Vijfheerenlanden

Gemeente en streek
Vijfheerenlanden
VijfheerenlandenAlblasserwaard
Utrecht

vijfheerenlanden_kaart_gemeente_oude_en_nieuwe_situatie_per_1-1-2019.jpg

Op deze kaart kun je goed zien hoe de nieuwe gemeente Vijfheerenlanden, die in 2019 ontstaat, is samengesteld uit de fusiepartners: de gemeenten Leerdam, Vianen en Zederik. (© provincie Utrecht)

Op deze kaart kun je goed zien hoe de nieuwe gemeente Vijfheerenlanden, die in 2019 ontstaat, is samengesteld uit de fusiepartners: de gemeenten Leerdam, Vianen en Zederik. (© provincie Utrecht)

vijfheerenlanden_genieten_van_eeuwenoud_hollands_landschap.jpg

Dankzij Stichting Zuid-Hollands Landschap (www.zuidhollandslandschap.nl) valt er steeds meer te genieten van het eeuwenoude Hollandse landschap van de Vijfheerenlanden, omdat de organisatie regelmatig gebieden aankoopt en/of herstelt.

Dankzij Stichting Zuid-Hollands Landschap (www.zuidhollandslandschap.nl) valt er steeds meer te genieten van het eeuwenoude Hollandse landschap van de Vijfheerenlanden, omdat de organisatie regelmatig gebieden aankoopt en/of herstelt.

Vijfheerenlanden.JPG

Het dijkdorp Everdingen in de Vijfheerenlanden aan weerszijden van de Lekdijk

Het dijkdorp Everdingen in de Vijfheerenlanden aan weerszijden van de Lekdijk

vijfheerenlanden_oude_kaart_kopie.jpg

Op deze prachtige oude kaart staat bíjna de hele streek Vijfheerenlanden. Alleen in het ZW ontbreken de kernen Kedichem en Arkel. De Diefdijk als O grens is hier goed te zien, in het N wordt de grens gevormd door de Lek.

Op deze prachtige oude kaart staat bíjna de hele streek Vijfheerenlanden. Alleen in het ZW ontbreken de kernen Kedichem en Arkel. De Diefdijk als O grens is hier goed te zien, in het N wordt de grens gevormd door de Lek.

1-everdingen.jpg

Everdingen

Everdingen

1-hoogeind.jpg

Hoogeind

Hoogeind

1-leerbroek.jpg

Leerbroek

Leerbroek

1-leerdam.jpg

Leerdam

Leerdam

1-arkel.jpg

Arkel

Arkel

1-kedichem.jpg

Kedichem

Kedichem

1-vianen.jpg

Vianen

Vianen

Vijfheerenlanden

Terug naar boven

Status

- De Vijfheerenlanden is een streek in vanouds de provincie Zuid-Holland. In 2002 is de gemeente Vianen naar de provincie Utrecht overgegaan. Sindsdien lag de streek dus ook deels in de provincie Utrecht. Na de gemeentelijke herindeling van 2019 (zie hierna) komt de streek geheel in de provincie Utrecht te liggen.

- De streek Vijfheerenlanden omvat t/m 2018 de gemeenten Vianen en Leerdam, een groot deel van de gemeente Zederik (zijnde die gemeente minus de dorpen Ameide, Meerkerk en Tienhoven, die in de Ablasserwaard liggen), en het dorp Arkel (dat in de gemeente Giessenlandeen ligt).

