Woerden

Plaats
Stad en gemeente
Woerden
Groene Hart
Utrecht

woerden_collage.jpg

Woerden, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Woerden, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Woerden (2).JPG

Op de Nassaukade in Woerden.

Op de Nassaukade in Woerden.

Woerden (3).JPG

Molen de Windhond in Woerden.

Molen de Windhond in Woerden.

Woerden (4).JPG

Langs het Jaagpad De Nes bij de Oude Rijn in Woerden.

Langs het Jaagpad De Nes bij de Oude Rijn in Woerden.

Woerden (5).JPG

De Pertrus kerk op het Kerkplein in Woerden.

De Pertrus kerk op het Kerkplein in Woerden.

Woerden (7).JPG

Op het Rijnpad in Woerden.

Op het Rijnpad in Woerden.

Woerden..JPG

De Willemshof in Woerden.

De Willemshof in Woerden.

Woerden (6).JPG

Replica van een Romeins schip in de haven van Woerden.

Replica van een Romeins schip in de haven van Woerden.

woerden_stadsmuseum.jpg

Stadsmuseum Woerden is gevestigd in het voormalige Stadhuis uit de 16e/17e eeuw.

Stadsmuseum Woerden is gevestigd in het voormalige Stadhuis uit de 16e/17e eeuw.

woerden_stadsmuseum_uitleg_aan_gevel.jpg

Tekst en uitleg aan de gevel van Stadsmuseum Woerden.

Tekst en uitleg aan de gevel van Stadsmuseum Woerden.

woerden_stadsmuseum_zijkant.jpg

Aan de zijkant van Stadsmuseum Woerden kun je even heerlijk vertoeven.

Aan de zijkant van Stadsmuseum Woerden kun je even heerlijk vertoeven.

ZH gemeente Woerden in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Woerden in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Woerden in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Woerden

Terug naar boven

Status

- Woerden is een stad en gemeente in de provincie Utrecht, in de streek Groene Hart. De gemeente is in 1989 door een provinciale grenscorrectie overgegaan van de provincie Zuid-Holland naar de provincie Utrecht.

- De gemeente Woerden is per 1-2-1964 vergroot met de gemeenten Barwoutswaarder en Rietveld, in 1989 met de gemeenten Kamerik (die ook het dorp Kanis omvatte) en Zegveld (onder het dorp Zegveld valt voor de postadressen ook een stukje van het dorp Meije) en in 2001 met de gemeente Harmelen.

- Toelichting op de gemeentelijke herindelingen op het grondgebied van de huidige gemeente Woerden, vanaf medio 19e eeuw.

- Er zijn plannen om het dorp Kockengen, dat nu nog onder de gemeente Stichtse Vecht valt, aan de gemeente Woerden toe te voegen.

- De gemeente Woerden omvat naast de gelijknamige stad en hoofdplaats verder nog de dorpen Harmelen, Kamerik, Kanis, Meije (deels) en Zegveld, en de buurtschappen Barwoutswaarder, Bekenes, Breeveld, Breudijk, Cattenbroek (deels), Geestdorp, Gerverscop, 's-Gravensloot, Haanwijk, Harmelerwaard, Houtdijk, Indijk, Kromwijk, Lagebroek, Mijzijde, Oud-Kamerik, Oude Meije (grotendeels), Putkop, Reijerscop, Rietveld en Teckop. Dit zijn in totaal 1 stad, 5 dorpen en 21 buurtschappen.

- Wapen van de gemeente Woerden.

- De gemeente Woerden heeft sinds 1972 een jumelage (stedenband) met het Duitse Steinhagen.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Woerden.

- Onder de stad Woerden vallen ook de buurtschappen Barwoutswaarder, Bekenes, Breeveld, Cattenbroek (deels), Geestdorp, Kromwijk en Rietveld. In totaal zijn dit 7 buurtschappen.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
786 kopie eind 15e eeuw Wirda, 918-948 kopie 11e eeuw Wurdin, 1131 Worthen, 1264 kopie 1340 Wourden.

Naamsverklaring
Wordt gezien als datief meervoud (met locatieve functie) van het Oudnederlandse uurth* 'omheind gebied, tuin, hoogte', vergelijk Wirdum. Ter plekke zijn Laat-Romeinse munten uit de 4e eeuw gevonden en, uit de Frankische tijd, ruwwandig oranje aardewerk, wat wijst op een zekere bewoningscontinuïteit vanaf het begin van de vroegere middeleeuwen.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Slogan
Woerden profileert zich als 'hoofdstad van het Groene Hart'.

