Utrecht (provincie)

Provincie
Utrecht

utrecht_provincie_kaart_huidige_gemeenten_kopie.jpg

Vandaag de dag is de provincie Utrecht in deze 26 gemeenten verdeeld. (© Provincie Utrecht)

Vandaag de dag is de provincie Utrecht in deze 26 gemeenten verdeeld. (© Provincie Utrecht)

Utrecht._1.JPG

De stad Utrecht, met zijn 2 beroemdste objecten; de Oudegracht en de Domtoren.

De stad Utrecht, met zijn 2 beroemdste objecten; de Oudegracht en de Domtoren.

Anersfoort.JPG

Ook de stad Amersfoort trekt veel toeristen die de oude binnenstad komen bewonderen, zoals hier de Muurhuizen.

Ook de stad Amersfoort trekt veel toeristen die de oude binnenstad komen bewonderen, zoals hier de Muurhuizen.

Vreeswijk_0.JPG

Gemeente en dorp Vreeswijk zijn al sinds begin jaren zeventig opgegaan in de nieuwe gemeente en stad Nieuwegein, maar het dorp is nog altijd goed herkenbaar, zowel op kaarten als ter plekke.

Gemeente en dorp Vreeswijk zijn al sinds begin jaren zeventig opgegaan in de nieuwe gemeente en stad Nieuwegein, maar het dorp is nog altijd goed herkenbaar, zowel op kaarten als ter plekke.

Vianen_0.JPG

Vianen

Vianen

Breukelen.JPG

Breukelen, ophaalbrug over de Vecht.

Breukelen, ophaalbrug over de Vecht.

Leersumse Veld..JPG

Rondom Leersum kun je urenlang wandelen door de bossen en bosrijke gebieden, zoals hier het Leersumse Veld.

Rondom Leersum kun je urenlang wandelen door de bossen en bosrijke gebieden, zoals hier het Leersumse Veld.

Woerden.JPG

Woerden

Woerden

UT Provincie Utrecht in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

provincie Utrecht in ca. 1870 kaart J. Kuijper

provincie Utrecht in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Utrecht (provincie)

Terug naar boven

Status

- Utrecht is een provincie. De hoofdstad van de provincie heet ook Utrecht.

- De provincie Utrecht omvat anno 2017 nog 26 gemeenten, zijnde Amersfoort, Baarn, Bunnik, Bunschoten, De Bilt, De Ronde Venen, Eemnes, Houten, IJsselstein, Leusden, Lopik, Montfoort, Nieuwegein, Oudewater, Renswoude, Rhenen, Soest, Stichtse Vecht, Utrecht, Utrechtse Heuvelrug, Veenendaal, Vianen, Wijk bij Duurstede, Woerden, Woudenberg en Zeist.

- Geografische streken in de provincie Utrecht zijn Eemland, Gelderse Vallei (deels), Kromme Rijnstreek, Lopikerwaard (grotendeels), Utrechtse Heuvelrug en Vechtstreek (grotendeels). Verder zijn er de gemeentelijke samenwerkingsverbanden U10 van 10 gemeenten rond de gemeente Utrecht inclusief die gemeente zelf, en Regio Amersfoort = Eemland plus de gemeenten Barneveld en Nijkerk.

Terug naar boven

Ligging

De provincie Utrecht ligt in het midden des lands. De provincie grenst in het NW en N aan de provincie Noord-Holland, in het NO aan de provincie Flevoland, in het O en ZO aan de provincie Gelderland, en in het ZW en W aan de provincie Zuid-Holland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

De provincie Utrecht heeft ca. 575.000 huizen met ca. 1.270.000 inwoners op een oppervlakte van ca. 1.385 km2 land. Verder is er nog ca. 64 km2 water.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van de provincie Utrecht, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Vereniging Oud-Utrecht is opgericht in 1923 als de historische vereniging voor de provincie Utrecht. Inmiddels uitgegroeid tot een gerenommeerde club met rond de 2000 leden. De vereniging bevordert de kennis van en belangstelling voor de geschiedenis, archeologie en monumentenzorg van stad en provincie Utrecht en ijvert voor behoud van het cultureel erfgoed. Voor leden en andere belangstellenden organiseert de vereniging vele activiteiten en geeft zij een tijdschrift en een jaarboek uit.