- In 2019 ontstaat de gemeente Vijfheerenlanden uit samenvoeging van de gemeenten Leerdam, Vianen en Zederik. - De gemeenten Leerdam, Vianen en Zederik zijn van mening dat zij samen een toekomstbestendige gemeente vormen die voor de lange termijn op haar taken is berekend. In de strategische verkenning die voor de start van het fusietraject plaatsvond, hebben veel inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties aangegeven herindeling met de gemeenten Leerdam, Vianen en Zederik logisch te vinden. De kernen in de Vijfheerenlanden zijn van oudsher met elkaar verbonden. Het is een prachtig gebied in het hart van Nederland met volop kansen voor economie, toerisme, wonen en recreatie. Groot genoeg om de taken van de toekomst op niveau uit te voeren én tegelijkertijd compact genoeg om dichtbij inwoners en kernen te blijven staan. Vooruitlopend op de fusie in 2019 heeft per januari 2018 reeds een ambtelijke fusie plaatsgevonden, om op die manier de organisatie tijdig op orde te hebben voor de bestuurlijke fusie.

- Documenten betreffende het wordingsproces van de nieuwe gemeente Vijfheerenlanden op de site van de provincie Zuid-Holland. - In april 2017 hebben Provinciale Staten van de Provincie Utrecht het Herindelingsadvies vastgesteld. Daaruit blijkt dat de nieuwe gemeente wat hen betreft in de provincie Utrecht komt te liggen. - De ministerraad heeft op voorstel van minister Plasterk van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) op 6-10-2017 ingestemd met de aanbieding van een herindelingsvoorstel aan de Raad van State. De gemeenten Leerdam, Zederik en Vianen worden samengevoegd tot de nieuwe gemeente Vijfheerenlanden. Deze gemeente zal in de provincie Utrecht komen te liggen. Nu liggen de gemeenten in twee provincies: Zuid-Holland en Utrecht, waardoor de gemeentelijke herindeling zal leiden tot wijziging van de provinciegrens. In 2019 verhuist het grondgebied van de gemeenten Leerdam en Zederik dus van de provincie Zuid-Holland naar de provincie Utrecht.

De minister komt tot het voorstel op basis van de wens van de gemeenten Leerdam, Zederik en Vianen voor de samenvoeging van deze gemeenten, het herindelingsadvies van de provincie Utrecht en het advies van de heer Geert Jansen. De minister van BZK had de heer Jansen om nader advies gevraagd over de provinciegrenswijziging. De heer Jansen heeft met de betrokken provincies en gemeenten gesproken. Zijn conclusie is dat er geen doorslaggevende belemmeringen zijn om Vijfheerenlanden in Utrecht in te delen. Ook de gemeenten Leerdam (Zuid-Holland) en Vianen (Utrecht) hebben een voorkeur uitgesproken voor indeling bij Utrecht. De gemeenteraad van Zederik (Zuid-Holland) heeft met een nipte meerderheid voor indeling bij Zuid-Holland gestemd.

De provincie Zuid-Holland was 'not amused' over de indeling van de nieuwe gemeente Vijfheerenlanden bij de provincie Utrecht: "Voor de uitvoering van huidige en toekomstige opgaven van de nieuwe gemeente is Zuid-Holland de ideale thuisbasis, want de gemeente heeft haar wortels in de regio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden. Die regio is maatschappelijk, cultureel, landschappelijk en historisch één geheel", zo stelde gedeputeerde Jeannette Baljeu. De gedeputeerde zei zich verder zorgen te maken over de "achterblijvende gemeenten" in de regio. Volgens de provincie is de kans groot dat de hele regio uit balans raakt als Zederik en Leerdam worden 'afgesneden'; de vrees bestaat dat er dan onvoldoende financieel draagvlak overblijft om voorzieningen en samenwerkingsverbanden in de lucht te houden. (bron en voor nadere informatie zie: Het Kontakt, 9-10-2017) De nieuwe gemeente in wording streeft echter naar ‘grenzeloos samenwerken’ waar mogelijk. Oftewel de nieuwe provinciegrens hóeft geen belemmering te zijn voor bestaande of nieuwe samenwerkingsverbanden. Daar waar ontvlechten wettelijk een eis is, ziet de Stuurgroep Vijfheerenlanden toe op een zorgvuldig proces.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
De naam Vijfheerenlanden is niet ouder dan de 15e eeuw, aangezien eerst in 1428 het gebied dat daartoe wordt gerekend, onder vijf heren komt te staan. De betreffende heerlijkheden; Arkel boven de Zouwe, Vianen, Hagestein, Everdingen en Ter Leede (= Leerdam) en Schoonrewoerd, verkeren voordien in wisselende bestuurlijke verhoudingen: door opdeling in kleinere eenheden of door verbindingen met andere heerlijkheden, is in de periode vóór 1425 meestal sprake van meer dan vijf bestuurlijke partijen. Zo bestaan bij de beroemd geworden overeenkomst van 11 april 1284, waarin belanghebbenden een regeling treffen over de waterkering en afwatering van de later zo te noemen Vijfheerenlanden, de partijen uit twee Utrechtse kapittels en een twaalftal lokale heren. Het jaar 1284 kan daarom worden gezien als het begin van het gebied als aanvankelijk waterstaatkundige, later ook als bestuurlijke eenheid.(1) Maar het is dus niet zo dat er in 1284 al sprake was van de 'vijf heren', zoals in sommige bronnen geschreven staat.

