Vijfheerenlanden

Gemeente en streek
Vijfheerenlanden
Vijfheerenlanden Alblasserwaard
UtrechtZuid-Holland

vijfheerenlanden_genieten_van_eeuwenoud_hollands_landschap.jpg

Dankzij Stichting Zuid-Hollands Landschap (www.zuidhollandslandschap.nl) valt er steeds meer te genieten van het eeuwenoude Hollandse landschap van de Vijfheerenlanden, omdat de organisatie regelmatig gebieden aankoopt en/of herstelt.

Dankzij Stichting Zuid-Hollands Landschap (www.zuidhollandslandschap.nl) valt er steeds meer te genieten van het eeuwenoude Hollandse landschap van de Vijfheerenlanden, omdat de organisatie regelmatig gebieden aankoopt en/of herstelt.

vijfheerenlanden_kaart_gemeente_oude_en_nieuwe_situatie_per_1-1-2019.jpg

Op deze kaart kun je goed zien hoe de nieuwe gemeente Vijfheerenlanden, die in 2019 is ontstaan, is samengesteld uit de fusiepartners: de gemeenten Leerdam, Vianen en Zederik. (© provincie Utrecht)

Op deze kaart kun je goed zien hoe de nieuwe gemeente Vijfheerenlanden, die in 2019 is ontstaan, is samengesteld uit de fusiepartners: de gemeenten Leerdam, Vianen en Zederik. (© provincie Utrecht)

vijfheerenlanden_met_asperen_heukelum_en_spijk_kaart_kopie.jpg

Overzichtskaart van de Vijfheerenlanden vóór 1986, met indeling in polders. In 1986 zijn Asperen, Heukelum en Spijk overgegaan naar de provincie Gelderland en de streek Betuwe. (© T. Brouwer)

Overzichtskaart van de Vijfheerenlanden vóór 1986, met indeling in polders. In 1986 zijn Asperen, Heukelum en Spijk overgegaan naar de provincie Gelderland en de streek Betuwe. (© T. Brouwer)

1-everdingen.jpg

Everdingen, dorp in de gemeente Vijfheerenlanden (© Jan Dijkstra, Houten)

Everdingen, dorp in de gemeente Vijfheerenlanden (© Jan Dijkstra, Houten)

1-hoogeind.jpg

Hoogeind, buurtschap in de gemeente Vijfheerenlanden (© Jan Dijkstra, Houten)

Hoogeind, buurtschap in de gemeente Vijfheerenlanden (© Jan Dijkstra, Houten)

1-leerbroek.jpg

Leerbroek, dorp in de gemeente Vijfheerenlanden (© Jan Dijkstra, Houten)

Leerbroek, dorp in de gemeente Vijfheerenlanden (© Jan Dijkstra, Houten)

1-leerdam.jpg

Leerdam, stad in de gemeente Vijfheerenlanden (© Jan Dijkstra, Houten)

Leerdam, stad in de gemeente Vijfheerenlanden (© Jan Dijkstra, Houten)

1-kedichem.jpg

Kedichem, dorp in de gemeente Vijfheerenlanden (© Jan Dijkstra, Houten)

Kedichem, dorp in de gemeente Vijfheerenlanden (© Jan Dijkstra, Houten)

1-vianen.jpg

Vianen, stad in de gemeente Vijfheerenlanden (© Jan Dijkstra, Houten)

Vianen, stad in de gemeente Vijfheerenlanden (© Jan Dijkstra, Houten)

ameide_collage_2_kopie.jpg

Ameide is een dorp in de provincie Utrecht (t/m 2018 provincie Zuid-Holland), in de streek Alblasserwaard, gemeente Vijfheerenlanden. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1985. In 1986 over naar gemeente Zederik, in 2019 over naar gem. Vijfheerenlanden.

Ameide is een dorp in de provincie Utrecht (t/m 2018 provincie Zuid-Holland), in de streek Alblasserwaard, gemeente Vijfheerenlanden. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1985. In 1986 over naar gemeente Zederik, in 2019 over naar gem. Vijfheerenlanden.

meerkerk_collage_2_kopie.jpg

Meerkerk is een dorp in de provincie Utrecht, in grotendeels de streek Alblasserwaard. Het was een zelfstandige gem. t/m 1985. In 1986 over naar gem. Zederik, in 2019 over naar gem. Vijfheerenlanden. (© Jan Dijkstra, Houten)

Meerkerk is een dorp in de provincie Utrecht, in grotendeels de streek Alblasserwaard. Het was een zelfstandige gem. t/m 1985. In 1986 over naar gem. Zederik, in 2019 over naar gem. Vijfheerenlanden. (© Jan Dijkstra, Houten)

Vijfheerenlanden

Terug naar boven

Wonen

Mutters Makelaardij is dé specialist in de gemeenten West Betuwe, Vijfheerenlanden, Gorinchem, Culemborg en de Alblasserwaard. Al jarenlang bewijzen wij dat we het daadwerkelijk anders doen! U bent van harte welkom voor een oriënterend gesprek op onze kantoren in Leerdam, Vianen en Culemborg. Met ons motto: "Waarborg tot betrokkenheid" garanderen wij het hoge serviceniveau dat u van een makelaar mag verwachten. Wij beseffen dat het verkopen of aankopen van uw woning geen alledaagse zaak is, daarom nemen wij u bij de hand en begeleiden wij u in iedere stap van het proces.

Terug naar boven

Status

- De Vijfheerenlanden is een streek in vanouds de provincie Zuid-Holland. In 2002 is de gemeente Vianen naar de provincie Utrecht overgegaan. Sindsdien lag de streek dus ook deels in de provincie Utrecht. Na de gemeentelijke herindeling van 2019 (zie hierna) is de streek vrijwel geheel in de provincie Utrecht komen te liggen, door verhuizing van het grondgebied van de gemeenten Leerdam en Zederik van de provincie Zuid-Holland naar de provincie Utrecht. Een (zeer) klein deel van de streek, namelijk het O deel van het dorpsgebied van Arkel, is na de gemeentelijke herindeling van 2019 niet overgegaan naar de provincie Utrecht (en derhalve in de provincie Zuid-Holland blijven liggen, al is ook dit dorpsgebied in 2019 gemeentelijk heringedeeld).

