Vijfheerenlanden

Streek
Vijfheerenlanden
UtrechtZuid-Holland

vijfheerenlanden_genieten_van_eeuwenoud_hollands_landschap.jpg

Dankzij Stichting Zuid-Hollands Landschap (www.zuidhollandslandschap.nl) valt er steeds meer te genieten van het eeuwenoude Hollandse landschap van de Vijfheerenlanden, omdat de organisatie regelmatig gebieden aankoopt en/of herstelt.

Dankzij Stichting Zuid-Hollands Landschap (www.zuidhollandslandschap.nl) valt er steeds meer te genieten van het eeuwenoude Hollandse landschap van de Vijfheerenlanden, omdat de organisatie regelmatig gebieden aankoopt en/of herstelt.

vijfheerenlanden_kaart_gemeente_oude_en_nieuwe_situatie_per_1-1-2019.jpg

Op deze kaart kun je goed zien hoe de nieuwe gemeente Vijfheerenlanden, die in 2019 ontstaat, is samengesteld uit de fusiepartners: de gemeenten Leerdam, Vianen en Zederik. (© provincie Utrecht)

Op deze kaart kun je goed zien hoe de nieuwe gemeente Vijfheerenlanden, die in 2019 ontstaat, is samengesteld uit de fusiepartners: de gemeenten Leerdam, Vianen en Zederik. (© provincie Utrecht)

Vijfheerenlanden (2).JPG

Het landschap van de Vijfheerenlanden gezien vanaf de Achterdijk ten Zuiden van Vianen.

Het landschap van de Vijfheerenlanden gezien vanaf de Achterdijk ten Zuiden van Vianen.

Vijfheerenlanden.JPG

Het dijkdorp Everdingen in de Vijfheerenlanden aan weerzijden van de Lekdijk.

Het dijkdorp Everdingen in de Vijfheerenlanden aan weerzijden van de Lekdijk.

vijfheerenlanden_oude_kaart_kopie.jpg

Op deze prachtige oude kaart staat bíjna de hele streek Vijfheerenlanden. Alleen in het ZW ontbreken de kernen Kedichem en Arkel. De Diefdijk als O grens is hier goed te zien, in het N wordt de grens gevormd door de Lek.

Op deze prachtige oude kaart staat bíjna de hele streek Vijfheerenlanden. Alleen in het ZW ontbreken de kernen Kedichem en Arkel. De Diefdijk als O grens is hier goed te zien, in het N wordt de grens gevormd door de Lek.

1-everdingen.jpg

Groeten uit Everdingen

1-hoogeind.jpg

Groeten uit Hoogeind

1-leerbroek.jpg

Groeten uit Leerbroek

1-leerdam.jpg

Groeten uit Leerdam

1-spijk.jpg

Groeten ui Spijk

1-arkel.jpg

Groeten uit Arkel

1-kedichem.jpg

Groeten uit Kedichem

1-vianen.jpg

Groeten uit Vianen

acquoy.jpg

Groeten uit Acquoy

Vijfheerenlanden

(De cursieve alinea's zijn van onze lokale sponsoren)

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Vijfheerenlanden.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Vijfheerenlanden (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- De Vijfheerenlanden is een streek in vanouds de provincie Zuid-Holland, en tegenwoordig ook deels provincie Utrecht, sinds de gemeente Vianen in 2002 naar de provincie Utrecht is overgegaan.

- De streek omvat de gemeenten Vianen en Leerdam en een groot deel van de gemeente Zederik (welk deel dat is, kun je lezen op de pagina van Zederik).

- Vijfheerenlanden is ook de naam van een gemeente in wording. Deze gemeente onstaat per 1-1-2019 en is een fusie van de hierboven genoemde 3 gemeenten. - Documenten betreffende het wordingsproces van de nieuwe gemeente Vijfheerenlanden op de site van de provincie Zuid-Holland. - In april 2017 hebben de Provinciale Staten van de Provincie Utrecht het Herindelingsadvies vastgesteld. Daaruit blijkt dat de nieuwe gemeente in de provincie Utrecht komt te liggen. In 2019 verhuist het grondgebied van de gemeenten Leerdam en Zederik dus van de provincie Zuid-Holland naar de provincie Utrecht (mits de minister en de Tweede en Eerste Kamer hier ook hun fiat aan geven. Daar komt het later in 2017 nog aan de orde).

