Weesp

Plaats
Stad en gemeente
Weesp
Gooi en Vechtstreek
Noord-Holland

weesp_collage.jpg

Weesp, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Weesp, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Weesp stad-MSD-20071207-120659.jpg

Weesp, Noord Holland, oude centrum

Weesp, Noord Holland, oude centrum

Weesp-stad-MSD-20110103-223462.jpg

Weesp, Noord Holland, oude centrum

Weesp, Noord Holland, oude centrum

weesp_molen_de_eendracht_met_op_de_achtergrond_molen_de_vriendschap.3.jpg

Weesp, molen De Eendracht met op de achtergrond molen De Vriendschap

Weesp, molen De Eendracht met op de achtergrond molen De Vriendschap

weesp_molen_de_eendracht.1.jpg

Weesp, molen De Eendracht met op de achtergrond molen De Vriendschap

Weesp, molen De Eendracht met op de achtergrond molen De Vriendschap

weesp_molen_de_eendracht.4.jpg

Weesp, molen De Eendracht

Weesp, molen De Eendracht

weesp_molen_t_haantje.1.jpg

Weesp, molen 't Haantje

Weesp, molen 't Haantje

weesp_molen_t_haantje.2.jpg

Weesp, molen 't Haantje

Weesp, molen 't Haantje

weesp_noord_holland_de_maarten_lutherkerk_uit_1819_heeft_sinds_2010_een_herbestemming_als_tandartspraktijk.1.jpg

Weesp, de Maarten Lutherkerk uit 1819 heeft na de fusie van de PKN-kerken van Weesp en Driemond sinds 2010 een 'herbestemming' als tandartspraktijk

Weesp, de Maarten Lutherkerk uit 1819 heeft na de fusie van de PKN-kerken van Weesp en Driemond sinds 2010 een 'herbestemming' als tandartspraktijk

weesp_noord_holland_fort_aan_de_ossenmarkt.1.jpg

Weesp, Fort aan de Ossenmarkt

Weesp, Fort aan de Ossenmarkt

weesp_noord_holland_oude_centrum_met_stadhuis.2.jpg

Weesp, oude centrum met Stadhuis

Weesp, oude centrum met Stadhuis

weesp_noord_holland_gemeentehuis_tevens_museum.1.jpg

Weesp, het Stadhuis huisvest tevens Museum Weesp

Weesp, het Stadhuis huisvest tevens Museum Weesp

weesp_noord_holland_grote_kerk_of_sint_laurenskerk.2.jpg

Weesp, na verkoop van de Maarten Lutherkerk is de Grote Kerk of Laurenskerk de kerk van de Protestantse Gemeente Weesp en Driemond

Weesp, na verkoop van de Maarten Lutherkerk is de Grote Kerk of Laurenskerk de kerk van de Protestantse Gemeente Weesp en Driemond

weesp_noord_holland_rk_sint_laurentiuskerk.1.jpg

Weesp, RK Sint Laurentiuskerk

Weesp, RK Sint Laurentiuskerk

NH gemeente Weesp in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Weesp in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Weesp in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Weesp

Terug naar boven

Status

- Weesp is een stad en gemeente in de provincie Noord-Holland, in de regio Gooi en Vechtstreek.

- Wapen van de gemeente Weesp.

- De gemeente Weesp is per 1-8-1966 vergroot met een deel van de gemeente Weesperkarspel.

- Onder de stad Weesp vallen ook de buurtschappen De Horn, De Klomp en Uitermeer.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Weesp.

- In 2009 heeft een kleine grenscorrectie plaatsgevonden met de gemeente Wijdemeren: de Zanderijsluis in het O van Hinderdam, het enige punt dat boten toegang geeft tot de Spiegel- en Blijkpolderplas, viel voorheen onder de gemeente Weesp en is sinds 2009 gemeente Wijdemeren, kern Nederhorst den Berg. De plas viel al onder de gemeente Wijdemeren en men vond het praktischer om plas en sluis onder 1 gemeente te brengen.