- De streek Vijfheerenlanden omvat het grondgebied van de in 2019 opgeheven gemeenten Vianen en Leerdam, een groot deel van het grondgebied van de in 2019 eveneens opgeheven gemeente Zederik (zijnde die gemeente minus de dorpen Ameide en Tienhoven, die in de Alblasserwaard liggen, en minus het grootste deel van het dorpsgebied van Meerkerk, waar hetzelfde voor geldt [een ZO deel van dat dorpsgebied ligt wél in de streek]), en het O deel van het dorpsgebied van Arkel (dat in 2019 in de nieuwe, Zuid-Hollandse gemeente Molenlanden is komen te liggen, na tot en met 2018 deel te hebben uitgemaakt van de per 2019 opgeheven en eveneens Zuid-Hollandse gemeente Giessenlanden; het W deel van het dorpsgebied, met daarin de dorpskern van Arkel, ligt eveneens in de Alblasserwaard).

- In 2019 is de gemeente Vijfheerenlanden ontstaan, uit samenvoeging van de gemeenten Leerdam, Vianen en Zederik. Groot genoeg om de taken van de toekomst op niveau uit te voeren én tegelijkertijd compact genoeg om dichtbij inwoners en kernen te blijven staan. Vooruitlopend op de fusie in 2019 heeft per januari 2018 reeds een ambtelijke fusie plaatsgevonden om op die manier de organisatie tijdig op orde te hebben voor de bestuurlijke fusie.

- De gemeente Vijfheerenlanden omvat de steden Leerdam en Vianen, de dorpen Ameide, Everdingen, Hagestein, Hei- en Boeicop, Hoef en Haag, Kedichem, Leerbroek, Lexmond, Meerkerk, Nieuwland, Oosterwijk, Schoonrewoerd, Tienhoven aan de Lek en Zijderveld, de buurtschappen Achterdijk (grotendeels), Achthoven, Bazeldijk (deels), Bolgerijen, Broek, Diefdijk, Geer, Helsdingen, Hogewaard, Hoogeind, Klein Oosterwijk, Kortenhoeven, Kortgerecht, Lakerveld, Loosdorp, Middelkoop, Ossenwaard (deels), Overboeicop, Overheicop, Recht van ter Leede, Sluis, Tienhoven en Weverwijk. In totaal zijn dit 2 steden, 14 dorpen en 23 buurtschappen.

Documenten betreffende het wordingsproces van de nieuwe gemeente Vijfheerenlanden op de site van de provincie Zuid-Holland. - In april 2017 hebben Provinciale Staten van de Provincie Utrecht het Herindelingsadvies vastgesteld. - De ministerraad heeft op 6-10-2017 ingestemd met de aanbieding van een herindelingsvoorstel aan de Raad van State. Zie ook het advies van de heer Geert Jansen. De provincie Zuid-Holland was niet blij met de overgang van de gemeenten Leerdam en Zederik naar de provincie Utrecht*. Volgens haar is de kans groot dat de regio uit balans raakt als Zederik en Leerdam worden 'afgesneden'; de vrees bestaat dat er dan onvoldoende financieel draagvlak overblijft om voorzieningen en samenwerkingsverbanden in de lucht te houden. (bron en voor nadere informatie zie: Het Kontakt, 9-10-2017) De nieuwe gemeente streeft echter naar ‘grenzeloos samenwerken’ waar mogelijk. Oftewel: de nieuwe provinciegrens hóéft geen belemmering te zijn voor bestaande of nieuwe samenwerkingsverbanden. Daar waar ontvlechten wettelijk een eis is, ziet de Stuurgroep Vijfheerenlanden toe op een zorgvuldig proces.
* En dat gold ook voor een deel van de inwoners van die toenmalige gemeenten. Zo was er op 1-1-2019 een ludiek protest van inwoners van de voormalige gemeente Zederik.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Vijfheerenlanden. De laatste maanden van 2018 heeft de firma Pol hard gewerkt om de oude plaatsnaamborden van de oude gemeenten te vervangen door bijna 200 nieuwe portalen met daarop een foto, een plaatsnaambord en eventuele andere aanduiding, zoals maximumsnelheden. In december 2018 zijn alle borden vervangen. Onder de link kun je ook een filmpje bekijken over hoe het vervaardigen van de opschriften op de borden - in dit geval - in zijn werk gaat.

- "De gemeenteraad heeft in een buitengewone besloten raadsvergadering op 9 oktober 2019 besloten om Sjors Fröhlich (1967) aan te bevelen als nieuwe burgemeester van de gemeente Vijfheerenlanden. De heer Fröhlich is nu hoofdredacteur van BNR Nieuwsradio. De uitkomst van de besloten raadsvergadering is tijdens de openbare raadsvergadering op dezelfde avond bekendgemaakt door dhr. Van Montfoort, voorzitter van de vertrouwenscommissie. De nieuwe burgemeester volgt de heer Jan Pieter Lokker op die sinds januari 2019 waarnemend burgemeester is. De raad ziet in de heer Fröhlich een communicatief, doortastend en verbindend burgemeester. Hij heeft zich laten zien als een betrokken, strategische en gepassioneerde bestuurder met het hart op de juiste plaats. Hij beschikt over een indrukwekkend netwerk en heeft zich als stressbestendig laten zien. Zijn specifieke ervaring op het gebied van media, communicatie en crisisbeheersing ziet de raad als zeer gewenste pré.