Terug naar boven

Ligging

Woerden ligt W van Utrecht, in het uiterste W van de provincie, en grenst in het Z aan de A12 en in het W aan de provincie Zuid-Holland (gemeente Bodegraven-Reeuwijk, kern Nieuwerbrug).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Woerden, die dan nog slechts de stad met directe omgeving beslaat (zie de oude plattegrond hieronder of hiernaast), 755 huizen met 4.233 inwoners. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 20.000 huizen met ruim 49.000 inwoners, waarvan ca. 14.000 huizen met ca. 35.000 inwoners in de stad.

Terug naar boven

Geschiedenis

Woerden stamt uit de Romeinse tijd, als rond 41 n.Chr hier het castellum Laurium wordt gesticht. Dit castellum was een legerplaats langs de noordgrens van het Romeinse Rijk, die gevormd werd door de Rijn, tegenwoordig de Oude Rijn. Laurium is in gebruik geweest tot omstreeks 270. Artikel van historicus Jona Lendering over Woerden in de Romeinse tijd.

Vanaf de 12e eeuw wordt Woerden versterkt (met een slot, wallen, grachten). In 1372 krijgt het stadsrechten van hertog Albrecht van Beieren. De Woerdense priester Jan de Bakker is de eerste in de Noordelijke Nederlanden die om zijn van de R.K. kerkleer afwijkende prediking in 1525 ter dood is gebracht op de brandstapel. De godsdiensttwisten zijn hier aanvankelijk beperkt. Echter, de katholieke hertog Erik van Brunswijk, die door Filips II benoemd was tot Heer van Woerden, onderdrukt in september 1566 op hardhandige wijze pogingen om de Lutherse eredienst in te voeren in de Petruskerk. In 1575-1576 volgt het Beleg van Woerden. De stad, die zich in 1572 aan de kant van de Opstand schaart, wordt door de Spanjaarden belegerd, maar zij houdt stand en de Spanjaarden breken hun beleg na een jaar op.

De stad heeft tot tweemaal toe ook zwaar te lijden gehad onder de Fransen. De eerste keer is in het als 'rampjaar' bekend staande jaar 1672, als de Fransen de stad gedurende een jaar bezetten, gedurende welke zij een schrikbewind uitvoeren, waarbij vele gebouwen worden verbrand en archieven worden vernietigd. De tweede maal is in 1813, aan het einde van de Franse Tijd, als de bevolking iets te vroeg de kant van de prins van Oranje kiest, namelijk als de Franse soldaten zich nog in de stad bevinden. Zij nemen hiervoor op een afschuwelijke manier wraak, door op 24 november de stad zwaar te plunderen en vele burgers te vermoorden. Bij deze slachtpartij worden 28 burgers gedood en raken er 37 gewond. Zie verder dit artikel over de Ramp van Woerden in 1813.(2) en de videoreportage hierover van RTV Utrecht (2015)

In de 19e eeuw wordt Woerden een stad met een industriële kant, waarin vooral de steen- en dakpannenfabrieken een belangrijke positie innemen. In de loop van de 20e eeuw verandert de stad door de sluiting van de steen- en pannenbakkerijen, waarvan er één is overgebleven. Ondanks de economische neergang zet de groei van de bevolking door en breidt de stad zich uit buiten haar veste. De grootste groei dateert echter van na de Tweede Wereldoorlog. De verstedelijking speelt zich in eerste instantie af aan de noordzijde en zuidwestzijde van de historische kern. De polders Snel, Polanen en delen van Breeveld en Cattenbroek blijven nog lange tijd agrarisch. In 1989 is door de gemeentelijke herindeling Woerden samengevoegd met Zegveld en Kamerik (en tegelijkertijd is de gemeente overgegaan van de provincie Zuid-Holland naar de provincie Utrecht). In 2001 is daar de gemeente Harmelen bijgekomen.

