Montfoort

Plaats
Stad en gemeente
Montfoort
Lopikerwaard
Utrecht

montfoort_collage.jpg

Montfoort, collage stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Montfoort, collage stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

montfoort_stadsmuur.jpg

Montfoort, restanten van de oude stadsmuur (© Jan Dijkstra, Houten)

Montfoort, restanten van de oude stadsmuur (© Jan Dijkstra, Houten)

Montfoort._0.JPG

De skyline van Montfoort gezien vanuit het Stadspark.

De skyline van Montfoort gezien vanuit het Stadspark.

Montfoort.JPG

Molen De Valk in Montfoort ook gezien vanuit het Stadspark.

Molen De Valk in Montfoort ook gezien vanuit het Stadspark.

Montfoort (4).JPG

De Hoogstraat, de oudste en belangrijkste straat van Montfoort.

De Hoogstraat, de oudste en belangrijkste straat van Montfoort.

Montfoort (2).JPG

Stadsgezicht van Montfoort met achteraan het voormalige Stadhuis.

Stadsgezicht van Montfoort met achteraan het voormalige Stadhuis.

Montfoort (5).JPG

De Plaats in het centrum van Montfoort.

De Plaats in het centrum van Montfoort.

Montfoort (3).JPG

Stadsgezicht van Montfoort gezien vanaf de IJsselkade over de Hollandsche IJssel.

Stadsgezicht van Montfoort gezien vanaf de IJsselkade over de Hollandsche IJssel.

Montfoort_0.JPG

Over de lotgevallen van Kasteel Montfoort kun je lezen onder het kopje Geschiedenis.

Over de lotgevallen van Kasteel Montfoort kun je lezen onder het kopje Geschiedenis.

UT gemeente Montfoort in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Montfoort in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Montfoort in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Montfoort

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je vakantiehuis in omgeving Montfoort.

- Boek hier je hotel of B&B in omgeving Montfoort.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Montfoort.

- Bestel hier online je maaltijd en laat hem thuisbezorgen in omgeving Montfoort.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Montfoort (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Montfoort is een stad en gemeente in de provincie Utrecht, in de streek Lopikerwaard.

- De gemeente Montfoort is in 1989 vergroot met de gemeente Linschoten (met daarin een deel van Cattenbroek), met het grootste deel van de gemeente Willeskop en met een klein deel van de gemeente Snelrewaard. Linschoten is een dorp, de andere drie kernen zijn buurtschappen.

- Wapen van de gemeente Montfoort.

- Onder de stad Montfoort vallen ook de buurtschappen Achthoven, Blokland, Heeswijk, Knollemanshoek (deels) en Mastwijk en, voor de postadressen, een deel van de buurtschap Snelrewaard en het grootste deel van de buurtschap Willeskop. Dit zijn 7 buurtschappen in totaal.

- Bij elkaar genomen zijn er in de gemeente Montfoort dus 1 stad, 1 dorp en 8 (delen van) buurtschappen.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Montfoort.

- De gemeenten IJsselstein en Montfoort gaan vooralsnog niet fuseren, maar hebben, wellicht als eerste stap in dit proces, per september 2013 wel hun bestuurlijke organisaties samengevoegd.

Terug naar boven

Naam

Oudere schrijfwijzen
1204 Munfort, 1244 Montfort.

Naamsverklaring
De naam Montfort = mons fortis = ‘sterke burcht’ was in de 12e eeuw zeer populair bij de Europese ridderschap.(1)

Bij- en spotnamen
De Montfoortenaren worden ook knopendraaiers genoemd. Deze spotnaam is mogelijk afkomstig van een vroegere plaatselijke nijverheid, namelijk het ‘draaien’ van knopen. ‘Knopendraaiers’ zijn echter ook bedriegelijke lieden, flikflooiers, met wie men beter geen zaken kan doen. (122)

Terug naar boven

Ligging

Montfoort ligt NO van Oudewater, NW van IJsselstein, ZO van Woerden en Linschoten.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 had de stad en gemeente Montfoort 250 huizen met 1.799 inwoners.

- Per 1 januari 1980 overgenomen van de gemeente Linschoten: 31 hectare met 2.252 inwoners.

- Per 1 januari 1989 is de gemeente opgeheven en gelijk weer opgericht in het kader van de gemeentelijke herindelingen.
De nieuwe gemeente is toen als volgt opgebouwd:
van de oude gemeente Montfoort: 173 hectare met 2.399 huizen en 6.972 inwoners;
van de gemeente Linschoten: 2.320 hectare met 1.388 huizen en 4.529 inwoners;
van de gemeente Willeskop: 1.042 hectare met 234 huizen en 759 inwoners;
van de gemeente IJsselstein: 128 hectare met 27 huizen en 90 inwoners;
van de gemeente Snelrewaard: 103 hectare met 13 huizen en 47 inwoners;
van de gemeente Benschop: 5 hectare.