- Proefschrift over ontstaan en ontwikkeling van buitenplaatsen in Twente en de provincie Utrecht in de periode 1800-1950 (Elyze Storms-Smeets, 2005)

- Op Archeologisch Depot Utrecht zijn bijzondere archeologische vondsten uit het provinciaal depot te bekijken. Ook de provinciale Archeologische Kronieken zijn op deze site digitaal beschikbaar. Deze kronieken bieden vanaf 1970 een kort jaaroverzicht van al het archeologisch onderzoek dat in de provincie Utrecht gedaan is.

- In 2015 is een nieuwe editie van de Cultuurhistorische Atlas van de provincie Utrecht verschenen, getiteld Tastbare Tijd 2.0. Het boek beschrijft het ontstaan en de ontwikkeling van de provincie in bestuurlijke en ruimtelijke zin, het ontstaan van steden en dorpen, de ontwikkeling van de infrastructuur, het militaire erfgoed met onder andere overblijfselen uit het Romeinse Rijk, kastelen en buitenplaatsen en agrarisch erfgoed. Veel fraaie oude en nieuwe kaarten en spectaculaire luchtfoto’s verbeelden en verklaren de ontwikkeling van de provincie. De kaarten van de Cultuurhistorische Atlas van de provincie Utrecht met hun achterliggende gegevens zijn via de link ook online te raadplegen.

- UtrechtAltijd.nl wil het Utrechtse erfgoed makkelijker toegankelijk maken voor een breed publiek door verhalen, activiteiten, voorwerpen en plekken om te bezoeken via één provinciebrede ingang aan te bieden. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met erfgoedorganisaties in de provincie Utrecht, en met partnerplatforms binnen en buiten de provinciegrenzen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De essentie van de Ontwikkelingsvisie Noordvleugel Utrecht tot 2030 (2009) is het vinden van een oplossing voor de spanning tussen twee waarden: ten eerste de behoefte aan ruimte om te wonen en te werken voor het nog steeds groeiend aantal huishoudens van de Utrechtse Noordvleugel en, ten tweede, de net zo dringende behoefte aan bescherming van natuur en landschap en duurzaamheid in de ruimtelijk-economische ontwikkeling. In dit gebied liggen vijf nationale landschappen, een deel van de ecologische hoofdstructuur en een rijksbufferzone waarbinnen beschermingsregimes gelden. Geen enkel gebied in de Randstad kan bogen op zulke hoge groen-blauwe kwaliteiten. Bovendien is de kwaliteit van het landschap een belangrijke vestigingsfactor geworden. Toch moet er ruimte worden gevonden voor woningen en bedrijven, maar onder meer door  de vele infrastructuurbundels – die essentieel zijn voor  de bereikbaarheid – is dat extra moeilijk. Dit is het spanningsveld van deze opgave.

Uit de Ontwikkelingsvisie blijkt dat de spanning weliswaar blijft bestaan, maar dat het mogelijk is er op een verantwoorde manier mee om te gaan. Verantwoord wil zeggen: het huidige bebouwde gebied optimaal benutten voor nieuwe woningbouw, het waar mogelijk met elkaar mengen van de functies wonen en werken, en het creëren van voldoende recreatieaanbod in en rondom de steden. Op een aantal plaatsen zal ook de bestaande voorraad aan woningen en bedrijventerreinen moeten worden opgeknapt. Dit alles zal een geweldige inspanning kosten die de regio slechts met hulp van de rijksoverheid en met creativiteit tot een goed einde kan brengen.