Bij de overgang van de provincie Zuid-Holland naar Utrecht in 1989 kon de gemeente Woerden rekenen op een grotere toegeeflijkheid ten aanzien van de bouwplannen. Tot 1989 wordt de ontwikkeling van woningbouw vooral geconcentreerd aan de westkant van de kern (Molenvliet). Daarna, door het beschikbaar komen van de polders Snel, Polanen, Cattenbroek en Breeveld-Zuid (voorheen gemeente Linschoten), brengt de nieuwe wijk Snel en Polanen door de ligging ten zuidoosten van de binnenstad, de stedelijke opbouw meer in evenwicht. Voor de wijk Snel en Polanen, inclusief Waterrijk zouden in totaal ruim 3.000 woningen worden gebouwd. De wijk Snel en Polanen is inmiddels geheel gerealiseerd. De wijk Waterrijk is inmiddels deels gerealiseerd. (bron van de laatste 2 alinea's: gemeente Woerden)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen van de gemeente) Woerden, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- De site Het Verhaal van Woerden, een initiatief van de gemeente, vertelt de geschiedenis van deze stad en gemeente in 42 verhalen.

- Stichts-Hollandse Historische Vereniging. De jaargangen 1965-2000 van het kwartaaltijdschrift Heemtijdinghen zijn via de link ook online te lezen.

- Stadsmuseum Woerden is gevestigd in het voormalige Stadhuis, dat dateert uit de 16e en 17e eeuw. Uniek in Nederland is de schandpaal uit 1567 die aan de buitenkant tegen de rijkversierde renaissancegevel staat. Binnen bevindt zich onder meer de fraaie Vroedschapszaal, waar eeuwen geleden het stadsbestuur bijeenkwam. 17e-eeuws houtsnijwerk, een originele schouw en prachtige landschapsschilderijen bepalen er de sfeer. In de andere zalen is er altijd een tijdelijke tentoonstelling met hedendaagse of klassiek-moderne kunst. De archeologische afdeling besteedt aandacht aan het Romeinse en middeleeuwse verleden van de stad en toont bijzondere bodemvondsten. De tussen het museum en de hervormde kerk gelegen tuin is opengesteld voor wandelaars.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Stichting Groene Hart heeft in 2013 een zienswijze ingediend op de aangepaste Structuurvisie van de gemeente Woerden. De stichting maakt o.a. bezwaar tegen de plannen van de gemeente om de nu nog open polders Wulverhorst en Bekenes te bestemmen tot bedrijventerrein.

- Leidraad Herstructurering Bedrijventerreinen gemeente Woerden.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De stad Woerden heeft 50 rijksmonumenten.

- Woerden heeft 17 gemeentelijke monumenten.

- Petruskerk (1673).

- Pastorie (1672).

- Lutherse kerk (1646).

- Sint Bonaventurakerk (1892).

- Klooster (1899).

- Stellingmolen De Windhond uit 1755.

- In 1410 begon de bouw van het Kasteel van Woerden.

- De 28 meter hoge watertoren aan de Oostsingel is gebouwd in 1906 naar ontwerp van ing. J. Schotel (1845-1912). Inwoners verzochten de gemeente om de aanleg van waterleiding en daarmee ook de watertoren. Zij achtten de aanleg "een dringende eisch des tijds" met het oog op de volksgezondheid. De gemeente besloot zelf de exploitatie ter hand te nemen. In 1977 is het gemeentelijke waterbedrijf overgedragen aan drinkwaterleidingsmaatschappij De Elf Gemeenten. In 1979 is de toren buiten werking gesteld. Hij verkeerde inmiddels in deplorabele staat en moest nodig gerestaureerd worden. In 1984 komt de restauratie gereed, maar een herbestemming heeft 'even' op zich laten wachten. Eind 2012 is de toren gekocht door projectontwikkelaar Yotrick Fokker van Studio Raak. Hij heeft er gas, water, licht en riool aangelegd, de bestemming laten veranderen naar een woonbestemming, én er heel veel energie in gestopt om, in overleg met de omwonenden, een gedegen herbestemmingsplan te maken. Eind 2016 is de watertoren verkocht aan iemand die er per medio 2017 beoogt te gaan wonen. De koper moest wel iemand zijn in goede conditie, want volgens de verkoopbrochure moest de koper "niet bang zijn om trap te lopen". Een lift kon namelijk niet worden gerealiseerd in het 7 verdiepingen tellende object, omdat er anders te weinig woonoppervlak zou overblijven.

- Het Arsenaal (1762).

- Kruijthuis (1784).

- Kazerne (1790).

- Begraafplaatsen.

- Gevelstenen in Woerden.

