oliebol, pannenkoeken, frietjes, snacks, appels enz. De opbrengst is zoals altijd gedeeltelijk voor het onderhoud van verenigingsgebouw De Schaapskooi en deels voor een jaarlijks ander goed doel.

- Op Koningsdag is er o.a. de Zeskamp, in 2017 alweer voor de 21e keer.

- Oldtimertrek Lopik (voor trekkers ouder dan 25 jaar) is er 2x per jaar; op Koningsdag en in september.

- Braderie op de 1e of 2e zaterdag in juni.

- Autocrossvereniging Rang-Pang organiseert een Autocross op een zaterdag in augustus. Er verschijnen zo’n 150 auto’s aan de start.

- Als je denkt dat een truckshow beter, mooier en 'harder' kan, dan moet je er zelf één beginnen. Daarom zijn ze in Lopik Truckmeeting Nog Harder (weekend begin augustus) begonnen, met ca. 150 mooiste trucks uit heel Europa. Er zijn prijzen voor de mooiste truck en voor de truck die de meeste decibellen weet te produceren. Dit plan is tot stand gekomen op een verjaardag van een van de organisatoren. Ze hadden geen idee waar ze aan begonnen en hoe het zich zou gaan ontwikkelen. Ze zijn begonnen met een klein aantal auto’s op het industrieterrein in Lopik. In het begin hadden ze nooit verwacht dat Nog Harder zo’n succes zou worden en vandaag de dag behoort tot een van de mooiste truckshows van Europa, inmiddels alweer een paar jaar op de schitterende locatie Salmsteke. De vele vrijwilligers en sponsoren waren en zijn onontbeerlijk om Nog Harder tot het grote succes dat het geworden is. De toegang is gratis. De opbrengst van de horeca (in 2015: €65.000) wordt verdeeld over diverse goede doelen.

- Watertorentrek (op een zaterdag begin september).

- De Fietsdriedaagse (september) laat u kennismaken met het buitengebied van de gemeente Lopik. De afstanden waaruit u kunt kiezen, zijn voor de avonden 18 en 28 kilometer en voor de zaterdag 35 en 45 kilometer. Vanaf eind augustus kunt u inschrijfformulieren verkrijgen bij de Rabobanken in de gemeente Lopik en bij de rijdende winkels van Springer Kok en Springer De Keyzer.

- De Negen Kernen Wandeltocht (op de laatste zaterdag van september) voert, zoals de naam al suggereert, door de negen kernen van de gemeente Lopik. Ook rolstoelers kunnen hieraan deelnemen. U kunt kiezen uit de afstanden 5, 10, 15 en 25 kilometer. Nadere informatie bij J. Lieshout, tel. 0348-552293.

- De Herfstloop (op een zaterdag rond de herfstvakantie) is een gezellige loop door de prachtige natuur van de Lopikerwaard. Langs Lek en uiterwaarden op de lange afstanden, en langs weilanden op de kortere afstanden. De loop trekt ca. 300 deelnemers. Je kunt kiezen uit de afstanden 2,5 / 5 / 10 / 15 km.

- Als het in de winter hard genoeg vriest, faciliteert IJsclub Centrum Lopik de ijsbaan nabij Dorpstraat 12.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Sinds 1995 zijn Ameide en Lopik in het zomerseizoen met elkaar verbonden door voetveer De Overkant over de rivier de Lek. Van oudsher is er in deze omgeving al een verbinding tussen de twee 'overkanten' van de rivier de Lek. Zo voer er van 1875 tot 1965 1 kilometer stroomafwaarts dagelijks een veerpont tussen Tienhoven en Lopik. Dankzij de inspanningen van donateurs, sponsors, verschillende overheidsinstanties en niet te vergeten enthousiaste vrijwilligers, is deze verbinding weer in ere hersteld voor recreatieve doeleinden. Per overtocht kunnen 80 voetgangers of 40 fietsers worden overgezet.

- ExpresZie! is een plek waar iedereen welkom is; waar je (creatieve) talenten gezien worden en waar je de ruimte en de handvatten krijgt om ze te ontwikkelen. Zij stimuleren met veel plezier jouw creativiteit en het is hun missie je te blijven verrassen met die van hen. Sinds eind 2016 is De Loods hun vaste locatie. Samen met vele vrijwilligers en sponsoren realiseren zij hier het kloppende hart voor dans, theater, musical, muziek(les), zang en workshops voor Lopik en omgeving. Er is al veel werk verzet maar er moet ook nog veel gebeuren. Zij staan open voor iedereen die op zijn eigen manier een steentje wil bijdragen.

- Zuidelijk van de M.A. Reinaldaweg (N210), in het gedeelte dat Wiel-Zuid wordt genoemd, liggen tussen deze weg en de Lek drie natuurgebieden: het Oerlemansbosje (niet vrij toegankelijk), de Lopikerhout en de Griend. Al deze gebieden worden beheerd door de gemeente Lopik. Deze natuurterreinen liggen in een gebied dat wordt gekenmerkt door een kleinschalig landschap waar natte bosjes, enkele boomgaarden en grasland elkaar afwisselen. Door de ligging aan de Lekdijk wordt de ecologische waarde niet alleen bepaald door de aanwezige flora en fauna in het gebied zelf, maar ook door de wisselwerking met de uiterwaarden van de Lek, die onderdeel uitmaken van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). Het beleid van de gemeente Lopik is erop gericht de bijzondere waarden van dit gebied te versterken.