- De in 2013 vastgestelde Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie 2013-2028 schetst de kaders en plannen in de provincie Utrecht op het gebied van wonen, werken en recreëren. "De met vele regiopartijen opgestelde Strategie Utrecht 2040 is daarbij de stip aan de horizon. Het ruimtelijk beleidsvizier is daarop gericht. De doelen uit Strategie Utrecht 2040 vragen om een integrale aanpak die voor het ruimtelijk beleid resulteert in drie pijlers: een duurzame leefomgeving; vitale dorpen en steden; landelijk gebied met kwaliteit. Dat betekent o.a. 1): Accent op de binnenstedelijke opgave. Ten minste 2/3 van de woningbouwopgave beoogt binnenstedelijk te worden gerealiseerd. Dit sluit aan bij de vraag, vergroot het draagvlak voor voorzieningen en openbaar vervoer en vermindert de druk op het landelijk gebied. Verminderen van het overschot aan kantoren en herstructurering van bedrijventerreinen maken ook deel uit van de binnenstedelijke opgave.

2): Behoud en versterken kwaliteit landelijk gebied. De binnenstedelijke opgave vraagt als 'contramal' ook om een aantrekkelijk en bereikbaar landelijk gebied met hoge kwaliteit van landschap, natuur en recreatieve voorzieningen. De zware terugval van financiële middelen voor natuur en recreatie om de stad wil men in de provincie Utrecht onder andere opvangen door hier rood-voor-groenconstructies mogelijk te maken. De cultuurhistorische waarden van onder meer de linies, de buitenplaatsen en het agrarische landschap dragen bij aan een aantrekkelijk landelijk gebied. De landbouw is een belangrijke drager van het agrarische cultuurlandschap. Die rol vergt ruimte voor een economisch duurzame landbouw. De aanwezigheid van zo’n 1,2 miljoen inwoners biedt afzetmogelijkheden voor de producten die dit oplevert. Bij dit alles is het kunnen beleven van rust en ruimte van belang.

Het aantrekkelijk houden van de provincie Utrecht via de binnenstedelijke opgave en het versterken en behouden van de kwaliteit van het landelijk gebied is geen eenvoudige opgave. Door de druk op de ruimte en de samenhang zijn de deelopgaven hiervan vaak weerbarstig. De financiële crisis maakt realisatie, zeker de eerstkomende jaren, niet makkelijk. Duidelijk is dat alleen een integrale aanpak waarbij alle betrokken partijen, zoals overheden, maatschappelijke organisaties en de markt samenwerken, kansrijk is voor de complexe opgaven. Wie daarbij welke rol vervult is een afgeleide van de vraag wat er moet gebeuren. Rolvervulling mag nooit een doel op zich zijn. En zonder onderling vertrouwen slaagt samenwerking zelden. Ook onorthodoxe en innovatieve oplossingen en durf en daadkracht zijn nodig." Aldus enkele citaten uit de Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Boerderijenstichting Utrecht zet zich in voor behoud van de karakteristieke verschijningsvorm van de boerderijen en hun erven in de provincie Utrecht.

- Utrechtse Stichting voor het INdustrieel Erfgoed USINE. De industriële revolutie is niet ongemerkt voorbijgegaan. Aarzelend in de 19e eeuw en volop in de 20e eeuw zijn bedrijfspanden, infrastructuur en nutsvoorzieningen ontstaan. Veel daarvan bestaat nog, heel veel is al weer verdwenen. Ook in de provincie Utrecht. Fabrieken en bedrijfsgebouwen zijn er voor nuttig gebruik. Veel gebouwen blijken geschikt voor een andere bestemming. De belangstelling voor industrieel erfgoed is gelukkig behoorlijk aanwezig.

De oudste panden zijn de molens en steenfabrieken. Typische symbolen van industriële bedrijven zijn er maar weinig: fabriekspanden met een schoorsteen. Veel meer aanwezig zijn de panden van onze nutsbedrijven: de watertorens en de transformatorhuisjes. De waterwegen in de provincie Utrecht zijn de linten van industriële ontwikkeling: de Eem, de Vecht, de oude Rijn, de Hollandse IJssel, de Vaartse Rijn en het Merwedekanaal – later Amsterdam-Rijnkanaal. Daar kwam al halverwege de 19e eeuw de ontwikkeling van de spoorwegen bij.