- Het Woerdense Defensie-Eiland is een restant van de (Oude) Hollandse Waterlinie en als zodanig qua omtrek een rijksmonument. De bebouwing zelf heeft die status niet, al is de oude wasserij een gemeentelijk monument. Toen de provincie Utrecht in 2008 een aantal hoogtepunten op het gebied van industrieel erfgoed presenteerde, stond het Woerdense Defensie-Eiland hoog genoteerd. Met name de Industriestraat die langs de gebouwen B en C (die parallel staan aan de Prins Hendrikkade) loopt, wordt intussen als zeer waardevol beschouwd. Dat geldt ook in meer of mindere mate voor kleine onderdelen van de inrichting, variërend van het houten gebouwtje waar nu de exporuimte is, tot de metalen watertoren en de loopbrug.

- Stichting Stadsherstel Woerden zet zich in voor het behoud van onroerend goed dat architectonisch en/of cultuurhistorisch waardevol is. Ze doen dit door aankoop, restauratie en verkoop van zulk onroerend goed. In bijzondere gevallen kunnen ze ook voor nieuwbouw kiezen indien sprake is van een passende invulling in een historische entourage. Veelal zal het gaan om projecten die voor particulieren niet haalbaar zijn en die aan de andere kant voor (grotere) marktpartijen financieel niet interessant zijn. Het werkterrein is de gehele gemeente, dus inclusief de dorpen Harmelen, Kamerik en Zegveld. Het bestuur neemt een project in behandeling na zorgvuldige afweging van een aantal aspecten: de monumentale en historische waarde van het object, de bouwkundige toestand, de mogelijkheden voor toekomstig gebruik en uiteraard de financiële haalbaarheid van het project. Juist als een pand in verval de status van rijksmonument heeft, kunnen eigenaren er baat bij hebben Stichting Stadsherstel in te schakelen. Veel eigenaren zijn huiverig om bij de overheid aan te kloppen. Zij kunnen je hierbij helpen en adviseren.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Koningsdag.

- Triathlon (tweede pinksterdag).

- Jazzfestival Jazzin' Woerden (eind mei).

- Bij de Rabo Fietstocht (op een zondag in de 1e helft van juni, in 2018 voor de 5e keer) kun je kiezen uit mooie routes van 12, 30 en 100 km door het Groene Hart. Alle routes lopen door de regio van de organiserende Rabobank Rijn en Veenstromen. Er zijn startpunten bij de lokale Rabobanken in Woerden, Bodegraven en Mijdrecht, op het Kerkplein in Kockengen en bij Gasterij De Milandhof in Zegveld. Je kunt je individueel melden bij een startpunt, waar je een stempelkaart ontvangt. Op de stempelkaart schrijf je het deelnemersnummer van de lokale vereniging, stichting of school waarvoor je fietst. Aan het eind van de rit levert je je stempelkaart met de benodigde stempels in. Per uitgereden route schenkt de Rabobank namelijk 10, 20 of 30 euro - afhankelijk van de afstand - aan een deelnemende vereniging, stichting of school. Het bedrag dat maximaal wordt uitgekeerd aan een instelling bedraagt €1500. Het is dus belangrijk om zoveel mogelijk mensen te mobiliseren. Vrienden, familie, buren, kennissen, iedereen is welkom!

Editie 2017 van de Rabo Fietstocht was een ongekend succes, met maar liefst 4.350 deelnemers, die daarmee de kas van 245 deelnemende verenigingen, stichtingen en scholen hebben gespekt. In totaal is 78.950 euro bij elkaar gefietst door 4350 deelnemers. 1175 mensen reden de route van 12 km, 2823 mensen 30 km en 352 mensen 100 km. Drie verenigingen hebben zelfs het maximum van 1500 euro bij elkaar gefietst: IJsclub Nooit Gedacht Wilnis, Albert Schweitzergroep Woerden en Schaatshardrijvereniging SHV Woerden.

- Straattheaterfestival (eind juni).

- Dancefestival Groove'n Woerden (begin juli). Gratis toegang.

- Shantyfestival Bravour (augustus).

- Eru Taptoe, de oudste burgertaptoe van Nederland (2e za van september).

- Popfestival Babypop (begin september). Gratis toegang.

- Summerlake Outdoor Festival (op een zaterdag in september).