De vertrouwenscommissie heeft de afgelopen maanden de raadsvoordracht voorbereid op basis van de profielschets die de gemeenteraad op 16 mei 2019 heeft vastgesteld. De gemeenteraad herkent in de heer Fröhlich de belangrijke aspecten als innovatief en creatief, doorzettings- en inlevingsvermogen vanuit de profielschets. De gemeenteraad ziet hem als de enige echte Vijfheerenlander die het bestuur, organisatie en inwoners mee kan nemen naar een bruisende gemeente met veel ambitie. De aanbeveling van de gemeenteraad wordt aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en aan de commissaris van de Koning aangeboden. De benoeming is definitief na ondertekening van het Koninklijk Besluit." (bron: gemeente Vijfheerenlanden, 10-10-2019) - Bekijk hier het interview met dhr. Fröhlich n.a.v. zijn voordracht tot burgemeester in Pauw, 10-10-2019.

- Dit zijn de wethouders geworden voor de gemeente Vijfheerenlanden.

- Er is gekozen om de bestaande raadzaal in Meerkerk (van de voormalige gemeente Zederik) te benutten als raadzaal van de gemeente Vijfheerenlanden, en daar een werkkamer voor de burgemeester bij te realiseren. De vergaderruimte in Meerkerk werd veel geschikter bevonden dan de raadzaal in het monumentale stadhuis van Vianen. En de raadzaal van de voormalige gemeente Leerdam, in het Hofje van mevrouw Van Aerden, viel af omdat die voor de gemeente Leerdam al aan de krappe kant was dus al helemaal voor de nieuwe, grotere gemeente met grotere gemeenteraad (31 raadsleden).

Terug naar boven

Naam

Naamgeving en naamsverklaring
"Deze streeknaam is niet ouder dan de 15e eeuw, aangezien eerst in 1428 het gebied dat daartoe wordt gerekend onder het gezag van vijf heren komt te staan. De desbetreffende heerlijkheden: (Land van, red.) Arkel boven de Zouwe*, Vianen, Hagestein, Everdingen, en Ter Leede ("vermoedelijk gelegen net ten zuiden van het hedendaagse Leerdam"(1)) en Schoonrewoerd, verkeren voordien in wisselende bestuurlijke verhoudingen: door opdeling in kleinere eenheden of door verbindingen met andere heerlijkheden, is in de periode vóór 1425 meestal sprake van meer dan vijf bestuurlijke partijen. Zo bestaan bij de beroemd geworden overeenkomst van 11 april 1284, waarin belanghebbenden een regeling treffen over de waterkering en afwatering van de later zo te noemen Vijfheerenlanden, de partijen uit twee Utrechtse kapittels en een twaalftal lokale heren. Het jaar 1284 kan daarom worden gezien als het begin van het gebied als aanvankelijk waterstaatkundige, later ook als bestuurlijke eenheid."(2) Maar het is dus niet zo dat er in 1284 al sprake was van de 'vijf heren', zoals in sommige bronnen geschreven staat.

* Volgens het artikel onder de link omvatte het "Dijkscollegie, dat één der collegiën van de Vijf-Heeren-Landen uitmaakt" van het 'Land van Arkel boven de Zouwe' de polders Rietveld, Kedichem, Oosterwijk, Nieuwland, Leerbroek, Reijerskoop en Middelkoop. Het Dijkscollegie van het 'Land van Arkel beneden de Zouwe' had het bestuur "over de polders van den Banne van Gorinchem, genaamd Wolpheren en Lang-Scheiwijk, Arkel, Hoornaar, Schelluinen en Hoog-Blokland, bestaande uit twee polders, genaamd het Oude Land den Beemt, en heeft eene stem en een lid in ieder der collegiën van den Alblasserwaard en Overwaard". Gezien deze opsommingen betrof het 'Land van Arkel boven de Zouwe' dus een gebied O van de oorspronkelijk Zouwe geheten waterloop (later Zederikkanaal, tegenwoordig Merwedekanaal), en betrof het 'Land van Arkel beneden de Zouwe' een gebied W daarvan.

Terug naar boven

Ligging

De streek Vijfheerenlanden ligt Z van de stad Nieuwegein aan de overkant van de rivier de Lek, en grenst in het W aan de Alblasserwaard, in het O aan de Betuwe (aan de gemeenten Culemborg en West Betuwe (het gedeelte ervan dat tot en met 2018 gemeente Geldermalsen is geweest)) en in het Z ook aan de Betuwe (ook aan de gemeente West Betuwe, het gedeelte ervan dat tot en met 2018 gemeente Lingewaal is geweest; vanouds horen Asperen, Heukelum en Spijk ook nog bij de streek, maar sinds de herindelingen van 1986 zijn die naar de provincie Gelderland, gemeente Lingewaal (sinds 2019 dus gemeente West Betuwe) verhuisd en worden sindsdien - dus sinds 1986 - tot de Betuwe gerekend).

"Voor het beloop van de zuidelijke grens is het op de zuidelijke oever van de Linge gelegen gebied dat door Teixeira de Mattos als ‘de oneigenlijke Vijfheerenlanden’ genoemd wordt van belang. Dit gebied wordt ter hoogte van Spijk begrensd door de direct achter de Zuiderlingedijk gelegen Spijkse Kweldijk en zuidelijk van Heukelum en Asperen door de Nieuwe Zuiderlingedijk. Dit gebied heeft tot 1 januari 1986 binnen het reglementair territoir van de Vijfheerenlanden behoord en ging vervolgens over naar de provincie Gelderland."(3)

De grens tussen de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden (aan de W zijde ervan) wordt gevormd door de kanalen Oude Zederik (tussen Ameide/Sluis en Meerkerk), Merwedekanaal (voorheen Zederikkanaal, tussen Meerkerk en Arkel) en Zederikkanaal (een zuidelijkste en klein deel van het oorspronkelijke kanaal dat zo is blijven heten, direct O van de Arkelse dorpskern). De O grens van de streek is de kilometerslange Diefdijk.