Sinds 1970 neemt het industrieel erfgoed van de provincie Utrecht af. Elk jaar worden panden gesloopt: eigenaren en gemeenten zien soms geen andere mogelijkheden of vinden lucratievere alternatieven voor de terreinen. Helaas, want industrieel erfgoed staat ruim in de belangstelling. Al veel panden hebben een herbestemming gekregen. USINE heeft kennis van het industrieel erfgoed in stad en provincie Utrecht, signaleert bedreigd industrieel erfgoed, ondersteunt initiatieven tot behoud en herbestemming, en brengt advies uit aan instellingen op het gebied van monumentenbescherming.

- De Grebbelinie loopt door het hele oosten van de provincie Utrecht, van het Eemmeer (oorspronkelijk Zuiderzee, later IJsselmeer) bij Bunschoten-Spakenburg, via de Eem, het Valleikanaal en de Gelderse Vallei naar de Neder-Rijn bij de Grebebberg te Rhenen. De Grebbelinie was een verdedigingslinie tegen vijandige troepen, een voorverdediging van de Hollandse Waterlinie, gebaseerd op het principe van inundatie (onder water zetten) van een gebied, waardoor het onbegaanbaar zou worden voor de vijand. Om het waterpeil te reguleren werden dijken, kaden en sluizen langs de waterlinie gebouwd. En om het gebied te verdedigen, werden kazematten (bunkers) en andere verdedigingswerken gerealiseerd. De linie vormt een unieke staalkaart van verdedigingswerken over twee eeuwen. De liniewal, forten, kaden, sluizen, bunkers, tankgrachten en versperringen zijn nog altijd zichtbaar in het landschap. Daarom is de Grebbelinie in 2011 benoemd tot rijksmonument. - Grebbelinie op Wikipedia. - Stichting Grebbelinie.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Gedetailleerde informatie over ontstaan en ontwikkeling van de regionale landschappen in deze provincie, vind je in de - via de link online te lezen - studie Ontgonnen Verleden. Historisch-geografische regiobeschrijvingen betreffende de provincie Utrecht (180 pagina's, Ministerie van LNV, 2009).

- De provincie Utrecht heeft in december 2016 de 'Natuurvisie Utrecht' vastgesteld. Daarmee werkt de provincie de nieuwe Wet Natuurbescherming uit, die per 1 januari 2017 is ingegaan. Deze wet geeft de provincies een grotere verantwoordelijkheid bij de bescherming van kwetsbare natuur. De Utrechtse natuur- en milieuorganisaties zijn blij met de manier waarop de Provincie deze nieuwe verantwoordelijkheid oppakt. De provincie gaat niet alleen plant- en diersoorten goed beschermen, maar ook actief zorgen voor behoud en herstel van populaties van kwetsbare soorten. En dat niet alleen in bestaande natuurgebieden, maar ook in landbouwgebied. Dit is belangrijk, want met veel kenmerkende soorten van het boerenland gaat het niet goed.

De provincie heeft Utrechtse soorten benoemd waar speciale aandacht voor komt, zoals de purperreiger, de kamsalamander en de groene glazenmaker, een libellensoort. Op plekken waar een populatie van deze soorten aanwezig is, wijst de provincie Natuurparels aan. In die Natuurparels kunnen maatregelen worden genomen die de omstandigheden voor die soorten verbeteren. Andere minder kwetsbare soorten profiteren bovendien van diezelfde maatregelen. De natuurorganisaties zijn blij met het besluit van de Statenleden om nog meer icoonsoorten te kunnen toevoegen als blijkt dat het daarmee slecht gaat.

