Oudewater

Plaats
Stad en gemeente
Oudewater
Lopikerwaard
Utrecht

oudewater groeten uit 1902 [640x480].jpg

Oudewater Groeten uit 1902

Oudewater Groeten uit 1902

Oudewater.jpg

Oudewater, Groeten uit 2013.

Oudewater, Groeten uit 2013.

Oudewater. (2).JPG

Een wel heel bekend hoekje in Oudewater.

Een wel heel bekend hoekje in Oudewater.

Oudewater..JPG

Een oud hoekje in Oudewater.

Een oud hoekje in Oudewater.

Oudewater (2).JPG

De Lange Linschoten stroomt dwars door Oudewater naar de Hollandse IJssel.

De Lange Linschoten stroomt dwars door Oudewater naar de Hollandse IJssel.

oudewater_vanaf_de_hollandse_ijssel.jpg

Blik op Oudewater vanaf de oever van de Hollandse IJssel op Oudewater.

Blik op Oudewater vanaf de oever van de Hollandse IJssel op Oudewater.

oudewater_op_splitsing_lange_linschoten_en_hollandse_ijssel.jpg

Oudewater op de plek waar de Lange Linschoten in de Hollandse IJssel stroomt.

Oudewater op de plek waar de Lange Linschoten in de Hollandse IJssel stroomt.

ZH gemeente Oudewater in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Oudewater in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Oudewater in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Oudewater

Terug naar boven

Status

- Oudewater is een stad en gemeente in de provincie Utrecht (t/m 31-8-1970 provincie Zuid-Holland), in de streek Lopikerwaard.

- Wapen van de gemeente Oudewater.

- Per 1-9-1970 is de gemeente Oudewater vergroot met de gemeente Hoenkoop (met daarin het grootste deel van de gelijknamige buurtschap), en in 1989 met de gemeenten Snelrewaard (deels, met in dit deel het grootste deel van de buurtschap Snelrewaard - welk deel van de buurtschap een formele woonplaats is, waarin ook is begrepen de buurtschap Lange Linschoten), Driebruggen (deels, met name de dorpen Hekendorp en Papekop en de buurtschappen Diemerbroek en Ruige Weide) en Willeskop (deels, met daarin een deel van de buurtschap met dezelfde naam). Zie voor verdere details m.b.t. herindelingen en grenscorrecties bij Statistische gegevens.

- Bij elkaar zijn er in de gemeente Oudewater 1 stad, 2 dorpen en 8 (delen van) buurtschappen.

- Onder de stad Oudewater vallen ook de buurtschappen Hoenkoop (grotendeels), Ruige Weide, Tappersheul en Vliet en, voor de postadressen, een deel van de buurtschap Willeskop.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Oudewater.

- De gemeente Oudewater heeft sinds 1992 een stedenband (jumelage) met de Tsjechische stad Rychnov nad Kn?žnou.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1239 Oudewatere, 1242 Heldwater, 1280-1287 tOudewatre.

Naamsverklaring
- Samenstelling van water ‘water, waterloop’ en oud ‘oud’, ter onderscheiding van een later gegraven, nieuwe waterloop. (1)
- Volgens (709) “is het moeilijk de naam van Oudewater te herleiden. De meest voorkomende verklaring zegt dat het een verbastering van ‘oude (uiter)waarden’ is.”

Bij- en spotnamen
- De inwoners van Oudewater worden ook geelbuiken genoemd. Hiervoor worden twee mogelijke verklaringen gegeven. De ene is dat de touwslagers die destijds op de touwbaan werkten, de lange scheepstouwen (trossen) voor het lichaam langs over hun voorschoot lieten lopen. De gele kleur van de Manilla-hennepvezel (een touwsoort) bleef ter hoogte van de buik op de voorschoot achter. De andere verklaring is dat de soldaten van deze stad in het verleden een uniform hadden, waarbij men een gele band om de buik droeg.

- Een andere bijnaam is klokkendieven. Dat komt omdat inwoners van Oudewater ooit naar Woerden zijn getogen om daar het carillon te stelen. Thuisgekomen merkten zij echter dat het carillon niet in hun kleine toren paste... (122)

Terug naar boven

Ligging

Oudewater ligt NO van Gouda, ZW van Montfoort, aan de Hollandse IJssel en de Linschoten.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Oudewater 373 huizen met 2.021 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 370/2.001 (= huizen/inwoners) en buurtschap Tappersheul 3/20.