De nieuwe gemeente omvat vrijwel de hele streek Vijfheerenlanden. Alleen het deels Vijfheerenlandse (voor het O buitengebied ervan gelegen in die streek) dorp Arkel valt onder een andere gemeente (t/m 2018 gemeente Giessenlanden, vanaf 2019 gemeente Molenlanden; het andere, W dorpsgebiedsdeel van Arkel, met daarin ook de dorpskern, ligt in de streek Alblasserwaard en eveneens in de gemeente Molenlanden). Daarnaast vallen enkele dorpen in het NW van de gemeente ook onder de streek Alblasserwaard. Dit betreft de dorpen Ameide en Tienhoven aan de Lek (t/m 2018: Tienhoven) en het grootste deel van het dorpsgebied van Meerkerk, namelijk het W en NW deel van dat gebied, met daarin onder andere het overgrote deel van de dorpskern ervan.

Terug naar boven

Statistische gegevens

De gemeente Vijfheerenlanden is bij haar oprichting per 1-1-2019 als volgt samengesteld:
van de gemeente Leerdam: circa 8.400 huizen met circa 21.000 inwoners op een oppervlakte van circa 34 km2;
van de gemeente Vianen: circa 8.000 huizen met circa 20.000 inwoners op een oppervlakte van circa 42 km2 en
van de gemeente Zederik: circa 5.600 huizen met circa 14.000 inwoners op een oppervlakte van circa 77 km2.
In totaal dus circa 22.000 huizen met circa 55.000 inwoners op een oppervlakte van circa 153 km2.

Terug naar boven

Geschiedenis

- T/m 1972 is er sprake geweest van het Hoogheemraadschap van de Vijfheerenlanden. In 1973 is dat opgegaan in het Hoogheemraadschap Groot-Alblasserwaard, dat op zijn beurt in 1984 is opgegaan in het Hoogheemraadschap van de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden, dat in 2005 is opgegaan in het huidige Waterschap Rivierenland.

- Canon van de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden (= geschiedenis van deze streken in 30 onderwerpen).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Het coalitieakkoord van de gemeente Vijfheerenlanden is op 31 december 2018 gepresenteerd.

- In het document 'Foto anticipeerregio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden' is een eerste analyse gemaakt van de actuele ontwikkelingen in de regio op verschillende beleidsvelden. Deze ontwikkelingen zijn gerelateerd aan de verwachte demografische transitie: wordt er voldoende rekening mee gehouden, zijn de juiste kansen en bedreigingen in beeld en sluiten de in gang gezette ontwikkelingen aan bij de toekomstige bevolkingssamenstelling?

- Het plan voor de 12.000 hectare grote Ruilverkaveling Vijfheerenlanden is in 1980 aangenomen. Het project is in 2004 afgerond. Voor de agrarische bedrijven in het gebied (9.800 hectare veehouderij, 600 hectare fruitteelt) heeft de ruilverkaveling geleid tot verbetering van de ontsluiting, waterbeheersing en verkaveling. Deze voldeden geen van drieën meer aan de eisen voor de veehouderij. De fruitteelt had er ook problemen mee, het grootste knelpunt was daar de verkaveling. Er zijn nieuwe wegen aangelegd, terwijl een deel van de bestaande wegen is gereconstrueerd. Langs bestaande wegen zijn vrijliggende fietspaden gekomen voor in hoofdzaak 'maatschappelijk' verkeer. De waterbeheersing is verbeterd, het bemalingssysteem doelmatiger gemaakt. De boeren hebben hun grond zo veel mogelijk bij huis gekregen. Daartoe is een aantal boerderijen verplaatst.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Het boek 'De Vijfheerenlanden met Asperen, Heukelum en Spijk' (Catharina van Groningen, uitgave van Rijksdienst voor de Monumentenzorg/SDU, 1989) beschrijft de monumentale panden in deze streek, en is via de link ook online te lezen.

Terug naar boven

Evenementen

- Op 14 en 15 juni 2019 was er de 1e editie van de Sportmarathon Vijfheerenlanden. Het is een initiatief van de anno 2019 23-jarige Leerdammer Thijs 't Lam. "Sinds 1 januari 2019 vormen de vroegere gemeenten Leerdam, Vianen en Zederik één gemeente. Dit evenement is een mooie gelegenheid om de bewoners ook echt met elkaar te verbinden. Sport is een een prachtig middel om bruggen te bouwen en muren af te breken", stelt Thijs. Het is de bedoeling dat in totaal 20 teams van minimaal 20 personen in 24 uur tijd in competitieverband zoveel mogelijk lokale sportactiviteiten gaan beoefenen die de gemeente te bieden heeft. Natuurlijk gaat het om de prestatie, maar meedoen is nog belangrijker. "Tijdens het sporten ontmoet je andere mensen uit de gemeente. Maar sport draagt ook bij aan een goed leefklimaat, aan sociale integratie en aan maatschappelijke participatie. En bij sport denk je ook meteen aan respect" Als individueel teamlid hoef je niet 24 uur lang in actie te komen. Het aantal teamgenoten is zodanig groot dat je na deelname aan een bepaalde sport een aantal uren kunt rusten. De organisatie van de individuele onderdelen wordt overgelaten aan de lokale sportclubs. De teams mogen bestaan uit verenigingen, buurtschappen, bedrijven, scholen, vriendengroepen, familie. Elk team zamelt tevens geld in voor een zelfgekozen goed doel. Voor nadere informatie over dit evenement zie de reportage in Het Kontakt (3-4-2019).

- "Het in 2019 opgerichte Kerntheater Vijfheerenlanden wordt georganiseerd door Stichting Kerntheater in samenwerking met de gemeente en een aantal sponsors. Doel is om jaarlijks in ieder van de 3 vroegere gemeenten (Leerdam, Vianen en Zederik) een zelfde voorstelling neer te zetten. Een voorstelling die vertelt over onze gedeelde geschiedenis, onze verbinding. Wat gebeurt er in onze vroegere zustergemeenten? Theater, muziek, dans, sport, verenigingsleven? Wie wil met ons samen een nieuw terugkerend Kerntheater organiseren? De fakkel overnemen om dit - begonnen in Leerdam - in volgende jaren ook in hun kernen te doen? Zodat we daadwerkelijk als één gemeente er staan, met verbinding tussen het verenigingsleven, bewoners, onze gedeelde cultuur.