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
De naam Vijfheerenlanden is niet ouder dan de 15e eeuw, aangezien eerst in 1428 het gebied dat daartoe wordt gerekend, onder vijf heren komt te staan. De betreffende heerlijkheden; Arkel boven de Zouwe, Vianen, Hagestein, Everdingen en Ter Leede (= Leerdam) en Schoonrewoerd, verkeren voordien in wisselende bestuurlijke verhoudingen: door opdeling in kleinere eenheden of door verbindingen met andere heerlijkheden, is in de periode vóór 1425 meestal sprake van meer dan vijf bestuurlijke partijen. Zo bestaan bij de beroemd geworden overeenkomst van 11 april 1284, waarin belanghebbenden een regeling treffen over de waterkering en afwatering van de later zo te noemen Vijfheerenlanden, de partijen uit twee Utrechtse kapittels en een twaalftal lokale heren. Het jaar 1284 kan daarom worden gezien als het begin van het gebied als aanvankelijk waterstaatkundige, later ook als bestuurlijke eenheid.(1) Maar het is dus niet zo dat er in 1284 al sprake was van de 'vijf heren', zoals in sommige bronnen geschreven staat.

Terug naar boven

Ligging

De streek Vijfheerenlanden ligt Z van Nieuwegein en grenst in het W aan de Alblasserwaard, in het O aan de Betuwe en in het Z aan de gemeente Lingewaal (vanouds horen Asperen, Heukelum en Spijk er ook nog bij, maar sinds de herindelingen van 1986 zijn die naar de provincie Gelderland, gemeente Lingewaal, verhuisd en worden sindsdien tot de Betuwe gerekend). De grens tussen de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden wordt gevormd door de riviertjes de Linge (van Gorinchem tot Arkel), de Zouwe (van Arkel tot Meerkerk) en de Zederik (van Meerkerk tot Sluis). Het Merwedekanaal is tussen Arkel en Meerkerk de gekanaliseerde Zouwe. De O grens van deze streek is de kilometerslange Diefdijk.

Terug naar boven

Statistische gegevens

De nieuwe gemeente Vijfheerenlanden, die in 2019 wordt opgericht, gaat ca. 54.000 inwoners omvatten. De gemeente is een samenvoeging van de gemeenten Leerdam (21.000 inwoners), Vianen (19.500 inwoners) en Zederik (13.800 inwoners).

Terug naar boven

Geschiedenis

- T/m 1972 is er sprake geweest van het Hoogheemraadschap van de Vijfheerenlanden. In 1973 is dat opgegaan in het Hoogheemraadschap Groot-Alblasserwaard, dat op zijn beurt in 1984 is opgegaan in het Hoogheemraadschap van de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden, dat in 2005 is opgegaan in het huidige Waterschap Rivierenland.

- Geschiedenis van de ruilverkaveling in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In het document 'Foto anticipeerregio Alblasserwaard - Vijfheerenlanden' is een eerste analyse gemaakt van de actuele ontwikkelingen in de regio op verschillende beleidsvelden. Deze ontwikkelingen zijn gerelateerd aan de verwachte demografische transitie: wordt er voldoende rekening mee gehouden, zijn de juiste kansen en bedreigingen in beeld en sluiten de in gang gezette ontwikkelingen aan bij de toekomstige bevolkingssamenstelling?

- Het plan voor de 12.000 hectare grote Ruilverkaveling Vijfheerenlanden is in 1980 aangenomen. Het project is in 2004 afgerond. Voor de agrarische bedrijven in het gebied (9.800 hectare veehouderij, 600 hectare fruitteelt) heeft de ruilverkaveling geleid tot verbetering van de ontsluiting, waterbeheersing en verkaveling. Deze voldeden geen van drieën meer aan de eisen voor de veehouderij. De fruitteelt had er ook problemen mee, het grootste knelpunt was daar de verkaveling. Er zijn nieuwe wegen aangelegd, terwijl een deel van de bestaande wegen is gereconstrueerd. Langs bestaande wegen zijn vrijliggende fietspaden gekomen voor in hoofdzaak 'maatschappelijk' verkeer. De waterbeheersing is verbeterd, het bemalingssysteem doelmatiger gemaakt. De boeren hebben hun grond zo veel mogelijk bij huis gekregen. Daartoe is een aantal boerderijen verplaatst.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Het boek 'De Vijfheerenlanden met Asperen, Heukelum en Spijk' (Catharina van Groningen, uitg. Rijksdienst voor de Monumentenzorg / SDU, 1989) beschrijft de monumentale panden in deze streek, en is via de link ook online te lezen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Actualiteiten m.b.t. de natuur in de Vijfheerenlanden op de Facebookpagina van Zuid-Hollands Landschap.

- Fietsroute door de Vijfheerenlanden (45 km, desgewenst in te korten tot 33 km) van het Zuid-Hollands Landschap. De bijzonderheden die je daarbij onderweg tegenkomt, vind je beschreven onder de link.

- Knooppuntenfietsroute Vijfheerenlanden (ca. 50 km).

- Hier een (voorheen ANWB-)fietsroute Vijfheerenlanden die je naar keuze 24, 37 of 46 km lang kunt maken.

- Wandeling Leerdam-Vianen (23 km).

- Bodem en grasland in de Vijfheerenlanden (ir. Th. A. de Boer, 71 pag., 1960).