De oppervlakte van de gemeente Oudewater was tot 1964 nog slechts 144 hectare, nauwelijks groter dan wat wij tegenwoordig als het centrum van de stad beschouwen (een vergelijkbare situatie als bij Montfoort en overigens bij veel andere steden in het land). Reeds in 1916 diende de gemeente een verzoek in bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken om uitbreiding van haar grondgebied. Pas in 1964 werd deze wens gehonoreerd. Per 1 februari van dat jaar werden de gemeenten Papekop, Hekendorp, Lange Ruige Weide en Waarder opgeheven en samengevoegd tot de nieuwe gemeente Driebruggen.

Delen van deze gemeenten werden toebedeeld aan omliggende gemeenten. Zo kreeg de gemeente Oudewater van Hekendorp de polder Klein Hekendorp toegewezen, zij het tot vóór de sloot van het kerkhofje in de Hekendorpse Buurt want dat moest bij de nieuwe gemeente Driebruggen blijven, om de Hekendorpers hun eigen begraafplaats te laten houden… Ook enkele hectaren van de gemeente Papekop werden aan de gemeente Oudewater toegevoegd en zodoende groeide de gemeente in 1964 naar 228 hectare. Het aantal inwoners nam niet wezenlijk toe. De toevoeging van het grondgebied bood wél de mogelijkheid de gemeente uit te breiden met een fors aantal woningen. (301)

- Per 1 februari 1964 overgenomen van de gemeente Hekendorp: 80 hectare met 72 inwoners.

- Per 1 februari 1964 overgenomen van de gemeente Papekop: 16 inwoners.

- Per 1 september 1970 is de gemeente Oudewater vergroot met de gemeente Hoenkoop en een deel van de gemeente Haastrecht. Tegelijkertijd ging de gemeente over van de provincie Zuid-Holland naar de provincie Utrecht. (301) stelt hierover: “Omdat Schoonhoven werd uitgebreid met de gemeente Willige Langerak, gelegen in de provincie Utrecht, werd Oudewater van Zuid-Holland overgeheveld naar de provincie Utrecht, ook wel ‘het Sticht’ genoemd, waar het vóór 1280 ook toe behoorde.”
Dit klopt niet helemaal: de gemeente Willige Langerak is reeds in 1942 opgegaan in de gemeente Lopik. De ‘annexatie’ door Schoonhoven in 1970 betrof slechts de dorpskern van Willige Langerak met de directe omgeving. De rest van de voormalige gemeente Willige Langerak (veruit het grootste in oppervlakte en met name betreffende het langgerekte buitengebied van Willige Langerak, de buurtschap Zevender en het dorp Cabauw) is bij de (Utrechtse) gemeente Lopik gebleven.

- Per 1 september 1970 is de gemeente Hoenkoop opgegaan in de gemeente Oudewater met 738 hectare en 998 inwoners.

- Per 1 september 1970 overgenomen van de gemeente Driebruggen: 1 hectare (onbewoond). Grenscorrectie in verband met het onder één gemeente brengen van bepaalde weteringen en het ontwikkelen van bedrijventerrein Tappersheul.

- Per 1 september 1970 overgenomen van de gemeente Haastrecht: 120 hectare met 64 inwoners. Dit betreft de buurtschap Vliet.

- In 1989 is de gemeente Oudewater vergroot met delen van de gemeenten Driebruggen (= Hekendorp, Papekop, Ruigeweide en Diemerbroek), Snelrewaard (de buurtschap Lange Linschoten en het grootste deel van de buurtschap Snelrewaard, een stukje in het oosten ging naar Montfoort) en de westelijke helft van Willeskop.

- Per 1 januari 1989 is de gemeente Oudewater opgeheven en gelijk weer opgericht in het kader van de gemeentelijke herindelingen. De nieuwe gemeente is toen als volgt opgebouwd:
van de oude gemeente Oudewater: 1.082 hectare met 2.500 huizen en 7.082 inwoners;
van de gemeente Snelrewaard: 968 hectare, 250 huizen en 828 inwoners;
van de gemeente Willeskop: 369 hectare, 63 huizen en 217 inwoners;
van de gemeente Driebruggen: 1.519 hectare met 374 huizen en 1.283 inwoners.