De Griend aan de Zijdeweg (oppervlakte 56 are) is opgebouwd uit een gedeelte hakgriend (circa 25 procent) en een gedeelte opgaande beplanting, bestaande uit een mengsel van vooral grauwe els en meidoorn. Behalve het complex De Hoge Grienden is hakgriend een zeer zeldzaam element geworden in de Lopikerwaard. Juist door haar ligging is vooral de landschappelijke en recreatieve waarde groot.

In 1993 heeft de gemeente Lopik enkele percelen grasland toebedeeld gekregen in het kader van de Landinrichting Lopikerwaard. Op deze percelen is vervolgens een aantal bosschages aangeplant en er is een kleiput gegraven. Door het terrein is een wandelpad (schelpenpad) aangelegd dat aansluit op de Lekdijk. Inmiddels begint dit gebied, dat Lopikerhout is gedoopt, door het ‘tot wasdom komen’ van de beplanting, aantrekkelijk te worden. De poel en het wilgenstruweel oefenen een grote aantrekkingskracht uit op amfibieën, libellen en rietvogels. In de winter strijken hier veel vogels neer om de zaden te eten van de elzenpropjes. In 2001 is een naastgelegen oude hoogstamfruitboomgaard erbij aangekocht.

- Het eveneens zuidelijk van Lopik gelegen Zuiderpark, te bereiken vanaf de parallelweg van de Reinaldaweg, heeft een vijver, bosplantsoen en gazon. Als u zin heeft in een wat langere wandeling, kunt u vanuit het Zuiderpark in westelijke richting lopen over de Oudeslootseweg naar de Lekdijk en via de Lopikerhout terug naar Lopik-dorp.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Lopik (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Lopik.

- Media / nieuws: - Omroep RTV9.

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Schouw is het ontmoetingspunt voor iedereen in Lopik en omgeving. Het dorpshuis stelt ook ruimten ter beschikking voor sociale en culturele activiteiten van particulieren, groepen, bedrijven, verenigingen en/of stichtingen. In 2013 is het dorpshuis deels verbouwd. Middels een prachtige foyer, waar gasten nu sfeervol kunnen worden ontvangen, staat De Schouw sindsdien in verbinding met sportzaal De Wiekslag.

- Onderwijs / kinderopvang / jeugd / jongeren: - Basisschool De Nieuwe Wiel. - Basisschool De Regenboog. - Peuteropvang De Ark heeft diverse locaties in de kernen van de gemeente Lopik. - BSO Wielewaal. - Kinderopvang Spot4kids. - Hoxemacoa is een jeugdsoos, opgericht in 1973, en wordt draaiende gehouden door vrijwilligers. In de Hoxemacoa wordt een breed scala aan activiteiten aangeboden. Zo wordt er gedart (competitie en ranking), livemuziek gemaakt tijdens de Muziekcafé jamsessies, en zijn er jeugddisco's en avonden met live bands. Voor de jeugd vanaf 16 jaar organiseert Clubnight avonden in Hoxemacoa. Ze organiseren ook kinderactiviteiten, zoals tijdens Koningsdag, Carnaval en Halloween. Ze bieden ook de mogelijkheid aan bands om in overleg te oefenen bij Hoxemacoa. Ze beschikken over een eigen P.A. Wil je er zelf iets organiseren, neem dan contact met hen op.

- Sport: - s.v. Lopik. - Tennisvereniging. - Turnvereniging SSS (Sport Staalt Spieren).

- Welzijn: - Lopikvoorelkaar.nl is de online marktplaats waar inwoners en organisaties uit de gemeente Lopik elkaar kunnen vinden en helpen. Bijvoorbeeld met een klusje in huis, de boodschappen, vervoer, of door samen op stap te gaan. Voor één keer of voor langere tijd. Eenmalig, iedere week, alles daar tussenin én bij jou in de buurt. Op Lopikvoorelkaar.nl zie je in één oogopslag wie jou kan helpen of waar jij zelf als vrijwilliger aan de slag kan. Op Lopikvoorelkaar.nl word uitsluitend hulpaanbod geplaatst waarvoor geen tegenprestatie of betaling wordt verlangd. - Inloophuis Schuilplaats Lopik wil er zijn voor alle dorpsgenoten, jong en ouder, door het aanbieden van gastvrijheid, steun, rust en aandacht.

- Wonen: - Woningbouwvereniging Lopik is opgericht in 1972 en beheert ca. 650 woningen in haar werkgebied (= de gemeente van voor de herindeling van 1989, oftewel de kernen Cabauw, Jaarsveld, Lopik, Lopikerkapel en Uitweg).

- Brandweer: - Brandweer Lopik heeft posten in Lopik, Benschop, Lopikerkapel en Polsbroek.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Lopik Dorpstraat en - idem Zuiderparklaan.

Reactie toevoegen