- De afgelopen jaren zijn er gesprekken geweest tussen de gemeenten Bussum, Naarden, Muiden en Weesp om eventueel te komen tot één nieuwe gemeente. Uiteindelijk zijn alleen de eerstgenoemde 3 gemeenten in 2016 samengegaan tot de gemeente Gooise Meren. Uit het in augustus 2016 verschenen Bestuurskrachtonderzoek Weesp blijkt echter dat deze gemeente het op termijn eveneens niet redt als autonome gemeente. Daarom oriënteert zij zich anno 2017 alsnog op samenwerking dan wel herindeling met een of meer omliggende gemeenten. Zo heeft de gemeente Weesp in februari 2017 een oriënterend gesprek gehad met de gemeente Amsterdam. En anno mei 2017 zijn gesprekken gaande met zowel Amsterdam als Gooise Meren.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1131 Wesepa, 1156 Wisepe, 1233 Wesepe.

Naamsverklaring
De naam is wel verklaard als een samenstelling van apa* ´water´ en wisi-* ´goed´. Begter lijkt het uit te gaan van een (a)pa* afleiding van het Indo-Europese wis*, weis* ´stromen, wegstromen´, een verbaalstam die ook in andere waternamen aannemelijk is, vergelijk Wezup, Wijster, Oosterwijzend (en, buiten Nederland: Wezeren en Vesdre in België, de Weser in Duitsland en de Vézère in Frankrijk). Aan wese* ´weide´ (Duits Wiese, Oudhoogduits wisa) moet niet gedacht worden. Ter plaatse gevonden aardewerkscherven duiden op een in de vroege middeleeuwen terugreikende menselijke aanwezigheid.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Bijnaam
Een (geboren) Weesper wordt ook wel een Weesper mop genoemd, naar het plaatselijke amandelkoekje.

Terug naar boven

Ligging

Weesp ligt O van Amsterdam(-Zuidoost), ZW van Muiden.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Weesp 585 huizen met 2.882 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 562/2.775 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Bloemendaal 7/30, Stammerdijk (ged.) 8/42, Klompweg 5/22 en ´s Gravelandscheweg 3/13. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 8.500 huizen met bijna 18.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In Weesp zijn resten gevonden van nederzettingen uit de 6e eeuw voor Christus. In de Aetsveldse polder Z van de stad is een vindplaats ontdekt uit de Midden- en Late IJzertijd, waaruit men de conclusie heeft getrokken dat reeds omstreeks 300-200 v.Chr de oevers aan de Vecht intensief werden bewoond.

Vesting
Vóór 1355 had Weesp al een aarden en houten omwalling. In 1355 verleende Willem van Beieren, graaf van Holland, stadsrechten aan Weesp. De stad lag namelijk strategisch aan de grens tussen de graven van Holland en de bisschop van Utrecht. De stad kreeg met de stadsrechten een eigen bestuur, eigen rechtspraak en ook werd het poorterrecht ingevoerd, dat noodzakelijk was voor de bewoners die een eigen beroep of bedrijf wensten uit te oefenen. Door het verlenen van deze stadsrechten en uitbreidingen daarop door Albrecht van Beieren en Karel V, werd Weesp een welvarende stad. De stadsrechten maakten het ook mogelijk dat de stad zich beter kon verdedigen en vanaf 1517 werden er stenen stadsmuren aangelegd.

Na de Franse belegering in 1672 werd de verdediging van Weesp flink uitgebreid met vier bastions, waarvan twee op de Ossenmarkt, het door het graven van een gracht ontstane eiland in de Vecht. De vesting werd echter nooit voltooid. De overige vier bastions die in het ontwerpplan zaten werden niet gebouwd, waarschijnlijk door geldgebrek. Twee singels markeren de plaats waar deze bastions zouden komen. De vesting met het torenfort aan de Ossenmarkt en de in de omgeving liggende forten maakten deel uit van de Hollandse Waterlinie en later ook van de Stelling van Amsterdam. Weesp is lid van de Vereniging Nederlandse Vestingsteden.