- Tegenwoordig heeft de gemeente Oudewater ca. 4.000 huizen met ca. 10.000 inwoners en de stad ca. 3.200 huizen met ca. 8.000 inwoners

Terug naar boven

Geschiedenis

Het stadsgebied van Oudewater behoort oorspronkelijk gewoon tot de ontginningen van Noord- en Zuid-Linschoten, repectievelijk noordelijk en zuidelijk van de rivier de Lange Linschoten gelegen. Er is geen enkele aanwijzing dat Oudewater vóór deze ontginningen bewoond is geweest. Bij de monding van de Lange Linschoten in de Hollandse IJssel is Oudewater ontstaan, mogelijk omdat hier in de eerste helft van de 12e eeuw de kerk gebouwd is.

Oudewater wordt als plaats voor het eerst genoemd in een oorkonde van 25 mei 1239. Volgens deze oorkonde droeg Lodewijk, proost van het Kapittel van Oudmunster, de tienden*1 van Oudewater over aan het Kapittel. De eerste stadsrechten krijgt Oudewater tijdens de regering van de Utrechtse bisschop Hendrik van Vianden (1250-1267), waarbij als mogelijke datum 5 juli 1265 genoemd kan worden (in 2015 heeft Oudewater dan ook het 750-jarig bestaan als stad gevierd).

Zijn opvolger Jan van Nassau (1268-1290) is in schulden gekomen en leent daarvoor geld van de Hollandse graaf Floris V (1256-1296). Daarvoor geeft hij in 1280 onder meer Woerden, Bodegraven en Oudewater in onderpand. Bij aflossing van deze lening zullen deze plaatsen weer onder het Sticht komen te vallen. Zover is het echter nooit gekomen. Sinds die tijd maakt Oudewater deel uit van Holland. De stad ontwikkelt zich vooral tijdens de regering van graaf Willem III (1304-1337), aan wie de stad veel te danken heeft.

Oudewater is een grensvesting geworden als gevolg van de politieke en militaire verwikkelingen waarin Holland en het Sticht in de Middeleeuwen verzeild zijn geraakt. In 1349 is de stad na een belegering door bisschop Jan van Arkel ingenomen en - op de kerk en de toren na - geheel verwoest. Er zouden nog vele oorlogen en schermutselingen volgen. In 1575 is een groot deel van de stad door de Spanjaarden op brute wijze uitgemoord. Deze slachtpartij staat bekend als 'De moord op Oudewater'. In het stadhuis bevindt zich een 17e-eeuws schilderij waarop dit is uitgebeeld.

In de tweede helft van de 19e eeuw zijn de stadswallen gesloopt, de poorten afgebroken en de grachten grotendeels gedempt op de Grote en Kleine Gracht na. (225)

*1 Tienden zijn belastingen in de vorm van een tiende deel van de opbrengst.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen van de gemeente) Oudewater, kun je terecht bij:

- Geschiedkundige Vereniging Oudewater.

- Stichts-Hollandse Historische Vereniging (SHHV).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Touwfabriek G. van der Lee in Oudewater is in 1545 opgericht en gold lang als oudste familiebedrijf van Nederland. In 2013 is de onderneming in buitenlandse handen gekomen. De lijnbaan waar de touwen gevlochten werden is nog altijd operationeel. Door zijn lengte is het gebouw uniek in zijn soort. Het voormalige ketelhuis heeft jaren leeggestaan en is in 2015, samen met een deel van de oude fabriekshal, verbouwd en herbestemd tot woningen. Het woonbuurtje heet De Oude Touwfabriek.

- Burgemeester Pieter Verhoeve geeft in zijn nieuwjaarstoespraak 2016 een goede presentatie over hoe Oudewater er nu voor staat en waar het, bij ongewijzigd beleid, de komende jaren heen gaat. Dat vatten wij daarom hierna graag samen. Zet je schrap: Oudewater vergrijst in rap tempo en is daarmee "een tikkende tijdbom onder de voorzieningen". Volgens Verhoeve is het college "zich kapot geschrokken" bij het zien van de resultaten van een woningmarktonderzoek. Hieruit blijkt dat de bevolking daalt en het aantal ouderen stijgt. Senioren worden bovendien ook steeds ouder. Het totaal aantal inwoners zakt van de huidige ruim 10.000 naar 9.600 in 2030, terwijl het aantal huishoudens stijgt (verdunning). Kortom: krimp én vergrijzing.