Details uit het gemeentearchief betreffende de herindeling van 1989:
- De herindelingen rond Montfoort en Oudewater zijn verdedigd met de argumenten dat deze steden als historische handelsstadjes reeds lang een regionale centrumfunctie vervulden, en dat er geen sprake was van grote tegenstellingen door de economische betrokkenheid van de omgeving.

- Dat delen van Willeskop en Snelrewaard naar Oudewater respectievelijk Montfoort zijn overgegaan, is te verdedigen, gelet op de maatschappelijke oriëntatiepatronen die in beide voormalige gemeenten reeds deels op de desbetreffende steden waren gericht.

- Uit oogpunt van politioneel toezicht en hulpverlening op de A12 is het voormalige Linschotense grondgebied daarboven bij Woerden gekomen, daaronder bij Montfoort.

- De grenswijziging met Willeskop (eendenkooi) betreft het in één hand brengen van de polder Blokland, een niet onbelangrijk natuurgebied waar een restrictief beleid geboden is. Althans zo staat het in de archiefstukken. De eendenkooi van voorheen gemeente IJsselstein ligt echter niet in de polder Blokland, maar in de zuidwesthoek van de polder Broek.

- Grenswijziging van IJsselstein naar Montfoort: gelet op de maatschappelijke oriëntatie van de bevolking is er voor gekozen de gehele buurtschap Achthoven bij de gemeente Montfoort in te delen. De gemeente Achthoven is reeds in 1857 bij de gemeente Linschoten gevoegd. Bedoeld wordt hier het als Achthoven Oost bekend staande deel, dat voor een groot deel ligt aan de zuidkant van de provinciale weg naar De Meern.

- Wijzigingen tussen Harmelen en Montfoort: langs de Hollandsekade (N van Mastwijk, O van Cattenbroek, W van Reijerscop) is de grens gecorrigeerd vanwege de aanwezigheid van transportleidingen, die toegankelijk zijn vanaf de Hollandsekade. Volgens de officiële stukken had dit betrekking op Oudewater. Het ging hier echter om de gemeente Harmelen. Door de grenscorrectie ligt de Hollandsekade nu geheel op grondgebied van de inmiddels voormalige gemeente Harmelen, die namelijk per 1 januari 2001 is opgegaan in de gemeente Woerden. Althans voorzover gelegen tussen de gemeenten Montfoort en Woerden.

- Door de ruilverkaveling Lopikerwaard (gestart in 1979) was bepaald dat de Noordzijdsekade (vanuit de Broekdijk in IJsselstein naar het zuidoosten naar de Schutterskade in Polsbroek lopend, ruim één kilometer noordelijk van en parallel aan Benschop en Polsbroek, in totaal liefst twaalf kilometer lang) en de bijbehorende gelijknamige wetering onder één gemeente zouden moeten komen te vallen. Dat is de gemeente Lopik geworden. Vanaf de Oostkade (parallel aan en oostelijk van de Damweg ter hoogte van Hoenkoop) ligt de grens langs de noordelijke kadastrale grens van de meest noordelijke sloot. Deze grens wordt tot het nieuw gegraven afvoerkanaal naar Willeskop gehandhaafd. Vanaf dit afvoerkanaal wordt het midden van de nieuw gegraven leiding (de noordelijke van de twee) aangehouden tot het reservaatsgebied, vandaar gaat de grens over naar het midden van de nieuw gegraven zuidelijke leiding tot aan het einde van het reservaatsgebied. Hierbij komen dus de leidingen en kaden in één gemeente. (1015)