Terug naar boven

Ligging

De streek Vijfheerenlanden ligt Z van Nieuwegein en grenst in het W aan de Alblasserwaard, in het O aan de Betuwe en in het Z aan de gemeente Lingewaal (vanouds horen Asperen, Heukelum en Spijk er ook nog bij, maar sinds de herindelingen van 1986 zijn die naar de provincie Gelderland, gemeente Lingewaal, verhuisd en worden sindsdien tot de Betuwe gerekend). De grens tussen de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden wordt gevormd door de riviertjes de Linge (van Gorinchem tot Arkel), de Zouwe (van Arkel tot Meerkerk) en de Zederik (van Meerkerk tot Sluis). Het Merwedekanaal is tussen Arkel en Meerkerk de gekanaliseerde Zouwe. De O grens van deze streek is de kilometerslange Diefdijk.

De nieuwe gemeente omvat vrijwel de hele streek Vijfheerenlanden. Alleen het Vijfheerenlandse dorp Arkel valt onder een andere gemeente (t/m 2018 gemeente Giessenlanden, v/a 2019 gemeente Molenlanden). Daarnaast vallen enkele dorpen in het W onder de streek Alblasserwaard. Dit betreft de dorpen Ameide, Meerkerk en Tienhoven.

Terug naar boven

Statistische gegevens

De gemeente Vijfheerenlanden wordt bij haar oprichting per 1-1-2019 als volgt samengesteld:
van de gemeente Leerdam: ca. 8.400 huizen met ca. 21.000 inwoners op een oppervlakte van ca. 34 km2;
van de gemeente Vianen: ca. 8.000 huizen met ca. 20.000 inwoners op een oppervlakte van ca. 42 km2;
van de gemeente Zederik: ca. 5.600 huizen met ca. 14.000 inwoners op een oppervlakte van ca. 77 km2.
In totaal dus ca. 22.000 huizen met ca. 55.000 inwoners op een oppervlakte van ca. 153 km2.

Terug naar boven

Geschiedenis

- T/m 1972 is er sprake geweest van het Hoogheemraadschap van de Vijfheerenlanden. In 1973 is dat opgegaan in het Hoogheemraadschap Groot-Alblasserwaard, dat op zijn beurt in 1984 is opgegaan in het Hoogheemraadschap van de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden, dat in 2005 is opgegaan in het huidige Waterschap Rivierenland.

- Geschiedenis van de ruilverkaveling in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In het document 'Foto anticipeerregio Alblasserwaard - Vijfheerenlanden' is een eerste analyse gemaakt van de actuele ontwikkelingen in de regio op verschillende beleidsvelden. Deze ontwikkelingen zijn gerelateerd aan de verwachte demografische transitie: wordt er voldoende rekening mee gehouden, zijn de juiste kansen en bedreigingen in beeld en sluiten de in gang gezette ontwikkelingen aan bij de toekomstige bevolkingssamenstelling?