De verwachting is ook dat het aantal basisschoolleerlingen de komende 10 jaar met 30 procent daalt. In 2008 waren er nog ruim 1100 basisscholieren, dat zijn er anno 2016 nog maar ca. 900, en nog 10 jaar verder is het volgens de prognoses gezakt tot onder de 800. Verder is de groep tussen 25 en 45, die van de jonge ouders, in verhouding (landelijk én regionaal) zwaar ondervertegenwoordigd en wordt kleiner. Die groep draagt wél zorg voor het financieren van collectieve voorzieningen. Verder zegt het rapport: "Het aantal jong volwassenen (15 tot 20 jaar) neemt af. Deze groep verlaat de gemeente zodra men ouder wordt en de nieuwe aanwas is beperkt."

"Dit gaat allemaal gebeuren als we niets doen. We zijn gelukkig in de omstandigheid hier wél iets aan te doen!", aldus de burgemeester. Om de problemen tegen te gaan, wil Oudewater meer woonruimte voor starters en jonge gezinnen, maar ook voor mensen die op de wachtlijst voor een huurwoning staan. De komst van statushouders breekt niet alleen landelijk, maar ook plaatselijk de krimp. Dit betekent dat de gemeente met plannen komt om extra tijdelijke huisvesting te realiseren. Zodat de mensen op de wachtlijst voor een huurwoning én de nieuwe statushouders allebei kunnen worden gehuisvest. Er komt extra aandacht voor woningen voor starters en jonge gezinnen, om het hen aantrekkelijk te maken in Oudewater te komen wonen. Er wordt werk gemaakt van het realiseren van nieuwbouw op de uitleglocaties. In de Structuurvisie van 2005 is Kerkwetering bijvoorbeeld aangewezen als uitleglocatie. Dit was tot op heden niet nodig, straks wel.

Ook wil de gemeente meer investeren in voorzieningen. En met de BVO en Vitap worden plannen gemaakt om Bedrijventerrein Tappersheul vitaal te houden, om werkgelegenheid voor jonge mensen dichtbij huis te kunnen bieden. "Er is geen reden tot somberen. De gemeente Oudewater is namelijk een buitengewoon prettige plek om te wonen. Want waar vind je zoveel saamhorigheid, cultuurhistorie, ondernemerszin en gezelligheid bij elkaar? En dat centraal gelegen, midden in de Randstad? Misschien wel het Monaco aan de IJssel! Dé historicus van Oudewater in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw was Johannes Schouten. Hij omschreef het stadje als 'een open geschiedenisboek met talloze illustraties', hij vond het hier 'steengeworden poëzie' en een 'visioen van mijmerend grachtenschoon'.

In deze gemeente mogen we wonen en werken en weten we ons aan verbonden. Ook in 2016 gaan we als gemeentebestuur hard aan de slag om de 10.045 inwoners zo goed mogelijk te bedienen én onze stad gastvrij te laten zijn voor meer inwoners: terugkeerders, uitbreiders en nieuwkomers!" En: "2016 wordt het jaar van de samenwerking. We gaan 'samen bouwen' tijdens Uivergein. BIZ Tappersheul gaat van start. FC Oudewater begint. In de binnenstad werken winkeliers, horeca en gemeente er samen aan om dit gebied nog aantrekkelijker te maken. Sociaal Stadsteam Welzijn Oudewater staat klaar om goede zorg te verlenen voor onze eigen inwoners, en zeker onze jeugd. We hebben er zin in!"

