De Bilt

Plaats
Dorp en gemeente
De Bilt
Utrechtse Heuvelrug
Utrecht

de_bilt_collage.jpg

De Bilt, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

De Bilt, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

de bilt hessenweg 1930 [640x480].jpg

De Bilt, Hessenweg, 1930

De Bilt, Hessenweg, 1930

De Bilt (2).JPG

Bij de dorpskerk in De Bilt

Bij de dorpskerk in De Bilt

De Bilt (3).JPG

Buitenplaats Houdringe in De Bilt

Buitenplaats Houdringe in De Bilt

De Bilt (4).JPG

Het KNMI in De Bilt

Het KNMI in De Bilt

De Bilt (5).JPG

De Biltse Grift

De Biltse Grift

De Bilt.JPG

Het dorpskerkje aan de Dorpsstraat in De Bilt

Het dorpskerkje aan de Dorpsstraat in De Bilt

De Bilt (6).jpg

Het mooie dorpskerkje in De Bilt

Het mooie dorpskerkje in De Bilt

gemeente_de_bilt.jpg

Gemeente De Bilt in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente De Bilt in ca. 1870, kaart J. Kuijper

De Bilt

Terug naar boven

Status

- De Bilt is een dorp en gemeente in de provincie Utrecht, in de streek Utrechtse Heuvelrug, in het N grenzend aan 't Gooi, in het W aan de Vechtstreek, in het Z aan de Kromme Rijnstreek en in het O aan Eemland. Gemeentehuis te Bilthoven.

- De gemeente De Bilt heeft een stedenband (jumelage) met Coesfeld (Duitsland), Miescisko (Polen) en Ouidah (Benin).

- Wapen van de gemeente De Bilt.

- De gemeente De Bilt is in 2001 vergroot met de gemeente Maartensdijk.

- Oorspronkelijk omvat de gemeente De Bilt alleen het gelijknamige dorp, met daarnaast het sinds ca. 1900 ontstane dorp Bilthoven. Sinds de herindeling van 2001 zijn daar de dorpen Maartensdijk (met de buurtschap Achterwetering), Hollandsche Rading (met een deel van de buurtschap Egelshoek), Groenekan (met de buurtschap Nieuwe Wetering en een deel van de buurtschap Blauwkapel) en Westbroek (met de buurtschap Achttienhoven) bij gekomen. In totaal zijn dit 6 dorpen en 5 buurtschappen.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente De Bilt.

Terug naar boven

Naam

Soortgelijke naam elders in het land
De naam De Bilt wordt weleens verward met de gemeente Het Bildt in Fryslân. Vooral als je oudere documenten hebt kan het verwarrend zijn, omdat de plaats namelijk tot begin 20e eeuw De Bildt heeft geheten.

Oudere vermeldingen
De Ronde Bilt, De Bildt, 1307 die Bilt, 1381-1383 ter Bilten-waert, 1426 opter Bilt, 1434 an der Bilt neffen Vrouwencloester, 1883 De Bilt.

Naamsverklaring
Men denkt aan belt 'bult, verheffing', als ablautsvorm van bult, met secundaire ontwikkeling tot bilt. De jongste verklaring verbindt de naam met het Middelnederlandse belt (uit het Latijnse balteus) in de betekenis 'gordel', namelijk de zoom van de hoge zandgronden.(1)

Terug naar boven

Ligging

De gemeente De Bilt ligt grotendeels NO van Utrecht, O van de A27. Alleen de kern Westbroek ligt W van de A27.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente De Bilt 137 huizen met 1.529 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 126/1.464 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Oostbroek 5/32 en Coelenberg 6/33 (Bilthoven bestond toen nog niet, dat is pas later in de 19e eeuw ontstaan). Verder was er nog sprake van een buurtschap Over de Vecht. Tegenwoordig heeft de gemeente De Bilt ca. 18.000 huizen met ca. 42.000 inwoners, waarvan ca. 4.000 huizen met ca. 10.500 inwoners in het gelijknamige dorp.

Terug naar boven

Geschiedenis

De ontstaansgeschiedenis van De Bilt gaat terug tot de 12e eeuw. Door de steeds weer terugkerende overstromingen van de Kromme Rijn was het gebied moerassig en moeilijk toegankelijk. De afdamming in 1122 in opdracht van bisschop Godebald maakte de ontginning van het gebied mogelijk.