Voor wie is het? Nou... voor iedereen eigenlijk. We zoeken enthousiaste mensen die het leuk vinden om in de spelersgroep te komen. Maar ook decorbouwers, licht en geluid mensen, grimeurs, kostuumnaaisters, dichters, muziekmakers, zangers, dansers, mensen die catering willen doen, kortom... we zoeken JOU! Ben je nieuwsgierig? Of misschien al helemaal enthousiast? Dan horen we graag van je. Kerntheater Vijfheerenlanden is iets wat we samen willen doen. Met Leerdam, Vianen en Zederik. Samen ontdekken wat ons verbindt, in het verleden maar zeker ook nu. En dat gaan we doen door samen te spelen, te lachen en te leren van elkaar, Door creatieve input van iedereen die mee wil doen. Locaties zoeken, deelnemers zoeken, elkaars talenten ontdekken en ontwikkelen. Er is enorm veel te doen. En echt, iedereen is welkom. Want iedereen heeft een talent. Kom een keer kijken bij onze repetities, iedere dinsdag van 19.00-21.00 uur in stadspodium GO, Dr. C. Voogdplein 90 in Leerdam. Deelname aan het Kerntheater is gratis. Meer informatie is ook te verkrijgen via de website van het Kerntheater en/of email kerntheater@outlook.com, bellen kan ook: regisseur Monique Sentjens is te bereiken via tel. 06-23933127.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- "Met de komst van de gemeente Vijfheerenlanden naar de provincie Utrecht in januari 2019 is er 1.100 hectare beschermde natuur in de provinicie bij gekomen. Bij bescherming en beheer is een belangrijke rol weggelegd voor René Garskamp, boswachter van het Zuid-Hollands Landschap en het Utrechts Landschap en Thomas van Bart, toezichthouder van de Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) Utrecht. Parels in de streek en gemeente zijn de beschermde Natura 2000-gebieden Zouweboezem, Uiterwaarden Lek en Lingegebied en Diefdijk-Zuid, samen bijna 600 hectare groot.

René Garskamp vertelt: “Als boswachter houd ik me vooral bezig met het beheer en behoud van de natuurgebieden. Dat doe ik niet alleen, dat lukt niet met zo’n groot gebied in beheer. Veel van het werk wordt verzet door zo’n 25 vrijwilligers en aannemers uit de Vijfheerenlanden. Ik stuur hen aan, regel onder meer contracten met pachters, het onderhoud van sloten en het maaiwerk. Bovenal ben ik gastheer voor de mensen die onze gebieden bezoeken. Dat zijn vooral natuurliefhebbers, die komen genieten van de dieren en prachtige landschappen die we hier hebben. Denk aan de uiterwaarden met de ganzen in de winter of de weidevogels in de Huibert en de Zouweboezem in het voorjaar. Natuurlijk moet ik ook wel eens optreden tegen bezoekers die hun hond uitlaten in een rustgebied voor dieren. Maar de meeste bezoekers zijn juist erg betrokken bij de natuur. Ik krijg ook veel vragen van bezoekers. Bijvoorbeeld waarom we bomen kappen in de Zouweboezem. Dat doen we om de openheid in het gebied terug te krijgen, waardoor meer soorten weidevogels zich hier nestelen. We doen nooit zomaar iets, overal is over nagedacht."

Thomas van Bart vervolgt: “De provincie Utrecht heeft de RUD opdracht gegeven om toe te zien op de regels van de Wet Natuurbescherming en als dat nodig is te handhaven. Sinds 2019 doen we dat dus ook in de Vijfheerenlanden. Zo beschermen we de bijzondere planten en dieren in bijvoorbeeld de uiterwaarden en de Zouweboezem. Een groot deel van mijn werk is het geven van advies. Aan gemeenten en provincie, maar ook aan inwoners en bedrijven die hun woning of bedrijf willen isoleren of renoveren. Dan kijken we samen hoe ze de werkzaamheden zo kunnen uitvoeren dat vleermuizen of gierzwaluwen niet worden verstoord. Door alternatieve nestplaatsen te regelen bijvoorbeeld. We zijn dus zowel actief in stedelijk als in landelijk gebied. In het voorjaar zijn we vaak druk met meldingen dat broedende vogels worden verstoord door werkzaamheden of evenementen. We zoeken elke melding uit en handhaven als het nodig is." (bron: Provincie Utrecht, 8-6-2019)

- Actualiteiten met betrekking tot de natuur in de Vijfheerenlanden op de Facebookpagina van Zuid-Hollands Landschap.

- De Fietsroute door de Vijfheerenlanden (45 km) van het Zuid-Hollands Landschap is in 2019 vernieuwd. De bijzonderheden die je onderweg tegenkomt, vind je beschreven onder de link. Enkele hoogtepunten daaruit: weilanden en bosjes; natuurgebied Over-Boeicop; Diefdijk; Schoonrewoerdse Wiel; weidevogels; kasteelterrein; natuurgebied Quakernaak; purperreiger; eendenkooi; uiterwaarden; nieuwe natuur. De fietsknooppunten zijn eenvoudig uit te printen (handig voor op 't stuur!) of te volgen via je mobiel. Onderweg zijn er diverse plekken om de benen te strekken of een drankje te nemen.

- Knooppuntenfietsroute Vijfheerenlanden (circa 50 km).

- Hier een (voorheen ANWB-)fietsroute Vijfheerenlanden die je naar keuze 24, 37 of 46 km lang kunt maken.

- Wandeling Leerdam-Vianen (23 km).

- Bodem en grasland in de Vijfheerenlanden (ir. Th. A. de Boer, 71 pag., 1960).