- Het plan voor de 12.000 hectare grote Ruilverkaveling Vijfheerenlanden is in 1980 aangenomen. Het project is in 2004 afgerond. Voor de agrarische bedrijven in het gebied (9.800 hectare veehouderij, 600 hectare fruitteelt) heeft de ruilverkaveling geleid tot verbetering van de ontsluiting, waterbeheersing en verkaveling. Deze voldeden geen van drieën meer aan de eisen voor de veehouderij. De fruitteelt had er ook problemen mee, het grootste knelpunt was daar de verkaveling. Er zijn nieuwe wegen aangelegd, terwijl een deel van de bestaande wegen is gereconstrueerd. Langs bestaande wegen zijn vrijliggende fietspaden gekomen voor in hoofdzaak 'maatschappelijk' verkeer. De waterbeheersing is verbeterd, het bemalingssysteem doelmatiger gemaakt. De boeren hebben hun grond zo veel mogelijk bij huis gekregen. Daartoe is een aantal boerderijen verplaatst.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Het boek 'De Vijfheerenlanden met Asperen, Heukelum en Spijk' (Catharina van Groningen, uitg. Rijksdienst voor de Monumentenzorg / SDU, 1989) beschrijft de monumentale panden in deze streek, en is via de link ook online te lezen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Actualiteiten m.b.t. de natuur in de Vijfheerenlanden op de Facebookpagina van Zuid-Hollands Landschap.

- Fietsroute door de Vijfheerenlanden (45 km, desgewenst in te korten tot 33 km) van het Zuid-Hollands Landschap. De bijzonderheden die je daarbij onderweg tegenkomt, vind je beschreven onder de link.

- Knooppuntenfietsroute Vijfheerenlanden (ca. 50 km).

- Hier een (voorheen ANWB-)fietsroute Vijfheerenlanden die je naar keuze 24, 37 of 46 km lang kunt maken.

- Wandeling Leerdam-Vianen (23 km).

- Bodem en grasland in de Vijfheerenlanden (ir. Th. A. de Boer, 71 pag., 1960).

- Met het Peilbesluit en Gewenst Grond- en Oppervlaktewater Regime Vijfheerenlanden (2013) verplicht het waterschap zich om binnen redelijke grenzen alles te doen wat nodig is om de vastgestelde peilen te handhaven. Tijdelijke afwijkingen als gevolg van extreme  weersomstandigheden of calamiteiten worden daarbij als onvermijdelijk beschouwd. Het rapport geeft ook een beschrijving van de fysieke eigenschappen van het gebied, zoals topografie, bodem en watersysteem.

- Natuur- en Vogelwacht De Vijfheerenlanden is een vereniging van vrijwilligers met als doel de belangstelling voor de natuur in de ruimtse zin van het woord in deze regio te bevorderen. Zij doet dit o.a. door: het organiseren van excursies en tentoonstellingen; het houden van lezingen en voorlichtingsavonden; het publiceren in de pers; het stichten van weidevogelreservaten; het stichten van natuurreservaten; het bestuderen en begeleiden van bestemmingsplannen; het plaatsen en onderhouden van nestkasten; het voederen van vogels in de winter; het uitoefenen van controles op de naleving van de vogel- en natuurbeschermingswet; het signaleren van aantastingen van natuur en milieu in het algemeen en het voeren van acties hiertegen; het steunen en propaganderen van verenigingen die natuur en milieubehoud beogen; het bevorderen van aanplant en onderhoud van knotwilgen en hoogstamfruitbomen; het organiseren van activiteiten voor de jeugd en projecten voor de leerlingen van de basisscholen; het geven van cursussen. En last but not least beheren ze ook nog Natuurcentrum De Schaapskooi in buurtschap Overboeicop bij Schoonrewoerd.

- Wildbeheereenheid (WBE) Vijfheerenlanden is een georganiseerde samenwerking van jagers, grondeigenaren, natuurliefhebbers en anderen, gericht op het in stand houden van de wildpopulatie in het gebied.