- De in 2012 verschenen Kwaliteitsgids Utrechtse Landschappen schetst verleden, heden en (gewenste) toekomst van de lanschappen in de provincie Utrecht. De landelijke gebieden van de provincie zijn daartoe verdeeld in 6 gebieden; Groene Hart (Utrechtse deel), Eemland (= Utrechtse deel van Nationaal Landschap Arkemheen-Eemland), Utrechtse Heuvelrug (Utrechtse deel), Rivierengebied, Gelderse Vallei (Utrechtse deel) en Linies (= de Utrechtse delen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam). Per gebied is onder de link een rapport beschikbaar met een uitvoerige beschrijving van verleden, heden en toekomstige ontwikkelingen in het desbetreffende gebied. Er is ook een samenvattend rapport dat alle gebieden beschrijft.

- Onder het motto "Klompen aan, rugzak op en gaan!" vind je op Klompenpaden.nl inmiddels al ca. 100 mooie wandelroutes over boerenland in de provincie Utrecht en de provincie Gelderland. Geniet tijdens je wandeling van de rust, kleinschaligheid en de combinatie van cultuur en natuur. De wandelingen kun je selecteren op de overzichtskaart, op naam en op lengte. Ieder Klompenpad heeft een eigen pagina met een fotoreeks die een indruk geeft van het landschap waar je doorheen wandelt. Daarnaast is er een kaartje met de route die je eenvoudig kunt uitprinten.

- De Natuur- en Milieufederatie Utrecht (NMU) werkt aan een mooie en duurzame provincie Utrecht: een provincie met een mooi landschap, een rijke natuur en een schoon milieu. Een provincie waar we duurzaam wonen en werken, zodat de inwoners en ook mensen later en elders van een gezonde leefomgeving kunnen genieten. De NMU geeft in de provincie Utrecht een krachtige stem aan de kwetsbare waarden van natuur, milieu en landschap. Samen met bewoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden werkt de NMU aan natuur- en milieuvriendelijke oplossingen. De NMU creëert en neemt initiatieven die de provincie duurzamer maken.

- Vereniging voor Veldbiologie KNNV, afdeling Utrecht organiseert excursies, inventarisaties, lezingen en andere activiteiten in en over de natuur in en rond de stad Utrecht. De afdeling omvat behalve deze stad verder Vleuten-De Meern, IJsselstein, Nieuwegein, Maarssen, De Bilt, Bilthoven, Houten en Vianen. De KNNV staat al meer dan 100 jaar voor natuurbeleving, natuurbescherming en natuurstudie. Voor jong en ouder. Voor vaklui en voor natuurliefhebbers. De enige voorwaarde is liefde voor de natuur.

- Vogelwacht Utrecht is opgericht in 1958 en heeft ca. 850 leden. De vereniging houdt zich bezig met vogelstudie, vogelbescherming en educatie in de provincie Utrecht. Er zijn zowel veel beginnende als ervaren leden als een grote groep die daar tussenin zit. Velen zijn bereid om hun kennis en kunde over te dragen aan minder ervaren leden. Zo leren we met en van elkaar. Iedereen die in het wild levende vogels en hun leefomgeving belangrijk vindt, is welkom. Het werkterrein van de Vogelwacht omvat de gehele provincie. Dat is een groot gebied en daarom hebben zijn er 6 afdelingen. Je bent als lid van de Vogelwacht op alle activiteiten van alle afdelingen altijd van harte welkom. Benieuwd? Bezoek vrijblijvend eens een lezing of ga een keer mee op een van de vele excursies die door het hele jaar heen worden georganiseerd.

- Landschap Erfgoed Utrecht, ontstaan uit een fusie tussen Erfgoedhuis Utrecht en Landschapsbeheer Utrecht, is de eerste organisatie in Nederland die landschap en erfgoed structureel samenbrengt. De instelling schetst in haar naslagwerk Erven van Utrecht (2014) de verschillende landschapstypen in de provincie. In welk landschap ligt jouw erf en waarom ziet het er uit zoals het eruit ziet? Het document beschrijft hoe je daar als erf-eigenaar rekening mee kunt houden in je bebouwing en omliggend land als zodanig. Een mooi erf vergt aandacht en kost tijd. De notitie geeft algemene aanbevelingen voor de inrichting, aanleg, het beheer en onderhoud van je erf, en geeft per streek handige tips hoe je je erf plant- en diervriendelijk kunt inrichten voor de specifieke streekeigen flora en fauna. Hoe kun je met een aantal simpele ingrepen de natuur naar je erf halen?