- Met het Peilbesluit en Gewenst Grond- en Oppervlaktewater Regime Vijfheerenlanden (2013) verplicht het waterschap zich om binnen redelijke grenzen alles te doen wat nodig is om de vastgestelde peilen te handhaven. Tijdelijke afwijkingen als gevolg van extreme weersomstandigheden of calamiteiten worden daarbij als onvermijdelijk beschouwd. Het rapport geeft ook een beschrijving van de fysieke eigenschappen van het gebied, zoals topografie, bodem en watersysteem.

- Natuur- en Vogelwacht De Vijfheerenlanden is een vereniging van vrijwilligers met als doel de belangstelling voor de natuur in de ruimste zin van het woord in deze regio te bevorderen. Zij doet dit onder andere door: het organiseren van excursies en tentoonstellingen; het houden van lezingen en voorlichtingsavonden; het publiceren in de pers; het stichten van weidevogelreservaten; het stichten van natuurreservaten; het bestuderen en begeleiden van bestemmingsplannen; het plaatsen en onderhouden van nestkasten; het voederen van vogels in de winter; het uitoefenen van controles op de naleving van de vogel- en natuurbeschermingswet; het signaleren van aantastingen van natuur en milieu in het algemeen en het voeren van acties hiertegen; het steunen en propaganderen van verenigingen die natuur- en milieubehoud beogen; het bevorderen van aanplant en onderhoud van knotwilgen en hoogstamfruitbomen; het organiseren van activiteiten voor de jeugd en projecten voor de leerlingen van de basisscholen en het geven van cursussen. En, last but not least, beheren ze ook nog Natuurcentrum De Schaapskooi in buurtschap Overboeicop bij Schoonrewoerd.

- "Ons dichtbevolkte land heeft verrassend genoeg een zeer goede en gevarieerde wildstand. Dit is een gevolg van verstandig wild- en natuurbeheer. De jagers dragen hier al generaties lang een steentje aan bij door het verzorgen van de natuur in hun jachtveld gedurende het gehele jaar. Individuele jagers zijn georganiseerd in wildbeheereenheden (WBE's) zodat hun kennis en ervaring op lokaal niveau gebundeld is. Een wildbeheereenheid (WBE) is een lokaal samenwerkingsverband van jagers, grondbezitters en andere geïnteresseerden. Een WBE is een vereniging, gericht op duurzaam beheer van populaties van in het wild levende dieren, bestrijding van schadeveroorzakende dieren en jacht. In Nederland zijn ongeveer 300 WBE's die in totaal bijna 2,5 miljoen hectare beheren. Dit betekent dat ongeveer 90% van het Nederlandse landoppervlak onder het beheer van een WBE valt.

WBE Vijfheerenlanden telt ruim 120 leden die zich enthousiast inzetten voor actief faunabeheer. De agrarische sector bestaat voornamelijk uit melkveebedrijven. Ook is er, op de daartoe geschikte gronden, een behoorlijk areaal fruitteelt. Op kleinere schaal wordt akkerbouw uitgeoefend. Vroeger was de griendcultuur ook een belangrijke bron van inkomsten voor de bewoners van deze streek. Deze cultuur is echter grotendeels ter ziele, maar gelukkig is een groot aantal van de grienden bewaard gebleven en nu in het bezit van provinciale landschappen en particulieren (veelal jagers). De grienden zijn van groot belang als rust- en schuilplaats voor de complete fauna. Binnen de WBE liggen ook een aantal natuurgebieden zoals de Zouweboezem, polder Achthoven en polder Scharperswijk in Lexmond, Bolgerijen en Autena in Vianen, langs de Diefdijk tussen Everdingen en Leerdam en niet te vergeten de Linge oevers tussen Arkel en Beesd. Belangrijke eigenaren van deze gebieden zijn: Het Zuid Hollands Landschap, Het Utrechts Landschap en Staatsbosbeheer."

- Het in 2015 opgerichte Collectief Alblasserwaard/Vijfheerenlanden richt zich op agrarisch natuur- en landschapsbeheer in de ruimste zin van het woord. Het betreft met name weidevogelbeheer, botanisch beheer, landschapsbeheer, waterbeheer en eventueel gebiedsontwikkeling. Het collectief is een samenwerkingsverband van de al langer bestaande organisaties Den Hâneker en Benschop Rentmeesters. "Boeren in deze streek hebben begin 2019 hun honderdste 'plasdras' gerealiseerd. Ze zetten hiermee met behulp van plasdraspompen een laagje water op hun weilanden. Dit is bijzonder in trek bij de weidevogels. Die vinden er volop voedsel. Anno 2019 ligt nergens zoveel plasdras op boerenland als in deze streek. Ze streven ernaar dat er de komende jaren op alle goede weidevogelplekken minimaal één plasdras komt te liggen. De weidevogels hebben het moeilijk. Daarom steken de boeren elk jaar hun handen uit de mouwen om ze te helpen. Dit doen ze met ondersteuning van de provincies Utrecht en Zuid-Holland, en in overleg met diverse gebiedspartijen, zoals de natuur- en vogelwachten en Staatsbosbeheer. Onmisbaar hierbij is de hulp van enkele tientallen vrijwilligers. Zij zoeken veel nesten op voor de boeren, zodat die ze kunnen beschermen.

De honderden boeren in de streek, verenigd in Collectief Alblasserwaard/Vijfheerenlanden, nemen allerlei beheermaatregelen om de weidevogels te helpen. Ze zorgen niet alleen voor vochtige weilanden, maar ontwikkelen ook kruidenrijk grasland en maaien later. Met als doel de weidevogels vooruit te helpen. Ze zien volop kansen om die maatregelen in hun bedrijfsvoering in te passen. In 2019 start een onderzoek naar de overleving van kievitjongen op plasdraslocaties, onder meer in deze streek. Bij dit onderzoek werken WENR, Sovon en Altenburg & Wymenga samen. Uit eerder onderzoek, elders in het land, bleek al dat kieviten graag rond locaties met greppelplasdras verblijven." (bron: het hiervoor genoemde Collectief)

- Site met circa 2.500 prachtige foto's van planten en dieren in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden.