Nijverheid was altijd belangrijk voor Weesp: jeneverstokerijen, cacaoproductie en porselein speelden eeuwenlang een rol in de lokale economie. Op Kromme Elleboogsteeg 2 bevindt zich nog de voormalige eerste Nederlandse Porselein Fabriek, in 1757 gesticht door Graaf Van Gronsveld Diepenbroick. Het Weesper porselein is hier vervaardigd(2).

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Weesp, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Pagina over de geschiedenis van Weesp. Op deze site zijn ook de volkstellingen van deze stad van 1807 en 1849 te doorzoeken.

- Historische Kring Weesp.

- Museum Weesp omvat o.a. de volgende collecties en tentoonstellingen: een grote collectie 18e-eeuws Weesper porselein; een collectie Van Houten reclameartikelen; een tentoonstelling van de geschiedenis van de stad van de 16e tot de 20e eeuw; de archeologie van Weesp van de 15e tot de 19e eeuw.

- Regionaal Historisch Centrum (RHC) Vecht en Venen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De Bloemendalerpolder is een polder in deels voorheen gemeente Muiden (nu gemeente Gooise Meren), deels gemeente Weesp (mogelijk wordt de Bloemendalerpolder middels een grenscorrectie geheel aan de gemeente Weesp toegewezen). De polder ligt ten westen van de Vecht, ten zuiden van de A1, ten noorden van de spoorlijn en ten oosten van de Papelaan. De polder wordt in de komende jaren deels getransformeerd tot woonwijk met max. 2.750 woningen. De woningen zullen zo ver als mogelijk van de te verleggen A1 worden gebouwd, en zo dichtbij mogelijk bij het station van Weesp. Op deze wijze is de nieuwe woonlocatie ook meer georiënteerd op Weesp.

Er ligt een ontwerp voor een woon- en recreatiegebied van ongeveer 490 hectare (inclusief de oppervlakte van de te vernieuwen A1). Ongeveer 295 hectare hiervan wordt nieuw te ontwikkelen natuurgebied, met veel water, rietlanden, bos en parken, dat op een natuurlijke manier aansluit op drie verschillende woonmilieus. Aan de noordzijde van de bebouwing - aan beide zijden van de A1 - ontstaat zo een robuuste groenstructuur. Belangrijke in 2012 gemaakte afspraken zijn verder dat op de Vechtoever en de Bredius-locatie geen woningen worden gebouwd.

De bedoeling is dat het project in 2016 van start gaat. Voor nadere informatie zie de officiële projectsite Bloemendalerpolder, een artikel over de herijking van het project Bloemendalerpolder en de stand van zaken november 2012 m.b.t. ontwikkeling Bloemendalerpolder op de site van de provincie Noord-Holland. De 10 betrokken publieke en private partijen zijn er trots op dat zij er ook in deze moeilijke tijden in geslaagd zijn een dergelijk grootschalig 'toekomst- en crisisbestendig' project van de grond te tillen. Het wordt dan ook al het Bloemendalerpoldermodel genoemd, dat mogelijk als voorbeeld kan dienen voor soortgelijke projecten elders.

Tegengeluiden zijn er ook; zo spreekt planoloog Vincent Kompier in zijn blog met de veelzeggende titel Bloemendalerkolder van een 'historische vergissing'. Waar prof. mr. Friso de Zeeuw weer in een andere blog op reageert. Zie ook de zienswijze van de Vechtplassencommissie, die een andere indeling van het gebied bepleit, om zo een zo groot mogelijk aaneengesloten open en groen gebied te houden tussen Muiden en Weesp. In 2014 is de publicatie 'Bloemendalerpolder: dynamische continuïteit in gebiedsontwikkeling' verschenen (via de link ook online te lezen). Dit rapport schetst hoe de planvorming in het verleden is verlopen, wat daarvan is geleerd, wat men nu anders gaat doen en hoe het project in de toekomst gaat verlopen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Weesp heeft 227 rijksmonumenten.

- Weesp heeft 103 gemeentelijke monumenten.