- Het in 2015 opgerichte Collectief Alblasserwaard / Vijfheerenlanden richt zich op agrarisch natuur- en landschapsbeheer in de ruimste zin van het woord. Het betreft met name weidevogelbeheer, botanisch beheer, landschapsbeheer, waterbeheer, en eventueel gebiedsontwikkeling. Het collectief is een samenwerkingsverband van de al langer bestaande organisaties Den Hâneker en Benschop Rentmeesters.

- Site met ca. 2.500 prachtige foto's van planten en dieren in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Vijfheerenlanden (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente i.o.: - Op de site Vijfheerenlanden.nl houden de 3 fusiepartners je op de hoogte van de ontwikkelingen in het fusieproces op weg naar de nieuwe gemeente. - Nieuws van de gemeente i.o. op Twitter.

- Nieuws: - 'Praatjes en plaatjes' over heden en verleden van de Vijfheerenlanden op Twitter.

- Taal: Het Vijfheerenlands is een dialect, dat behoort tot de dialectgroep Utrechts-Alblasserwaards. De in 1989 opgerichte Stichting Streektaal Alblasserwaard & Vijfheerenlanden heeft als doel deze streektaal in al zijn facetten vast te leggen en op allerlei manieren te proberen dit aspect van de regionale culturele bagage in stand te houden en te bevorderen. In eerste instantie door het uitgeven van boeken. Daarnaast door de bestaande woordenschat vast te leggen en eventueel te digitaliseren. Verder houden ze voordrachtbijeenkomsten houden waar streekgenoten de gelegenheid krijgen hun inbreng te geven. Ook op jaarmarkten laten ze regelmatig hun gezicht zien.

Een wijd verspreid misverstand is overigens dat een dialect of streektaal een slordige verbastering van het Standaard Nederlands zou zijn. Het is bijna andersom. Het Standaard Nederlands is namelijk pas in de 16e eeuw door taalkundigen geconstrueerd, omdat er toen behoefte was aan een eenheidstaal voor regeringsdocumenten en de Bijbelvertaling. Dialecten zijn dus de oorspronkelijke en authentieke taalvormen van ons land. Streektaal is dus veel meer dan ‘plat praote’. Het is een rijk cultuurhistorisch taalfenomeen. Onze streektaal heeft een eigen woordenschat, eigen spreekwoorden, een eigen grammatica en eigen typische zinsbouw.

- Welzijn: - Humanitas is er voor mensen die het even niet in hun eentje redden. Hun vrijwilligers geven jaarlijks vele deelnemers het zelfvertrouwen terug dat ze nodig hebben om op eigen kracht iets aan hun situatie te veranderen. Het in 2013 opgerichte Humanitas afd. Gorinchem e.o. biedt de volgende diensten: Home Start / Kind Veilig Thuis / Internationaal Vrouwen Contact / Thuisadministratie / Steun bij Rouw en Verlies / Jongeren Maatjes. Op hun site kun je lezen wat dit allemaal inhoudt. Hun werkgebied beslaat een groot deel van de streken Alblasserwaard en Vijfheerenlanden. - Interview met voorzitter Wim Killian.

- Veiligheid: - Politie Alblasserwaard / Vijfheerenlanden.

- Bedrijfsleven / ondernemen: - Vijfheerenlanden Ondernemen Samen (VOS) is een vereniging voor en door ondernemers uit allerlei branches, met als doel om middels netwerk-bijeenkomsten van elkaar en van externe deskundigen te leren en wellicht partners te vinden om mee te sparren of om mee samen te werken. - De maandelijkse Open Coffee (laatste vrijdag van de maand) is een informele bijeenkomst, waar iedereen in de regio die iets met ondernemen heeft elkaar kan ontmoeten, ideeën bespreken, kennis delen, brainstormen, meetings houden of samenwerken. Ontspannen netwerken dus, onder het genot van een kopje koffie.

Reactie toevoegen