- "Het Prachtlint - voorheen Blauwzaam Lint genaamd - is een bijzonder fenomeen. Het is een lint dat de komende jaren in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden zal ontstaan doordat lokale initiatiefnemers natuurlijke parels creëren. De parels zijn bijvoorbeeld kleine percelen die bij- en vlindervriendelijk worden ingericht, waardevolle landschapselementen, duurzame initiatieven en andere karakteristieke elementen uit de streek. Een parel kan ook tijdelijk aangelegde natuur op ongebruikte gronden op bedrijventerreinen zijn. De parels worden verbonden door het snoer. Dat bestaat vooral uit bestaande natuurlijke linten, zoals kades en bermen die ecologisch worden beheerd. Uiteindelijk zorgen we er zo samen voor dat er een vlinder- en bijenlint ontstaat dat loopt van Alblasserdam tot Leerdam (en zoveel mogelijk andere plaatsen).

Het achterliggende doel van het Prachtlint is dat mensen zelf kunnen bijdragen aan het realiseren en beheren van natuur in de eigen leefomgeving. Met het Prachtlint streven we een aantal doelen na: we willen de streek mooier en kleurrijker maken voor bewoners en recreanten; we willen de biodiversiteit versterken, zodat het hier ook in de toekomst goed toeven is; we willen de contacten versterken tussen alle betrokkenen bij de streek (burgers, bedrijven, scholen, overheid, instellingen); we willen laten zien dat we de handen uit de mouwen durven te steken en trots zijn op onze streek. Hoe gaat het in zijn werk? We hebben gemerkt dat mensen graag zelf bij de natuur betrokken willen zijn, maar vaak niet weten waar te beginnen. Daarom willen we dat het Prachtlint ontstaat ‘van onderaf’: vanuit een lokaal initiatief van bijvoorbeeld een bewoner of een organisatie. Om hen op weg te helpen, heeft onze website een handig stappenplan met veel aanvullende informatie. Zo wordt het veel gemakkelijker om de streek kleurrijker te maken en samen de handen uit de mouwen te steken."

- Het fenomeen 'koopzondag' dreigde een splijtzwam te worden in de nieuwe gemeente Vijfheerenlanden: in de 'oude gemeenten' was het in sommige kernen wel mogelijk om op zondag te winkelen, in andere niet of alleen op een bepaald aantal dagen per jaar. Moest er nu wel of niet één beleid op dit gebied komen voor de hele gemeente? Zij besloot het in een enquete aan de inwoners voor te leggen, en mits een bepaalde opkomstdrempel per kern zou worden gehaald, zou de meerderheid per kern mogen bepalen of de winkels in hun kern ja of nee op zondag open mogen. Overigens had de gemeenteraad hierin het laatste woord. In juni 2019 heeft zij besloten een en ander uit te voeren conform de uitslagen van de enquete. Wat dus betekent dat in de ene kern de winkels op zondag open mogen zijn, en in een andere kern niet. Overigens is het geen verplichting: de gemeente heeft altijd benadrukt dat winkels zelf bepalen of zij ja of nee op zondag geopend willen zijn, als het in hun kern als zodanig is toegestaan. Zo zijn er bijvoorbeeld winkeliers die er om principiële redenen op tegen zijn, en eenmanszaken die doordeweeks al genoeg uren maken en voor wie het kostentechnisch niet uit kan om er op zondag extra personeel voor in te huren.

Terug naar boven

Beeld

- De verschillende historische verenigingen in de gemeente hebben in samenwerking met de gemeente een gezamenlijke Beeldbank Vijfheerenlanden opgezet. In september 2019 is deze operationeel geworden. In deze Beeldbank zijn op termijn alle historische afbeeldingen te vinden die de verenigingen in hun bezit hebben. De Beeldbank van de Historische Vereniging Leerdam en van de gemeente zijn er al te vinden. Ook de Historische Vereniging Ameide en Tienhoven, de Stichting Vrienden van Historisch Meerkerk en de Vereniging Historisch Lexmond en Hei- en Boeicop hebben de afgelopen jaren samen met de gemeente gewerkt aan het op een passende manier archiveren, beheren en presenteren van hun materiaal. Vrijwilligers hebben anno september 2019 al ca. 2.000 beelden in de Beeldbank geplaatst. Naar schatting zullen hier in de toekomst nog zeker 40.000 afbeeldingen aan worden toegevoegd.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Vijfheerenlanden (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Vijfheerenlanden. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Media/nieuws: - 'Praatjes en plaatjes' over heden en verleden van de Vijfheerenlanden op Twitter.

- Nieuws uit (de kernen van) de gemeente Vijfheerenlanden op de site van huis-aan-huiskrant Het Kontakt.

- Een nieuwe gemeente, een nieuw magazine: Kontakt Mediapartners lanceert VIJF, een glossy over de Vijfheerenlanden. VIJF bundelt het beste uit deze gemeente in één blad. De redactie interviewt bijzondere inwoners, schrijft over de historie van het gebied, over het verenigingsleven en over de natuur. "Leerdam, Vianen en Zederik horen sinds 2019 bij elkaar, maar de inwoners komen niet vaak bij elkaar over de vloer. Heel wat Leerdammers zijn nog nooit op de historische Voorstraat in Vianen geweest of weten niet hoe mooi de Zouweboezem in Zederik is. Veel Vianezen en inwoners van Zederik zijn op hun beurt nog nooit in de Leerdamse glasblazerij of het Hofje van Mevrouw van Aerden geweest. Onbekend maakt onbemind, en daar willen wij met VIJF verandering in brengen", zegt bladmanager Marijke Verhoef. VIJF verschijnt twee keer per jaar huis-aan-huis binnen het grondgebied van de gemeente. De eerste uitgave is verschenen in mei 2019 en is via de link ook online te lezen. (bron: Het Kontakt)

- "SRC is de streekomroep van de gemeenten Buren, Culemborg, Vijfheerenlanden en West Betuwe. We zijn er 24 uur per dag op radio, televisie en internet. SRC FM brengt een uitgebalanceerd muziek-format met Goodfeeling- en 50% Nederlandstalige muziek, en lokaal getinte items als het regionieuws, agendaberichten, bioscoopagenda's en uitgaanstips. SRC TV is het tekst-tv-kanaal van SRC, te ontvangen via het kabelnet van Ziggo. SRC TV is een cyclus van pagina's met tekstberichten en foto's. Kijkers hebben hierdoor de mogelijkheid om zich op ieder moment van de dag te laten informeren met informatie uit de regio."