- In april 2017 hebben de lokale VVD en D66 - die de coalitie vormen en getuige de formuleringen op hun site en Facebookpagina kennelijk ook een gezamenljike fractie vormen - de volgende notitie gepubliceerd, die wij, gezien het belang voor de nabije toekomstige ontwikkelingen in Oudewater, graag integraal citeren. "Het verplaatsen van volkstuinen: in gesprek of in opstand? Bewoners van Oudewater moeten inspraak hebben op het gevoerde beleid bijvoorbeeld door te stemmen, het gesprek aan te gaan met een politieke partij of wethouder, of door aan te schuiven bij een gemeentelijke vergadering. Tijdens de raadsvergadering van 20 april 2017 hebben enkele volkstuineigenaren en andere betrokken bewoners zich laten zien. Democratie in haar zuiverste vorm. De eerste aanzet voor de dialoog met de volkstuinders was op woensdag 29 maart jl. toen wethouder Bob Duindam de leden van de volkstuinvereniging heeft geïnformeerd over voorgenomen plannen voor het gebied Noort Syde II. Deze plannen zijn feitelijk de uitvoering van raadsvoorstellen uit 2015. De raad heeft ingestemd met Noort Syde II aan te wijzen als primaire zoeklocatie voor het nieuwe zwembad met het oog op een integrale herontwikkeling van het gehele Statenland. Raadsvoorstellen die door alle fracties van de Raad, ook het CDA, van harte zijn ondersteund.

Nu 2 jaar later open en eerlijk wordt gecommuniceerd over deze voorstellen blijkt er weerstand te zijn onder een groep belanghebbenden; de volkstuinders. Als een blad aan een boom draait het CDA om en dient een motie in om volledig af te zien van de verplaatsing van de volkstuinen. Hoe zag het CDA dat in 2015 dan voor zich? De VVDenD66 vindt dit gelegenheidspolitiek. Nu bewoners en verenigingen zich luid laten horen, lijkt het er op dat raadsleden alleen deze belangen vertegenwoordigen en niet die van de overgrote zwijgende meerderheid. Dan ben je dus als raadslid geen volksvertegenwoordiger, maar een volksTUINvertegenwoordiger. De VVDenD66 vertegenwoordigt, naast de volkstuinders, ook de sporters die graag in Oudewater willen blijven sporten, de jonge gezinnen die hopeloos zoeken naar betaalbare woningen, de sportverenigingen die te kampen hebben met hoge kosten van vaak leegstaande faciliteiten. De volkstuinen moeten absoluut behouden blijven voor Oudewater. Daar ontmoeten mensen elkaar en kunnen zij met passie hun hobby uitvoeren. Vandaar dat VVDenD66 inzet op verplaatsing van volkstuinen. Een verplaatsing die de gemeente moet ondersteunen door de nieuwe locatie te irrigeren en cultiveren, de volkstuinders financieel te compenseren voor gemaakte kosten en indien mogelijk de tuinders meer ruimte te geven op de nieuwe locatie.

Waarom wil de VVDenD66 de locatie van de volkstuinen gebruiken voor de bouw van voorzieningen? De te bebouwen grond (ook wel Rode Grond genoemd) is in Oudewater zeer beperkt en uitbreiding hiervan wordt door de Provincie fors tegengehouden. We moeten het dus doen met de beperkte ruimte die we hebben. Dit terwijl de stad nog zoveel nodig heeft om levendig en zelfstandig te blijven. We vergrijzen snel en de cijfers voorspellen een daling in het bevolkingsaantal. Als Oudewater niet nu investeert in voorzieningen en woningbouw krijgen we onvermijdelijk problemen in de toekomst. Investeren voorkomt dat jonge bewoners de stad verlaten omdat ze hier geen woning kunnen vinden, het sluiten van scholen door onvoldoende aanwas, het verdwijnen van sportvoorzieningen door een gebrek aan efficiëntie en nieuwe leden waardoor zij hun hoofd niet meer boven water kunnen houden.