- Maarten Lutherkerk. De eerste aantekening omtrent lutheranen in Weesp dateert van 1642. Zij waren vrijwel allen Duitsers, gevlucht voor de gevolgen van de 30-jarige oorlog. Het is dan ook te begrijpen dat hun eerste predikant, die in 1643 de eerste geregelde bijeenkomsten leidde, een Duitser was, dominee Tobias Brustenbach uit Wiesbaden. De eerste tijd was zeer moeilijk. Voor de luthersen of martinisten gold bepaald geen vrijheid van godsdienst.

De eerste Maarten Lutherkerk kwam in 1657 gereed. De huidige kerk aan de Nieuwstad 36 dateert uit 1819. Het is een zaalkerk met houten klokkentorentje boven de voorgevel. Spitsboogramen en een neoclassicistische ingangspartij. Gebogen fronton, guirlande boven ingangspartij. Inwendig gekoofd stucplafond. Van oorsprong eenklaviers orgel, in 1779 gebouwd door J.S. Strumphler.

Na jarenlange voorbereidingen zijn in 2006 de hervormden, gereformeerden en lutheranen in Weesp en het nabijgelegen dorpje Driemond gefuseerd tot de Protestantse Gemeente Weesp en Driemond. Dit had o.a. tot gevolg dat de Maarten Lutherkerk werd verkocht. De PKN-diensten worden nu gehouden in de voormalige hervormde Grote Kerk. De kerk is in 2010 verbouwd en heeft sindsdien een herbestemming gekregen als tandartsenpraktijk of, zoals het officieel heet, Dental Clinic van Ivo Becker en zijn medewerkers. De nieuwe eigenaar en de architect van het verbouwingsproject hebben zich ingezet om, gecombineerd met de eisen die de nieuwe bestemming nu eenmaal stelt, zo veel mogelijk recht te doen aan het oorspronkelijke interieur.

- Van Houten kerkje met pastorie en voormalige bewaarschool (kerk: Oudegracht 69, pastorie: Nieuwstraat 72). Brede eenbeukige zaalkerk uit 1905, hoofdonderdeel van het Nederlandsche Protestantenbond-complex te Weesp. De kerk is gebouwd in overgangsarchitectuur met in het exterieur veel neo-romaanse stijlmotieven. In het interieur zijn ook rationalistische en Jugendstil-elementen aanwijsbaar. Aan de zijde van de absis, de oostzijde, zijn de consistorie en pastorie aangebouwd. De voormalige bewaarschool van de NPB, bij de pastorie, is tegenwoordig in gebruik als ruimte van de openbare bibliotheek.

- De huidige RK Sint Laurentiuskerk (Herengracht 16) dateert uit 1876. De kerk is ontworpen door architect Theo. Asseler en is een gemeentelijk monument. De toren dateert uit ca. 1900 en is ontworpen door A. Bruning. De Laurentiusparochie dateert zeker al uit 1280. Toen kerkte men in de huidige Grote Kerk of Laurenskerk, die eind 16e eeuw overging in handen van de hervormden. Tot eind 18e eeuw heeft men toen in een schuilkerk gekerkt (Achtergracht 13). Daarna is er tot 1874 nog een andere kerk geweest, en nog een noodkerk van 1874 tot de huidige kerk in 1876 gereed kwam.

Na een lange periode van onzekerheid is in 2016 bekend geworden dat de Laurentiuskerk behouden blijft. Cees van Vliet, een ondernemer uit Weesp en voormalig eigenaar van een bouwbedrijf, gaat de kerk in 2017 restaureren en transformeren. Er komt onder andere een bierbrouwerij, een yogaschool en appartementen in. - In november 2016 is de torenspits afgebrand, maar Van Vliet gaat dat herstellen.

- Hervormde (PKN) Grote Kerk of Laurenskerk uit 1462. Het hoofdorgel is een orgel met hoofdwerk en rugwerk, in 1823 gemaakt door de gebr. Bätz. Verder een kabinetorgel uit ca. 1800.