- Met het Peilbesluit en Gewenst Grond- en Oppervlaktewater Regime Vijfheerenlanden (2013) verplicht het waterschap zich om binnen redelijke grenzen alles te doen wat nodig is om de vastgestelde peilen te handhaven. Tijdelijke afwijkingen als gevolg van extreme  weersomstandigheden of calamiteiten worden daarbij als onvermijdelijk beschouwd. Het rapport geeft ook een beschrijving van de fysieke eigenschappen van het gebied, zoals topografie, bodem en watersysteem.

- Natuur- en Vogelwacht De Vijfheerenlanden is een vereniging van vrijwilligers met als doel de belangstelling voor de natuur in de ruimtse zin van het woord in deze regio te bevorderen. Zij doet dit o.a. door: het organiseren van excursies en tentoonstellingen; het houden van lezingen en voorlichtingsavonden; het publiceren in de pers; het stichten van weidevogelreservaten; het stichten van natuurreservaten; het bestuderen en begeleiden van bestemmingsplannen; het plaatsen en onderhouden van nestkasten; het voederen van vogels in de winter; het uitoefenen van controles op de naleving van de vogel- en natuurbeschermingswet; het signaleren van aantastingen van natuur en milieu in het algemeen en het voeren van acties hiertegen; het steunen en propaganderen van verenigingen die natuur en milieubehoud beogen; het bevorderen van aanplant en onderhoud van knotwilgen en hoogstamfruitbomen; het organiseren van activiteiten voor de jeugd en projecten voor de leerlingen van de basisscholen; het geven van cursussen. En last but not least beheren ze ook nog Natuurcentrum De Schaapskooi in buurtschap Overboeicop bij Schoonrewoerd.

- Wildbeheereenheid (WBE) Vijfheerenlanden is een georganiseerde samenwerking van jagers, grondeigenaren, natuurliefhebbers en anderen, gericht op het in stand houden van de wildpopulatie in het gebied.

- Het in 2015 opgerichte Collectief Alblasserwaard / Vijfheerenlanden richt zich op agrarisch natuur- en landschapsbeheer in de ruimste zin van het woord. Het betreft met name weidevogelbeheer, botanisch beheer, landschapsbeheer, waterbeheer, en eventueel gebiedsontwikkeling. Het collectief is een samenwerkingsverband van de al langer bestaande organisaties Den Hâneker en Benschop Rentmeesters.

- Site met ca. 2.500 prachtige foto's van planten en dieren in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden.

Terug naar boven

Links

- Bestuurlijk: - Op de site Vijfheerenlanden.nl houden de 3 fusiepartners je op de hoogte van de ontwikkelingen in het fusieproces op weg naar de nieuwe gemeente. - De nieuwe gemeente in wording op Twitter.

- Nieuws: - 'Praatjes en plaatjes' over heden en verleden van de Vijfheerenlanden op Twitter.

- Ondernemen: - Vijfheerenlanden Ondernemen Samen (VOS) is een vereniging voor en door ondernemers uit allerlei branches, met als doel om middels netwerk-bijeenkomsten van elkaar en van externe deskundigen te leren en wellicht partners te vinden om mee te sparren of om mee samen te werken. - De maandelijkse Open Coffee (laatste vrijdag van de maand) is een informele bijeenkomst, waar iedereen in de regio die iets met ondernemen heeft elkaar kan ontmoeten, ideeën bespreken, kennis delen, brainstormen, meetings houden of samenwerken. Ontspannen netwerken dus, onder het genot van een kopje koffie.

- Taal: Het Vijfheerenlands is een dialect, dat behoort tot de dialectgroep Utrechts-Alblasserwaards. De in 1989 opgerichte Stichting Streektaal Alblasserwaard & Vijfheerenlanden heeft als doel deze streektaal in al zijn facetten vast te leggen en op allerlei manieren te proberen dit aspect van de regionale culturele bagage in stand te houden en te bevorderen. In eerste instantie door het uitgeven van boeken. Daarnaast door de bestaande woordenschat vast te leggen en eventueel te digitaliseren. Verder houden ze voordrachtbijeenkomsten houden waar streekgenoten de gelegenheid krijgen hun inbreng te geven. Ook op jaarmarkten laten ze regelmatig hun gezicht zien.

Een wijd verspreid misverstand is overigens dat een dialect of streektaal een slordige verbastering van het Standaard Nederlands zou zijn. Het is bijna andersom. Het Standaard Nederlands is namelijk pas in de 16e eeuw door taalkundigen geconstrueerd, omdat er toen behoefte was aan een eenheidstaal voor regeringsdocumenten en de Bijbelvertaling. Dialecten zijn dus de oorspronkelijke en authentieke taalvormen van ons land. Streektaal is dus veel meer dan ‘plat praote’. Het is een rijk cultuurhistorisch taalfenomeen. Onze streektaal heeft een eigen woordenschat, eigen spreekwoorden, een eigen grammatica en eigen typische zinsbouw.

Reactie toevoegen