- De Nederlandse Geologische Vereniging afdeling Utrecht en 't Gooi is een actieve afdeling met ca. 200 leden. De afdeling houdt zich bezig met geologie in de ruimste zin van het woord. Ze besteden o.a. uitgebreid aandacht aan fossielen, mineralen, zwerfstenen en geologische verschijnselen. Elke 3e maandag van de maand zijn er bijeenkomsten. 5x per jaar verschijnt er een afdelingsblad. Jaarlijks zijn er 10 een- of meerdaagse excursies. En er is een uitgebreide bibliotheek met boeken en excursiegidsen.

- Na ruim 6 jaar inventariseren, hebben de vrijwilligers van werkgroep RAVON Utrecht in 2016 de Atlas Amfibieën en Reptielen van Utrecht gepubliceerd (via de link online te raadplegen). Allereerst worden de verschillende landschapstypen besproken. Vervolgens worden alle soorten behandeld: een soortbeschrijving met herkenningspunten, habitatbeschrijving, trends en beschermingsstatus. En tot slot behandelen ze het beheer en onderhoud van de belangrijkste landschapselementen. Een atlas geïllustreerd met prachtige foto's en afbeeldingen voor een ieder die geïnteresseerd is, persoonlijk dan wel professioneel, in de Utrechtse herpetofauna. Het hoofddoel van de atlas is het weergeven van de verspreiding van de soorten in de provincie. Zo kun je via het kaartje in één oogopslag zien waar een bepaalde soort voorkomt, maar ook waar een soort bijvoorbeeld achteruitgegaan of zelfs verdwenen is.

- Gebiedscommissie Utrecht-West regisseert onder andere de uitvoering van integrale gebiedsprojecten. Deze zijn nodig om opgaven uit het gebiedsprogramma te realiseren. De commissie coördineert de gebiedsprojecten Groot Wilnis-Vinkeveen, De Wilnisse Bovenlanden en Natura 2000 Oostelijke Vechtplassen Utrecht. Bij gebiedsprojecten als Marickenland, Groot Mijdrecht-Noord en Bethunepolder heeft de provincie of een gemeente vooralsnog de regie. In Utrecht-West liggen ook opgaven en kansen voor de landbouw, bodem en water, natuur, cultuurhistorie, recreatie, ondernemerschap en energie. Voor elk van deze thema’s dragen geschikte projecten bij tot het gewenste resultaat. Ook bij deze thema’s houdt de Gebiedscommissie altijd oog voor integraliteit. In Utrecht-West zijn in de periode 2002-2015 ongeveer 100 projecten uitgevoerd. Voor de periode tot en met 2020 is in 2016 de Lokale Ontwikkelingsstrategie van start gegaan.

Terug naar boven

Beeld

- Digitale kaarten betreffende de provincie Utrecht.

- Kadastrale Atlas 1832 provincie Utrecht.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken en gidsen over Utrecht (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Provincie: - Officiële site van de Provincie Utrecht. - Nieuws van de Provincie op Facebook. - Nieuws van de Provincie op Twitter.

- Media / nieuws: - RTV Utrecht is de regionale omroep voor de provincie Utrecht. - Nieuws uit de provincie Utrecht van het Algemeen Dagblad.

- Kunst en cultuur: - Kunst Centraal is de provinciale organisatie op het gebied van kunst- en cultuureducatie. Het werkgebied is de provincie Utrecht, met uitzondering van de gelijknamige stad en de stad Amersfoort. Jaarlijks werken zij met en voor circa 90% van de scholen in het primair onderwijs. Zij doen dit samen met Landschap Erfgoed Utrecht en vele culturele partijen.

Reactie toevoegen