We hebben van de Provincie toestemming gekregen om de grond van de volkstuinen te bebouwen. Een unieke kans die we in eerder gepresenteerde plannen voor de nieuwe zwemvoorziening in Oudewater onbenut is gelaten. Een kans die bij sommige partijen weerstand oproept. Zeer begrijpelijk en herkenbaar uit het verleden. De projecten Bolwerk, Joostenplein, Jip&Janneke, Jumbo, Hema kenden ook weerstand in het verleden maar zijn vandaag stuk voor stuk faciliteiten waar veel bewoners ontzettend blij mee zijn. Wij willen in gesprek blijven met de volkstuinders. Wat zijn mogelijkheden, kansen, welke alternatieven zien we. Samen met alle belanghebbenden tot oplossingen komen. Sinds 2011 wordt er al gesproken over andere activiteiten op Noort Syde. Voor het eerst wordt er nu doorgepakt en gesproken over wat dit concreet betekent. Wij nodigen alle belanghebbenden uit om de dialoog te voeren en daarmee uw kans te grijpen om de plannen te beïnvloeden. Mits op een constructieve manier. Oudewater is groot geworden door 750 jaar kansen te grijpen. Wij varen geen dagkoers op basis emoties maar hebben onze blik op de toekomst gericht. Wij willen kansen blijven grijpen en creëren voor de toekomst van Oudewater, onze toekomst!"

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Oudewater heeft als plaats 127 rijksmonumenten.

- Oudewater heeft 95 gemeentelijke monumenten.

- Het oude centrum van Oudewater biedt prachtige voorbeelden van 16e- en 17e-eeuwse huizen met fraaie gevels, veelal in Hollandse renaissancestijl. Omdat er in de stad zoveel monumenten zijn (alleen al 141 rijksmonumenten!), is het centrum in zijn totaliteit tot beschermd stadsgezicht verklaard. Het karakteristieke stadspatroon is in de loop der eeuwen nauwelijks veranderd.

- Hervormde Grote Kerk of St. Michaelskerk. De eerste stenen kerk op deze plek was een eenbeukig gebouw van bescheiden afmetingen. In waarschijnlijk de 12e eeuw bouwde men dit van tufsteen, een poreus ogende steen die bestaat uit door de natuur gedurende duizenden jaren met vulkanische as verkitte splinters van verschillende uiteenlopende steensoorten. In diverse etappes verrees tussen de 13e en 15e eeuw een vele malen grotere gotische hallenkerk. Het bevat typische laatgotische elementen, zoals de koolbladkapitelen op de schippijlers en de stergewelven in de kapel aan de noordzijde en in de sacristie. Naast de genoemde Romaanse kenmerken van de toren, getuigt ook hergebruikte tufsteen van de hoge ouderdom van de kerk. (124) In de Grote Kerk en in de RK St. Franciscuskerk worden in de zomer orgelconcerten georganiseerd.

- De overgang van de sobere en stevige Romaanse bouwstijl naar de opener en meer speelse gotische is nergens in de Lopikerwaard beter geïllustreerd dan aan de toren van de NH kerk aan de Noorderkerkstraat in Oudewater. De tussen lisenen (iets naar voren komende verticale stroken in het muurwerk) gespannen boogfriezen als omranding van grote stukken vlakke muur, zijn kenmerkend voor de Romaanse bouwkunst. De overgang van de ene naar de andere stijlfase wordt gemarkeerd door het al spits zijn van de bogen van het fries, in plaats van - zoals de traditie dicteerde - rondbogig. Hoe hoger we kijken, des te meer spitsbogen en traceringen we zien. De bekroning van de toren is een zadeldak met wolfseinden dat haaks op de lengterichting van het kerkschip is gezet. Deze dakvorm behoort weer tot een oudere traditie en is ook zeer opvallend omdat men hem wel in het hoge noorden, maar niet in Utrecht of Holland verwacht. (124) De stadstoren is het oudste monument van Oudewater. De toren dateert uit circa 1300. In de toren bevindt zich een beiaard met 49 klokken. Het carillon wordt bespeeld op woensdag- en zaterdagmiddag van 15 tot 16 uur. Tevens kunt u van mei t/m september tijdens een torenbeklimming de beiaardiers aan het werk zien.

- Van de voormalige Ursulakapel (1415 en 1500) is tegenwoordig het koor als enige restant terug te vinden. En wel in het politiebureau (Kapellestraat 24).