- Molen De Vriendschap (Utrechtseweg 11a) is een in 1900 wegens brand herbouwde en als korenmolen ingerichte achtkante bovenkruier met stelling. De bij de molen behorende molenaarswoning en schuren zijn in het begin van de jaren zeventig vanwege bouwvalligheid gesloopt. Nadat al eerder in De Vriendschap een motor als hulpkracht was geïnstalleerd, is in de Tweede Wereldoorlog voor het laatst beroepsmatig op windkracht gemalen. Hierna volgde stilstand en gebruik als opslagruimte. In 1974 kon de inmiddels zwaar in verval geraakte molen door de gemeente Weesp worden aangekocht waarna in de jaren 1975-1976 algehele restauratie plaatsvond. Op de molen worden tegenwoordig weer op ambachtelijke wijze verschillende ecologische granen verwerkt tot meel, vlokken en mixen. Die verkopen ze aan bakkers, restaurants en biologische winkels, en zijn ook verkrijgbaar in de molenwinkel, die op de zaterdagen geopend is. Je kunt dan ook de molen bezichtigen.

- Molen De Eendragt (Utrechtseweg 13) is een in of kort voor 1691 gebouwde achtkante bovenkruier met stelling. De molen kreeg kort na 1920 een oliemotor als hulpkracht maar bleef als windhoutzaagmolen in bedrijf tot omstreeks 1932. In dat jaar werd hij aan een houthandel verkocht, waarna de molen sterk in verval raakte en uiteindelijk zelfs van zijn wiekenkruis werd ontdaan. De onttakelde molen werd in 1950 overgedragen aan de gemeente Weesp, die hem in 1952 op haar beurt voor het symbolische bedrag van één gulden verkocht aan een particulier, onder de verplichting de molen uitwendig weer als molen te herstellen.

Dit herstel kwam in datzelfde jaar nog tot stand. De molen werd daarbij echter geheel verbouwd en ingericht tot woning, waarbij de karakteristieken van de zaagmolen zoals het zaagmechanisme, de sleephelling en het balkengat verloren gingen. De tegen de molen aansluitende houten zaagschuren zijn toen in steen herbouwd. Na jaren van stilstand wordt de molen sinds 1977 weer nu en dan in werking gesteld.

- Molen ’t Haantje (Korte Stammerdijk 17) is een in 1820 gebouwde, laatstelijk als korenmolen ingericht geweest zijnde wipmolen met stelling. Uit recent onderzoek blijkt dat 't Haantje voor 1820 eerst in Amsterdam te hebben gestaan als marmerzaagmolen. Het lijkt de eerste als industriemolen gebouwde wip(stelling) molen te zijn. De molen is geheel gerestaureerd en is af en toe nog in werking.

- Vestingwerken met o.a. torenfort uit 1861 en wallen.

- Het neoclassicistische Stadhuis, gebouwd in 1772-1776 door Jacob Otten Husly, met statige natuurstenen voorgevel, huisvest tevens Museum Weesp (zie daarvoor verder bij Geschiedenis). Vroeger diende het pand niet alleen als bestuursgebouw, maar werd er ook recht gesproken. De daarbij gebruikte kerkers en vierschaar zijn thans nog te zien.

- Gevelstenen in Weesp.

- De Synagoge (Nieuwstraat 3) dateert uit 1840 en is in gebruik voor exposities en dergelijke.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Koningsdag.

- De Nacht van Weesp (weekend in mei) is een autorally van ca. 300 km voor classic cars, die door verschillende provincies voert.

- De Vechtloop (eind juni) is een hardloopwedstrijd over verschillende afstanden, die deels langs de Vecht en door Weesp loopt. Het evenement trekt ca. 1.000 deelnemers.

- Sluis & Bruggenfeest (weekend in augustus).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Victoriabad.

- Theater City of Wesopa. - Theaterpand Weesp.

Terug naar boven

Beeld

- Oude ansichtkaarten van Weesp.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Weesp (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Weesp. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Nieuws: - Weesp actualiteiten.

- Lokale links: - Weesp linkspagina.

- Muziek: - Koninklijke Harmonie De Adelaar.

- Sport: - FC Weesp (voetbal).

Reactie toevoegen