Mathildis, echtgenote van de Duitse keizer Hendrik V van het Heilige Roomse Rijk, schonk op 14 maart 1122 aan het pas opgerichte dubbelklooster Oostbroek, wat later een Benedictijnenklooster werd, het eeuwigdurend bezit van het gehele moerasgebied Oostbroek en het aangrenzende grondgebied. Verder werden enkele heerlijke rechten geschonken zoals het recht van tijnsheffing (grafelijke erfpacht) en het innen van tienden, en het recht tot wetgeving, rechtspraak en bestuur. De datum van deze schenkingsakte wordt daarom ook beschouwd als het begin van het lokale overheidsgezag. Op 14 maart is het in de gemeente De Bilt officieel Mathildedag.

Andere historische feiten betreffende De Bilt:

- In 1372 is De Bilt verwoest door de Geldersen.

- In 1644 is het kanaal de Biltse Grift aangelegd.

- In de 17e en 18e eeuw verkochten de Staten van Utrecht grote stukken grond (die onder andere in eigendom waren geweest van de kloosters) aan vermogende burgers, die er vele buitenplaatsen bouwden.

- De Bilt is sinds lange tijd doorgangsplaats van het oosten naar Utrecht, waardoor er herbergen en bijbehorende ambachten ontstonden langs de Dorpsstraat.

De Bilt is landelijk bekend vanwege de vestiging van het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut KNMI.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van De Bilt, kun je terecht bij:

- Historische Kring d'Oude School. Oudere jaargangen van hun tijdschrift De Biltse Grift zijn via de link ook online te lezen.

- Regionaal Historisch Centrum (RHC) Vecht en Venen, een samenwerkingsverband op archiefgebied tussen de gemeenten Stichtse Vecht, De Ronde Venen, De Bilt en Weesp.

- Op 30 augustus 2018 is in het gemeentehuis het Online Museum De Bilt feestelijk in gebruik genomen. De website is bestemd voor iedereen die in cultuur en geschiedenis van de gemeente is geïnteresseerd: jong en ouder, voor scholen, verenigingen, particulieren en bedrijfsleven. Veel belang wordt gehecht aan het gebruik door jongeren en scholen. Het online museum wil het culturele erfgoed van de gemeente bij elkaar brengen op een website. Daarbij wordt aandacht besteed aan alle aspecten van het verleden. Partners van het online museum zijn de het Regionaal Historisch Centrum Vecht en Venen te Breukelen, de lokale Stichting Kunst en Cultuur, Historische Vereniging Maartensdijk, de Biltse Historische Kring d’Oude School, Bibliotheek Idea Bilthoven en het Comité Open Monumentendag.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Langs de weg van De Bilt naar Utrecht stond jarenlang het opvallende pand van Hessing auto's. Deze firma is, na later gevestigd te zijn geweest in Utrecht in een geluidswal aan de A2, begin 2012 failliet gegaan. Op de plek van Hessing is recentelijk de nieuwe wijk Park Bloeyendael verrezen. Het project, dat door het faillissement van Hessing vertraging heeft opgelopen, is in 2014 opgeleverd. De wijk met louter zeer luxe woningen, wordt permanent door een portier bewaakt. In het Engels wordt dit een 'gated community' genoemd. Bloeyendael is de eerste gated community in Nederland. Ook in Ouderkerk aan de Amstel staat iets soortgelijks op de planning (Amsteleiland). - Filmpje over Park Bloeyendael. - Nog een videoreportage over Park Bloeyendael. Verwarrend is dat iets naar het ZW, op grondgebied van de gemeente Utrecht, Z van Fort De Bilt, ook een park Bloeyendael ligt, dat al sinds 1975 bestaat.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De kern De Bilt heeft 66 rijksmonumenten.

- Kerkhof bij de Hervormde Kerk.

- Gevelstenen in De Bilt.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en tweedehands boeken over De Bilt (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente De Bilt.

- Nieuws: - De Vierklank is een wekelijks huis-aan-huisblad dat verschijnt in alle kernen van de gemeente De Bilt plus het dorp Lage Vuursche. Via de link is de krant ook online te lezen.

- Zorg: - Zorgboerderij Nieuw Bureveld.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van De Bilt kerk.

Reactie toevoegen