- De RK Sint Franciscus van Assisi is een neogotische kruiskerk, die in 1881 werd opgetrokken volgens de plannen van Margry (die ook de RK Sint Bartholomeus van Schoonhoven schiep). Bijzonder aan dit gebouw en zelfs bij de nog relatief jonge 19e-eeuwse kerken weinig voorkomend, is dat alles, inclusief de inrichting en het schilderwerk, uit de nieuwbouwtijd stamt. (124)

- De Oud-Katholieke Sint Michael en Sint Johannes de Doper dateert uit 1882, één jaar jonger dan de RK Sint Franciscus van Assisi. Ook architect Van Wijngaarden paste neostijlen toe. Zijn keuze viel op een combinatie van Byzantijnse en Romaanse architectuur, en dat dan gezien door de ogen van een 19e-eeuwer. (124)

- Alleen het grote boogvenster, wat hoger in de façade geplaatst, geeft te kennen dat het bouwwerk op het adres Rodezand 65 een kerkelijke functie heeft. Achter de historiserende klokgevel gaat een gereformeerde zaalkerk uit 1869 schuil. (124)

- Hervormde en openbare begraafplaats aan de Waardsedijk. RK begraafplaats aan de Waardsedijk. Lopikerwaard-streekschrijver Herman de Man (1898-1946) ligt hier begraven op de katholieke begraafplaats. Sinds 1977 staat voor de Heksenwaag het Herman de Man-monument. Het beeld van Ineke van Dijk stelt een boerengezin voor, gezeten op een bank.

- Het stadhuis - in 1575 door de Spanjaarden gedeeltelijk verwoest en in 1588 door de Hollanders gerestaureerd - is een voorbeeld van Hollandse renaissancestijl. De raadszaal is nog vrijwel geheel in stijl en één van de mooiste van ons land. De zaal kan in de maanden maart t/m november op elke derde zondag van de maand worden bezichtigd. Het ooievaarsnest op het stadhuis staat al afgebeeld op een schilderij uit 1656, waarmee dit ooievaarsnest het oudst bekende van Nederland is.

- Het gemaal van Benschop aan de Damweg dateert uit 1871 en is de opvolger van diverse molens. Het stoomgemaal is in 1931 geëlektrificeerd. In 1990 is het gemaal overbodig geworden door de ingebruikname van het nieuwe gemaal De Keulevaart in de buurtschap Boven-Haastrecht. Het gemaal is thans in gebruik als woonhuis.

- De Heksenwaag uit 1482 is beroemd, omdat het de enige plaats in Europa was waar men een bewijs kon krijgen dat men geen heks was. Dat was destijds nodig omdat in Europa in de Middeleeuwen duizenden mensen ter dood werden gebracht op beschuldiging van hekserij. Als men werd gewogen en niet te licht bevonden (als bewezen was dat het gewicht ‘wel was accorderende met de natuerlycke proportiën des lichaems’) kreeg men een ‘Certificaet van Weginghe in der stede tot Oudewater’. Heksen konden namelijk, door hun geringe gewicht, vliegen. Althans dat dacht men in die tijd. Met dit begeerde stuk papier kon worden aangetoond dat men geen heks was. Gelukkig is er in Oudewater nooit iemand "gewogen en te licht bevonden". Ook vandaag de dag nog kan men zich, zij het als toerist, laten wegen en genoemd certificaat verkrijgen.

- In Oudewater, vanouds al een 'touwstad', is in 2001 in de laatst overgebleven baanschuur aan de Reijersteeg het Touwmuseum geopend. Het museum geeft een indruk van het belang van de touwindustrie in Oudewater en geeft een beeld van de geschiedenis van het touw. Ook het verwerkingsproces van hennep tot touw wordt aanschouwelijk gemaakt.

- Gevelstenen in Oudewater.

- Theekoepel de Koepel van Aelst (Oude Hekendorperweg 2) is de enige theekoepel van Oudewater. De afgelopen jaren verkeerde dit rijksmonument in vervallen staat. In 2017 is hij gerestaureerd.

- De destijds zeer populaire tv-serie Swiebertje is in Oudewater opgenomen. Swiebertje wordt hier geëerd met een bronzen borstbeeld op de Visbrug.