Tegenwoordig heeft de gemeente Montfoort ca. 5.500 huizen met ca. 13.500 inwoners, waarvan ca. 4.000 huizen met ca. 9.000 inwoners in de gelijknamige stad.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het gebied van de stad Montfoort is oorspronkelijk een deel van de ontginning geweest vanuit de Zuid-IJsseldijk. De Hoogstraat is oorspronkelijk een deel van deze dijk. De verkaveling van Hofland begint oorspronkelijk bij de IJsseldijk en maakt deel uit van Willeskop / Kort Heeswijk dat in de laatste decennia van de 11e eeuw ontgonnen is. Na de bouw van het kasteel in 1163 is tussen het kasteel en de IJssel op het grondgebied van de burggraaf een nederzetting ontstaan. Hier is vermoedelijk in de 13e eeuw de kerk gebouwd. Op 28 mei 1329 kreeg Montfoort stadsrechten van Zweder, burggraaf van Montfoort. Hierna is de omwalling van de stad aangelegd. Het stadsbestuur bestond uit een schout en zeven schepenen. Later zijn hier twee burgemeesters aan toegevoegd. Door een conflict tussen de burggraaf en de bisschop van Utrecht is in het midden van de 14e eeuw Montfoort zelfs het stadsrecht ontnomen en zijn de wallen geslecht en de grachten gedempt. Later werden de grachten hersteld en de muren weer aangelegd. De IJsselpoort, Willeskopperpoort en Heeswijkerpoort zijn evenals de vier waterpoorten op het eind van de 17e eeuw grondig opgeknapt. Daarvan is alleen de IJsselpoort bewaard gebleven. Van de stadsmuur zijn nog enkele stukken aanwezig.

Het kasteel van Montfoort is in 1163 gebouwd op een oeverwal van de Hollandse IJssel, door bisschop Godfried van Rhenen ter verdediging van het Sticht tegen de Hollanders. In 1227 wordt Everhard van Montfoort genoemd als burggraaf van de stad. Het kasteel is in de 13e en 14e eeuw verschillende malen belegerd en soms ingenomen. Bij de inval van de Fransen in het Sticht in 1672 was het kasteel niet in staat van verdediging gebracht en moest het worden overgegeven. Na een maand trokken de Fransen weg, maar in november 1672 kwamen andere troepen in Montfoort, die het kasteel in de lucht hebben laten springen. Het kasteel is daarna niet meer opgebouwd, alleen een deel van de voorburcht is overgebleven. In het tweede kwart van de 19e eeuw is deze als kostschool ingericht en van 1858 tot 1968 gebruikt als Rijksopvoedingsgesticht voor meisjes. (225)

De gemeente Montfoort omvatte zelfs tot 1989 niet veel meer dan het grondgebied van de stad. In 1989 is, na een eerdere grenscorrectie met Linschoten in 1980, het grondgebied en inwonertal fors uitgebreid, dankzij inlijving van het grootste gedeelte van de gemeenten Linschoten en Willeskop en een klein stukje van de gemeente Snelrewaard. Zie verder de statistieken en toelichtingen onderaan deze pagina bij "Overige kenmerken".

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen van de gemeente) Montfoort, kunt u terecht bij de Stichts-Hollandse Historische Vereniging (SHHV).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Montfoort heeft als plaats 25 rijksmonumenten.

- Montfoort heeft 16 gemeentelijke monumenten.

- De geschiedenis van het stadhuis (Hoogstraat 36) heeft gedurende een periode van meer dan 600 jaar een centrale rol gespeeld in het leven van de Montfoorters. Het is ouder dan bekende stadhuizen als die van Gouda, Middelburg en Veere. De uiterlijke kenmerken bieden weinig aanknopingspunten voor een datering die verder gaat dan op grond van de informatie uit het archief mogelijk is (1551). Mede doordat het stadhuis vanaf de begane grond een houten constructie heeft, een middeleeuwse bouwwijze, kunnen we toch een betere datering geven van de bouw van het stadhuis. Vergelijking van voorkomende telmerken in constructies met gegevens uit archiefbronnen, levert een redelijk betrouwbaar systeem voor de datering van houten constructies. Door de methode van het dendrochronologisch onderzoek (onderzoek van monsters uit het hout) kon men een nauwkeurige datering geven (1373). De plaats van het stadhuis, vast aan de IJsselpoort is a-typisch. De plaats is waarschijnlijk gekozen vanwege het belang van vervoer over water in de Middeleeuwen en de mogelijkheid daar toezicht op te houden. Het stadhuis is in de jaren 1963-1965 voor het laatst gerestaureerd en is sindsdien een van Montfoorts visitekaartjes. Momenteel hebben, na een grondige interne verbouwing, de VVV en een grand café er domicilie.

- De NH kerk, oorspronkelijk gewijd aan Johannes de Evangelist, werd omstreeks 1500 gebouwd. Stilistisch is het bouwwerk tamelijk homogeen: er lijkt niet veel aan vertimmerd, ook al moest er na de grote brand van 1627 wel degelijk veel worden hersteld. Het bestaat uit een toren, een pseudobasilicaal schip, zijbeuken die aan beide zijden (aan de oostzijde tot naast het koor, aan de westzijde tot naast de toren) ver doorlopen en forse transeptarmen die even hoog zijn als het schip. De vier geledingen van de toren verjongen zich geleidelijk. Overigens is hiervan een vijfde, van een lantaarn voorziene achtkantige etage vanwege verzakking in 1877 verwijderd. (124)