- Taal: Het Vijfheerenlands is een dialect dat behoort tot de dialectgroep Utrechts-Alblasserwaards. De in 1989 opgerichte Stichting Streektaal Alblasserwaard & Vijfheerenlanden heeft als doel deze streektaal in al zijn facetten vast te leggen en op allerlei manieren te proberen dit aspect van de regionale culturele bagage in stand te houden en te bevorderen. In eerste instantie door het uitgeven van boeken. Daarnaast door de bestaande woordenschat vast te leggen en eventueel te digitaliseren. Verder houden ze voordrachtbijeenkomsten waar streekgenoten de gelegenheid krijgen hun inbreng te geven. Ook op jaarmarkten laten ze geregeld hun gezicht zien.

Een wijdverspreid misverstand is overigens dat een dialect of streektaal een slordige verbastering van het Standaardnederlands zou zijn. Het is bijna andersom. Het Standaardnederlands is namelijk pas in de 16e eeuw door taalkundigen geconstrueerd omdat er toen behoefte was aan een eenheidstaal voor regeringsdocumenten en de Bijbelvertaling. Dialecten zijn dus de oorspronkelijke en authentieke taalvormen van ons land. Streektaal is dus veel meer dan ‘plat praote’. Het is een rijk cultuurhistorisch taalfenomeen. Het Vijfheerenlands heeft een eigen woordenschat, eigen spreekwoorden, een eigen grammatica en eigen typische zinsbouw.

- Welzijn: - Humanitas is er voor mensen die het even niet in hun eentje redden. Hun vrijwilligers geven jaarlijks vele deelnemers het zelfvertrouwen terug dat ze nodig hebben om op eigen kracht iets aan hun situatie te veranderen. Het in 2013 opgerichte Humanitas afd. Gorinchem en omgeving biedt de volgende diensten: Home Start, Kind Veilig Thuis, Internationaal Vrouwen Contact, Thuisadministratie, Steun bij Rouw en Verlies en Jongeren Maatjes. Op hun site kun je lezen wat dit allemaal inhoudt. Hun werkgebied beslaat een groot deel van de streken Alblasserwaard en Vijfheerenlanden. - Interview met voorzitter Wim Killian.

- "Maatje Vijfheerenlanden (voorheen Schuldhulpmaatje Vianen) houdt zich in hoofdzaak bezig met het helpen van mensen bij financiële tegenslag. Onverwachte financiële tegenvallers, werkloosheid of een scheiding: het kan iedereen overkomen en tot forse en soms langdurige problemen leiden. Onze maatjes ondersteunen bij het oplossen hiervan. De hiervoor geschoolde maatjes doen dit vanuit de overtuiging dat iedereen er toe doet en dat je samen altijd oplossingen vindt. De hulp van de maatjes is wel gratis maar niet vrijblijvend."

- Duurzaamheid: - "Energiecoöperatie De Knotwilg is een snelgroeiende beweging van mensen die zelf lokaal energie willen opwekken en gebruiken in ons werkgebied Alblasserwaard en Vijfheerenlanden. Wij nemen het heft in eigen handen. We dragen met lokale energieprojecten bij aan een toekomstbestendige regio en wereld. Energie die je nodig hebt, kun je - voor een deel - zelf opwekken. Bijvoorbeeld met zonnepanelen, zonneboilers of door een aandeel te nemen in een windmolen. Iedereen kan zelf stappen maken. Als we de handen ineenslaan, is er nog veel meer mogelijk. Samen kom je verder! We werken samen met inwoners, ondernemers, natuurbeschermers, gemeenten en energieleveranciers. Zo krijgen we lokale initiatieven van de grond. We investeren in groene energie, opgewekt in onze eigen regio met zon, wind en water. Oneindige lokale bronnen. Daarmee sparen we het milieu en voorkomen we dat de aarde uitgeput raakt. Samen bepalen we hoe we het geld dat we overhouden investeren in onze leefomgeving. Zo zorgen we met elkaar voor elkaar. Bovendien stimuleren we de lokale economie en maken we de buurt groener. Goed idee? Doe mee!"

- Veiligheid: - Politie Vijfheerenlanden.

- Bedrijfsleven/ondernemen: - Vijfheerenlanden Ondernemen Samen (VOS) is een vereniging voor en door ondernemers uit allerlei branches, met als doel om door middel van netwerkbijeenkomsten van elkaar en van externe deskundigen te leren en wellicht partners te vinden om mee te sparren of om mee samen te werken.

- De maandelijkse Open Coffee Vijfheerenlanden (laatste vrijdag van de maand) is een informele bijeenkomst waar alle mensen in de regio die iets met ondernemen hebben elkaar kunnen ontmoeten, ideeën kunnen bespreken en kunnen brainstormen, kennis delen en samenwerken en meetings kunnen houden. Ontspannen netwerken dus, onder het genot van een kopje koffie, telkens op een andere inspirerende locatie in de regio.

- Oudste inwoner: - De in Leerdam woonachtige Johanna van Sprang-van Brenk heeft op 9 maart 2019 haar 107e verjaardag gevierd, en was daarmee op dat moment de oudste inwoner van Leerdam, van de gemeente Vijfheerenlanden én van de provincie Utrecht.

Reactie toevoegen