- Burgemeester Pieter Verhoeve, o.a. verantwoordelijk voor toerisme, recreatie en cultuur, heeft een van de grote meesters van de Vlaamse Primitieven, Gerard David (Oudewater 1455 – Brugge 1523) terug naar zijn geboortestadje gehaald. "Een David lenen van de National Gallery in Washington is er niet bij. De Heksenwaag is wel een belangrijk museum, maar geen schilderijenmuseum. Ik heb daarom een werkgroepje opgericht met mensen uit Oudewater en met z’n allen hebben we een buitenexpositie van Davids schilderijen georganiseerd. We hebben de schilderijen door een lokale drukker op trespaplaat laten drukken. De hele stad hangt nu vol met Middeleeuwse kunst. Voor 8.000 euro is Gerard David thuisgekomen. We gaan binnenkort zijn schilderijen ‘s avonds uitlichten en er worden rondwandelingen gehouden", aldus de burgemeester in Binnenlands Bestuur, 13-5-2017.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Custom Bike Show Oudewater (juni).

- Tijdens het Heksenfestijn (laatste weekend van juni) wordt gevierd dat Oudewater de stad is van de beroemde Heksenwaag. Tijdens het Heksenfestijn bevolken twee dagen lang echte- en namaakheksen, straatartiesten, dweilorkesten, zangers, zangeressen, goochelaars en bands de omgeving van de Heksenwaag. De toegang tot deze feesten is geheel gratis.

- Elk jaar op zondag 7 augustus of, indien die er in een jaar niet is, op de eerste zondag na 7 augustus, wordt de Oudewaterse moord* van 1575 herdacht. Het meterslange schilderij dat hierop betrekking heeft en in de trouwzaal van het stadhuis hangt, kan dan om 12 uur worden bezichtigd, waarbij een deskundige toelichting wordt gegeven.
* Zie verder bij Geschiedenis.

- Kermis (augustus).

- Wielerronde Oudewater op een zaterdag eind augustus. 30 km (20 rondes van 1,5 km). Secr. W. van der Neut, tel. 0348-564390. Video van de Wielerronde Oudewater 2015 (burgerronde).

- Havendagen Oudewater (weekend in september).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Stichting Hugo Kotestein zet zich in voor behoud en versterking van de (historisch-) ruimtelijke kwaliteit van de stads- en dorpsgebieden en het landelijk gebied. Speciale aandacht gaat daarbij uit naar monumenten en andere beeldbepalende elementen die waardevol zijn uit stedenbouwkundig, landschappelijk, architectonisch of cultuurhistorisch oogpunt. Het werkgebied is het grondgebied van de huidige gemeenten Woerden, Montfoort, Oudewater en de voormalige gemeente Bodegraven.

- Openluchtzwembad 't Statenbad.

- Elke woensdagmiddag van 12.30 tot 17.00 uur wordt er op de Markt en een gedeelte van de Korte Havenstraat en de Donkere Gaard een warenmarkt gehouden.

- In 2017 heeft de voor o.a. toerisme verantwoordelijke burgemeester Pieter Verhoeve met de Provincie Utrecht de erfgoed-app-game Lost in Time laten ontwikkelen. "Dan kun je met een iPad door de stad rennen om een soort Wie is de Mol te spelen. Het is een spel, maar je leert ondertussen veel over de geschiedenis van de stad: van de moord van Oudewater in 1575, toen alleen de St. Michaëlskerk en de Ursulakapel ontkwamen aan de furie van de Spanjaarden, of over de Heksenwaag en het Touwmuseum." Geen game in het Japans of het Chinees, want stel je voor dat ze in drommen in de bus stappen. Oudewater zou zich geen raad weten. Burgemeester Verhoeve: "We moeten ervoor zorgen dat de stad bekend wordt bij iedereen die hier op een half uurtje rijden vandaan woont. Tokio en Sjanghai zijn niet onze markt, maar wel Leidschendam-Voorburg en Leidsche Rijn. Als het mooi weer is, moeten regiogenoten denken: kom, laten we ons gaan verpozen op de Markt in Oudewater, een van de mooiste stadspleintjes in het Groene Hart." (bron: het aan het eind van het hoofdstuk Bezienswaardigheden gelinkte artikel in Binnenlands Bestuur, 13-5-2017)

Terug naar boven

Beeld

- Film over Oudewater in de jaren zestig (44 min.).

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Oudewater (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Oudewater.

- Media / nieuws: - Midland FM is de radiozender voor Oudewater en omgeving. - Nieuwssite Oudewater.net. - Actualiteiten uit Oudewater op Facebook.

- Jongeren: - SJOUD KPJ Oudewater is een jongerenvereniging voor en door jongeren van 16 t/m 30 jaar.

Reactie toevoegen