- Beursvloer Woerden (op een donderdag in oktober) is een sprankelend en spraakmakend ontmoetingsevenement waar commercieel en ideëel elkaar ontmoeten. Er wordt gehandeld in diensten, mensen, middelen, kennis en kunde tussen lokale bedrijven, maatschappelijke organisaties en de overheid. Geld is op deze Beursvloer taboe. Op de Beursvloer worden maatschappelijke behoeften verhandeld: vraag en aanbod van vrijwilligerswerk in de meest brede zin. Bedrijven, lokale, overheden, serviceclubs, scholen, vrijwilligers- en maatschappelijke organisaties ontmoeten elkaar in een informele en dynamische sfeer. Het doel is handelen om matches tot stand te brengen. Veel matches, goede matches, onverwachte matches. Vrijwilligers- en maatschappelijke organisaties vragen niet om geld maar om kennis, toegang tot netwerken, materiaal, faciliteiten en creativiteit. Of gewoon 'handjes' om het een en ander voor elkaar te krijgen. Uiteraard stellen zij hier iets tegenover. Bedrijven hoeven hun financiële middelen niet aan te spreken, maar maken juist gebruik van andere mogelijkheden om iets voor hun directe samenleving te betekenen. Bedrijven
laten zich graag verrassen door een creatieve tegenprestatie. Uiteraard kunnen ook organisaties onderling matches maken.

- Woerdens Bockbierfestival (op een zondag in oktober).

- Nachtcross Nacht van Woerden (wielerwedstrijd, eind oktober).

- Woerdense Koeienmarkt, jaarmarkt op de eerste woensdag na 20 oktober, waarop traditioneel snert wordt gegeten. Deze markt heeft in 2009 het 600(!)-jarig bestaan gevierd.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- IVN Vereniging voor Natuur- en Milieueducatie afd. Woerden en omgeving organiseert openbare wandelexcursies in de eigen omgeving onder leiding van natuurgidsen. Verder organiseert de vereniging Groene Cursussen, houdt zij informatiebijeenkomsten en lezingen en doet zij aan landschapsbeheer.

- Stichting Hugo Kotestein zet zich in voor behoud en versterking van de (historisch-) ruimtelijke kwaliteit van de stads- en dorpsgebieden en het landelijk gebied. Speciale aandacht gaat daarbij uit naar monumenten en andere beeldbepalende elementen die waardevol zijn uit stedenbouwkundig, landschappelijk, architectonisch of cultuurhistorisch oogpunt. Het werkgebied is het grondgebied van de huidige gemeenten Woerden, Montfoort, Oudewater en de voormalige gemeente Bodegraven.

- Volgens de Facebookpagina van Stadshart Woerden is het stadshart al sinds 1372 eigentijds, gezellig en gastvrij ;-)

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van een wandeling door Woerden, door Jan Dijkstra uit Houten. Wellicht ter inspiratie om deze stad ook zelf eens 'in het echt' te gaan bekijken. Zo kun je thuis alvast bekijken wat je onderweg voor moois kunt tegenkomen.

- Oude en recente foto's e.d. van Woerden op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Woerden (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Woerden.

- Media / nieuws: - Lokale Omroep Woerden RPL FM. - Woerden TV. - Woerdense Courant. - Nieuws uit Woerden op Dichtbij.nl.

- Belangenverenigingen: - Wijkplatform Schilderskwartier.

- Sport: - PSV De Tournoyruiters is een rijvereniging voor recreatie- en wedstrijdgerichte ruiters op het gebied van dressuur, springen en mennen.

- Overige verenigingen: - Lijkt het je wel wat om je eigen groenten, bloemen en/of fruit te kweken? Woerden heeft 3 complexen met volkstuinen, dus er is altijd een volkstuin in de buurt. Je eigen paradijsje aan de rand van de stad. De in 1973 opgerichte Vereniging van Volkstuinders te Woerden heeft de volkstuinen Breeveld, Parkzicht en 't Stekkie, die in sfeer, faciliteiten en activiteiten van elkaar verschillen. Kom gerust eens 'proeven' welke plek het beste bij jou past. Iedereen vanaf 18 jaar kan lid worden.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Woerden (Oud) Hoge Wal, - idem de Brauwstraat, - idem Meeuwenlaan, - idem Rijnhof en - idem RK.

Terug naar boven

Trivia

- Woerden wordt door marktonderzoekers beschouwd als de meest gemiddelde gemeente van Nederland, in die zin dat de inwoners het meest representatief zijn voor de Nederlandse bevolking. Daarom worden marktonderzoeken voor nieuwe producten of diensten vaak hier gehouden. Zo is hier in 2004 een proef gehouden met het afronden van contante bedragen op 5 eurocent, en zijn er in 1990-1992 proeven gehouden met de Chipcard, de voorloper van de Chipknip.

Reactie toevoegen