- Op letterlijk een steenworp van de NH kerk liggen de bouwdelen die resten van het complex van de Commanderije van de Ridders van Sint Jan (Hofstraat 3-5). Hier was een vestiging van de Johannieters, oftewel de Hospitaalridders, een ridderorde die werd gesticht in de 12e eeuw. De orde hield zich destijds bezig met het beschermen van het Christendom, het verplegen van zieken en de armenzorg. De commandeur was het lid dat het gezag uitoefende. Een Commanderije bestond uit een huis, een hof, een kapel en een kloostergang. Van de Commanderije van Montfoort - gevestigd in 1544 en de jongste in de Nederlanden - zijn alleen nog de kloostergang en de kapel met veelhoekige afsluiting te vinden. Deze bouwwerken zijn in wezen laatgotisch, maar bevatten beeldbepalende renaissance-elementen. Zo maken bijvoorbeeld de driehoekige timpanen, de pilasters en de arabesken van de voorgevel van de kapel iets markants. De commandeurswoning is gesloopt. In 1966 is de kloostergang gerestaureerd en in 1976 de kapel. De muur van de kloostergang is gebouwd op een oude tuinmuur, die uit grote stenen bestond. De deuren die toegang geven tot de kloostergang zijn grotendeels nog origineel 16e eeuws. Het linker winket (voetgangersdeurtje) is oorspronkelijk. Het rechter is van later datum en nu dichtgemaakt. Het complex, dat nu de functie van raads- en trouwzaal heeft, is een van de weinige gebouwencomplexen van de Johanniter Orde in de provincie Utrecht die, samen met het Catharijneconvent in Utrecht, de tand des tijds heeft doorstaan. (124, 341, 342)

- De derde Sint Jan, en wel Johannes de Doper, komen we tegen aan Om ’t Wedde 2-3. Aan deze heilige is de RK kerk uit 1925-1926 gewijd. Ontwerper Te Riele maakte hiermee één van de laatste kerken in neogotische vormen in ons land. De zeskant van de vieringtoren is een bouwkundige grondvorm die maar heel weinig voorkomt. (124)

- Naast de kerken is ook stellingkorenmolen De Valk een van dé blikvangers van Montfoort.

- Ter nagedachtenis aan de door Franse troepen in 1672 opgeblazen hoofdburcht (ter hoogte van het stadskantoor) zijn enkele fundamenten van een woontoren gemetseld bij de fietsbrug over de Grote Gracht, tegenover het stadskantoor. Op het informatiepaneel ter plekke kunt u alles lezen over de geschiedenis van het kasteel.

- Gevelstenen in Montfoort.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Op een zaterdag eind augustus is er De 24 Uur van Montfoort, zoals de naam al suggreert; een 24 uur lang durend evenement.

- De Evenementenmarkt Montfoort vindt eveneens plaats op een zaterdag eind augustus. Ieder jaar zijn er andere attracties op het gebied van onder meer muziek, kindervoorstellingen, straatartiesten en oude ambachten. Een traditie is de kinderrommelmarkt. Nadere informatie bij Toine en Yvette Vergeer, tel. 0348-472177.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Stichting Hugo Kotestein zet zich in voor behoud en versterking van de (historisch-) ruimtelijke kwaliteit van de stads- en dorpsgebieden en het landelijk gebied. Speciale aandacht gaat daarbij uit naar monumenten en andere beeldbepalende elementen die waardevol zijn uit stedenbouwkundig, landschappelijk, architectonisch of cultuurhistorisch oogpunt. Het werkgebied is het grondgebied van de huidige gemeenten Woerden, Montfoort, Oudewater en de voormalige gemeente Bodegraven.

- Het gemeentelijke Stadspark (tegenover het stadhuis) is een voormalige particuliere boomgaard langs de Grote Gracht. De perebomen staan er nog steeds.

- De Polderwandelgroep Montfoort organiseert regelmatig wandelingen door het fraaie buitengebied. Nadere informatie op tel. 0348-472498.

- Knopenbad (zwembad).

- Markt: dinsdag op het parkeerterrein naast het stadskantoor van 8-13 uur.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van een wandeling door Montfoort, door Jan Dijkstra uit Houten. Wellicht ter inspiratie om deze stad ook zelf eens te gaan bekijken. Zo kun je thuis alvast bekijken wat je onderweg voor moois kunt tegenkomen.

Terug naar boven

Links

- Officiële site van de gemeente Montfoort.

- Radio Stad Montfoort.

- Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Montfoort alg en - idem RK.

- Zorgboerderij Doruvael Buitenzorg.

Reactie toevoegen